گڏيل عرب امارتون

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>گڏيل عرب امارتون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3294</id>
    <revision>
      <id>430359</id>
      <parentid>429125</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="343261" sha1="9ucl1e425d2bwqlroz92ue70arrx98b" xml:space="preserve">{{Short description|اولهه ايشيا جو ملڪ}}

{{Infobox country
| conventional_long_name = گڏيل عرب امارات
| common_name            = يو اي اي (UAE)
| native_name            = {{native name|ar|الإمارات العربية المتحدة}}
| image_flag             = Flag of the United Arab Emirates.svg
| flag_type              = [[گڏيل عرب امارات جو جھنڊو|جھنڊو]]
| image_coat             = Emblem of the United Arab Emirates.svg
| symbol_type            = [[گڏيل عرب امارات جو نشان|نشان]]
| national_anthem        = {{lang|ar|عيشي بلادي}}&lt;br /&gt;&quot;منھنجو ملڪ زندهه رهي&quot; &lt;div style=&quot;display: inline-block; margin-top: 0.4em;&quot;&gt;[[File:UAE national anthem.ogg]]&lt;/div&gt;
| image_map              = United Arab Emirates (orthographic projection).svg
| map_width              = 250px
| map_caption            = {{map caption |location_color= green |region=the [[عربي اپٻيٽ]] |region_color= none}}
| image_map2             = {{maplink |frame=yes
| frame-width=250 |frame-height=250 |frame-align=center
| text= '''گڏيل عرب امارات'''
| type=line|id=Q878|stroke-width=1|stroke-colour=#0000ff|title=UAE }}
| capital                = [[ابو ظھبي]]
| coordinates            = {{Coord|24|28|N|54|22|E|type:city}}
| largest_city           = &lt;!-- Don't change to Abu Dhabi without a citation --&gt;[[دبئي]]&lt;br /&gt;{{coord|25|15|N|55|18|E|display=inline}}
| official_languages     = [[جديد معياري عربي|عربي]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fact sheet |url=https://u.ae/en/about-the-uae/fact-sheet |website=United Arab Emirates |publisher=U.ae |access-date=31 August 2020 |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118101755/https://u.ae/en/about-the-uae/fact-sheet |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| common_languages       = {{hlist|[[اماراتي عربي]]|[[انگريزي ٻولي|انگريزي]]{{efn|گڏيل عرب امارات ۾ انگريزي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي.&lt;ref name=&quot;Siemund&quot;&gt;{{cite journal |last1=Siemund |first1=Peter |last2=Al-Issa |first2=Ahmad |last3=Leimgruber |first3=Jakob R. E. |title=Multilingualism and the role of English in the United Arab Emirates |journal=World Englishes |date=June 2021 |volume=40 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1111/weng.12507 |s2cid=219903631 |language=en |issn=0883-2919|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;visitdubai&quot;&gt;{{cite web |title=What Languages are Spoken in Dubai? {{!}} Visit Dubai |url=https://www.visitdubai.com/en/articles/spoken-languages-in-dubai#:~:text=Absolutely.,English%20is%20always%20an%20option. |website=www.visitdubai.com |publisher=Dubai Department of Economy and Tourism |access-date=15 May 2023 |language=en |archive-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115224604/https://www.visitdubai.com/en/articles/spoken-languages-in-dubai#:~:text=Absolutely.,English%20is%20always%20an%20option. |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}}}
| ethnic_groups          = {{tree list}}
* 59.4% [[ڏکڻ ايشيائي پرديسي آبادي|ڏکڻ ايشيائي]]
** 38.2% [[گڏيل عرب امارات ۾ ڀارتي|ڀارتي]]
** 9.5% [[گڏيل عرب امارات ۾ بنگلاديشي|بنگلاديشي]]
** 9.4% [[گڏيل عرب امارات ۾ پاڪستاني|پاڪستاني]]
** 2.3% [[ڏکڻ ايشيائي نسلي گروهه|ٻيا]]
* 12% [[اماراتي ماڻهو|اماراتي عرب]]
* 10.2% [[گڏيل عرب امارات ۾ پرڏيهي رهواسي#مصري|مصري]]
* 6.1% [[گڏيل عرب امارات ۾ فلپائني|فلپائني]]
* 12.4% [[گڏيل عرب امارات ۾ پرڏيهي رهواسي|ٻيا]]
{{tree list/end}}
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;WorldFactbook&quot; /&gt;
| ethnic_groups_year     = 2015
| religion               = {{tree list}}
* 74.5% [[گڏيل عرب امارات ۾ اسلام|اسلام]] ([[رياستي مذهب|سرڪاري]])
** 63.3% [[سني اسلام]]
** 6.7% [[گڏيل عرب امارات ۾ شيعا اسلام|شيعا اسلام]]
** 4.4% [[اسلامي مڪتب ۽ شاخون|ٻيا]]
* 12.9% [[گڏيل عرب امارات ۾ عيسائيت|عيسائيت]]
* 6.2% [[گڏيل عرب امارات ۾ هندو ڌرم|هندو ڌرم]]
* 3.2% [[گڏيل عرب امارات ۾ مذهب|ٻڌ مت]]
* 1.3% [[گڏيل عرب امارات ۾ لادينيت|لاادريت]]
* 1.9% [[گڏيل عرب امارات ۾ مذهب|ٻيا]]
{{tree list/end}}
| religion_year          = 2020
| religion_ref           = &lt;ref name=&quot;WorldFactbook&quot; /&gt;
| demonym                = [[اماراتي ماڻهو|اماراتي]]&lt;ref name=WorldFactbook /&gt;
| government_type        = وفاقي [[نيم صدارتي نظام|نيم صدارتي]] چونڊيل [[نيم آئيني بادشاهت]]{{refn|&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stewart|first=Dona J.|title=The Middle East Today: Political, Geographical and Cultural Perspectives|publisher=Routledge|date=2013|location=London and New York|isbn=978-0-415-78243-2|page=155}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Day|first=Alan John|title=Political Parties of The World|url=https://archive.org/details/politicalparties0004daya|publisher=Stockton|date=1996|isbn=1-56159-144-0|page=[https://archive.org/details/politicalparties0004daya/page/599 599]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://elaws.moj.gov.ae/MainArabicTranslation.aspx?val=UAE-MOJ_LC-En/00_CONSTITUTION/UAE-LC-En_1971-07-18_00000_Dos.html&amp;np=&amp;lmp=undefined|title=United Arab Emirates Constitution|work=UAE Ministry of Justice|access-date=10 October 2018|archive-date=11 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011053637/https://elaws.moj.gov.ae/MainArabicTranslation.aspx?val=UAE-MOJ_LC-En/00_CONSTITUTION/UAE-LC-En_1971-07-18_00000_Dos.html&amp;np=&amp;lmp=undefined|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
| leader_title1          = [[گڏيل عرب امارات جو صدر|صدر]]
| leader_name1           = [[محمد بن زيد آلنھيان]]
| leader_title2          = [[گڏيل عرب امارات جو نائب صدر|نائب صدر]]
| leader_name2           = {{plainlist|
* [[محمد بن راشد آلمڪتوم]]
* [[منصور بن زيد آلنھيان]]
}}
| leader_title3          = [[گڏيل عرب امارات جو وزيراعظم|وزيراعظم]]
| leader_name3           = محمد بن راشد آل مكتوم
| leader_title4          = [[گڏيل عرب امارات جي نائب وزيراعظمن جي فهرست|نائب وزيراعظم]]
| leader_name4           = {{plainlist|[[منصور بن زيد آلنھيان]]&lt;br /&gt;[[سيف بن زيد آلنھيان]]&lt;br /&gt;[[مڪتوم بن محمد آلمڪتوم]]&lt;br /&gt;[[حمدان بن محمد آلمڪتوم]] }}
| legislature            = {{plainlist|
* [[وفاقي سپريم ڪائونسل]]
}}
| sovereignty_type       = [[گڏيل عرب امارات جي تاريخ|قيام]]
| established_event1     = [[برطانوي محافظت]]، [[صلح پسند رياستون|صلح پسند رياستن]] جي حصي طور
| established_date1      = 1820 ۽ 1892
| established_event2     = برطانيا کان [[گڏيل عرب امارات جو قيام|آزادي]]
| established_date2      = 2 ڊسمبر 1971
| established_event3     = [[راس الخيمه امارت|راس الخيمه]] جي شموليت
| established_date3      = 10 فيبروري 1972
| area_km2               = 83,600
| area_rank              = 114هون
| area_sq_mi             = 32,278 &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| percent_water          = نہ هئڻ برابر
| population_estimate_year = 2024
| population_estimate    = 11,027,129&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statistics by Subject - Population |url=https://fcsc.gov.ae/en-us/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/?folder=Demography%20and%20Social/Population/Population&amp;subject=Demography%20and%20Social |access-date=2 November 2023 |website=Federal Competitiveness and Statistics Centre |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204085440/https://fcsc.gov.ae/en-us/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/?folder=Demography%20and%20Social/Population/Population&amp;subject=Demography%20and%20Social |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 132
| population_density_sq_mi = 341.6&lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| population_density_rank = 83هون
| GDP_PPP                = {{increase}} $1.006 ٽريلين&lt;ref name=IMFWEO.AE&gt;{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=19 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2026
| GDP_PPP_rank           = 35هون
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $87,774&lt;ref name=IMFWEO.AE /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 13هون
| GDP_nominal            = {{increase}} $621.546 ارب&lt;ref name=IMFWEO.AE /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2026
| GDP_nominal_rank       = 29هون
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $54,214&lt;ref name=IMFWEO.AE /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 21هون
| Gini                   = 26 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2018
| Gini_change            = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web|title=GINI index (World Bank estimate) – United Arab Emirates|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AE|website=data.worldbank.org|publisher=World Bank|access-date=30 March 2020|archive-date=30 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330025458/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AE|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=4 February 2021 |title=Gini Index coefficient|publisher=[[The World Factbook]]|access-date=24 September 2024}}&lt;/ref&gt;
| HDI                    = 0.940 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2023 &lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNDR&quot;&gt;{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[گڏيل قومن جو ترقياتي پروگرام]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 15هون
| currency               = [[گڏيل عرب امارات درهم|اماراتي درهم]] ([[File:UAE Dirham Symbol.svg|class=skin-invert-image|15px|link=Emirati dirham sign]])
| currency_code          = AED
| calling_code           = [[گڏيل عرب امارات ۾ ٽيليفون نمبر|+971]]
| time_zone              = [[گڏيل عرب امارات ۾ وقت|جي ايس ٽي]]
| utc_offset             = +04:00
| cctld                  = {{unbulleted list |[[.ae]] |[[امارات.]]}}
| footnotes              = &lt;div style=&quot;padding:0.2em;font-size:135%;text-align:center;&quot;&gt;'''[[باب:گڏيل عرب امارات|گڏيل عرب امارات باب]]'''&lt;/div&gt;
| linking_name           = 
| official_website       = {{URL|https://u.ae/}}
}}

'''گڏيل عرب امارات''' ('''يو اي اي''')،{{efn|{{langx|ar|الإمارات العربيّة المتّحدة&lt;!-- Please don't add Arabic diacritics --&gt;|translit=al-ʾImārāt al-ʿArabiyya al-Muttaḥida|engvar=gb}}&lt;br /&gt;{{ALA-LC|ar|al-Imārāt al-{{ayn}}Arabīyah al-Muttaḥidah}}}} جنهن کي مختصرن '''امارات''' به چيو وڃي ٿو،{{efn|{{langx|ar|الإمارات|translit=al-ʾImārāt|links=no|engvar=gb}}}} [[اولهه ايشيا]] جو هڪ ملڪ آهي، جيڪو [[عربي اپٻيٽ]] جي اڀرندي ڇيڙي تي واقع آهي. اهو [[وفاقي بادشاهت|وفاقي]] نيم آئيني [[بادشاهت]] آهي، جيڪا [[گڏيل عرب امارات جون امارتون|ستن امارتن]] تي ٻڌل آهي، جن مان [[ابو ظھبي]] ان جي قومي راڄڌاني آهي. يو اي اي جي اوڀر ۽ اتر اوڀر ۾ [[عمان]] ۽ ڏکڻ اولهه ۾ [[سعودي عرب]] سان سرحدون ملن ٿيون. اهو [[فارسي نار]] ۾ [[قطر]] ۽ [[ايران]] سان، ۽ [[نار عمان]] ۾ عمان سان [[سامونڊي سرحد|سامونڊي سرحدون]] به رکي ٿو. 2024ع ۾ يو اي اي جي آبادي جو اندازو 11 ملين کان وڌيڪ هو. [[دبئي]] ملڪ جو [[گڏيل عرب امارات جي شهرن جي فهرست|سڀ کان وڏو شهر]] آهي. [[اسلام]] [[رياستي مذهب]] آهي. [[عربي ٻولي|عربي]] سرڪاري ٻولي آهي، جڏهن تہ [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي ۽ ڪاروبار جي ٻولي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Federal Boundaries of the United Arab Emirates |url=http://people.exeter.ac.uk/nsaa201/UAE%20Federal%20Boundaries.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713025710/http://people.exeter.ac.uk/nsaa201/UAE%20Federal%20Boundaries.pdf |archive-date=13 July 2023 |access-date=28 March 2024}}&lt;/ref&gt;

اڄوڪو گڏيل عرب امارات [[اوڀر عربستان]] جي تاريخي علائقي اندر واقع آهي، جيڪو [[سامونڊي واپار]] ۽ [[سامونڊي سفر]] ڏانهن رخ رکندڙ هو. [[پورچوگيزي سلطنت|پورچوگيزي]] لڳ ڀڳ 1500ع ۾ هن علائقي ۾ پهتا ۽ [[صفوي ايران|فارسين]] خلاف [[پورچوگيزي-صفوي جنگون|جنگيون]] وڙهندي هن علائقي ۾ اڏا قائم ڪيائون. 1622ع ۾ سندن بي دخلي کان پوءِ [[ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني|ڊچن]] سامونڊي ڳچيَن تي ڪنٽرول ڪيو ۽ عالمي سامونڊي غلبو قائم ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Report |first=Arno Maierbrugger Gulf News |date=15 September 2018 |title=The golden era of trade |url=https://gulfnews.com/travel/destinations/the-golden-era-of-trade-1.894577 |access-date=27 August 2025 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}&lt;/ref&gt; 19هين صديءَ تائين، جڏهن [[موتين جي صنعت]] هڪ اهم معاشي سرگرمي بڻجي وئي، تڏهن [[فارسي نار ۾ قزاقي|نار ۾ قزاقي]] عام ٿي وئي، جنهن سبب [[برطانوي سلطنت|برطانوي]] مداخلت ٿي.&lt;ref name=&quot;bandits&quot;&gt;{{Cite book |last=Pennel |first=C.R. |url=https://books.google.com/books?id=uB7ODGowJ3AC |title=Bandits at Sea: A Pirates Reader |publisher=NYU Press |year=2001 |isbn=0814766781 |page=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite news |date=28 August 2011 |title=United Arab Emirates country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-14703998 |access-date=27 August 2025 |work=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; مقامي [[شيخdoms|شيخائتن]] برطانيا سان هڪ عهدنامو ڪري [[صلح پسند رياستون]] قائم ڪيون، جيڪي هڪ [[برطانوي محافظت]] هيون ۽ جن کي عملي طور [[پهرين سعودي رياست|سعودي]] ۽ [[عماني سلطنت|عماني]] [[بالادستي]] جي ڪوششن کان بچايو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bowen |first=Wayne H. |title=The history of Saudi Arabia |url=https://archive.org/details/historyofsaudiar0000bowe |publisher=[[Greenwood Press]] |year=2008 |isbn=9780313087691 |pages=[https://archive.org/details/historyofsaudiar0000bowe/page/88 88] |language=English}}&lt;/ref&gt; صلح پسند رياستون 1971ع ۾ گڏيل عرب امارات طور مڪمل آزادي تائين برطانوي اثر هيٺ رهيون. [[زايد بن سلطان آل نهيان]]، ابو ظھبي جو حڪمران ۽ ملڪ جو پهريون صدر (1971–2004)، نئين دريافت ٿيل [[تيل جا ذخيرا|تيل]] مان حاصل ٿيندڙ آمدني کي [[صحت جي سار سنڀال]]، [[تعليم]] ۽ [[بنيادي ڍانچو|بنيادي ڍانچي]] ۾ لڳائي امارات جي تيز ترقيءَ جي نگراني ڪئي.&lt;ref name=&quot;bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite news |date=14 November 2012 |title=United Arab Emirates profile |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127014200/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998 |archive-date=27 November 2020 |access-date=28 March 2024 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات عالمي معاملن ۾ هڪ [[وچولي طاقت]] سمجهيو وڃي ٿو؛&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Renad Mansour |author2=Mark White |date=June 2025 |title=Why peacebuilding fails and what to do about it |url=https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/2025-06/2025-06-11-why-peacebuilding-fails-mansour-white_0.pdf |website=www.chathamhouse.org}}&lt;/ref&gt; دبئي مالي، سياحت ۽ واپار جو بين الاقوامي مرڪز آهي.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Citation |title=United Arab Emirates Country Summary |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/summaries/ |access-date=2 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102093228/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/summaries/ |archive-date=2 November 2023 |url-status=dead |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=By Location &amp;#124; Pivot Table &amp;#124; Data Portal |url=https://population.un.org/dataportal/data/indicators/49/locations/784/start/2024/end/2024/table/pivotbylocation?df=4a78fd51-e96f-4dee-936c-2f8b1b0566b8}}&lt;/ref&gt; آباديءَ جو رڳو 11 سيڪڙو مقامي [[اماراتي ماڻهو|اماراتي]] آهن؛ رهواسين جي وڏي اڪثريت [[پرڏيهي رهواسي|پرڏيهي رهواسين]] ۽ [[مهاجر مزدور|مهاجر مزدورن]] تي مشتمل آهي، جن مان گهڻا [[ڏکڻ ايشيا]] مان آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Facts and figures: UAE population by nationality, and more |url=https://www.mofa.gov.ae/en/the-uae/facts-and-figures |access-date=27 August 2025 |website=www.mofa.gov.ae}}&lt;/ref&gt; يو اي اي وٽ دنيا جا [[ثابت ٿيل تيل ذخيرن جي لحاظ کان ملڪن جي فهرست|ستون وڏا تيل ذخيرا]] ۽ [[ثابت ٿيل قدرتي گئس ذخيرن جي لحاظ کان ملڪن جي فهرست|ستون وڏا قدرتي گئس ذخيرا]] آهن.&lt;ref name=&quot;EIA&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/data/browser/#/?pa=00000000000000000000000000000000002&amp;c=vvvvuvo&amp;ct=0&amp;tl_id=5-A&amp;vs=INTL.57-1-AFG-TBPD.A&amp;vo=0&amp;v=H&amp;start=2014&amp;end=2016 |title=Production of Crude Oil including Lease Condensate 2016|publisher=U.S. [[Energy Information Administration]] |format=CVS download|access-date=27 May 2017|archive-date=27 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427031435/https://www.eia.gov/beta/international/data/browser/#/?pa=00000000000000000000000000000000002&amp;c=vvvvuvo&amp;ct=0&amp;tl_id=5-A&amp;vs=INTL.57-1-AFG-TBPD.A&amp;vo=0&amp;v=H&amp;start=2014&amp;end=2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;U.S. Energy Information Administration, [http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&amp;pid=57&amp;aid=6 International Energy Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816185057/http://www.eia.gov/CFapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&amp;pid=57&amp;aid=6 |date=16 August 2016 }}, accessed 17 January 2019.&lt;/ref&gt; يو اي اي [[نار سهڪار ڪائونسل]] (GCC) جي رڪنن مان سڀ کان وڌيڪ متنوع معيشت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ 21هين صديءَ ۾ اهو قدرتي وسيلن تي گهٽ ڀاڙيندڙ ٿيو آهي ۽ وڌندڙ طور سياحت ۽ ڪاروبار تي ڌيان ڏئي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/datamapper/index.php|title=IMF Data Mapper|publisher=Imf.org|access-date=12 February 2016|archive-date=23 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723163119/http://www.imf.org/external/datamapper/index.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; يو اي اي [[گڏيل قومون]]، [[عرب ليگ]]، [[اسلامي سهڪار تنظيم]]، [[غير وابسته تحريڪ]]، [[عالمي واپار تنظيم]] ۽ [[برڪس]] جو رڪن آهي؛ اهو [[شنگھائي سهڪار تنظيم]] جو ڳالهه ٻولهه شريڪ پڻ آهي.

ستن حڪمران [[امير]]ن تي ٻڌل [[وفاقي سپريم ڪائونسل]] سڀ کان اعليٰ رياستي اختيار آهي. اها گڏيل طور هڪ ميمبر کي [[گڏيل عرب امارات جو صدر|وفاقي صدر]] مقرر ڪري ٿي، جيڪو [[گڏيل عرب امارات جي وزيراعظمن جي فهرست|وزيراعظم]] مقرر ڪري ٿو، ۽ وزيراعظم [[گڏيل عرب امارات جي ڪابينا|ڪابينا]] ٺاهي ۽ ان جي اڳواڻي ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Political System &amp; Governance {{!}} UAE Embassy |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/governance/political-system-governance |access-date=27 August 2025 |website=Political System &amp; Governance {{!}} UAE Embassy |language=en}}&lt;/ref&gt; يو اي اي هڪ [[آمريت|آمراڻي]] رياست آهي، پر علائقائي معيارن موجب عام طور تي نسبتاً آزاد خيال آهي.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; اهو ڪيترن ئي سماجي اشارن، جهڙوڪ رهائش، [[گڏيل عرب امارات ۾ صحت جي سار سنڀال|صحت جي سار سنڀال]]، [[گڏيل عرب امارات ۾ تعليم|تعليم]] ۽ ذاتي سلامتي، ۾ اعليٰ درجو رکي ٿو، ۽ [[انساني ترقي اشاريي]] ۾ به علائقي اندر سڀ کان مٿانهون آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Newspaper |first=Aletihad |date=19 June 2025 |title=UAE scores high on Social Progress Index with top marks in housing, healthcare |url=https://en.aletihad.ae/news/uae/4584161/uae-scores-high-on-social-progress-index-with-top-marks-in-h |access-date=27 August 2025 |website=Aletihad Newspaper |language=en-EN}}&lt;/ref&gt; انساني حقن جون تنظيمون يو اي اي کي انساني حقن جي لحاظ کان اڻپورو سمجهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ سرڪاري نقادن کي قيد ڪرڻ ۽ تشدد ڪرڻ، رياستي سيڪيورٽي اداري طرفان خاندانن کي هراسان ڪرڻ، ۽ [[جبري گمشدگي]]ن جي ڪيسن جي رپورٽن سبب اهو [[انساني آزادي اشاريي]] ۾ گهٽ درجو رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=United Arab Emirates Archives |url=https://www.amnesty.org/en/location/middle-east-and-north-africa/united-arab-emirates/report-united-arab-emirates/ |website=[[ايمنسٽي انٽرنيشنل]] |access-date=3 April 2022 |language=en |archive-date=3 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403073642/https://www.amnesty.org/en/location/middle-east-and-north-africa/united-arab-emirates/report-united-arab-emirates/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; فردي حق، جهڙوڪ [[اجتماع جي آزادي]]، [[تنظيم سازي جي آزادي]]، [[اظهار جي آزادي]] ۽ [[پريس آزادي اشاريي|پريس جي آزادي]]، سختيءَ سان دٻايا وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Report on the situation of journalists in the UAE Input for the Secretary General Report on the safety of journalists and the issue of impunity |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Issues/Journalists/GA72/InternationalCentreJusticeHumanRights.pdf |website=ohchr.org |publisher=[[انساني حقن بابت گڏيل قومن جي هاءِ ڪمشنر جي آفيس]] |access-date=12 May 2022 |language=en |archive-date=12 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512002620/https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Issues/Journalists/GA72/InternationalCentreJusticeHumanRights.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== نالي جو بڻ ==

گڏيل عرب امارات جو نالو انهن ستن امارتن تان پيو، جن گڏجي هڪ وفاق قائم ڪيو: [[ابو ظھبي جي امارت]]، [[دبئي جي امارت]]، [[عجمان جي امارت]]، [[شارجا جي امارت]]، [[راس الخيمه جي امارت]]، [[ام القيوين جي امارت]] ۽ [[فجيره جي امارت]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ae.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ae.html |archive-date=26 January 2018 |access-date=21 July 2025 |website=www.cia.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
{{Main|گڏيل عرب امارات جي تاريخ}}

=== قديم دور ===
[[File:Cántaro (26738115330).jpg|thumb|left|upright|ٻي صدي [[قبل مسيح]] جو مٽڪو، جيڪو [[مليحه آثار قديمه مرڪز|مليحه آثار قديمه واري ماڳ]]، شارجا مان مليو]]

پٿر جا اوزار ظاهر ڪن ٿا ته لڳ ڀڳ 127,000 سال اڳ آفريڪا مان آيل انسان هتي آباد هئا، جڏهن ته عربي سامونڊي ڪناري تان جانورن کي ڪهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ پٿر جو اوزار مليو آهي، جيڪو لڳ ڀڳ 130,000 سال پراڻي انساني رهائش جو ثبوت ڏئي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = https://www.thenationalnews.com/uae/uae-archaeologist-discovers-the-swiss-army-knife-from-130-000-years-ago-1.254963/|title = UAE archaeologist discovers the Swiss Army knife from 130,000 years ago|last = Pennington|first = Roberta|date = 5 February 2014|work = The National|access-date = 19 February 2017|archive-date = 27 December 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161227134452/http://www.thenational.ae/uae/uae-archaeologist-discovers-the-swiss-army-knife-from-130-000-years-ago|url-status = live}}&lt;/ref&gt; وقت سان گڏ هتي [[ميسوپوٽيميا]]، ايران ۽ [[سنڌو ماٿري جي تهذيب|سنڌو ماٿري جي هڙپا تهذيب]] سان واپاري لاڳاپا قائم ٿيا. اهي لاڳاپا جاري رهيا ۽ وڌيڪ مضبوط ٿيا، جن جو هڪ اهم سبب [[حجر جبلن]] مان ٽامي جي واپار جو آغاز هو، جيڪو لڳ ڀڳ 3000 ق م ۾ شروع ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.adias-uae.com/ |title=Abu Dhabi Islands Archaeological Survey (ADIAS) |publisher=Adias-uae.com |access-date=12 February 2016 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302223259/http://www.adias-uae.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سوميري ذريعن ۾ [[مگان (تهذيب)|مگان]] تهذيب جو ذڪر ملي ٿو، جنهن کي موجوده گڏيل عرب امارات ۽ عمان تي مشتمل علائقو سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Early History of Civilisation|last=Woolley|first=Leonard|publisher=UNESCO|year=1963|page=611}}&lt;/ref&gt;

اسلام کان اڳ هن علائقي ۾ انساني آبادڪاري جا ڇهه مختلف دور رهيا، جن مان هر هڪ جون پنهنجون خاص خصوصيتون هيون. انهن ۾ 3200 کان 2600 ق م تائين [[حفيت دور]]، 2600 کان 2000 ق م تائين [[ام النار ثقافت]]، ۽ 2000 کان 1300 ق م تائين [[وادي سوق ثقافت]] شامل آهن. 1200 ق م کان وٺي مشرقي عرب ۾ اسلام جي آمد تائين، ٽن مختلف [[گڏيل عرب امارات ۾ لوهي دور|لوهي دورن]] ۽ [[مليحه]] واري دور ۾ هي علائقو ڪڏهن [[هخامنشي سلطنت|هخامنشين]] ۽ ڪڏهن ٻين قوتن جي قبضي ۾ رهيو. انهيءَ عرصي دوران [[فلج]] آبپاشي واري نظام جي ترقي سبب مضبوط قلعا، ڳوٺ ۽ وسيع زرعي ۽ مالداري نظام وجود ۾ آيا.

=== اسلام ===

[[اسلام]] جي [[جزيرة العرب]] جي اتر اوڀرئين حصي ۾ پکڙجڻ بابت خيال ڪيو وڃي ٿو ته اهو سڌو سنئون ان خط کان پوءِ ٿيو، جيڪو [[حضرت محمد ﷺ]] سن 630ع ۾ [[عمان]] جي حڪمرانن ڏانهن موڪليو هو. ان کان پوءِ حڪمرانن جو هڪ وفد [[مدينو]] ويو، اسلام قبول ڪيو ۽ پوءِ ساحلي علائقي تي حڪمران غير مقبول [[ساساني سلطنت|ساسانين]] خلاف ڪامياب بغاوت ڪئي.{{sfn|Heard-Bey|1996|p=127}} حضرت محمد ﷺ جي وفات کان پوءِ [[فارس نار]] جي ڏکڻ ۾ نيون اسلامي رياستون ٽٽڻ جي خطري ۾ پئجي ويون ۽ مسلمان اڳواڻن خلاف بغاوتون ٿيون. خليفي [[ابوبڪر صديق]] مديني مان لشڪر موڪليو، جنهن [[رده جون جنگيون|رده جنگين]] دوران [[دبا جي جنگ]] ۾ فتح حاصل ڪري علائقي تي ٻيهر قبضو ڪيو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 10,000 ماڻهو مارجي ويا.{{sfn|Heard-Bey|1996|pp=127–128}} ان سان [[خلافت]] جي وحدت برقرار رهي ۽ سڄي جزيرة العرب نئين قائم ٿيندڙ [[راشدين خلافت]] هيٺ متحد ٿي ويو.

سن 637ع ۾، موجوده [[راس الخيمه]] جي حدن اندر واقع [[جلفار]] هڪ اهم بندرگاهه هو، جيڪو [[ساساني سلطنت]] تي اسلامي حملي لاءِ مرڪزي اڏي طور استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;AbedHellyer2001&quot;&gt;{{cite book|author1=Ibrahim Abed|author2=Peter Hellyer|title=United Arab Emirates, a New Perspective|url=https://books.google.com/books?id=QcMz3zV0qAMC&amp;pg=PA83|year= 2001|isbn=978-1-900724-47-0|pages=83–84|publisher=Trident Press }}&lt;/ref&gt; [[العين]] / [[بريمي نخلستان]] وارو علائقو &quot;توام&quot; جي نالي سان مشهور هو، جيڪو سامونڊي ڪناري ۽ جزيرة العرب جي اندروني علائقن جي وچ ۾ اُٺن جي واپاري رستن لاءِ اهم مرڪز هو.{{sfn|Heard-Bey|1996|pp=22–23}}

گڏيل عرب امارات ۾ سڀ کان پراڻو [[عيسائيت|عيسائي]] ماڳ 1990ع واري ڏهاڪي ۾ دريافت ٿيو. اهو هڪ وڏو خانقاهي مرڪز آهي، جيڪو موجوده [[سر بني ياس]] ٻيٽ تي واقع آهي ۽ ستين صدي عيسويءَ سان تعلق رکي ٿو. خيال ڪيو وڃي ٿو ته اهو [[نسطوريت|نسطوري]] عيسائين طرفان لڳ ڀڳ 600ع ۾ تعمير ڪيو ويو ۽ 750ع ۾ پرامن نموني ڇڏي ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = https://www.thenationalnews.com/uae/ancient-secrets-of-sir-bani-yas-island-unveiled-1.550370|title = Ancient secrets of Sir Bani Yas unveiled|last = Thomas|first = Jen|date = 12 December 2012|work = The National|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222103357/http://www.thenational.ae/news/uae-news/ancient-secrets-of-sir-bani-yas-island-unveiled|archive-date = 22 December 2015|df = dmy-all}}&lt;/ref&gt; هي ماڳ عيسائيت جي ان قديم ورثي جو هڪ ناياب جسماني ثبوت آهي، جيڪا واپاري رستن ذريعي 50ع کان 350ع جي وچ ۾ جزيرة العرب ۾ پکڙجي هئي. پنجين صديءَ تائين يقيني طور عمان ۾ جان نالي هڪ بشپ موجود هو، جڏهن ته عمان جو آخري بشپ ايٽين 676ع ۾ هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = The Trucial States|url = https://archive.org/details/bwb_P8-AMG-947|last = Hawley|first = Donald|publisher= Allen &amp; Unwin|year = 1971|isbn = 978-0-04-953005-8|location = UK|pages = [https://archive.org/details/bwb_P8-AMG-947/page/48 48]–51}}&lt;/ref&gt;

=== پورچوگالي دور ===
{{See also|آبنائے هرمز جي جنگ (1553)|فارس نار ۾ سامونڊي ڦرلٽ}}

[[File:Forte de doba.jpg|thumb|1620ع ۾ [[دبا الحصن]] ۾ [[پورچوگالي سلطنت]] جي {{ill|ڊوبا قلعي|pt|Forte de Doba|vertical-align=sup}} جي تصوير]]

سخت ريگستاني ماحول سبب هتي &quot;گهڻ رخو قبائلي ماڻهو&quot; وجود ۾ آيو، جيڪو خانه بدوش قبيلن تي ٻڌل هو ۽ مالداري، زراعت ۽ شڪار جهڙين مختلف معاشي سرگرمين ذريعي گذر سفر ڪندو هو. انهن قبيلن جي موسمي لڏپلاڻ سبب نه رڳو پاڻ ۾ جهيڙا ٿيندا هئا، پر موسمي ۽ نيم موسمي آباديون ۽ مرڪز پڻ قائم ٿيندا هئا. انهن مان اهڙا قبائلي اتحاد وجود ۾ آيا، جن جا نالا اڄ به اماراتي خاندانن ۽ قبيلن ۾ محفوظ آهن، جن ۾ [[بني ياس]] ۽ [[آل نهيان خاندان|آل بو فلاح]] ([[ابو ظھبي]]، العين، [[ليوا نخلستان]] ۽ اولهه واري سامونڊي ڪناري)، [[دواهر]]، [[عوامر]]، [[آل علي (قبيلو)|آل علي]] ۽ [[مناسير (قبيلو)|مناسير]] (اندروني علائقن)، [[شرقيين]] (اوڀرئين سامونڊي ڪناري) ۽ اتر ۾ [[القواسمي]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = The Gazetteer of the Persian Gulf, Oman and Central Arabia|last = Lorimer|first = John|publisher= Government of India|year = 1908|location = Bombay|pages = 1432–1436}}&lt;/ref&gt;

يورپي [[نوآبادياتي سلطنت]]ن جي توسيع سان گڏ [[پورچوگالي سلطنت|پورچوگالي]]، [[برطانوي سلطنت|برطانوي]] ۽ [[ڊچ سلطنت|ڊچ]] قوتون فارس نار واري علائقي ۾ پهتيون. ارڙهين صديءَ تائين [[بني ياس]] اتحاد موجوده ابو ظھبي جي اڪثر حصي تي غالب قوت بڻجي چڪو هو،{{sfn|Heard-Bey|1996|p=43}}&lt;ref&gt;{{ cite journal | first=Kashf | last=Al Gumma | title=Annals of Oman from Early times to the year 1728 AD | journal= Journal of the Asiatic Society of Bengal | date= 1874}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Ibn Ruzaiq | translator= GP Badger | title= History of the Imams and Sayids of Oman |publisher=Hakluyt Society | place= London | date= 1871}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته اتر ۾ [[القواسمي]] سامونڊي واپار تي حاوي هئا. پورچوگالي ساحلي علائقن تي پنهنجو اثر برقرار رکندي [[قلعو|قلعا]] تعمير ڪيا، خاص طور تي [[الفونسو دي البوڪرڪ]] ۽ ان کان پوءِ ايندڙ پورچوگالي فوجي اڳواڻن جي 16هين صديءَ جي خونريز مهمن کان پوءِ، خاص ڪري [[مسقط]]، [[صحار]] ۽ [[خورفڪان]] ۾.{{sfn|Heard-Bey|1996|p=282}}

فارس نار جو ڏاکڻو سامونڊي ڪنارو برطانوي ماڻهن وٽ &quot;[[گڏيل عرب امارات جي تاريخ|قزاقي ساحل]]&quot; جي نالي سان مشهور هو،&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Baker | first= Randall | date= 1979 | title= King Husain and the Kingdom of Hejaz | url=https://archive.org/details/kinghusainkingdo0000bake | publisher= The Oleander Press | place=Great Britain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The British Threat to the Ottoman Presence in the Persian Gulf during the Era of Abdülhamid II and the Responses toward it| last= Biral | first= Bilal Emre|publisher= Middle East Technical University|place=Ankara|date=2009|citeseerx = 10.1.1.633.1663}}&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ [[القواسمي]] اتحاد سان لاڳاپيل ٻيڙيون سترهين صديءَ کان اوڻيهين صديءَ تائين برطانوي جهنڊي وارين واپاري ٻيڙين تي حملا ڪنديون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.waynemadsenreport.com/articles/20081102_3 |date=3 November 2008 |title=The UAE is the old Pirate Coast. Not much has changed. |work=Wayne Madsen Report |access-date=23 June 2009 |archive-date=8 December 2011 |archive-url=http://web.archive.bibalex.org/web/20111208145256/http://www.waynemadsenreport.com/articles/20081102_3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; جديد اماراتي مورخ، خاص طور تي شارجا جي موجوده حڪمران [[سلطان بن محمد القاسمي]]، پنهنجي 1986ع واري ڪتاب ''The Myth of Arab Piracy in the Gulf'' ۾ سامونڊي ڦرلٽ واري الزام کي رد ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Myth of Arab Piracy in the Gulf |last=Al Qasimi |first=Sultan |publisher=Croom Helm |year=1986 |isbn=978-0-7099-2106-6 |location=UK}}&lt;/ref&gt;

[[File:Persian Gulf 1507-1750.gif|alt=|thumb|واڱڻائي رنگ – سورهين ۽ سترهين صديءَ دوران فارس نار ۾ [[پورچوگالي سلطنت]] جا علائقا، اهم شهر، بندرگاهون ۽ سامونڊي رستا]]
[[File:Ras Al Khaimah under attack, 1809 01.jpg|thumb|1809ع جي [[فارس نار مهم (1809)|فارس نار مهم]] دوران [[راس الخيمه جي امارت]] جي ساحلي شهر ۽ بندرگاهه کي ساڙڻ جو منظر]]

برطانيا پنهنجي هندستان ڏانهن واپاري رستن جي حفاظت لاءِ راس الخيمه ۽ ٻين ساحلي بندرگاهن خلاف فوجي مهمون هلائيون، جن ۾ [[فارس نار مهم (1809)]] ۽ ان کان وڌيڪ ڪامياب [[فارس نار مهم (1819)]] شامل آهن. ان کان پوءِ ايندڙ سال برطانيا ۽ ڪيترن ئي مقامي حڪمرانن [[1820ع جو عام سامونڊي معاهدو]] تي صحيحون ڪيون،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=British rule |url=https://www.nla.ae/en/our-history/historical-periods/british-era/ |access-date=2026-04-08}}&lt;/ref&gt; جنهن کان پوءِ &quot;[[ٽروشل رياستون]]&quot; جو اصطلاح رائج ٿيو، جيڪو ساحلي امارتن جي حيثيت لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو. 1843ع ۾ هڪ ٻيو معاهدو ٿيو ۽ 1853ع ۾ [[دائمي سامونڊي صلح]] تي اتفاق ٿيو. ان کان پوءِ 1892ع ۾ &quot;خصوصي معاهدا&quot; ٿيا، جن ٽروشل رياستن کي برطانيا جي محافظت هيٺ آڻي ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.na.ae/en/education/historicalperiods/britishprince.aspx|title=British Era|website=National Archives of the United Arab Emirates|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144851/http://www.na.ae/en/education/historicalperiods/britishprince.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1892ع واري معاهدي تحت ٽروشل شيخن واعدو ڪيو ته هو برطانيا جي رضامندي کان سواءِ نه ڪنهن ٻي ملڪ کي زمين ڏيندا ۽ نه ئي ڪنهن ٻي پرڏيهي حڪومت سان لاڳاپا قائم ڪندا. ان جي بدلي ۾ برطانيا سامونڊي حملي کان ٽروشل ساحل جي حفاظت ۽ زميني حملي جي صورت ۾ مدد ڪرڻ جو واعدو ڪيو. برطانوي سامونڊي نگراني سبب موتين جي واپار واريون ٻيڙيون وڌيڪ محفوظ ٿي ويون، پر [[غلامي جي تاريخ|غلام واپار]] تي پابندي لڳڻ ڪري ڪيترن ئي شيخن ۽ واپارين جي آمدني جو اهم ذريعو ختم ٿي ويو.&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/persian-gulf-states/84.htm United Arab Emirates – The Economy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214091633/http://countrystudies.us/persian-gulf-states/84.htm |date=14 December 2010 }}. [[Library of Congress Country Studies]]. Retrieved 14 July 2013.&lt;/ref&gt;

1869ع ۾ قبائسات قبيلو [[خور العديد]] ۾ آباد ٿيو ۽ عثمانين جي حمايت حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. ان وقت خور العديد تي ابو ظھبي دعويٰ ڪندو هو، جنهن جي برطانيا پڻ حمايت ڪئي. 1906ع ۾ برطانوي سياسي نمائندي [[پرسي ڪاڪس]] لکت ۾ ابو ظھبي جي حڪمران [[زايد بن خليفه آل نهيان]] (&quot;زايد اعظم&quot;) کي تصديق ڪئي ته خور العديد سندس رياست جو حصو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Morton|first1=Michael Quentin|title=Keepers of the Golden Shore: A History of the United Arab Emirates|year=2016|publisher=Reaktion Books|location=London|isbn=978-1-78023-580-6|pages=49–50|url=http://www.reaktionbooks.co.uk/display.asp?ISB=9781780235806|access-date=19 February 2017|archive-date=20 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170220094206/http://www.reaktionbooks.co.uk/display.asp?ISB=9781780235806|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== برطانوي دور ۽ تيل جي دريافت ===
{{See also|فارس نار مهم (1809)|فارس نار مهم (1819)|1820ع جو عام سامونڊي معاهدو|صلح پسند رياستون}}
[[File:Dhayah Fort showing hilltop location.jpg|thumb|ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تي [[ڌايه قلعو]]. 1819ع ۾ اهو [[القاسمي]] جو آخري مضبوط مرڪز هو، جيڪو [[فارس نار مهم (1819)]] ۾ ڪريو. ڌايه جي ڪرڻ سان [[1820ع جو عام سامونڊي معاهدو]] تي صحيحون ڪرڻ جو رستو هموار ٿيو.]]

19هين صدي ۽ 20هين صديءَ جي شروعات ۾ [[موتي ڳولڻ|موتين جي صنعت]] عروج تي پهتي، جنهن فارس نار جي ماڻهن کي آمدني ۽ روزگار ٻنهي فراهم ڪيا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Carter |first=Robert |date=2005 |title=The History and Prehistory of Pearling in the Persian Gulf |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=48 |issue=2 |pages=139–209 |doi=10.1163/1568520054127149 |jstor=25165089 |issn=0022-4995 |url=https://durham-repository.worktribe.com/output/1591869 }}&lt;/ref&gt; [[پهرين عالمي جنگ]] هن صنعت تي سخت اثر وڌو، پر 1920ع واري ڏهاڪي جي آخر ۽ 1930ع واري ڏهاڪي جي شروعات واري [[معاشي بحران]]، ۽ [[پوکييل موتي]] جي ايجاد سان گڏ، هن واپار کي ختم ڪري ڇڏيو. واپار جا باقي نشان به [[ٻي عالمي جنگ]] کان ٿورو پوءِ مٽجي ويا، جڏهن نئين آزاد ٿيل [[هندستان جي حڪومت]] درآمد ٿيل موتين تي ڳرا محصول لاڳو ڪيا. موتين جي صنعت جي زوال سبب صلح پسند رياستن ۾ انتهائي معاشي ڏکيائي پيدا ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp |title=UAE History &amp; Traditions: Pearls &amp; pearling |work=UAEinteract |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206103534/http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp |archive-date=6 February 2016 }}&lt;/ref&gt;

1922ع ۾ برطانوي حڪومت صلح پسند رياستن جي حڪمرانن کان اها خاطري حاصل ڪئي تہ اهي برطانيا جي رضامندي کان سواءِ پرڏيهي ڪمپنين سان رعايتي معاهدا نه ڪندا. فارس ۾ 1908ع کان ۽ ميسوپوٽيميا ۾ 1927ع کان تيل جي دريافتن کان پوءِ، برطانيا قدرتي وسيلن، جهڙوڪ تيل، جي ترقيءَ جا امڪان سمجهي چڪو هو. برطانوي قيادت هيٺ هلندڙ تيل ڪمپني، [[عراق پيٽروليم ڪمپني]] (IPC)، هن علائقي ۾ دلچسپي ڏيکاري. [[اينگلو-پرشين آئل ڪمپني]] (APOC، جيڪا پوءِ [[بي پي|برٽش پيٽروليم]] يا BP بڻجي)، IPC ۾ 23.75٪ حصو رکندي هئي. 1935ع کان مقامي حڪمرانن زميني علائقن ۾ تيل جي ڳولا لاءِ رعايتون ڏنيون، ۽ APOC، پيٽروليم ڪنسشنز لميٽيڊ (PCL)، جيڪا IPC سان لاڳاپيل ڪمپني هئي، جي طرفان پهريون معاهدو ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = From Pearls to Oil|last = Heard|first = David|publisher= Motivate|year = 2013|isbn = 978-1-86063-311-9|location = UAE|pages = 41–42}}&lt;/ref&gt;

[[ريڊ لائن معاهدو]] جي پابندين سبب APOC اڪيلي سر هن علائقي کي ترقي نه ڏئي سگهندي هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان کي IPC وسيلي ڪم ڪرڻو پوندو هو. PCL ۽ صلح پسند حڪمرانن وچ ۾ ڪيترائي اختيار ناما صحيح ڪيا ويا، جن موتين جي واپار جي خاتمي کان پوءِ غربت جو شڪار برادرين کي ڪارائتي آمدني ڏني. بهرحال، تيل جي اها دولت، جيڪا حڪمران ڀرپاسي وارن ملڪن جي آمدنين مان ڏسي رهيا هئا، اڃا تائين سندن هٿ نه آئي هئي. ابو ظھبي ۾ پهرين کوٽائي IPC جي آپريٽنگ ڪمپني، پيٽروليم ڊولپمينٽ (ٽروشل ڪوسٽ) لميٽيڊ (PDTC)، 1950ع ۾ راس صدر وٽ ڪئي. {{convert|13000|ft|m|abbr=off|adj=mid|-deep}} کوهه کي کوٽڻ ۾ هڪ سال لڳو، پر اهو خشڪ نڪتو، ۽ ان وقت جي حساب سان ان تي 1 ملين پائونڊ جو تمام وڏو خرچ آيو.

[[File:Mid-20th century Dubai.JPG|thumb|left|1950ع ۾ دبئي: هن تصوير ۾ اڳيان [[بر دبئي]] وارو علائقو ڏيکاريل آهي، جنهن جو مرڪز [[الفهيدي قلعو]] آهي؛ کاري جي ٻئي پاسي وچ-ساڄي پاسي [[ديره، دبئي|ديره]]، ۽ ديره کان کاري پار پسمنظر ۾ [[الشندغه]] (کاٻي) ۽ [[الراس، دبئي|الراس]] (ساڄي) ڏيکاريل آهن.]]
برطانيا هڪ ترقياتي آفيس قائم ڪئي، جنهن امارتن ۾ ڪجهه ننڍن ترقياتي ڪمن ۾ مدد ڪئي. پوءِ [[گڏيل عرب امارات جون امارتون|امارتن]] جي ستن [[شيخ]]ن پاڻ ۾ معاملن کي هم آهنگ ڪرڻ لاءِ هڪ ڪائونسل ٺاهڻ جو فيصلو ڪيو ۽ ترقياتي آفيس کي پنهنجي هٿ هيٺ آندو. 1952ع ۾ انهن صلح پسند رياستن جي ڪائونسل قائم ڪئي،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nasibbitar.net/adi_sr/DocumentsArticle4.jpg|archive-url=https://web.archive.org/web/20080803020019/http://nasibbitar.net/adi_sr/DocumentsArticle4.jpg|archive-date=3 August 2008|url-status=usurped|title=Al Khaleej News Paper}}&lt;/ref&gt; ۽ [[عدي بيطار|عدي البيطار]]، دبئي جي [[راشد بن سعيد آل مكتوم|شيخ راشد بن سعيد آل مكتوم]] جي قانوني صلاحڪار، کي ڪائونسل جو سيڪريٽري جنرل ۽ قانوني صلاحڪار مقرر ڪيو. گڏيل عرب امارات جي قيام کان پوءِ اها ڪائونسل ختم ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fotw.info/flags/ae_tsc.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429011257/https://www.fotw.info/flags/ae_tsc.html |archive-date=29 April 2011 |title=Trucial States Council until 1971 (United Arab Emirates) |publisher=Flags of the World |url-status=live }}{{user-generated inline |date=November 2023}}&lt;/ref&gt; سماج جي قبائلي نوعيت ۽ امارتن وچ ۾ سرحدن جي واضح تعريف نه هئڻ سبب اڪثر تڪرار ٿيندا هئا، جيڪي گهڻو ڪري ثالثي وسيلي ۽ ڪڏهن ڪڏهن طاقت وسيلي حل ڪيا ويندا هئا. [[ٽروشل عمان اسڪائوٽس]] هڪ ننڍي فوجي قوت هئي، جنهن کي برطانوي امن قائم رکڻ لاءِ استعمال ڪندا هئا.

1953ع ۾ [[بي پي]] جي ماتحت ڪمپني، ڊي آرسي ايڪسپلوريشن لميٽيڊ، ابو ظھبي جي حڪمران کان سامونڊي رعايت حاصل ڪئي. بي پي، [[ٽوٽل ايس اي|ڪمپاني فرينسيز دي پيٽرول]] (بعد ۾ ٽوٽل) سان گڏجي ابو ظھبي مرين ايرياز لميٽيڊ (ADMA) ۽ دبئي مرين ايرياز لميٽيڊ (DUMA) نالي آپريٽنگ ڪمپنيون ٺاهيون. سمنڊ هيٺ تيل بابت ڪيترا سروي ڪيا ويا، جن مان هڪ جي اڳواڻي مشهور سامونڊي ڳولا ڪندڙ [[جاڪ ڪوستو]] ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Cousteau|first1=Jacques|title=Calypso explores for underwater oil|url=https://www.librarything.com/work/18080895|journal=National Geographic Magazine|date=August 1955|volume=CVIII|issue=2|access-date=19 February 2017|author-link=Jacques Cousteau|archive-date=20 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170220093825/https://www.librarything.com/work/18080895|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Quentin|title=Calypso in the Arabian Gulf: Jacques Cousteau's Undersea Survey of 1954|journal=Liwa|date=June 2015|volume=7|issue=13|pages=3–28|url=https://www.academia.edu/13056568|access-date=27 November 2016|archive-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426051607/https://www.academia.edu/13056568|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1958ع ۾ هڪ ترندڙ پليٽفارم رگ [[هيمبرگ]]، [[جرمني]]، مان ڇڪي آندي وئي ۽ ابو ظھبي جي پاڻيءَ ۾ [[ام الشيف تيل ميدان|ام الشيف]] موتين واري ميدان مٿان بيهاري وئي، جتي کوٽائي شروع ٿي. مارچ ۾ اپر ثماما پٿريلي پرت ۾ تيل مليو. اها صلح پسند ساحل جي پهرين واپاري دريافت هئي، جنهن 1962ع ۾ تيل جي پهرين برآمدن جو رستو کوليو. ADMA زڪم ۽ ٻين هنڌن تي وڌيڪ سامونڊي دريافتون ڪيون، جڏهن ته ٻين ڪمپنين دبئي جي ويجهو [[فتح تيل ميدان]] ۽ شارجا جي ويجهو مبارڪ ميدان، جيڪو ايران سان گڏيل آهي، جهڙيون واپاري دريافتون ڪيون.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Butt|first1=Gerald|title=Oil and Gas in the UAE|url=https://www.uaeinteract.com/uaeint_misc/pdf/perspectives/11.pdf|website=UAE Interact|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123003948/http://www.uaeinteract.com/uaeint_misc/pdf/perspectives/11.pdf|archive-date=23 November 2015}}&lt;/ref&gt;

ساڳئي وقت، زميني ڳولا سرحدي تڪرارن سبب متاثر رهي. 1955ع ۾ [[برطانيا]]، ابو ظھبي ۽ عمان جي نمائندگي ڪئي، جڏهن انهن جو [[البريمي محافظت|بريمي نخلستان]] بابت سعودي عرب سان تڪرار هو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5444.htm|title=United Arab Emirates (06/07)|publisher=US Department of State|access-date=12 February 2016|archive-date=6 June 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20020606162024/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5444.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1974ع ۾ ابو ظھبي ۽ سعودي عرب وچ ۾ ٿيل معاهدي سان لڳو تہ ابو ظھبي-سعودي [[علائقائي تڪرار|سرحدي تڪرار]] حل ٿي ويو آهي، پر اهو معاهدو تصديق ٿيل ناهي.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gray|first1=Matthew|title=Global Security Watch – Saudi Arabia|year= 2014|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara|isbn=978-0-313-38699-2|page=99|url=https://books.google.com/books?id=dxvFBAAAQBAJ}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات جي عمان سان سرحد 2008ع ۾ تصديق ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/historic-uae-oman-accord-involves-272km-of-border-1.119592|title = Historic UAE-Oman accord involves 272&amp;nbsp;km of border|date = 22 July 2008|work = Gulf News|access-date = 19 February 2017|archive-date = 29 November 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141129030925/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/historic-uae-oman-accord-involves-272km-of-border-1.119592|url-status = live}}&lt;/ref&gt;

PDTC تڪراري علائقي کان پري زميني ڳولا جاري رکي ۽ وڌيڪ پنج کوهه کوٽيا، جيڪي به خشڪ نڪتا. بهرحال، 27 آڪٽوبر 1960ع تي ڪمپني طريف ويجهو سامونڊي ڪناري تي مربان نمبر 3 کوهه مان واپاري مقدار ۾ تيل دريافت ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = From Pearls to Oil|last = Heard|first = David|publisher= Motivate|year = 2013|isbn = 978-1-86063-311-9|location = UAE|pages = 413–416}}&lt;/ref&gt; 1962ع ۾ PDTC [[ابو ظھبي پيٽروليم ڪمپني]] بڻجي وئي. جيئن تيل جي آمدني وڌي، ابو ظھبي جي حڪمران [[زايد بن سلطان آل نهيان]] وڏو تعميراتي پروگرام شروع ڪيو، جنهن تحت اسڪول، گهر، اسپتالون ۽ رستا ٺاهيا ويا. جڏهن 1969ع ۾ دبئي جي تيل برآمد شروع ٿي، تڏهن دبئي جي حڪمران شيخ [[راشد بن سعيد آل مكتوم]] محدود ذخيرن مان حاصل ٿيندڙ آمدني کي اهڙي تنوع واري مهم ۾ لڳايو، جنهن جديد [[عالمي شهر]] دبئي جي پيدائش جو بنياد وڌو.&lt;ref name=&quot;bbc.co.uk&quot; /&gt;

=== آزادي ===
{{See also|گڏيل عرب امارات جو قيام|ابو موسى ۽ وڏن ۽ ننڍن تنبن تي قبضو}}
[[File:Flag-hoisting at the Union Declaration.jpg|thumb|left|تاريخي تصوير، جنهن ۾ 2 ڊسمبر 1971ع تي دبئي جي يونين هائوس ۾ امارتن جي حڪمرانن طرفان گڏيل عرب امارات جو جهنڊو پهريون ڀيرو چاڙهڻ ڏيکاريل آهي]]

1966ع تائين واضح ٿي چڪو هو تہ برطانوي حڪومت هاڻي [[صلح پسند رياستون]]، يعني موجوده گڏيل عرب امارات، جو انتظام ۽ تحفظ جاري رکڻ جي مالي سگهه نٿي رکي. برطانوي [[پارليامينٽ جو رڪن (برطانيا)|پارليامينٽ رڪنن]] (MPs) [[رائل نيوي]] جي [[شيخائت]]ن جي حفاظت لاءِ تياريءَ بابت بحث ڪيو. 24 جنوري 1968ع تي برطانوي وزيراعظم [[هارولڊ ولسن]] حڪومت جو فيصلو اعلان ڪيو، جنهن کي مارچ 1971ع ۾ وزيراعظم [[ايڊورڊ هيٿ]] ٻيهر ورجايو، تہ ستن صلح پسند شيخائتن سان معاهدي وارا لاڳاپا ختم ڪيا ويندا. اعلان کان ڪجهه ڏينهن پوءِ، ابو ظھبي جي حڪمران شيخ [[زايد بن سلطان آل نهيان]]، غير محفوظ ٿيڻ جي خدشي سبب، برطانيا کي قائل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي تہ هو تحفظ وارا معاهدا جاري رکن، ۽ ان لاءِ امارات ۾ [[برطانوي هٿياربند فوجون]] رکڻ جو پورو خرچ پاڻ ادا ڪرڻ جي آڇ ڪئي. برطانوي [[ڪنزرويٽو پارٽي (برطانيا)|ڪنزرويٽو]] حڪومت اها آڇ رد ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Gornall, Jonathan |date=2 December 2011 |url=https://www.thenationalnews.com/uae/sun-sets-on-british-empire-as-uae-raises-its-flag-1.574721/ |title=Sun sets on British Empire as UAE raises its flag |work=The National |location=Abu Dhabi |access-date=28 March 2024 |archive-date=29 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629152914/http://www.thenational.ae/news/uae-news/sun-sets-on-british-empire-as-uae-raises-its-flag#page5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جڏهن [[ليبر پارٽي (برطانيا)|ليبر]] جي پارليامينٽ رڪن [[گورونوي رابرٽس، بيرن گورونوي-رابرٽس|گورونوي رابرٽس]] شيخ زايد کي برطانوي واپسيءَ جي خبر ڏني، تڏهن فارس نار جون نو شيخائتون عرب امارتن جو هڪ اتحاد ٺاهڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳيون، پر 1971ع جي وچ تائين اهي اتحاد جي شرطن تي اتفاق نه ڪري سگهيون، جيتوڻيڪ برطانوي معاهدي وارا لاڳاپا انهيءَ سال ڊسمبر ۾ ختم ٿيڻا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://guide.theemiratesnetwork.com/basics/history_of_the_emirates.php |title=History the United Arab Emirates (UAE)&amp;nbsp;– TEN Guide |work=Guide.theemiratesnetwork.com |date=11 February 1972 |access-date=23 June 2009 |archive-date=8 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090608021436/http://guide.theemiratesnetwork.com/basics/history_of_the_emirates.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

غير محفوظ ٿيڻ جا خدشا آزاديءَ کان هڪ ڏينهن اڳ حقيقت بڻيا. ايران جو هڪ ڊسٽروئير گروپ هيٺئين نار ۾ مشق مان الڳ ٿي [[وڏا ۽ ننڍا تنب|تنب ٻيٽن]] ڏانهن روانو ٿيو. 30 نومبر 1971ع تي ٻيٽ [[ابو موسى ۽ وڏن ۽ ننڍن تنبن تي قبضو|طاقت سان ورتا ويا]]، ۽ شهري توڙي عرب محافظن کي ڀڄڻ جي اجازت ڏني وئي. ٻن برطانوي جنگي جهازن، هوائي جهاز بردار [[ايڇ ايم ايس ايگل (R05)|ايڇ ايم ايس ايگل]] ۽ [[ايڇ ايم ايس ايلبيئن (R07)|ايڇ ايم ايس ايلبيئن]]، حملي دوران بيڪار بيٺا رهيا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/tonb |title=Tonb Islands (Greater and Lesser), two tiny islands of arguable strategic importance in the eastern Persian Gulf, south of the western tip of Qešm island |last1=Mirfendereski |first1=Guive |date=25 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704222708/http://www.iranicaonline.org/articles/tonb |archive-date=4 July 2015 }}&lt;/ref&gt; هڪ ڊسٽروئير گروپ [[ابو موسى]] ٻيٽ ڏانهن به وڌيو. پر اتي [[خالد بن محمد القاسمي|شيخ خالد بن محمد القاسمي]] اڳ ئي ايراني شاهه سان ڳالهين ڪري چڪو هو، ۽ ٻيٽ جلد ئي ايران کي ساليانو 3 ملين ڊالرن تي ليز تي ڏنو ويو. ساڳئي وقت، سعودي عرب ابو ظھبي جي وڏن حصن تي دعويٰ ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Krane |first1=Jim |year=2009 |title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism |url=https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran |pages=[https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran/page/81 81]–84}}&lt;/ref&gt; 1974ع تائين ئي سعودي عرب سان [[جده معاهدو (1974)|سرحدي معاهدو]] صحيح ٿيو، جنهن سان يو اي اي ۽ سعودي عرب وچ ۾ سرحدون رسمي طور مقرر ٿيون. ايران کان خطري جي احساس يو اي اي جي [[بعثي عراق|عراق]] لاءِ [[ايران-عراق جنگ]] دوران مالي مدد تي اثر وڌو.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 April 2025 |title=United Arab Emirates - Gulf, Sheikhdoms, Federation {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/United-Arab-Emirates/History |access-date=21 April 2025 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

شروعات ۾ بحرين ۽ قطر کي تجويز ڪيل عرب امارتن جي وفاق جو حصو بڻائڻ جو ارادو هو، پر بحرين آگسٽ ۾ ۽ قطر سيپٽمبر 1971ع ۾ آزاد ٿي ويا. جڏهن برطانيا-صلح پسند شيخائتن جو معاهدو 1 ڊسمبر 1971ع تي ختم ٿيو، تڏهن ٻئي امارتون مڪمل طور آزاد ٿي ويون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-1021.html |title=Bahrain&amp;nbsp;– Independence |publisher=Country-data.com |access-date=28 March 2024 |archive-date=26 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226201621/http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-1021.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2 ڊسمبر 1971ع تي ڇهن امارتن، يعني ابو ظھبي، عجمان، دبئي، فجيره، شارجا ۽ ام القيوين، گڏيل عرب امارات نالي اتحاد ۾ شامل ٿيڻ تي اتفاق ڪيو. [[راس الخيمه جي امارت|راس الخيمه]] پوءِ 10 جنوري 1972ع تي شامل ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Smith, Simon C. |title=Britain's Revival and Fall in the Gulf: Kuwait, Bahrain, Qatar, and the Trucial States, 1950–71|url=https://books.google.com/books?id=w_qCeBV9IW0C&amp;pg=PA64|year=2004|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-33192-0|page=64}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1O209-TrucialOmanorTrucialStats.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111119060814/http://www.encyclopedia.com/doc/1O209-TrucialOmanorTrucialStats.html|archive-date=19 November 2011 |title=Trucial Oman or Trucial States&amp;nbsp;– Origin of Trucial Oman or Trucial States &amp;#124; Encyclopedia.com: Oxford Dictionary of World Place Names |encyclopedia=Encyclopedia.com }}&lt;/ref&gt; فيبروري 1972ع ۾ [[وفاقي قومي ڪائونسل]] (FNC) قائم ڪئي وئي؛ اها 40 ميمبرن تي ٻڌل صلاحڪار اداري هئي، جنهن جا ميمبر ستن حڪمرانن طرفان مقرر ڪيا ويندا هئا. يو اي اي 6 ڊسمبر 1971ع تي [[عرب ليگ]] ۽ 9 ڊسمبر تي [[گڏيل قومون|گڏيل قومن]] ۾ شامل ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Now the Dust Has Settled|last=De Butts|first=Freddie|publisher=Tabb House|year=1995|isbn=978-1-873951-13-2|page=228}}&lt;/ref&gt; اهو مئي 1981ع ۾ [[نار سهڪار ڪائونسل]] جو باني رڪن هو، ۽ پهرين [[نار سهڪار ڪائونسل#تاريخ ۽ قيام|جي سي سي سربراهي اجلاس]] جي ميزباني ابو ظھبي ڪئي.

=== آزاديءَ کان پوءِ وارو دور ===

[[متحده عرب امارات]] جا باني اڳواڻ هي هئا: [[ابو ظهبي]] جا [[زايد بن سلطان آل نهيان]]؛ [[دبئي]] جا [[راشد بن سعيد آل مڪتوم]]؛ [[شارجا]] جا [[خالد بن محمد القاسمي]]؛ [[عجمان]] جا [[راشد بن حميد النعيمي ٽيون|راشد بن حميد آل نعيمي]]؛ [[ام القيوين]] جا [[احمد بن راشد المعلا]]؛ [[راس الخيمه]] جا [[صقر بن محمد القاسمي]]؛ ۽ [[فجيره]] جا [[محمد بن حمد الشرقي]].
[[File:Burj Khalifa (worlds tallest building) and the Dubai skyline (25781049892).jpg|thumb|[[دبئي]] جو افق]]

متحده عرب امارات 1991ع ۾ [[بعثي عراق]] جي اڳواڻ [[صدام حسين]] خلاف [[خليجي جنگ]] دوران آمريڪا ۽ ٻين [[خليجي جنگ جي اتحاد|اتحادي ملڪن]] جي فوجي ڪاررواين جي حمايت ڪئي، ۽ [[ابو ظهبي]] کان ٻاهر واقع [[الظفره هوائي اڏو]] تان [[آفريڪا جي سڱ]] واري علائقي ۾ عالمي [[دهشتگردي خلاف جنگ]] جي سهائتا ڪندڙ فوجي آپريشنن ۾ پڻ شريڪ رهيو. هي هوائي اڏو 1991ع واري [[فارس نار جنگ]] ۽ [[آپريشن ناردرن واچ]] جي اتحادي ڪاررواين لاءِ پڻ استعمال ٿيو. ملڪ اڳ ئي 1994ع ۾ آمريڪا ۽ 1995ع ۾ فرانس سان [[فوج]]ي دفاعي معاهدا ڪري چڪو هو.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/rl31641.pdf |author=Prados, Alfred B. | date=2002 |title= Iraqi Challenges and U.S. Responses: March 1991 through October 2002 |url-status=unfit |archive-url= https://web.archive.org/web/20060818063026/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/rl31641.pdf |archive-date= 18 August 2006| publisher= Library of Congress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author= Foley, Sean |url= http://www.gloria-center.org/meria/1999/03/foley.pdf |title= The UAE: Political Issues and Security Dilemmas |journal= Middle East Review of International Affairs |volume= 3 |issue= 1 |date= March 1999 |access-date= 8 April 2013 |archive-date= 13 June 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130613164952/http://www.gloria-center.org/meria/1999/03/foley.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; جنوري 2008ع ۾ فرانس ۽ گڏيل عرب امارات وچ ۾ هڪ معاهدو ٿيو، جنهن تحت فرانس کي [[ابو ظهبي]] امارت ۾ مستقل فوجي اڏو قائم ڪرڻ جي اجازت ملي.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14704414 |title=United Arab Emirates profile – Timeline |work=BBC News |date=14 November 2012 |access-date=28 March 2024 |archive-date=26 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226130642/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14704414 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; مارچ 2011ع ۾ گڏيل عرب امارات [[لبيا]] ۾ بين الاقوامي فوجي ڪاررواين ۾ پڻ شامل ٿيو.

2 نومبر 2004ع تي گڏيل عرب امارات جي پهرين صدر شيخ [[زايد بن سلطان آل نهيان]] وفات ڪري ويو. شيخ [[خليفه بن زايد آل نهيان]] کي [[متحده عرب امارات جو صدر]] چونڊيو ويو، جڏهن ته شيخ [[محمد بن زايد آل نهيان]] ابو ظهبي جو ولي عهد مقرر ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3975737.stm |title=Veteran Gulf ruler Zayed dies |work=BBC News |date=2 November 2004 |access-date=28 March 2024 |archive-date=29 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929223450/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3975737.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جنوري 2006ع ۾ شيخ [[مڪتوم بن راشد آل مڪتوم]]، جيڪو گڏيل عرب امارات جو وزيراعظم ۽ [[دبئي]] جو حڪمران هو، وفات ڪري ويو، جنهن کان پوءِ شيخ [[محمد بن راشد آل مڪتوم]] ٻنهي عهدن تي فائز ٿيو.

ملڪ جون پهريون قومي چونڊون 16 ڊسمبر 2006ع تي ٿيون، جن ۾ ووٽرن [[وفاقي قومي ڪائونسل]] جي اڌ ميمبرن جي چونڊ ڪئي. گڏيل عرب امارات گهڻو ڪري [[عرب بهار]] جي اثرن کان بچيل رهيو، جيڪي ٻين ڪيترن ئي ملڪن کي متاثر ڪري چڪا هئا؛ تنهن هوندي به [[الاصلاح (متحده عرب امارات)|الاصلاح]] سان لاڳاپيل 60 اماراتي ڪارڪنن کي اسلامي رياست قائم ڪرڻ ۽ حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ جي مبينا ڪوشش جي الزام ۾ گرفتار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite news |last=Bakr |first=Amena |url=https://www.reuters.com/article/us-emirates-courts-norway-idUSBRE96K0AK20130721 |title=Woman jailed in Dubai after reporting rape hopes to warn others |work=Reuters |date=21 July 2013 |access-date=5 November 2013 |archive-date=10 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210075642/http://www.reuters.com/article/us-emirates-courts-norway-idUSBRE96K0AK20130721 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Brotherhood 'sought Islamist state in UAE'|url=https://www.thenationalnews.com/uae/brotherhood-sought-islamist-state-in-uae-1.576627/|access-date=20 November 2012|date=21 September 2012|archive-date=22 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022094439/http://www.thenational.ae/news/uae-news/brotherhood-sought-islamist-state-in-uae|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amnesty.org&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/0018/2014/en/ |title=United Arab Emirates: Silencing dissent in the United Arab Emirates (UAE) |date=18 November 2014 |publisher=Amnesty International |access-date=12 February 2016 |archive-date=6 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106215938/https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/0018/2014/en/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پاڙيسري [[بحرين]] ۾ ٿيندڙ احتجاجن کي نظر ۾ رکندي، نومبر 2012ع ۾ حڪومت سوشل ميڊيا ذريعي حڪومت جو مذاق اڏائڻ يا عوامي احتجاج منظم ڪرڻ کي غيرقانوني قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;bbc.co.uk&quot; /&gt;

29 جنوري 2020ع تي گڏيل عرب امارات ۾ [[ڪووڊ-19 عالمي وبا]] جي پهرين تصديق ٿيل ڪيس جي خبر ملي.&lt;ref name=&quot;first case UAE&quot;&gt;{{Cite news|last1=Hammond|first1=Ashley|url=https://gulfnews.com/uae/health/watch-how-the-first-coronavirus-case-in-uae-was-cured-1.1581323524356|title=Watch: How the first coronavirus case in UAE was cured|date=10 February 2020|work=Gulf News|access-date=11 February 2020|last2=Chaudhary|first2=Suchitra Bajpai|last3=Hilotin|first3=Jay|archive-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210155105/https://gulfnews.com/uae/health/watch-how-the-first-coronavirus-case-in-uae-was-cured-1.1581323524356|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ٻن مهينن کان پوءِ، مارچ ۾ حڪومت شاپنگ مال، اسڪول ۽ عبادتگاهون بند ڪرڻ، 24 ڪلاڪ ڪرفيو لاڳو ڪرڻ ۽ [[امارات ايئرلائن]] جون سموريون مسافر اڏامون معطل ڪرڻ جو اعلان ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gulfnews.com/uae/government/coronavirus-uae-shuts-malls-for-two-weeks-1.1584914600541|title=Coronavirus: UAE shuts malls for two weeks|website=Gulf News|date=23 March 2020|access-date=28 March 2024|archive-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323164723/https://gulfnews.com/uae/government/coronavirus-uae-shuts-malls-for-two-weeks-1.1584914600541|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apnews.com/10aa229f979a05241ede3c349f5e4d2d |first1=Aya |last1=Batrawy |title=Dubai's Emirates cuts passenger flights to 13 destinations|website=[[Associated Press]]|date=22 March 2020|access-date=28 March 2024|archive-date=30 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530142404/https://apnews.com/10aa229f979a05241ede3c349f5e4d2d|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ان سبب ملڪ کي وڏي معاشي سستي کي منهن ڏيڻو پيو، جنهن جي نتيجي ۾ وفاقي ادارن مان 50 سيڪڙو کان وڌيڪ کي ضم ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/b2d8b670-8fd3-41e7-850b-e0c74302805e |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/b2d8b670-8fd3-41e7-850b-e0c74302805e |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|title=UAE merges ministries in ambitious government restructuring|access-date=5 July 2020|website=Financial Times|date=5 July 2020|last1=Kerr|first1=Simeon}}&lt;/ref&gt;

[[File:President Joe Biden stands with leaders of the GCC countries, Egypt, Iraq, and Jordan.jpg|thumb|گڏيل عرب امارات جو صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] ۽ ٻيا اڳواڻ [[خليجي تعاون ڪائونسل]]+3 سربراهه اجلاس، [[جده]]، 16 جولاءِ 2022ع]]

29 آگسٽ 2020ع تي گڏيل عرب امارات [[اسرائيل]] سان سفارتي لاڳاپا معمول تي آندا ۽ [[آمريڪا]] جي سهڪار سان [[بحرين]] گڏجي [[ابراهيمي معاهدا]] تي صحيحون ڪيون.&lt;ref name=&quot;BBC859&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53770859|title=Israel and UAE strike historic deal to normalise relations|work=BBC News|date=13 August 2020|access-date=28 March 2024|archive-date=13 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813152232/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53770859|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

9 فيبروري 2021ع تي گڏيل عرب امارات هڪ تاريخي سنگ ميل حاصل ڪيو، جڏهن سندس خلائي جاچ ''[[امارات مارس مشن|هوپ]]'' ڪاميابي سان [[مريخ]] جي مدار ۾ داخل ٿي. اهڙيءَ ريت گڏيل عرب امارات [[عرب دنيا]] جو پهريون، مريخ تائين پهچندڙ دنيا جو پنجون، ۽ پهرين ئي ڪوشش ۾ مريخ جي مدار ۾ داخل ٿيندڙ [[ڀارت جي مريخ مدار مشن]] کان پوءِ دنيا جو ٻيو ملڪ بڻجي ويو.

14 مئي 2022ع تي شيخ [[محمد بن زايد آل نهيان]]، شيخ [[خليفه بن زايد آل نهيان]] جي وفات کان پوءِ، گڏيل عرب امارات جو نئون صدر چونڊيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Who is MBZ, the UAE's new president? |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/5/14/who-is-sheikh-mohammed-bin-zayed-al-nahyan-mbz-uaes-new-president |work=Al Jazeera |language=en |access-date=28 March 2024 |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516064657/https://www.aljazeera.com/news/2022/5/14/who-is-sheikh-mohammed-bin-zayed-al-nahyan-mbz-uaes-new-president |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي حملن]] تي 28 فيبروري 2026ع، گڏيل عرب امارات کي ايران طرفان جوابي [[2026ع ۾ ايران جا گڏيل عرب امارات تي حملا|ڊرون ۽ ميزائل حملن]] جي هڪ سلسلي کي منهن ڏيڻو پيو، جن ۾ [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]] آمريڪي فوجي اثاثن سان گڏ اهم اماراتي معاشي ڍانچي کي پڻ نشانو بڻايو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran's IRGC claims attacks on UAE, Bahrain aluminium facilities |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/29/irans-irgc-claim-attacks-on-uae-bahrain-facilities-linked-to-us-war |work=Al Jazeera |date=29 March 2026}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات اسرائيل سان پنهنجي سلامتي واري سهڪار کي وڌيڪ مضبوط ڪري رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web |last=Lieber |first=Summer Said, Jared Malsin and Dov |date=2026-04-30 |title=The U.A.E.'s OPEC Bombshell Signals a New Middle East Order |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-a-e-opec-new-middle-east-32ceda56 |access-date=2026-04-30 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ايران جنگ جي شروعات ۾ اسرائيل پنهنجو [[آئرن ڊوم]] ميزائل دفاعي نظام ۽ ان کي هلائڻ لاءِ فوجي اهلڪار گڏيل عرب امارات ڏانهن موڪليا، جيڪو پهريون ڀيرو هو جو اها ٽيڪنالاجي ڪنهن ٻئي ملڪ ڏانهن موڪلي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rasgon |first=Adam |date=2026-05-01 |title=Israel Said to Have Helped Defend Emirates in Iran War With Iron Dome |url=https://www.nytimes.com/2026/05/01/world/middleeast/israel-emirates-iron-dome.html |access-date=2026-05-03 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ''[[وال اسٽريٽ جرنل]]'' ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته گڏيل عرب امارات سڄي جنگ دوران ڳجهي نموني ايران تي حملا ڪندو رهيو، جن ۾ اپريل جي شروعات ۾ [[لوان ٻيٽ]] تي حملو پڻ شامل هو، جنهن سبب اهو عملي طور جنگ جو سرگرم ڌر بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Holliday |first=Shelby |last2=Said |first2=Summer |date=2026-05-11 |title=The U.A.E. Has Been Secretly Carrying Out Attacks on Iran |url=https://www.wsj.com/articles/the-u-a-e-has-been-secretly-carrying-out-attacks-on-iran-f1745a0d |access-date=2026-05-11 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات 28 اپريل 2026ع تي اعلان ڪيو ته هو 1 مئي 2026ع کان [[اوپيڪ]] مان نڪري ويندو، جنهن جو هڪ سبب تيل جي پيداوار ۾ واڌ جي اجازت حاصل ڪرڻ پڻ هو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Faisal Islam: Why the UAE's exit from Opec is a big deal|work=bbc|url=https://www.bbc.com/news/articles/cj4pxyklw1jo|accessdate=2026-04-28|date=28 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; 2 مئي تي گڏيل عرب امارات ۽ [[قطر]] [[ڏکڻ ڪوريا]] سان هڪ نئين آزاد واپاري علائقي جي معاهدي تي صحيحون ڪيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.msn.com/en-sg/news/other/uae-qatar-seek-new-gulf-asia-trade-corridor-in-landmark-agreement-with-south-korea/ar-AA22jIUR?ocid=finance-verthp-feeds|title=UAE, Qatar seek new Gulf-Asia trade corridor in landmark agreement with South Korea|work=msn|accessdate=2026-05-04}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
{{Main|جاگرافي گڏيل عرب امارات}}

[[File:Satellite image of United Arab Emirates in October.jpg|thumb|left|گڏيل عرب امارات جي سيٽلائيٽ تصوير]]

گڏيل عرب امارات [[وچ اوڀر]] ۾ واقع آهي، جيڪو [[عمان نار]] ۽ [[فارس نار]] جي ڪنارن تي [[عمان]] ۽ [[سعودي عرب]] جي وچ ۾ واقع آهي. اهو [[هرمز جي آبنائي]] جي ٿورو ڏکڻ ۾ هڪ انتهائي اهم حڪمتِ عملي واري هنڌ تي واقع آهي، جيڪا دنيا جي [[خام تيل]] جي آمدرفت لاءِ هڪ حياتي اهم گذرگاهه آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uae.gov.ae/Government/oil_gas.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705161411/http://www.uae.gov.ae/Government/oil_gas.htm|archive-date=5 July 2008 |title=UAE Oil and Gas |publisher=UAE Ministry of Finance and Industry | url-status=dead |date=19 June 1999 }}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات 22°30′ کان 26°10′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 51° کان 56°25′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. ان جون اولهه، ڏکڻ ۽ ڏکڻ اوڀر طرف [[سعودي عرب]] سان لڳ ڀڳ {{convert|530|km|mi|adj=on}} ڊگهي زميني سرحد، جڏهن ته ڏکڻ اوڀر ۽ اتر اوڀر طرف [[عمان]] سان لڳ ڀڳ {{convert|450|km|mi|adj=on}} ڊگهي سرحد آهي. [[خور العديد]] واري علائقي ۾ [[قطر]] سان ان جي زميني سرحد تقريباً {{convert|19|km|mi|spell=in|abbr=off}} اتر اولهه طرف آهي، پر اها اڃا تائين [[سعودي عرب – گڏيل عرب امارات سرحدي تڪرار]] جو هڪ سبب آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.arabmediawatch.com/amw/CountryBackgrounds/SaudiArabia/SaudiUAEdisputes/tabid/174/Default.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20100408121304/http://www.arabmediawatch.com/amw/CountryBackgrounds/SaudiArabia/SaudiUAEdisputes/tabid/174/Default.aspx |archive-date=8 April 2010 |title=Saudi-UAE Disputes |publisher=Arabmediawatch.com |date=21 August 1974 }}&lt;/ref&gt;

1971ع ۾ برطانيا جي فوجي واپسي ۽ گڏيل عرب امارات جي قيام کان پوءِ، امارات ايران جي قبضي هيٺ آيل [[ابو موسيٰ]] ۽ [[وڏو ۽ ننڍو تنب]] ٻيٽن تي پنهنجي دعويٰ برقرار رکي، ڇاڪاڻ⁠تہ ايران انهن تي برطانوي دور ۾ قبضو ڪيو هو، جنهن سبب ٻنهي ملڪن وچ ۾ اهو تڪرار اڃا تائين حل نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=UAE official calls for international action to end &quot;Iranian occupation&quot; of disputed islands|url=https://www.mei.edu/publications/uae-official-calls-international-action-end-iranian-occupation-disputed-islands|access-date=27 July 2021|website=Middle East Institute|language=en|archive-date=27 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727100431/https://www.mei.edu/publications/uae-official-calls-international-action-end-iranian-occupation-disputed-islands|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات پاڙيسري [[قطر]] سان پڻ ڪجهه ٻين ٻيٽن بابت دعوائن تي اختلاف رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uaeprison.com/uae_disputes.htm|title=UAE Disputes, International UAE Disputes, UAE Boundary Dispute, UAE National Disputes, UAE Emirate Disputes, Claims Three Islands, Abu Musa Island, Greater &amp; Lesser Tumb, The History of Islands, Human Resources UAE, Arab Emirates.|website=www.uaeprison.com|access-date=25 June 2018|archive-date=4 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804050555/http://www.uaeprison.com/uae_disputes.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

سڀ کان وڏي امارت [[ابو ظهبي (امارت)|ابو ظهبي]] گڏيل عرب امارات جي ڪل ايراضيءَ جو 87 سيڪڙو حصو والاري ٿي، جنهن جي ايراضي {{convert|67340|km2|0|abbr=out}} آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=((Oxford Business Group)) |title=The Report: Abu Dhabi 2015|publisher=Oxford Business Group|year=2016|isbn=978-1-910068-25-0|page=17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Brinkmann|first1=Robert|title=The Palgrave Handbook of Sustainability: Case Studies and Practical Solutions|last2=Garren|first2=Sandra J.|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-71389-2|page=806}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته سڀ کان ننڍي امارت [[عجمان (امارت)|عجمان]] رڳو {{convert|259|km2|0|abbr=on}} ايراضي تي پکڙيل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=D'Avanzo|first=Carolyn|title=Mosby's Pocket Guide to Cultural Health Assessment|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2008|isbn=978-0-323-08604-2|page=751}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات جي سامونڊي پٽي [[فارس نار]] جي ڏاکڻي ڪناري سان لڳ ڀڳ {{convert|650|km|0|abbr=on}} تائين پکڙيل آهي، جنهن کي صرف [[سلطنت عمان]] جي هڪ الڳ سامونڊي نڪتل حصي مختصر طور تي ورهائي ٿو. ستن امارتن مان ڇهه [[فارس نار]] جي ڪناري تي واقع آهن، جڏهن ته ستون امارت [[فجيره]] اپٻيٽ جي اوڀرئين سامونڊي ڪناري تي واقع آهي ۽ ان کي [[عمان نار]] تائين سڌي رسائي حاصل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Middle East and North Africa 2004|url=https://archive.org/details/middleeastnortha50thunse|publisher=Taylor Francis - Psychology Press|year=2003|isbn=1-85743-184-7|page=[https://archive.org/details/middleeastnortha50thunse/page/1175 1175]}}&lt;/ref&gt; ساحلي علائقي جو وڏو حصو [[لوڻي ميدان (ارضيات)|لوڻين ميداني علائقن]] تي مشتمل آهي، جيڪي اندرئين پاسي {{convert|8|–|10|km|abbr=on}} تائين پکڙيل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Schulz|first1=Stephan|last2=Horovitz|first2=Marcel|last3=Rausch|first3=Randolf|last4=Michelsen|first4=Nils|last5=Mallast|first5=Ulf|last6=Köhne|first6=Maximilian|last7=Siebert|first7=Christian|last8=Schüth|first8=Christoph|last9=Al-Saud|first9=Mohammed|last10=Merz|first10=Ralf|date=1 December 2015|title=Groundwater evaporation from salt pans: Examples from the eastern Arabian Peninsula|journal=Journal of Hydrology|language=en|volume=531|pages=792–801|doi=10.1016/j.jhydrol.2015.10.048|bibcode=2015JHyd..531..792S|issn=0022-1694|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; سڀ کان وڏو [[قدرتي بندرگاهه]] [[دبئي]] ۾ آهي، جيتوڻيڪ [[ابو ظهبي]]، [[شارجا]] ۽ ٻين هنڌن تي به بندرگاهن کي کوٽائي ڪري وڌيڪ گهرو بڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|date=4 April 2020|title=Top 5 Ports in United Arab Emirates|url=https://www.icontainers.com/us/2020/03/30/top-five-ports-united-arab-emirates/|access-date=17 August 2021|website=iContainers|language=en|archive-date=17 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817053645/https://www.icontainers.com/us/2020/03/30/top-five-ports-united-arab-emirates/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[فارس نار]] ۾ ڪيترائي ٻيٽ موجود آهن، جن مان ڪجهه جي مالڪي بابت [[ايران]] ۽ [[قطر]] سان بين الاقوامي تڪرار موجود آهن. ننڍا ٻيٽ، ڪيترائي [[مرجاني چٽان]] ۽ بدلجندڙ وارياسي دڙا سامونڊي نيويگيشن لاءِ خطرو بڻجن ٿا. طاقتور مدوجزر ۽ وقت بوقت ايندڙ تيز هوائون پڻ ساحلي علائقن جي ويجهو جهازراني کي وڌيڪ ڏکيو بڻائين ٿيون. گڏيل عرب امارات وٽ [[عمان نار]] جي [[الباطنه علائقو|الباطنه]] سامونڊي ڪناري جو به هڪ حصو آهي. [[مسندم محافظو|مسندم اپٻيٽ]]، جيڪو [[هرمز جي آبنائي]] وٽ عربستان جو انتهائي اترئين ڪنارو آهي، ۽ [[مدحاء]]، عمان جا اهڙا [[اندروني علائقو ۽ ٻاهرئين علائقو|علحده علائقا]] آهن، جيڪي گڏيل عرب امارات جي سرزمين سان جدا ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Lancaster|first1=William|url=https://books.google.com/books?id=Le0Ryxzh7cQC&amp;q=musandam|title=Honour is in Contentment: Life Before Oil in Ras Al-Khaimah (UAE) and Some Neighbouring Regions|last2=Lancaster|first2=Fidelity|date=2011|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-022339-2|language=en|access-date=28 March 2024|archive-date=6 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106051754/https://books.google.com/books?id=Le0Ryxzh7cQC&amp;q=musandam#v=snippet&amp;q=musandam&amp;f=false|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:View from Jebel Jais - panoramio.jpg|thumb|[[جبل جيس]] ڏانهن ويندڙ رستا، جيڪو [[راس الخيمه (امارت)|راس الخيمه]] ۾ واقع گڏيل عرب امارات جو بلند ترين جبل (1,892&amp;nbsp;ميٽر) آهي.]]

[[ابو ظهبي]] جي ڏکڻ ۽ اولهه ۾ وسيع لهرائيندڙ [[وارياسو دڙو|وارياسا دڙا]] [[ربع الخالي]] (خالي چوٿون حصو) واري سعودي ريگستان سان ملي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|date=31 August 2008|title=Empty Quarter|url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/9054/empty-quarter|access-date=6 September 2021|website=earthobservatory.nasa.gov|language=en|archive-date=6 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906080241/https://earthobservatory.nasa.gov/images/9054/empty-quarter|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ابو ظهبي جي ريگستاني علائقي ۾ ٻه اهم نخلستان آهن، جتي زمين هيٺان ڪافي پاڻي موجود هجڻ سبب مستقل آباديون ۽ پوکي ممڪن ٿي سگهي ٿي. وسيع [[ليوا نخلستان]] ڏکڻ ۾ سعودي عرب سان غيرمتعین سرحد جي ويجهو واقع آهي. ليوا کان لڳ ڀڳ {{convert|100|km|0|abbr=on}} اتر اوڀر طرف [[البريمي محافظو|البريمي]] نخلستان آهي، جيڪو ابو ظهبي ۽ عمان جي سرحد جي ٻنهي پاسن تائين پکڙيل آهي. [[العين]] ۾ [[زاخر ڍنڍ]] هڪ [[انساني ٺاهيل ڍنڍ]] آهي، جيڪا عمان جي سرحد جي ويجهو صاف ڪيل گندي پاڻي مان ٺاهي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Man-made desert lake: Ecological paradise or disaster?&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2013/03/14/world/meast/desert-lake-zakher-emirates/index.html?hpt=hp_t2 |title=The accidental lake: Birdwatcher's oasis or ecological disaster? |work=CNN |date=14 March 2013 |access-date=6 August 2013 |archive-date=18 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518052304/http://www.cnn.com/2013/03/14/world/meast/desert-lake-zakher-emirates/index.html?hpt=hp_t2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1971ع ۾ علائقي مان پنهنجي واپسي کان اڳ، برطانيا ستن امارتن جي وچ ۾ اندروني سرحدن جي حدبندي ڪئي ته جيئن اهڙن علائقائي تڪرارن کي روڪي سگهجي، جيڪي وفاق جي قيام ۾ رنڊڪ بڻجي سگهن ها. عام طور تي امارتن جي حڪمرانن برطانوي مداخلت کي قبول ڪيو، پر [[ابو ظهبي]] ۽ [[دبئي]]، ۽ [[دبئي]] ۽ [[شارجا]] جي وچ ۾ سرحدي اختلافن جي حوالي سان متضاد دعوائون گڏيل عرب امارات جي آزاديءَ کان پوءِ به حل نه ٿي سگهيون. سڀ کان وڌيڪ پيچيده سرحدون [[الهجر جبل]]ن جي اولهندي حصي ۾ هيون، جتي پنج امارتون ڏهه کان وڌيڪ اندروني علائقن تي اختيار جي دعويٰ ڪري رهيون هيون.

=== حياتياتي گوناگوني{{anchor|Flora_and_fauna}} ===
{{Main|گڏيل عرب امارات جي جهنگلي جيوت}}

[[File:1501200713074 Acacia tortilis.jpg|thumb|[[ڪيڪر]] جا وڻ [[فجيره]] جي ڀرپاسي ريگستاني علائقن ۾]]

گڏيل عرب امارات ۾ هي زميني حياتياتي علائقا شامل آهن: [[الهجر جبلن جا ٻيلا ۽ جهاڙيون]]، [[عمان نار جو ريگستان ۽ نيم ريگستان]]، ۽ الهجر جبلن جي دامن جا [[ريگستان ۽ خشڪ جهاڙين وارا ٻيلا]].&lt;ref name=&quot;DinersteinOlson2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|display-authors=1|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

نخلستانن ۾ [[کجور]]، [[ڪيڪر]] ۽ [[يوڪيلپٽس]] جا وڻ ٿين ٿا. ريگستان ۾ نباتات تمام گهٽ آهي ۽ گهڻو ڪري [[گاهه]] ۽ ڪنڊيدار جهاڙين تي مشتمل آهي. مقامي جهنگلي جيوت بي انتها شڪار سبب تقريباً ختم ٿيڻ جي ڪناري تي پهچي وئي هئي، جنهن کان پوءِ شيخ [[زايد بن سلطان آل نهيان]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ [[سر بني ياس]] ٻيٽ تي تحفظ جو هڪ پروگرام شروع ڪيو. ان جي نتيجي ۾ [[عربي اورڪس]]، [[عربي اُٺ]] ۽ [[چيتا]] سميت ڪيترن ئي جانورن جي بقا ممڪن ٿي. سامونڊي [[مڇيون]] ۽ [[ٿڻائتا جانور]] گهڻو ڪري [[ميڪريل]]، [[پرچ]]، [[ٽونا]]، [[شارڪ]] ۽ وهيلن تي مشتمل آهن.

=== آبهوا ===
[[File:Water stress, top countries (2022).svg|thumb|گڏيل عرب امارات 2022ع ۾ دنيا جو پاڻي جي کوٽ کان ٻيو سڀ کان وڌيڪ متاثر ملڪ هو.&lt;ref&gt;[[FAO]]. 2023.&amp;nbsp;''[https://www.fao.org/3/cc8166en/cc8166en.pdf World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2023]''. Rome.&amp;nbsp;pp. 41–42&lt;/ref&gt;]]

گڏيل عرب امارات جي آبهوا گرم نيم استوائي خشڪ آهي، جنهن ۾ اونهارا انتهائي گرم ۽ سيارا نسبتاً گرم هوندا آهن. هن آبهوا کي ريگستاني آبهوا جي درجي ۾ رکيو وڃي ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ سڀ کان وڌيڪ گرم مهينا آهن، جڏهن ساحلي ميدانن ۾ سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{convert|45|°C|°F|0}} کان به مٿي پهچي وڃي ٿو. [[الهجر جبل]]ن ۾ اوچائيءَ سبب گرمي پد نمايان طور گهٽ هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.manmm.net/eng/?page_id=35 |title= UAE Climate |publisher=Manmm.net |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112072308/http://www.manmm.net/eng/?page_id=35 |archive-date=12 January 2016 }}&lt;/ref&gt; جنوري ۽ فيبروري ۾ سراسري گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد {{convert|10|and|14|°C|°F|0|abbr=on}} جي وچ ۾ هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abudhabi.ms/weather.html |title=Weather in Abu Dhabi |publisher=Abudhabi.ms |date=8 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429193142/http://www.abudhabi.ms/weather.html |archive-date=29 April 2009 }}&lt;/ref&gt;

اونهاري جي آخري مهينن دوران ڏکڻ اوڀر کان ايندڙ نمي واري هوا، جيڪا ''شرقي'' جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي، ساحلي علائقي کي خاص طور تي وڌيڪ گرم ۽ گهميل بڻائي ڇڏي ٿي. ساحلي علائقن ۾ سراسري سالياني برسات {{convert|120|mm|in|1|abbr=on}} کان گهٽ ٿئي ٿي، جڏهن ته ڪجهه جبلستاني علائقن ۾ اها {{convert|350|mm|in|1|abbr=on}} تائين پهچي ٿي. ساحلي علائقن ۾ سياري دوران مختصر پر انتهائي تيز برساتون پونديون آهن، جيڪي اڪثر ڪري عام طور خشڪ رهندڙ [[وادي]]ن ۾ ٻوڏ آڻي ڇڏينديون آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7189929.stm |title=In Pictures &amp;#124; Flooding in the UAE |work=BBC News |date=15 January 2008 |access-date=24 June 2009 |archive-date=29 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929223446/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7189929.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هي علائقو وقت بوقت شديد [[مٽيءَ جا طوفان|مٽيءَ جي طوفانن]] جو پڻ شڪار ٿيندو آهي، جيڪي ڏسڻ جي صلاحيت کي تمام گهڻو گهٽائي ڇڏيندا آهن.

28 ڊسمبر 2004ع تي گڏيل عرب امارات ۾ پهريون ڀيرو [[راس الخيمه]] جي [[جبل جيس]] جبلستاني سلسلي ۾ برفباري رڪارڊ ڪئي وئي.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4135857.stm Middle East | Cold snap brings Gulf rare snow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207190533/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4135857.stm |date=7 February 2015 }}. BBC News (30 December 2004). Retrieved 10 October 2015.&lt;/ref&gt; ڪجهه سالن کان پوءِ وري به برفباري ۽ ڳڙن پوڻ جا واقعا ڏٺا ويا.&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/world/story/abu-dhabi-snow-hail-dubai-236446-2015-01-19 Global warming or wonder! Hail the snow in Abu Dhabi : World, News – India Today] . Indiatoday.intoday.in. Retrieved 10 October 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thenationalnews.com/uae/middle-east-snow-extreme-heatwaves-and-uae-fog-what-s-going-on-with-the-weather-1.644687/ Middle East snow, extreme heatwaves and UAE fog: what's going on with the weather? | The National] . Thenational.ae (29 January 2013). Retrieved 10 October 2015.&lt;/ref&gt; رڪارڊ رکڻ شروع ٿيڻ کان وٺي [[جبل جيس]] جي جبلستاني سلسلي ۾ صرف ٻه ڀيرا برفباري ٿي آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/heavy-snowfall-on-ras-al-khaimah-s-jebel-jais-mountain-cluster-1.46663|title=Heavy snowfall on Ras Al Khaimah's Jebel Jais mountain cluster|author=Nazzal, Gando|work=[[Gulf News]]|date=24 January 2009|access-date=1 January 2012|archive-date=24 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124041115/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/heavy-snowfall-on-ras-al-khaimah-s-jebel-jais-mountain-cluster-1.46663|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== حڪومت ۽ سياست ==
{{Main|گڏيل عرب امارات جي سياست}}

{{multiple image
| caption_align     = center
| width1            = 
| image1            = Mohamed bin Zayed Al Nahyan - 2024 (cropped).jpg
| caption1          = [[محمد بن زايد آل نهيان]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[گڏيل عرب امارات جو صدر|صدر]] &lt;/small&gt;
| width2            = 
| image2            = Mohammed bin Rashid Al Maktoum (15-02-2021).jpg
| caption2          = [[محمد بن راشد آل مڪتوم]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[گڏيل عرب امارات جي وزيراعظمن جي فهرست|وزيراعظم]] ۽&lt;br /&gt;[[گڏيل عرب امارات جو نائب صدر|نائب صدر]] &lt;/small&gt;
| total_width       = 350
}}

گڏيل عرب امارات هڪ [[وفاق|وفاقي]] [[نيم صدارتي جمهوريه|نيم صدارتي رياست]] آهي، جيڪا [[نيم آئيني بادشاهت]] هيٺ ستن [[موروثي بادشاهت|موروثي]] قبائلي [[بادشاهت]] جهڙن سياسي وحدتن، جن کي [[شيخائت]] چيو وڃي ٿو، مان ٺهيل آهي. ان تي [[وفاقي سپريم ڪائونسل]] حڪومت ڪري ٿي، جيڪا [[ابو ظهبي (امارت)|ابو ظهبي]]، [[عجمان جي امارت|عجمان]]، [[فجيره جي امارت|فجيره]]، [[شارجا (امارت)|شارجا]]، [[دبئي جي امارت|دبئي]]، [[راس الخيمه جي امارت|راس الخيمه]] ۽ [[ام القيوين جي امارت|ام القيوين]] جي حڪمران شيخن تي مشتمل آهي. اهي سڀ ذميواريون جيڪي وفاقي حڪومت کي نه ڏنيون ويون آهن، هر الڳ امارت وٽ محفوظ آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B|title=UAE Government: Political system|work=UAEinteract|access-date=12 February 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B|archive-date=13 February 2016}}&lt;/ref&gt; هر امارت جي آمدنيءَ جو هڪ سيڪڙو{{Quantify|date=December 2023}} گڏيل عرب امارات جي مرڪزي بجيٽ لاءِ مختص ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp |title=UAE Government: Political system |work=UAEinteract |access-date=12 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp |archive-date=13 February 2016 }}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات الڳ الڳ امارتن جي حڪمرانن لاءِ [[امير]] بدران [[شيخ]] جو لقب استعمال ڪري ٿو. هي لقب [[شيخائت]] طرز واري حڪومتي نظام سبب استعمال ڪيو وڃي ٿو، جيڪو [[عرب قبيلن]] جي ثقافت سان جڙيل آهي، جتي شيخ مان مراد اڳواڻ، وڏو يا قبيلي جو سردار آهي، جيڪو پنهنجي پيروڪارن سان گڏ گڏيل فيصلي سازي ۾ حصو وٺندو آهي. [[گڏيل عرب امارات جو صدر|صدر]] ۽ [[گڏيل عرب امارات جو نائب صدر|نائب صدر]] [[وفاقي سپريم ڪائونسل]] طرفان چونڊيا ويندا آهن. عام طور تي [[آل نهيان خاندان]] جو سربراهه، جيڪو ابو ظهبي ۾ بنياد رکي ٿو، صدارت سنڀاليندو آهي، جڏهن ته [[آل مڪتوم خاندان]] جو سربراهه، جيڪو دبئي ۾ بنياد رکي ٿو، وزيراعظمي سنڀاليندو آهي. هڪ وزيراعظم کان سواءِ سڀني وزيراعظمن ساڳئي وقت نائب صدر طور پڻ خدمت ڪئي آهي.

وفاقي حڪومت ٽن شاخن تي مشتمل آهي:
* [[قانون ساز اداري|قانون ساز]]: هڪ [[هڪ ايواني نظام|هڪ ايواني]] [[وفاقي سپريم ڪائونسل]] ۽ [[مشاورتي بورڊ|مشاورتي]] [[وفاقي قومي ڪائونسل]] (FNC).
* [[انتظاميه (حڪومت)|انتظاميه]]: [[گڏيل عرب امارات جو صدر|صدر]]، جيڪو فوج جو [[ڪمانڊر ان چيف]] پڻ آهي، [[گڏيل عرب امارات جي وزيراعظمن جي فهرست|وزيراعظم]]، ۽ [[گڏيل عرب امارات جي ڪابينا|وزيرن جي ڪائونسل]].
* [[عدليه]]: [[گڏيل عرب امارات جي وفاقي سپريم ڪورٽ|سپريم ڪورٽ]] ۽ هيٺيون وفاقي عدالتون.

[[File:Palacio Presidencial de los Emiratos, sede del Poder Ejecutivo Nacional..jpg|thumb|left|ابو ظهبي ۾ صدارتي محل [[قصر الوطن]] جو داخلي دروازو.]]

[[گڏيل عرب امارات ۾ برقي حڪومت|گڏيل عرب امارات جي برقي حڪومت]] وفاقي حڪومت جي برقي صورت ۾ توسيع آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://government.ae/en/web/guest/service-channels|title=Service Channels – The UAE Government Official Portal|author=UAE federal eGovernment|access-date=8 September 2014|archive-date=27 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827092351/http://government.ae/en/web/guest/service-channels|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات جي [[گڏيل عرب امارات جي ڪابينا|وزيرن جي ڪائونسل]] ({{langx|ar|مجلس الوزراء}}) حڪومت جي مکيه انتظامي شاخ آهي، جنهن جي صدارت وزيراعظم ڪري ٿو. وزيراعظم، جنهن کي [[وفاقي سپريم ڪائونسل]] مقرر ڪري ٿي، وزير مقرر ڪري ٿو. وزيرن جي ڪائونسل 22 ميمبرن تي مشتمل آهي ۽ پنهنجي آئيني ۽ وفاقي قانون تحت وفاق جي سڀني اندروني ۽ پرڏيهي معاملن جو انتظام ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uaecabinet.ae/source/PMO%20Moca%20Manual%202010.pdf|title=دليل أعمال نظام مجلس الوزراء|publisher=United Arab Emirates Cabinet|date=January 2010|access-date=11 April 2019|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412150241/https://www.uaecabinet.ae/source/PMO%20Moca%20Manual%202010.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2019ع ۾،&lt;ref&gt;{{cite web |title=Monthly ranking of women in national parliaments |url=https://data.ipu.org/women-ranking?month=12&amp;year=2019 |website=ipu.org |publisher=Inter-Parliamentary Union |access-date=19 February 2022 |location=Switzerland |archive-date=19 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219203648/https://data.ipu.org/women-ranking?month=12&amp;year=2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات واحد عرب ملڪ ۽ دنيا جي صرف پنجن ملڪن مان هڪ بڻيو، جنهن قومي قانون ساز اداري ۾ [[صنفي برابري]] حاصل ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي هيٺين ايوان ۾ عورتن جو حصو 50 سيڪڙو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Monthly ranking of women in national parliaments |url=https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&amp;year=2022 |website=ipu.org |publisher=Inter-Parliamentary Union |access-date=19 February 2022 |location=Switzerland |archive-date=19 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219025029/https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&amp;year=2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Proportion of women parliamentarians worldwide reaches 'all-time high' |url=https://news.un.org/en/story/2021/03/1086582 |website=UN.org |publisher=United Nations |access-date=19 February 2022 |date=5 March 2021 |archive-date=19 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219210314/https://news.un.org/en/story/2021/03/1086582 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات دنيا جو واحد ملڪ آهي، جنهن وٽ [[رواداري واري وزارت]]،&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://wam.ae/en/details/1395302752575|title=UAE's tolerance model has 'potential to become a global movement for good': Sheikh Nahyan|publisher=Emirates News Agency|date=4 February 2019|access-date=11 April 2019|archive-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411010142/http://wam.ae/en/details/1395302752575|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[خوشي واري وزارت]]،&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://fortune.com/2016/02/10/uae-minister-happiness/|title=This Country Just Appointed a Minister Of Happiness|magazine=Fortune.com|date=10 February 2016|access-date=11 April 2019|archive-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411010141/http://fortune.com/2016/02/10/uae-minister-happiness/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ مصنوعي ذهانت واري وزارت آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://futurism.com/uae-minister-artificial-intelligence|title=An Inside Look at the First Nation With a State Minister for Artificial Intelligence|publisher=Futurism.com|date=11 December 2017|access-date=11 April 2019|archive-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411010141/https://futurism.com/uae-minister-artificial-intelligence|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات وٽ &quot;امڪانن واري وزارت&quot; نالي هڪ مجازي وزارت پڻ آهي، جيڪا چئلينجن جا حل ڳولڻ ۽ زندگيءَ جي معيار کي بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/ministry-of-possibilities|title=Ministry of Possibilities|publisher=U.AE|date=24 September 2019|access-date=28 March 2024|archive-date=8 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208032123/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/ministry-of-possibilities|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://uaecabinet.ae/en/details/news/mohammed-bin-rashid-launches-ministry-of-possibilities-to-develop-radical-solutions-for-governments-key-challenges|title=Mohammed bin Rashid Launches 'Ministry of Possibilities' to Develop Radical Solutions for Government's Key Challenges|publisher=UAE Cabinet|date=2020|access-date=28 March 2024|archive-date=27 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727143056/https://uaecabinet.ae/en/details/news/mohammed-bin-rashid-launches-ministry-of-possibilities-to-develop-radical-solutions-for-governments-key-challenges|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات وٽ [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ آهي، جنهن جي نمائندگي گڏيل عرب امارات جي ڪابينا ۾ نوجوانن وارو وزير ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Women shining in new UAE Cabinet – Khaleej Times|url = http://www.khaleejtimes.com/nation/government/shaikh-mohammed-to-announce-new-cabinet-today|website = www.khaleejtimes.com|access-date = 11 February 2016|archive-date = 11 February 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160211095401/http://www.khaleejtimes.com/nation/government/shaikh-mohammed-to-announce-new-cabinet-today|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://uaecabinet.ae/en/details/news/why-ministers-for-happiness-tolerance-youth-and-the-future|title=Why Ministries for Happiness, Tolerance, Youth and the Future?|publisher=United Arab Emirates Cabinet|access-date=11 April 2019|archive-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411010145/https://uaecabinet.ae/en/details/news/why-ministers-for-happiness-tolerance-youth-and-the-future|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات جو قانون ساز ادارو [[وفاقي قومي ڪائونسل]] آهي، جنهن جون ملڪ گير چونڊون هر چئن سالن ۾ ٿين ٿيون. FNC سڀني امارتن مان ورتل 40 ميمبرن تي مشتمل آهي. مڪمل نمائندگي کي يقيني بڻائڻ لاءِ هر امارت کي مخصوص سيٽون ڏنيون ويون آهن. اڌ ميمبر جزوي امارتن جي حڪمرانن طرفان مقرر ڪيا ويندا آهن، ۽ ٻيو اڌ اماراتي شهرين جي هڪ ننڍي سيڪڙو، هن وقت 33٪، طرفان چونڊيو ويندو آهي، جن کي هر امارت جا حڪمران پاڻ چونڊيندا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 July 2023 |title=Federal National Council elections to take place on October 7 |language=en |website=The National |url=https://www.thenationalnews.com/uae/government/2023/07/10/federal-national-council-elections-to-take-place-on-october-7/}}&lt;/ref&gt; قانون موجب، ڪائونسل جا ميمبر مردن ۽ عورتن ۾ برابر ورهايل هجڻ گهرجن. FNC گهڻو ڪري [[:wikt:consultation|مشاورتي]] ڪردار تائين محدود آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-federal-national-council-|title=The Federal National Council|publisher=U.AE|date=3 February 2020|access-date=28 March 2024|archive-date=22 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922121108/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-federal-national-council-|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20051027123241/http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp |url-status=dead |archive-date=27 October 2005 |title=UAE Federal e-Government Portal |publisher=Government.ae }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thenationalnews.com/uae/government/sheikh-khalifa-uae-s-federal-national-council-to-be-50-per-cent-women-1.800357 Sheikh Khalifa: UAE's Federal National Council to be 50 per cent women]  The National, 8 December 2018&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات هڪ آمراڻي [[وفاقي بادشاهت]] آهي.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite journal |last=Herb |first=Michael |date=2009 |title=A Nation of Bureaucrats: Political Participation and Economic Diversification in Kuwait and the United Arab Emirates |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/abs/nation-of-bureaucrats-political-participation-and-economic-diversification-in-kuwait-and-the-united-arab-emirates/E3527822940D0E8A2BCD98A320002C3E |url-status=live |journal=International Journal of Middle East Studies |language=en |volume=41 |issue=3 |pages=375–395 |doi=10.1017/S0020743809091119 |issn=1471-6380 |s2cid=154366494 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526174658/https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/abs/nation-of-bureaucrats-political-participation-and-economic-diversification-in-kuwait-and-the-united-arab-emirates/E3527822940D0E8A2BCD98A320002C3E |archive-date=26 May 2021 |access-date=28 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Ledstrup |first=Martin |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-91653-8 |title=Nationalism and Nationhood in the United Arab Emirates |date=2019 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-319-91652-1 |page=10 |language=en-gb |doi=10.1007/978-3-319-91653-8 |access-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526133319/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-91653-8 |archive-date=26 May 2021 |url-status=live |s2cid=158959849}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite web |date=14 November 2018 |title=Hypocrisy of Dubai's World Tolerance Summit |url=https://www.hrw.org/news/2018/11/14/hypocrisy-dubais-world-tolerance-summit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418003418/https://www.hrw.org/news/2018/11/14/hypocrisy-dubais-world-tolerance-summit |archive-date=18 April 2021 |access-date=6 April 2021 |website=Human Rights Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite news |date=30 January 2021 |title=United Arab Emirates says it will offer citizenship to some |url=https://apnews.com/article/dubai-united-arab-emirates-abu-dhabi-coronavirus-pandemic-mohammed-bin-rashid-al-maktoum-708c588985bad97230b458b435cbfbc2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429135542/https://apnews.com/article/dubai-united-arab-emirates-abu-dhabi-coronavirus-pandemic-mohammed-bin-rashid-al-maktoum-708c588985bad97230b458b435cbfbc2 |archive-date=29 April 2021 |access-date=6 April 2021 |work=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
گڏيل عرب امارات کي هڪ &quot;قبائلي آمريت&quot; طور پڻ بيان ڪيو ويو آهي، جتي وفاق ۾ شامل ستئي موروثي بادشاهتون قبائلي حڪمرانن جي مطلق حڪمراني هيٺ هلن ٿيون.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book |last=Krane |first=Jim |url=https://books.google.com/books?id=mJWrVWZuUJEC |title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism |date=15 September 2009 |publisher=St. Martin's Publishing Group |isbn=978-1-4299-1899-2 |page=10 |language=en |access-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219202257/https://books.google.com/books?id=mJWrVWZuUJEC |archive-date=19 February 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ملڪ ۾ اهڙا ڪي به ادارا موجود ناهن جيڪي جمهوري طريقي سان چونڊيل هجن، ۽ نه ئي اظهارِ راءِ جي آزادي بابت ڪا رسمي آئيني وابستگي موجود آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Stack |first=Liam |date=30 April 2017 |title=Dubai Introduces Its Own Font, Lauding Free Expression It Does Not Permit |url=https://www.nytimes.com/2017/04/30/world/middleeast/dubai-introduces-its-own-font-lauding-free-expression-it-does-not-permit.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525033202/https://www.nytimes.com/2017/04/30/world/middleeast/dubai-introduces-its-own-font-lauding-free-expression-it-does-not-permit.html |archive-date=25 May 2021 |access-date=25 May 2021 |work=[[دي نيو يارڪ ٽائيمز]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

انساني حقن بابت ڪم ڪندڙ تنظيمن موجب، گڏيل عرب امارات ۾ انساني حقن جون منظم خلاف ورزيون ٿين ٿيون، جن ۾ حڪومتي ناقدن تي تشدد ڪرڻ ۽ کين زبردستي گم ڪرڻ جا واقعا به شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; گڏيل عرب امارات [[آزاديءَ جا اشاريه|آزاديءَ جي اشاريَن]] ۾، جيڪي [[شهري آزاديون|شهري آزادين]] ۽ [[سياسي حق|سياسي حقن]] کي ماپين ٿا، گهٽ درجو حاصل ڪري ٿو.

گڏيل عرب امارات مختلف عالمي آزاديءَ جي اشاريَن ۾ مسلسل گهٽ درجا حاصل ڪندو رهيو آهي، جن ۾ [[فريڊم هائوس]] جي سالياني ''[[فريڊم اِن دي ورلڊ]]'' رپورٽ ۾ 1999ع کان اڄ تائين &quot;آزاد ناهي&quot; (''Not Free'') جي درجي ۾ رکڻ پڻ شامل آهي.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ملڪ [[رپورٽرز وِدائوٽ بارڊرز]] جي [[پريس آزاديءَ جو اشاريه|پريس آزاديءَ واري اشاريي]]، [[بين الاقوامي ادارو براءِ جمهوريت ۽ چونڊن ۾ مدد]] (International IDEA) جي ''گلوبل اسٽيٽ آف ڊيموڪريسي'' (GSoD) اشاريَن، ''ڊيموڪريسي ٽريڪر'' ۽ [[برٽلسمان ٽرانسفارميشن انڊيڪس]] ۾ پڻ گهٽ درجا حاصل ڪري ٿو، جيڪو گڏيل عرب امارات کي هڪ &quot;اعتدال پسند بادشاهت&quot; طور بيان ڪري ٿو. ملڪ 137 رياستن مان 91هين نمبر تي رکيو ويو، جيڪو جمهوريت ڏانهن ترقي جي اوسط درجابندي کان گهڻو هيٺ هو، ۽ وچ اوڀر جو ٽيون سڀ کان گهٽ جمهوري ملڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BTI 2022: United Arab Emirates |url=https://bti-project.org/en/reports/country-dashboard?isocode=ARE&amp;cHash=98c3237aa3b3bd62d4a082e9b709a514 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404121251/https://bti-project.org/en/reports/country-dashboard?isocode=ARE&amp;cHash=98c3237aa3b3bd62d4a082e9b709a514 |archive-date=4 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=BTI 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vdem_dataset&quot;&gt;{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208183458/https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |archive-date=8 December 2022 |access-date=14 October 2023}}&lt;/ref&gt;

هر ماپ موجب ملڪ جمهوري ناهي، خاص طور تي سياسي نمائندگي جي حوالي سان ان جون ڪمزوريون نمايان آهن، جن ۾ سڀني شهرين لاءِ ووٽ جو حق ۽ معتبر چونڊون شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=United Arab Emirates {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/country/united-arab-emirates |access-date=29 September 2025 |website=www.idea.int |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global State of Democracy Indices {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/gsod-indices |access-date=29 September 2025 |website=www.idea.int}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/ |access-date=29 September 2025 |website=www.idea.int}}&lt;/ref&gt;

===انتظامي ورهاست ===

{{UAE midsize imagemap with emirate names}}

گڏيل عرب امارات ستن امارتن تي مشتمل آهي. [[دبئي جي امارت]] سڀ کان وڌيڪ آبادي واري امارت آهي، جتي ملڪ جي 35.6 سيڪڙو آبادي رهي ٿي. [[ابو ظهبي جي امارت]] ۾ 31.2 سيڪڙو آبادي آباد آهي، جنهن جو مطلب آهي ته گڏيل عرب امارات جي ٻن ٽهائين کان وڌيڪ آبادي يا ته ابو ظهبي يا دبئي ۾ رهي ٿي.

ابو ظهبي جي پکيڙ {{convert|67340|km2|0|abbr=off}} آهي، جيڪا ٻيٽن کان سواءِ ملڪ جي ڪل ايراضيءَ جو 86.7 سيڪڙو بڻجي ٿي. ان جي سامونڊي ڪناري جي ڊيگهه {{convert|400|km|-1|abbr=on}} کان وڌيڪ آهي، ۽ انتظامي مقصدن لاءِ ان کي ٽن وڏن علائقن ۾ ورهايو ويو آهي.

[[دبئي جي امارت]] گڏيل عرب امارات جي [[فارس نار]] واري سامونڊي ڪناري سان لڳ ڀڳ {{convert|72|km|0|abbr=on}} تائين پکڙيل آهي. دبئي جي ايراضي {{convert|3885|km2|0|abbr=off}} آهي، جيڪا ٻيٽن کان سواءِ ملڪ جي ڪل ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ 5 سيڪڙو آهي.

[[شارجه جي امارت]] گڏيل عرب امارات جي فارس نار واري سامونڊي ڪناري سان لڳ ڀڳ {{convert|16|km|0|abbr=on}} تائين پکڙيل آهي، جڏهن ته ملڪ جي اندرين حصي ۾ {{convert|80|km|0|abbr=on}} کان وڌيڪ اندر تائين وڌيل آهي.

اتر وارين امارتن، جن ۾ [[فجيره جي امارت]]، [[عجمان جي امارت]]، [[راس الخيمه جي امارت]] ۽ [[ام القيوين]] شامل آهن، انهن جي گڏيل ايراضي {{convert|3881|km2|0|abbr=off}} آهي. ٻه اهڙا علائقا پڻ آهن، جيڪي گڏيل انتظام هيٺ آهن؛ هڪ تي عمان ۽ عجمان جو گڏيل ڪنٽرول آهي، جڏهن ته ٻئي تي فجيره ۽ شارجه جو گڏيل ڪنٽرول آهي.

گڏيل عرب امارات جي سرزمين سان گهيريل عمان جو هڪ [[انڪليو ۽ ايڪسڪليو|انڪليو]] پڻ آهي، جيڪو [[وادي مدحا]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. اهو [[مسندم محافظو|مسندم اپٻيٽ]] ۽ عمان جي باقي حصي جي وچ ۾، [[شارجه جي امارت]] اندر واقع آهي. ان جي ايراضي لڳ ڀڳ {{convert|75|km2|0|abbr=off}} آهي، ۽ ان جي سرحد 1969ع ۾ طئي ڪئي وئي هئي.

مدحا جي اتر-اوڀر واري ڪنڊ [[خور فڪان]]–فجيره روڊ کان فقط {{convert|10|m|ft|abbr=off}} جي مفاصلي تي آهي. عمان جي انڪليو مدحا جي اندر گڏيل عرب امارات جو هڪ ايڪسڪليو پڻ آهي، جيڪو [[نحوا]] سڏجي ٿو ۽ [[شارجه جي امارت]] سان تعلق رکي ٿو. اهو نيو مدحا شهر جي اولهه طرف هڪ ڪچي رستي ذريعي لڳ ڀڳ {{convert|8|km|mi|spell=in|abbr=off}} جي مفاصلي تي واقع آهي. هتي لڳ ڀڳ چاليهه گهر آهن، ۽ پنهنجي صحت مرڪز (ڪلينڪ) ۽ ٽيليفون ايڪسچينج پڻ موجود آهي.

== پرڏيهي لاڳاپا ==


[[File:President Trump and The First Lady Participate in an Abraham Accords Signing Ceremony (50346677397).jpg|thumb|گڏيل عرب امارات جي پرڏيهي معاملن واري وزير [[عبدالله بن زايد آل نهيان]] (بلڪل ساڄي پاسي) [[ابراهام معاهدن]] تي صحيحن جي تقريب دوران]]
گڏيل عرب امارات جا، انساني حقن جي سنگين خلاف ورزين جي باوجود، دنيا جي اڪثر ملڪن ۽ [[گڏيل قومون|گڏيل قومن]] جي ميمبر رياستن سان وسيع سفارتي ۽ واپاري لاڳاپا آهن. هي ملڪ، 1 مئي 2026ع تي تنظيم ڇڏڻ کان اڳ، [[اوپيڪ]] ۾ اهم ڪردار ادا ڪندو رهيو ۽ [[عرب نار جي رياستن جي سهڪار واري ڪائونسل]] (جي سي سي) جي باني ميمبرن مان هڪ آهي.
گڏيل عرب امارات [[گڏيل قومون]] ۽ ان جي ڪيترين ئي خصوصي ايجنسين، جهڙوڪ [[بين الاقوامي شهري هوابازي تنظيم]] (ICAO)، [[بين الاقوامي مزدور تنظيم]] (ILO)، [[عالمي ٽپال يونين]] (UPU)، [[عالمي صحت تنظيم]] (WHO)، [[دانشورانه ملڪيت جي عالمي تنظيم]] (WIPO)، گڏوگڏ [[عالمي بينڪ]]، [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (IMF)، [[عرب ليگ]]، [[اسلامي سهڪار تنظيم]] (OIC) ۽ [[غير وابسته تحريڪ]] جو پڻ ميمبر آهي. ان کان علاوه، هي [[فرينڪوفوني جي بين الاقوامي تنظيم]] ۾ مبصر جي حيثيت رکي ٿو. گهڻن ملڪن جا سفارتي مشن گاديءَ واري شهر [[ابو ظهبي]] ۾ موجود آهن، جڏهن ته اڪثر قونصل خانا ملڪ جي سڀ کان وڏي شهر [[دبئي]] ۾ آهن.

امارات جي پرڏيهي پاليسي گهڻي حد تائين ان جي سڃاڻپ ۽ [[عرب دنيا]] سان لاڳاپن کان متاثر رهي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sciencespo.fr/kuwait-program/wp-content/uploads/2021/02/Shahrour-Karam-The-evolution-of-Emirati-foreign-policy-1971-2020.pdf|title=The evolution of Emirati foreign policy (1971–2020): The unexpected rise of a small state with boundless ambitions|publisher=SciencesPo|date=2020|access-date=28 March 2024|archive-date=27 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231127095009/https://www.sciencespo.fr/kuwait-program/wp-content/uploads/2021/02/Shahrour-Karam-The-evolution-of-Emirati-foreign-policy-1971-2020.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات جا [[بحرين]]، چين، مصر، ڀارت، اردن، پاڪستان، روس، سعودي عرب ۽ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون]] سان مضبوط لاڳاپا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://saudigazette.com.sa/article/609429/World/Mena/King-Hamad-hails-strong-Bahrain-UAE-ties-in-meeting-with-Abu-Dhabi-crown-prince|title=King Hamad hails strong Bahrain-UAE ties in meeting with Abu Dhabi crown prince|publisher=Saudi Gazette|date=3 August 2021|access-date=28 March 2024|archive-date=26 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926055700/https://saudigazette.com.sa/article/609429/World/Mena/King-Hamad-hails-strong-Bahrain-UAE-ties-in-meeting-with-Abu-Dhabi-crown-prince|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Strong bilateral relations serve the strategic interests of both China and the UAE |url=https://www.thenationalnews.com/opinion/comment/strong-bilateral-relations-serve-the-strategic-interests-of-both-china-and-the-uae-1.749584 |work=The National |access-date=13 July 2018 |archive-date=30 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130122411/https://www.thenational.ae/opinion/comment/strong-bilateral-relations-serve-the-strategic-interests-of-both-china-and-the-uae-1.749584 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mei.edu/publications/india-uae-relations-poised-climb-new-heights|title=India-UAE Relations: Poised to Climb to New Heights|publisher=Middle East Institute|date=23 March 2021|access-date=28 March 2024|archive-date=27 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227092123/https://mei.edu/publications/india-uae-relations-poised-climb-new-heights|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jordantimes.com/news/local/jordan-uae-ties-%E2%80%98strong-guarantor%E2%80%99-security-peace-%E2%80%94-ambassador|title=Jordan-UAE ties a 'strong guarantor' for security, peace — ambassador|work=Jordan Times|publisher=The Jordan Times|date=12 April 2021|access-date=28 March 2024|archive-date=28 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528224306/https://www.jordantimes.com/news/local/jordan-uae-ties-%E2%80%98strong-guarantor%E2%80%99-security-peace-%E2%80%94-ambassador|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2276704/uae-fm-terms-ties-with-pakistan-unique-case-in-arab-asian-relations|title=UAE FM terms ties with Pakistan &quot;unique case in Arab-Asian relations&quot;|publisher=Tribune|date=20 December 2020|access-date=28 March 2024|archive-date=29 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329092559/https://tribune.com.pk/story/2276704/uae-fm-terms-ties-with-pakistan-unique-case-in-arab-asian-relations|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://responsiblestatecraft.org/2020/01/24/why-the-relationship-between-russia-and-the-united-arab-emirates-is-strengthening/|title=Why the Relationship Between Russia and the United Arab Emirates is Strengthening|publisher=Responsible Statecraft|date=24 January 2020|access-date=28 March 2024|archive-date=29 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329092601/https://responsiblestatecraft.org/2020/01/24/why-the-relationship-between-russia-and-the-united-arab-emirates-is-strengthening/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.arabianbusiness.com/politics-economics/463351-us-states-playing-critical-role-in-widening-uae-bilateral-ties|title=US states play 'critical' role in widening bilateral ties with the UAE|newspaper=Arabian Business|date=16 May 2021|access-date=28 March 2024|archive-date=30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230082314/https://www.arabianbusiness.com/politics-economics/463351-us-states-playing-critical-role-in-widening-uae-bilateral-ties|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1971ع ۾ برطانيا جي فوجي واپسي ۽ گڏيل عرب امارات جي قيام کان پوءِ، امارات فارس نار ۾ واقع ٽن ٻيٽن، [[ابو موسيٰ]]، [[وڏو تنب]] ۽ [[ننڍو تنب]] تي ايران سان مالڪيءَ جو تڪرار اٿاريو. گڏيل عرب امارات هن معاملي کي [[بين الاقوامي عدالت انصاف]] ۾ کڻي وڃڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ايران ان تجويز کي رد ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080229133058/http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf |archive-date=29 February 2008 |title=Konfliktbarometer 2001 |url-status=dead |access-date=1 June 2016}}&lt;/ref&gt;

پاڪستان گڏيل عرب امارات جي قيام کان پوءِ ان کي باضابطه طور تسليم ڪندڙ پهريون ملڪ هو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626001001/http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp |archive-date=26 June 2009 |title=Relations with UAE get wider, deeper|work=Pakistan Observer |date=26 November 2008 }}&lt;/ref&gt;
جون 2017ع ۾، گڏيل عرب امارات ٻين ڪيترن ئي [[وچ اوڀر]] ۽ [[آفريقا]] جي ملڪن سان گڏ [[قطر]] سان سفارتي لاڳاپا ختم ڪري ڇڏيا، ڇاڪاڻ⁠تہ قطر تي [[قطر ۽ رياستي سرپرستي هيٺ دهشتگردي]] جا الزام لڳايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ [[قطر سفارتي بحران]] پيدا ٿيو. جنوري 2021ع ۾ اهي لاڳاپا ٻيهر بحال ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=UAE to restore Qatar trade and travel links 'within a week' after row ends|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-55579014|publisher=BBC|date=7 January 2021|access-date=28 March 2024|archive-date=24 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824022154/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-55579014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات آگسٽ 2020ع ۾ اسرائيل کي تسليم ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ تاريخي [[اسرائيل–گڏيل عرب امارات امن معاهدو]] عمل ۾ آيو ۽ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ مڪمل سفارتي لاڳاپن جي راهه هموار ٿي.&lt;ref name=&quot;BBC859&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 August 2020|title=With President Trump's help, Israel and the United Arab Emirates reach historic deal to normalize relations|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-israel-emirates-trump-idUSKCN25926W|access-date=13 August 2020|archive-date=13 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813221727/https://www.reuters.com/article/us-israel-emirates-trump-idUSKCN25926W/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Toi Staff |title=Full text of the Abraham Accords signed by Israel, the UAE and Bahrain |url=https://www.timesofisrael.com/full-text-of-the-abraham-accords-signed-by-israel-the-uae-and-bahrain/ |access-date=10 October 2020 |publisher=The Times of Israel |date=16 September 2020 |archive-date=13 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013235112/https://www.timesofisrael.com/full-text-of-the-abraham-accords-signed-by-israel-the-uae-and-bahrain/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:16th BRICS Summit family photograph (2024).jpg|thumb|گڏيل عرب امارات جو صدر [[محمد بن زايد آل نهيان|محمد بن زايد]] آڪٽوبر 2024ع ۾ [[16هين برڪس سربراهه اجلاس]] دوران]]

فارس نار جي عرب رياستن، جن ۾ گڏيل عرب امارات به شامل آهي، [[اسد حڪومت جي خاتمي]] کان پوءِ [[شام جي عبوري حڪومت]] سان لاڳاپا وڌائڻ ۾ دلچسپي ظاهر ڪئي ته جيئن سياسي منتقلي کي هٿي ملي ۽ علائقائي خدشن کي منهن ڏئي سگهجي. ان کان علاوه، اماراتي قيادت شام ۾ ٿيندڙ تبديلي کي ايران جي شام ۽ [[ليوانت]] واري اثر کي ڪمزور ڪرڻ جو موقعو سمجهي ٿي. ان جو مقصد ايران کي شام مان ٻاهر ڌڪڻ ۽ عراق ۽ لبنان جي وچ ۾ سندس رسد وارا رستا ختم ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tasinato |first=Emily |date=3 February 2025 |title=All change: How Europeans and Gulf Arab states can promote Syria's political transition |url=https://ecfr.eu/article/all-change-how-europeans-and-gulf-arab-states-can-promote-syrias-political-transition/ |access-date=5 February 2025 |website=ECFR |language=en-GB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208174009/https://ecfr.eu/article/all-change-how-europeans-and-gulf-arab-states-can-promote-syrias-political-transition/ |archive-date=8 February 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Smith |first=Mary Kate |date=2 January 2025 |title=The Gulf in 2025: Expert Outlook |url=https://gulfif.org/the-gulf-in-2025-expert-outlook/ |access-date=5 February 2025 |website=Gulf International Forum |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Gulf Shifts Policies in Response to the &quot;New&quot; Syria |url=https://carnegieendowment.org/research/2025/01/the-gulf-shifts-policies-in-response-to-the-new-syria?lang=en |access-date=5 February 2025 |website=Carnegie Endowment for International Peace |language=en}}&lt;/ref&gt;
گڏيل عرب امارات جاري [[سوڊاني گهرو ويڙهه (2023ع کان جاري)]] ۾ باغي [[ريپڊ سپورٽ فورسز]] (RSF) جو اهم حامي سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kottasová |first=Ivana |date=7 November 2025 |title=Sudan's bloody conflict is plagued by foreign influence – here is what we know |url=https://www.cnn.com/2025/11/07/africa/sudan-conflict-foreign-influence-intl-cmd |access-date=12 November 2025 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt; 2025ع دوران ڪيترين ئي رپورٽن ۾ اهو الزام لڳايو ويو ته گڏيل عرب امارات بين الاقوامي پابندين جي ڀڃڪڙي ڪندي RSF کي هٿيار فراهم ڪري رهيو آهي، جيڪي علائقي ۾ [[مساليت نسل ڪشي]] ۾ استعمال ٿيا.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Wallis |first1=William |last2=Cornish |first2=Chloe |title=Sudan civil war atrocities cast spotlight on UAE |url=https://www.ft.com/content/e88e0973-3218-4ce6-a73e-20961c71c33b |access-date=12 November 2025 |website=www.ft.com |publisher=[[The Financial Times]]}}&lt;/ref&gt;

6 مارچ 2025ع تي سوڊان [[بين الاقوامي عدالت انصاف]] ۾ گڏيل عرب امارات خلاف ڪيس داخل ڪيو، جنهن ۾ الزام لڳايو ويو ته امارات RSF جي مدد ڪري [[دارفور نسل ڪشي (2023ع کان جاري)]] ۾ شريڪ آهي، جڏهن ته RSF تي [[مساليت ماڻهو|مساليت]] قوم خلاف دارفور ۾ ظلم ڪرڻ جا الزام آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2025 |title=Sudan files case to UN court alleging UAE is breaching genocide convention by funding rebels |url=https://apnews.com/article/sudan-war-icj-uae-8b27cb3b8e4fef5b05a6b45084c967c7 |access-date=13 March 2025 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;
2025ع جي آخر ۾ [[الفاشر]] شهر RSF جي قبضي ۾ وڃڻ کان پوءِ [[الفاشر قتل عام]] پيش آيو، جنهن کان پوءِ نيم فوجي گروهه جي حمايت بابت گڏيل عرب امارات تي عالمي تنقيد وڌيڪ تيز ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wintour |first=Patrick |date=4 November 2025 |title=As criticism grows, is UAE ready to walk away from Sudan's RSF militia? |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/04/sudan-rsf-militia-uae-united-arab-emirates |website=[[The Guardian]] |access-date=28 November 2025}}&lt;/ref&gt;

[[آمريڪا]] جي سينيٽر [[ڪرس وان هولن]] سان گڏ، آمريڪي ڪانگريس گڏيل عرب امارات ڏانهن هٿيارن جي برآمد تي پابندي لڳائڻ لاءِ قانون سازي جي حمايت ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Zengerle |first=Patricia |date=21 November 2024 |title=US lawmakers seek to halt weapons sales to UAE, citing Sudan |url=https://www.reuters.com/world/us-lawmakers-seek-halt-weapons-sales-uae-citing-sudan-2024-11-21/ |access-date=12 November 2025 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; نومبر 2025ع تائين اهو بل اڃا تائين آمريڪي ڪانگريس ۾ زير غور هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CAIR Action Alert: Urge Senate to Support Sen. Van Hollen's Bill Halting Arms Sales to UAE Amid RSF Genocide in Sudan |date=30 October 2025 |url=https://www.cair.com/action_alerts/cair-action-alert-urge-senate-to-support-sen-van-hollens-bill-halting-arms-sales-to-uae-amid-rsf-genocide-in-sudan/ |access-date=12 November 2025 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== فوج ===
{{Main|گڏيل عرب امارات جون هٿياربند فوجون}}

{{Multiple image
| direction         = vertical
| caption_align     = center
| image1            = Baynunah-class corvette Al Dhafra P-173 at NAVDEX.JPG
| caption1          = [[بينونه-درجي ڪورويٽ|''بينونه''-درجي ڪورويٽ]]، [[گڏيل عرب امارات جي بحري فوج]] جو جهاز
| image2            = F-16e block60.jpg
| caption2          = [[جنرل ڊائنامڪس ايف-16 فائٽنگ فالڪن قسم#F-16E/F Block 60|ايف-16 ڊيزرٽ فالڪن]]، [[گڏيل عرب امارات جي هوائي فوج]] جو جنگي جهاز
}}

گڏيل عرب امارات جون هٿياربند فوجون [[گڏيل عرب امارات جي بري فوج|بري فوج]] ۾ 44,000 سرگرم اهلڪارن، [[گڏيل عرب امارات جي بحري فوج|بحري فوج]] ۾ 2,500 اهلڪارن ۽ 46 جهازن، [[گڏيل عرب امارات جي هوائي فوج|هوائي فوج]] ۾ 4,500 اهلڪارن ۽ 386 هوائي جهازن، ۽ [[گڏيل عرب امارات جي صدارتي گارڊ|صدارتي گارڊ]] ۾ 12,000 اهلڪارن تي مشتمل آهن. 2022ع ۾ ملڪ دفاع تي 20.4 ارب آمريڪي ڊالر خرچ ڪيا، جيڪو ان جي جي ڊي پي جو 4 سيڪڙو هو. گڏيل عرب امارات کي نار جي رياستن ۾ سڀ کان وڌيڪ صلاحيت رکندڙ فوج جو مالڪ سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;iiss2023&quot;&gt;{{Cite book |author=IISS |author-link=International Institute for Strategic Studies |date=2023 |title=The Military Balance 2023 |publisher=International Institute for Strategic Studies |pages=351–354 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WorldFactbook&quot; /&gt;

جيتوڻيڪ شروعات ۾ گڏيل عرب امارات جون هٿياربند فوجون تعداد ۾ ننڍيون هيون، پر سالن دوران انهن ۾ نمايان واڌ آئي آهي ۽ هاڻي اهي ڪجهه سڀ کان جديد هٿيارن جي نظامن سان ليس آهن، جيڪي مختلف ترقي يافته اولهندي فوجي ملڪن، خاص طور تي فرانس، آمريڪا ۽ برطانيا مان خريد ڪيا ويا آهن. گهڻا آفيسر برطانيا جي [[رائل ملٽري اڪيڊمي سينڊهرسٽ|رائل ملٽري اڪيڊمي]] [[سينڊهرسٽ، برڪشائر|سينڊهرسٽ]] جا گريجوئيٽ آهن، جڏهن ته ٻين [[آمريڪي فوجي اڪيڊمي]] [[ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ|ويسٽ پوائنٽ]]، آسٽريليا جي [[رائل ملٽري ڪاليج، ڊنٽرون]]، ۽ فرانس جي فوجي اڪيڊمي [[ايڪول اسپيشل ملٽيئر ڊي سينٽ-سائر|سينٽ-سائر]] مان تربيت ورتي آهي. فرانس ۽ آمريڪا دفاعي سهڪار جي معاهدن ۽ فوجي سامان جي فراهمي ذريعي سڀ کان وڌيڪ حڪمت عملي وارا اهم ڪردار ادا ڪيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UAE confirms discussions with France on purchase of Rafale aircraft|url=http://www.wam.org.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&amp;cid=1200074664706&amp;p=1135099400124&amp;pagename=WAM%2FWamLocEnews%2FW-T-LEN-FullNews|agency=Emirates News Agency|date=5 June 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509014605/http://www.wam.org.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&amp;cid=1200074664706&amp;p=1135099400124&amp;pagename=WAM%2FWamLocEnews%2FW-T-LEN-FullNews|archive-date=9 May 2013}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات جي ڪجهه فوجي تعيناتين ۾ 1993ع ۾ [[صوماليا]] ۾ گڏيل قومن جي [[UNOSOM II]] فورس لاءِ پيدل فوج جي بٽالين، [[ڪوسوو]] لاءِ 35هين ميڪانائيزڊ پيدل فوج بٽالين، [[عراق جنگ]] دوران ڪويت لاءِ هڪ رجيمينٽ، [[لبنان]] ۾ [[بارودي سرنگون صاف ڪرڻ]] جون ڪارروايون، [[افغانستان]] ۾ [[آپريشن اينڊيئرنگ فريڊم]]، [[2011ع ۾ ليبيا ۾ فوجي مداخلت|ليبيا ۾ آمريڪا جي اڳواڻيءَ هيٺ مداخلت]]، [[شامي گهرو ويڙهه ۾ آمريڪا جي اڳواڻيءَ هيٺ مداخلت|شام ۾ آمريڪا جي اڳواڻيءَ هيٺ مداخلت]]، ۽ [[يمن ۾ سعودي اڳواڻيءَ هيٺ مداخلت]] شامل آهن. ٿورڙي سرگرم نفريءَ باوجود، فعال ۽ اثرائتي فوجي ڪردار سبب [[آمريڪي هٿياربند فوجون|آمريڪي هٿياربند فوجن]] جي جنرلن ۽ آمريڪا جي اڳوڻي دفاعي وزير [[جيمز ميٽس]] گڏيل عرب امارات جي فوج کي &quot;ننڍو اسپارٽا&quot; جو لقب ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite news|title=In the UAE, the United States has a quiet, potent ally nicknamed 'Little Sparta'|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/in-the-uae-the-united-states-has-a-quiet-potent-ally-nicknamed-little-sparta/2014/11/08/3fc6a50c-643a-11e4-836c-83bc4f26eb67_story.html|newspaper=The Washington Post|access-date=15 September 2018|archive-date=18 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818041917/https://www.washingtonpost.com/world/national-security/in-the-uae-the-united-states-has-a-quiet-potent-ally-nicknamed-little-sparta/2014/11/08/3fc6a50c-643a-11e4-836c-83bc4f26eb67_story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات [[ليبيائي گهرو ويڙهه (2014ع کان جاري)|ليبيائي گهرو ويڙهه]] ۾ جنرل [[خليفه حفتر]] جي [[ليبيائي قومي فوج]] جي حمايت ۾ مداخلت ڪئي، جيڪا بين الاقوامي طور تسليم ٿيل [[قومي اتفاق واري حڪومت]] (GNA) سان تڪرار ۾ هئي.&lt;ref&gt;{{cite news |title=UAE and Egypt behind bombing raids against Libyan militias, say US officials |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/26/united-arab-emirates-bombing-raids-libyan-militias |work=The Guardian |date=26 August 2014 |access-date=28 March 2024 |archive-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117223306/https://www.theguardian.com/world/2014/aug/26/united-arab-emirates-bombing-raids-libyan-militias |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Libya migrant attack: UN investigators suspect foreign jet bombed centre |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50302602 |work=BBC News |date=6 November 2019 |access-date=28 March 2024 |archive-date=4 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304005920/https://www.bbc.com/news/world-africa-50302602 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=UAE implicated in lethal drone strike in Libya |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53917791 |work=BBC News |date=27 August 2020 |access-date=29 August 2020 |archive-date=11 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211090852/https://www.bbc.com/news/world-africa-53917791 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

تعينات ٿيل فوجي اثاثن جا مثال شامل آهن: ليبيا مٿان [[آپريشن اوڊيسي ڊان|نو-فلائي زون]] لاڳو ڪرڻ لاءِ [[UAEAF]] جا ڇهه [[F-16]] ۽ ڇهه [[ڊاسو ميراج 2000|ميراج 2000]] [[گهڻ مقصدي جنگي جهاز]] موڪلڻ،&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12806112|title=Libya no-fly zone: Coalition firepower|newspaper=BBC News|access-date=25 December 2014|date=21 October 2011|archive-date=9 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209222012/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12806112|url-status=live}}&lt;/ref&gt; افغانستان ۾ زميني فوجن جي تعينات،&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/world/europe/nato-officially-initiates-uae-into-afghan-mission-1.749833|title=Nato officially initiates UAE into Afghan mission|author=The National|date=12 July 2018|access-date=11 April 2019|archive-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411030210/https://www.thenational.ae/world/europe/nato-officially-initiates-uae-into-afghan-mission-1.749833|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڏکڻ يمن ۾ گڏيل عرب امارات جي هوائي فوج جا 30 ايف-16 ۽ زميني فوجون موڪلڻ،&lt;ref name=&quot;repel&quot;&gt;{{cite news|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/26/GCC-states-to-repel-Houthi-aggression-in-Yemen-statement-.html|publisher=Al Arabiya|title=Saudi warplanes bomb Houthi positions in Yemen|date=25 March 2015|access-date=25 March 2015|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402125058/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/26/GCC-states-to-repel-Houthi-aggression-in-Yemen-statement-.html |archive-date=2 April 2015}}&lt;/ref&gt; ۽ آمريڪا جي مدد ڪرڻ ته جيئن اهو شام ۾ [[اسلامي رياست عراق ۽ ليوانٽ|داعش]] جي هدفن خلاف پنهنجا پهريان هوائي حملا ڪري سگهي.&lt;ref&gt;{{cite news|title=US launches air strikes against Isil in Syria|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/11114991/US-launches-air-strikes-against-Isil-in-Syria-live.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/11114991/US-launches-air-strikes-against-Isil-in-Syria-live.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|work=The Telegraph|date=24 September 2014|last1=Winch|first1=Jessica}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات پرڏيهي انحصار گهٽائڻ ۽ قومي صنعتي ترقيءَ ۾ مدد لاءِ وڌيڪ مقدار ۾ فوجي سامان ٺاهڻ شروع ڪيو آهي. قومي فوجي ترقيءَ جو هڪ مثال ابو ظهبي شپ بلڊنگ ڪمپني (ADSB) آهي، جيڪا مختلف قسم جا جهاز ٺاهي ٿي ۽ [[بينونه-درجي ڪورويٽ|بينونه پروگرام]] جي مکيه ٺيڪيدار آهي؛ اهو پروگرام [[فارس نار]] جي اٿل پاڻيءَ ۾ ڪارروائي لاءِ مخصوص ڪورويٽ جهازن جي جوڙجڪ، ترقي ۽ پيداوار لاءِ آهي. گڏيل عرب امارات [[ڪارڪال انٽرنيشنل]] ذريعي هٿيار ۽ گولا بارود، [[NIMR (گاڏين جو ٺاهيندڙ)|نمر ايل ايل سي]] ذريعي فوجي ٽرانسپورٽ گاڏيون، ۽ [[امارات ڊفينس انڊسٽريز ڪمپني]] ذريعي گڏيل طور بي پائلٽ هوائي گاڏيون پڻ ٺاهي ٿو. گڏيل عرب امارات [[جنرل ڊائنامڪس ايف-16 فائٽنگ فالڪن]] جو F-16E Block 60 منفرد قسم هلائي ٿو، جنهن کي غير رسمي طور &quot;[[جنرل ڊائنامڪس ايف-16 فائٽنگ فالڪن قسم#F-16E/F Block 60|ڊيزرٽ فالڪن]]&quot; چيو وڃي ٿو؛ اهو [[جنرل ڊائنامڪس]] گڏيل عرب امارات سان سهڪار ۾ خاص طور [[گڏيل عرب امارات جي هوائي فوج]] لاءِ تيار ڪيو هو.&lt;ref name=fg1&gt;{{cite web |url=http://www.flightglobal.com/articles/2007/11/11/219363/dubai-2007-uae-shows-off-its-most-advanced-falcons.html |title=Dubai 2007: UAE shows off its most advanced Falcons |website=[[Flightglobal]] |date=11 November 2007 |access-date=11 April 2019 |archive-date=2 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402230254/http://www.flightglobal.com/articles/2007/11/11/219363/dubai-2007-uae-shows-off-its-most-advanced-falcons.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[گڏيل عرب امارات جي بري فوج]] مخصوص ڪيل [[ليڪلرڪ ٽئنڪ]] هلائي ٿي ۽ فرانسيسي فوج کان سواءِ ان ٽئنڪ جو واحد ٻيو استعمال ڪندڙ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/one-tough-tank-why-frances-leclerc-one-best-planet-44577|title=One Tough Tank: Why France's Leclerc Is One of the Best on the Planet|publisher=nationalinterest.org|date=19 February 2019|access-date=11 April 2019|archive-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411035552/https://nationalinterest.org/blog/buzz/one-tough-tank-why-frances-leclerc-one-best-planet-44577|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وچ اوڀر جي سڀ کان وڏي دفاعي نمائش ۽ ڪانفرنس، [[بين الاقوامي دفاعي نمائش]]، هر ٻئي سال ابو ظهبي ۾ منعقد ٿيندي آهي.

گڏيل عرب امارات 2014ع کان بالغ مردن لاءِ، پنهنجي رزرو فورس کي وڌائڻ خاطر، 16 مهينن جي [[گڏيل عرب امارات ۾ لازمي قومي خدمت|لازمي فوجي خدمت]] متعارف ڪرائي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-emirates-military/uae-extends-compulsory-military-service-to-16-months-idUSKBN1JY093|title=UAE extends compulsory military service to 16 months|work=Reuters|date=8 July 2018|access-date=11 April 2019|archive-date=29 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329100921/https://www.reuters.com/article/us-emirates-military/uae-extends-compulsory-military-service-to-16-months-idUSKBN1JY093|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات جي فوجي تاريخ ۾ سڀ کان وڏي جاني نقصان جو واقعو جمعي، 4 سيپٽمبر 2015ع تي [[2015ع مارب حملو]] ۾ پيش آيو، جنهن ۾ وچ يمن جي [[مارب]] علائقي ۾ 52 سپاهي مارجي ويا. اهو حملو [[حوثي تحريڪ|حوثين]] طرفان فائر ڪيل [[OTR-21 Tochka|توچڪا]] ميزائل سان ڪيو ويو، جنهن هٿيارن جي ذخيري کي نشانو بڻايو ۽ هڪ وڏو ڌماڪو ٿيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|title = UAE, Bahrain say 50 soldiers killed in Yemen attack|url = http://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-idUKKCN0R40V120150904|access-date = 17 September 2015|newspaper = Reuters|date = 4 September 2015|archive-date = 26 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160126010335/http://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-idUKKCN0R40V120150904|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

=== قانون ===
{{Main|گڏيل عرب امارات جو قانوني نظام|گڏيل عرب امارات ۾ ڏوهه}}

{{See also|گڏيل عرب امارات ۾ ايل جي بي ٽي حق}}
[[File:Police helicopter at sunset (Unsplash).jpg|thumb|[[دبئي پوليس]] جو هيليڪاپٽر سج لهڻ وقت اڏامندي]]

گڏيل عرب امارات وٽ وفاقي عدالتي نظام آهي، ۽ [[ابو ظهبي جي امارت|ابو ظهبي]]، [[دبئي جي امارت|دبئي]] ۽ [[راس الخيمه جي امارت|راس الخيمه]] وٽ مقامي عدالتي نظام پڻ آهن. گڏيل عرب امارات جو عدالتي نظام [[شهري قانون جو نظام|شهري قانوني نظام]] ۽ [[شريعت]] جي قانون مان نڪتل آهي. عدالتي نظام شهري عدالتن ۽ شرعي عدالتن تي مشتمل آهي. شرعي عدالتن کي مسلمانن جي خانداني قانون وارن معاملن ۾ خاص اختيار حاصل آهي، جڏهن ته شهري عدالتون ٻين سڀني قانوني معاملن کي ڏسن ٿيون.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; سيپٽمبر 2020ع کان پوءِ، جسماني سزا گڏيل عرب امارات جي وفاقي قانون هيٺ قانوني سزا جي صورت نه رهي آهي. فرمان هيٺ سزا جون قانوني صورتون قصاص ۽ ديت جي ادائيگي، موت جي سزا، عمر قيد، عارضي قيد، غير معين حراست ۽ ڏنڊ آهن.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |title=Federal Decree Law No. (15) of 2020 |url=https://www.moj.gov.ae/assets/2021/Federal%20Decree%20Law%20No.%20(15)%20of%202020%20Concerning%20the%20Penal%20Code.pdf.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531203636/https://www.moj.gov.ae/assets/2021/Federal%20Decree%20Law%20No.%20(15)%20of%202020%20Concerning%20the%20Penal%20Code.pdf.aspx |archive-date=31 May 2023 |access-date=8 June 2023 |website=Ministry of Justice |at=Pages 1, Article 1 &quot;The provisions of the Islamic Shari'a shall apply to the retribution and blood money crimes. Other crimes and their respective punishments shall be provided for in accordance with the provisions of this Law and other applicable penal codes&quot;. |publication-date=27 September 2020}}&lt;/ref&gt;

وفاقي فوجداري قانون جي آرٽيڪل 1 ۾ 2020ع ۾ ترميم ڪئي وئي ته اسلامي قانون صرف قصاص ۽ ديت وارين سزائن تي لاڳو ٿيندو؛ ان کان اڳ آرٽيڪل ۾ لکيل هو ته &quot;[[اسلامي قانون]] جون شقون حد، تعزير ۽ ديت وارن ڏوهن تي لاڳو ٿينديون&quot;.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Federal Law No (3) of 1987 on Issuance of the Penal Code |url=https://www.unodc.org/tldb/showDocument.do?documentUid=6385&amp;country=UAE |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525044622/https://www.unodc.org/tldb/showDocument.do?documentUid=6385&amp;country=UAE |archive-date=25 May 2013 |work=United Nations Office on Drugs and Crime}}&lt;/ref&gt; 2020ع کان اڳ، [[ڪوڙا هڻڻ]]، [[سنگسار ڪرڻ]]، [[عضو ڪٽڻ]] ۽ [[صليب تي چاڙهڻ]]، [[زنا]]، [[شادي کان اڳ جنسي تعلق]]، ۽ منشيات يا شراب جي استعمال جهڙن فوجداري ڏوهن لاءِ فني طور قانوني سزائون هيون.&lt;ref name=&quot;usdep&quot;&gt;{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2013/nea/220380.htm|title=2013 Human Rights Reports: United Arab Emirates|work=[[US Department of State]]|quote=Sharia (Islamic law) courts, which adjudicate criminal and family law, have the option of imposing flogging as punishment for adultery, [[prostitution]], consensual premarital sex, pregnancy outside marriage, defamation of character, and drug or alcohol abuse.|access-date=21 May 2019|archive-date=19 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419095257/https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2013/nea/220380.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.humanrightsvoices.org/EYEontheUN/un_101/figures/?p=2484|title=U.N. Commission on Crime Prevention and Criminal Justice: United Arab Emirates|work=Human Rights Voices|access-date=12 February 2016|archive-date=11 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111230016/http://www.humanrightsvoices.org/EYEontheUN/un_101/figures/?p=2484|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; تازو تاريخ ۾، گڏيل عرب امارات وڌيڪ روادار قانوني ضابطي ڏانهن وڌڻ ۽ جسماني سزا کي مڪمل طور ختم ڪري نجي سزا سان بدلائڻ جو ارادو ظاهر ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=United Arab Emirates {{!}} Global Initiative to End All Corporal Punishment of Children |date=3 November 2017 |url=https://endcorporalpunishment.org/reports-on-every-state-and-territory/united-arab-emirates/ |access-date=24 April 2022 |language=en-GB |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630015349/https://endcorporalpunishment.org/reports-on-every-state-and-territory/united-arab-emirates/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ايڪسپو 2020|2020ع عالمي ايڪسپو]] کان اڳ شراب ۽ گڏ رهڻ وارن قانونن ۾ نرمي اچڻ سان اماراتي قانون غير مسلم ملڪن مان ايندڙ سياحن لاءِ وڌ کان وڌ قبول جوڳا بڻيا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The United Arab Emirates relaxes laws on alcohol |url=https://drinksint.com/news/fullstory.php/aid/9215/The_United_Arab_Emirates_relaxes_laws_on_alcohol.html |access-date=25 April 2022 |website=Drinks International |date=9 November 2020 |first1=Oli |last1=Dodd |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525070905/https://drinksint.com/news/fullstory.php/aid/9215/The_United_Arab_Emirates_relaxes_laws_on_alcohol.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Dubai Police at work (12385410394) (cropped).jpg|thumb|left|[[دبئي پوليس]] جي سپر-ڪار موٽرڪيڊ [[جميرا روڊ]] تي]]

شرعي عدالتن کي مسلمانن جي خانداني قانون وارن معاملن، جهڙوڪ شادي، طلاق، ٻارن جي سرپرستي ۽ وراثت، تي خاص اختيار حاصل آهي.&lt;ref name=&quot;maleguardian&quot;&gt;{{cite web |date=6 August 2014 |title=Divorcees, widows concerned about receiving 'permission' before remarrying |url=https://www.thenationalnews.com/uae/divorcees-widows-concerned-about-receiving-permission-before-remarrying-1.341200/ |first1=Shireena |last1=Al Nowais |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |access-date=28 March 2024 |archive-date=29 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629144850/http://www.thenational.ae/uae/courts/divorcees-widows-concerned-about-receiving-permission-before-remarrying#ixzz3F1sb6IYa |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sebugwaawo |first=Ismail |title=New Abu Dhabi marriage law: How tourists and expats can tie the knot in four steps |date=10 February 2022 |url=https://www.khaleejtimes.com/legal/explainer-how-expats-tourists-can-get-married-under-abu-dhabis-new-family-law |access-date=8 June 2023 |website=Khaleej Times |language=en |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608171832/https://www.khaleejtimes.com/legal/explainer-how-expats-tourists-can-get-married-under-abu-dhabis-new-family-law |url-status=live }}&lt;/ref&gt; مسلمان عورتن کي شادي ۽ ٻيهر شادي لاءِ مرد ولي کان اجازت وٺڻي پوندي آهي. هي گهرج [[شريعت]] جي قانون مان نڪتل آهي ۽ 2005ع کان وفاقي قانون آهي.&lt;ref name=&quot;maleguardian&quot; /&gt; مسلمان عورتن لاءِ غير مسلم مردن سان شادي ڪرڻ غير قانوني آهي ۽ قانون موجب سزا جوڳي آهي.&lt;ref name=&quot;religiousfreedom&quot;&gt;{{cite web |title=United Arab Emirates International Religious Freedom Report 2009 |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127360.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091031224349/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127360.htm |archive-date=31 October 2009 |work=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |publisher=U.S. Department of State |date=26 October 2009 }}&lt;/ref&gt; غير مسلم پرڏيهي رهواسي شادي، طلاق، ٻارن جي سرپرستي ۽ وراثت بابت شرعي فيصلن جي تابع هوندا هئا، پر وفاقي قانون تبديل ڪري غير مسلمانن لاءِ غير شرعي ذاتي حيثيت وارو قانون متعارف ڪرايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;lia&quot;&gt;{{cite web |url-status=live |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-28638553 |title=Britons 'liable to Sharia divorces' in UAE |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512043653/https://www.bbc.co.uk/news/uk-28638553 |archive-date=12 May 2021 |website=BBC |date=5 August 2014 |first1= Sheetal |last1=Parmar |access-date=26 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Husain |first=Zainab |date=27 December 2022 |title=New UAE law for non-Muslims – 5 criteria for civil marriage |url=https://gulfnews.com/living-in-uae/ask-us/new-uae-law-for-non-muslims--5-criteria-for-civil-marriage-1.1672143291028 |access-date=8 June 2023 |website=Gulf News |language=en |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608171827/https://gulfnews.com/living-in-uae/ask-us/new-uae-law-for-non-muslims--5-criteria-for-civil-marriage-1.1672143291028 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تازو، ابو ظهبي جي امارت غير مسلمانن لاءِ شهري قانون واري خانداني عدالت کولِي آهي ۽ دبئي اعلان ڪيو آهي ته غير مسلمان شهري شادي اختيار ڪري سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Abdulla |first=Nasreen |title=New UAE law: Dubai residents can now get marriage licences in 24 hours |url=https://www.khaleejtimes.com/uae/new-uae-law-dubai-residents-can-now-get-marriage-licences-in-24-hours |access-date=8 June 2023 |website=Khaleej Times |language=en |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608171829/https://www.khaleejtimes.com/uae/new-uae-law-dubai-residents-can-now-get-marriage-licences-in-24-hours |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lia&quot; /&gt;

[[ارتداد]] گڏيل عرب امارات ۾ فني طور [[موت جي سزا|موت جي سزا جوڳي]] ڏوهه آهي، پر مرتدن کي ڦاهي ڏيڻ جا ڪي به دستاويزي ڪيس موجود ناهن.&lt;ref&gt;Evans, Robert. (9 December 2013) [https://www.reuters.com/article/us-religion-atheists-idUSBRE9B900G20131210 Atheists face death in 13 countries, global discrimination: study] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210821110306/https://www.reuters.com/article/us-religion-atheists-idUSBRE9B900G20131210 |date=21 August 2021 }}. Reuters. Retrieved 26 November 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The International Briefing: Persecution of Atheists and Apostates |url=http://beaveronline.co.uk/the-international-briefing-persecution-of-atheists-and-apostates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428131415/http://beaveronline.co.uk/the-international-briefing-persecution-of-atheists-and-apostates/ |archive-date=28 April 2015}}&lt;/ref&gt; [[ڪفرگويي#سزا ۽ وصف|ڪفرگويي]] غير قانوني آهي؛ اسلام جي توهين ۾ ملوث پرڏيهي رهواسي ملڪ بدر ٿيڻ جا ذميوار هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |date=22 July 2015 |title=UAE to deport expats abusing religions |url=http://www.emirates247.com/news/emirates/uae-to-deport-expats-abusing-religions-2015-07-22-1.597619 |work=Emirates 247 |access-date=28 March 2024 |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525072642/http://www.emirates247.com/news/emirates/uae-to-deport-expats-abusing-religions-2015-07-22-1.597619 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shar&quot;&gt;{{cite journal |author=Butti Sultan Butti Ali Al-Muhairi |year=1996 |title=The Islamisation of Laws in the UAE: The Case of the Penal Code |journal=Arab Law Quarterly |volume=11 |issue=4 |pages=350–371 |doi=10.2307/3381546 |jstor=3381546| issn=0268-0556 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Al-Muhairi (1997), Conclusion to the Series of Articles on the UAE Penal Law. Arab Law Quarterly, Vol. 12, No. 4&lt;/ref&gt;

[[گڏيل عرب امارات ۾ ايل جي بي ٽي حق|لواطت]] غير قانوني آهي ۽ گهٽ ۾ گهٽ 6 مهينن جي قيد يا ڏنڊ يا ٻنهي جي سزا جوڳي آهي، پر قانون &quot;مڙس يا قانوني ولي جي شڪايت جي بنياد کان سواءِ&quot; لاڳو نٿو ٿئي، ۽ جيڪڏهن شڪايت واپس ورتي وڃي ته سزا معطل ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=5 June 2022 |title=UAE: Sweeping Legal 'Reforms' Deepen Repression |url=https://www.hrw.org/news/2022/06/05/uae-sweeping-legal-reforms-deepen-repression |access-date=21 June 2023 |website=Human Rights Watch |language=en |quote=&quot;Under the 2021 law, if men and women have sex outside of marriage, the act carries a penalty of no less than six months imprisonment. Sodomy with an adult male is also criminalized under the law. In both cases, the offenses can only be prosecuted on the basis of a complaint by a husband or male guardian.&quot; |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311045529/https://www.hrw.org/news/2022/06/05/uae-sweeping-legal-reforms-deepen-repression |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2013ع ۾ هڪ اماراتي مرد تي &quot;هم جنس پرست هٿ ملائڻ&quot; جي الزام ۾ مقدمو هليو.&lt;ref name=&quot;arc.com&quot;&gt;{{cite web |title=Man Accused of 'Gay Handshake' Stands Trial in Dubai |url=http://www.care2.com/causes/man-accused-of-gay-handshake-stands-trial-in-dubai.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030104723/http://www.care2.com/causes/man-accused-of-gay-handshake-stands-trial-in-dubai.html |archive-date=30 October 2015 |access-date=11 January 2015}}&lt;/ref&gt;

مقامي رسمن سبب، ڪجهه عوامي هنڌن تي محبت جو عوامي اظهار غير قانوني آهي ۽ ان جي نتيجي ۾ [[ملڪ بدري]] ٿي سگهي ٿي، پر هٿ پڪڙڻ کي برداشت ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Simpson |first=Colin |date=4 July 2013 |title=The rules are clear, says lawyer: no kissing allowed in Dubai |url=https://www.thenationalnews.com/uae/heritage/2023/03/06/the-rules-are-clear-says-lawyer-no-kissing-allowed-in-dubai/ |access-date=21 June 2023 |website=The National |language=en |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207101610/https://www.thenationalnews.com/uae/heritage/2023/03/06/the-rules-are-clear-says-lawyer-no-kissing-allowed-in-dubai/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; دبئي ۾ پرڏيهي رهواسين کي عوامي هنڌ تي چمي ڏيڻ سبب ملڪ بدر ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/10507147 London man tells of 'shock' jailing in Dubai over kiss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517221054/https://www.bbc.com/news/10507147 |date=17 May 2021 }}. Bbc.com. Retrieved 26 November 2015.&lt;/ref&gt; ڪيترن ئي ڪيسن ۾، گڏيل عرب امارات جي عدالتن انهن عورتن کي قيد ڪيو آهي، جن جنسي ڏاڍائي جي رپورٽ ڪئي هئي.{{efn|Attributed to multiple sources:&lt;ref&gt;{{Cite news|title = UAE imprisoning rape victims under extramarital sex laws – investigation|url = https://www.theguardian.com/world/2015/oct/26/hundreds-of-women-prosecuted-for-extramarital-sex-in-uae-finds-bbc|newspaper = The Guardian|date = 26 October 2015|author = Topping, Alexandra|access-date = 13 December 2016|archive-date = 17 October 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161017152837/https://www.theguardian.com/world/2015/oct/26/hundreds-of-women-prosecuted-for-extramarital-sex-in-uae-finds-bbc|url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2013/07/22/world/meast/uae-norway-rape-controversy/index.html|title=Dubai ruler pardons Norwegian woman convicted after she reported rape|work=CNN.com|access-date=10 September 2013|archive-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130916124444/http://www.cnn.com/2013/07/22/world/meast/uae-norway-rape-controversy/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tdb&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thedailybeast.com/witw/articles/2013/07/30/dubai-s-progressive-charade.html|title=Dubai's Progressive Charade|work=[[The Daily Beast]]|date=30 July 2013 |access-date=12 February 2016|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125248/http://www.thedailybeast.com/witw/articles/2013/07/30/dubai-s-progressive-charade.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nydaily&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/news/world/dubai-rape-vic-arrested-drinking-article-1.1214682|title=Gang-rape victim in Dubai arrested for drinking alcohol: report|work=[[New York Daily News]]|date=6 December 2012|access-date=12 February 2016|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305072601/http://www.nydailynews.com/news/world/dubai-rape-vic-arrested-drinking-article-1.1214682|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;latimes&quot;&gt;{{cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/06/the-court-in-abu-dhabi-ruled-today-that-the-18-year-old-emirati-woman-who-accused-six-men-of-gang-rape-will-serve-a-one-year.html|title=Dubai: Victim of gang rape sentenced to one year in prison|date=17 June 2010|access-date=20 September 2014|archive-date=21 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821161906/http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/06/the-court-in-abu-dhabi-ruled-today-that-the-18-year-old-emirati-woman-who-accused-six-men-of-gang-rape-will-serve-a-one-year.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} گڏيل عرب امارات جو وفاقي قانون سوشل ميڊيا تي گاريون ڏيڻ کان منع ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;inde&quot;&gt;{{cite news |date=16 June 2015 |title=Swearing on WhatsApp 'will result in £40,000 fine and deportation, UAE rules' |work=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/swearing-on-whatsapp-will-result-in-40000-fine-and-deportation-uae-rules-10324188.html |access-date=28 March 2024 |archive-date=29 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629124207/https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/swearing-on-whatsapp-will-result-in-40000-fine-and-deportation-uae-rules-10324188.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=16 June 2015|title=British Expats Face Being Deported From UAE For Swearing on WhatsApp|url=https://uk.news.yahoo.com/british-expats-face-being-deported-from-uae-for-swearing-on-whatsapp-161318056.html#GTeWLi4|work=Yahoo News|access-date=28 March 2024|archive-date=23 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923004636/https://uk.news.yahoo.com/british-expats-face-being-deported-from-uae-for-swearing-on-whatsapp-161318056.html#GTeWLi4|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات ۾ عوامي هنڌن تي ناچ ڪرڻ غير قانوني آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |date=23 October 2012 |title=Criminal Law of Dubai |url=http://www.lawyersuae.com/court-cases/criminal-law-of-dubai |publisher=lawyersuae.com |access-date=25 December 2014 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095228/http://www.lawyersuae.com/court-cases/criminal-law-of-dubai |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=المشارق |url=http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/features/2009/03/20/feature-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219073733/http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/features/2009/03/20/feature-03 |archive-date=19 December 2014 |access-date=15 February 2015 |work=al-shorfa.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.arabnews.com/node/322024 No dancing in public: Dubai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225062212/https://www.arabnews.com/node/322024 |date=25 February 2021 }}. Arab News (15 March 2009). Retrieved 26 November 2015.&lt;/ref&gt; نومبر 2020ع ۾ گڏيل عرب امارات اعلان ڪيو ته هن شراب کي ڏوهه جي زمري مان ڪڍي ڇڏيو، غير شادي شده جوڙن جي گڏ رهڻ تي پابندي ختم ڪئي، ۽ [[غيرت جي نالي تي قتل]] بابت نرم سزا ختم ڪئي. امارات ۾ رهندڙ پرڏيهين کي طلاق ۽ وراثت بابت پنهنجي اصل ملڪ جي قانونن تي عمل ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2020/nov/07/united-arab-emirates-to-relax-islamic-laws-on-personal-freedoms|title=UAE decriminalises alcohol and lifts ban on unmarried couples living together|access-date=9 November 2020|website=The Guardian|date=9 November 2020|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111155359/https://www.theguardian.com/world/2020/nov/07/united-arab-emirates-to-relax-islamic-laws-on-personal-freedoms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

شريعت جي قانونن موجب گڏيل عرب امارات ۾ جوا سان لاڳاپيل اوزارن ۽ مشينن تي پابنديون هجڻ باوجود، ملڪ پنهنجي پهرين تجارتي گيمنگ آپريٽر جو لائسنس [[وِن رزارٽس]] کي جاري ڪيو، جيڪا [[راس الخيمه]] ۾ [[المرجان ٻيٽ]] تي هڪ عاليشان تفريحي رهائشگاهه تيار ڪري رهي هئي، جنهن ۾ {{Convert|224000|ft2|abbr=on}} ايراضيءَ تي ٻڌل هڪ جواخاني (ڪيسينو) جو حصو پڻ شامل آهي.

سيپٽمبر 2023ع ۾، گڏيل عرب امارات [[جوا]] کي قانوني حيثيت ڏيڻ جي منصوبن ڏانهن اشارو ڪندي ''جنرل ڪمرشل گيمنگ ريگيوليٽري اٿارٽي'' (GCGRA) قائم ڪئي. هن اداري هڪ جامع ضابطي وارو ڍانچو متعارف ڪرايو، جنهن ۾ جواخانن، [[سلاٽ مشين]]ن، ۽ [[پوڪر]] جي ميزن سان گڏ [[لاٽري]]، [[آن لائن راند|انٽرنيٽ گيمنگ]]، ۽ راندين تي شرط لڳائڻ لاءِ لائسنس شامل آهن. GCGRA ذميواراڻي گيمنگ تي زور ڏئي ٿي ۽ آپريٽرن لاءِ سماجي ذميواري تي ٻڌل گيمنگ پروگرام لاڳو ڪرڻ ۽ هر ٻن سالن کان پوءِ سندن آڊٽ ڪرائڻ لازمي قرار ڏئي ٿي. انهن پروگرامن ۾ رانديگرن جي آگاهي، ذميواراڻي تشهير، عملي جي تربيت، ۽ انهن جي اثرائتيت کي ماپڻ لاءِ جائزي جا منصوبا شامل آهن. گيمنگ آپريٽرن وٽ گڏيل عرب امارات اندر هڪ &quot;قابلِ قبول مقامي اداري&quot; جو هجڻ لازمي آهي، جنهن جي وضاحت اهڙي اماراتي ڪمپني طور ڪئي وئي آهي جيڪا ملڪ اندر نمايان ڪاروباري سرگرميون رکي ٿي. GCGRA آن لائن گيمنگ لاءِ رانديگرن جي انتظام بابت اوزار پڻ لازمي قرار ڏئي ٿي، جن ۾ رقم جمع ڪرائڻ جون حدون ۽ عارضي وقفي (Cooling-off period) جا انتظام شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Corder |first=Josh |date=28 July 2024 |title=UAE Publishes Rules For Legal Gambling and Casino Licenses – Here's What They Say |url=https://skift.com/2024/07/28/uae-publishes-rules-for-legal-gambling-and-casino-licenses-heres-what-they-say/ |access-date=16 December 2024 |website=Skift |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

پهريون لاٽري لائسنس ''دي گيم ايل ايل سي'' کي ڏنو ويو، جيڪا &quot;يو اي اي لاٽري&quot; جي نالي سان ڪم ڪري ٿي. هن قدم سان اڳ ۾ موجود لاٽري آپريٽر، جهڙوڪ ''محظوظ'' ۽ ''بگ ٽڪيٽ''، جي جڳهه والاري وئي، جيڪي هاڻي قانوني طور پنهنجون خدمتون پيش نٿا ڪري سگهن. رانديگرن لاءِ ضروري قرار ڏنو ويو آهي ته هو رڳو لائسنس يافته گيمنگ آپريٽرن سان ئي لاڳاپو رکن، ٻي صورت ۾ کين سخت سزائن کي منهن ڏيڻو پئجي سگهي ٿو. ضابطن موجب آپريٽرن کي اهو به يقيني بڻائڻو پوندو ته جيڪڏهن ڪو رانديگر درخواست ڏئي ته کيس گهٽ ۾ گهٽ 72 ڪلاڪن لاءِ آن لائن گيمنگ پليٽفارمن تان پاڻ کي روڪڻ جي سهولت ڏني وڃي. هي قدم گڏيل عرب امارات ۾ محفوظ ۽ ذميواراڻي تجارتي گيمنگ جو ماحول قائم ڪرڻ جي وسيع تر منصوبي جو حصو آهي.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

گڏيل عرب امارات طرفان گيمنگ کي قانوني حيثيت ڏيڻ واري قدم کي سياحت ۽ وندر واري شعبي کي هٿي ڏيڻ لاءِ هڪ حڪمتِ عملي واري قدم طور ڏٺو وڃي ٿو، جنهن ۾ ملڪ پنهنجي موجوده ڍانچي ۽ ڪاروبار دوست ماحول مان فائدو وٺڻ چاهي ٿو. اميد ڪئي وڃي ٿي ته هي ترقي دنيا جي وڏن گيمنگ آپريٽرن کي متوجه ڪندي ۽ ملڪ جي معيشت ۾ نمايان حصو وجهندي.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
ملڪ وٽ جوا بابت ڪو به باقاعده قانون موجود نه آهي، تنهن ڪري جواخاني واري منصوبي جا تفصيل مڪمل طور عام نه ڪيا ويا. مقامي شهرين کي جوا کيڏڻ جي اجازت نه آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو اڃا تائين قانوني ۽ ثقافتي طور هڪ ممنوع عمل سمجھيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Wynn Resorts says it gets UAE's first gambling license|date=5 October 2024|url=https://www.reuters.com/business/wynn-resorts-says-it-gets-uaes-first-gambling-license-2024-10-05/ |access-date=23 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{cite news|title=The United Arab Emirates Is Building Its Own Las Vegas|date=6 October 2024|url=https://skift.com/2024/10/06/the-united-arab-emirates-is-building-its-own-las-vegas/ |access-date=23 October 2024}}&lt;/ref&gt;

=== انساني حقن جون ڀڃڪڙيون ===
{{Main|گڏيل عرب امارات ۾ انساني حق}}

[[هيومن رائيٽس واچ]] ملڪ ۾ جاري غيرمنصفاڻن اجتماعي مقدمن، اظهارِ راءِ جي آزاديءَ تي پابندين ۽ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن سان ٿيندڙ زيادتين بابت رپورٽون جاري ڪيون آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Human Rights Watch |title=United Arab Emirates: Events of 2024 |date=17 December 2024 |work=Share this via Facebook |url=https://www.hrw.org/world-report/2025/country-chapters/united-arab-emirates |access-date=12 November 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[فريڊم هائوس]] جي سالياني ''[[فريڊم اِن دي ورلڊ]]'' رپورٽ موجب، گڏيل عرب امارات کي 1999ع کان وٺي، يعني ان سال کان جڏهن سندن ويب سائيٽ تي رڪارڊ موجود آهن، هر سال &quot;آزاد ناهي&quot; (Not Free) قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;United Arab Emirates Reports&quot;&gt;{{cite web|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/united-arab-emirates|title=United Arab Emirates Reports|work=Freedom House|access-date=7 May 2015|date=22 August 2014|archive-date=13 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150513050714/https://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/united-arab-emirates|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2025ع ۾ ملڪ کي آزاديءَ جي اشاريي ۾ 100 مان 18 نمبر مليا، جنهن جا سبب [[آزاد چونڊون|آزاد چونڊن]] جي کوٽ، [[حڪومتي شفافيت]] ۽ احتساب جي گهٽتائي، آزاد ميڊيا ۽ [[عدالتي آزادي]] جي فقدان، ۽ ٻين جمهوريت سان لاڳاپيل معيارن ۾ گهٽ ڪارڪردگي هئا.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite web |title=United Arab Emirates: Freedom in the World 2025 Country Report |url=https://freedomhouse.org/country/united-arab-emirates/freedom-world/2025 |access-date=12 November 2025 |website=Freedom House |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[تنظيم سازي جي آزادي]] پڻ سخت محدود آهي، ۽ موجوده قانونن تحت گهڻين حالتن ۾ ان تي پابندي آهي. گڏيل عرب امارات ۾ ڪنهن به تنظيم جي قيام لاءِ گهٽ ۾ گهٽ ويهه فرد گهربل آهن، جن مان ڪنهن تي به اڳوڻي سزا نه هجي، ۽ تنظيم کي اڳواٽ حڪومتي منظوري ۽ رجسٽريشن حاصل ڪرڻي پوي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2022 |title=Freedom of Association in the Middle East and North Africa |url=https://romena.ohchr.org/sites/default/files/2022-02/Freedom%20of%20Association%20Report%20.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250831083838/https://romena.ohchr.org/sites/default/files/2022-02/Freedom%20of%20Association%20Report%20.pdf |archive-date=31 August 2025 |access-date=12 November 2025 |website=romena.ohchr.org |publisher=[[گڏيل قومن جي انساني حقن واري ڪائونسل]]}}&lt;/ref&gt; سڀني تنظيمن کي [[وچ اوڀر ۾ سنسرشپ|سنسرشپ]] جي هدايتن تي عمل ڪرڻو پوي ٿو، ۽ هر اشاعت کي اڳواٽ حڪومتي منظوري وٺڻي پوي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Fanack |title=Stifling Dissent in the UAE |url=https://chronicle.fanack.com/united-arab-emirates/administration-politics/human-rights-uae-modern-facade-bleak-reality/stifling-dissent/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713130807/https://chronicle.fanack.com/united-arab-emirates/administration-politics/human-rights-uae-modern-facade-bleak-reality/stifling-dissent/ |archive-date=13 July 2015 |access-date=13 July 2015 |website=Fanack.com}}&lt;/ref&gt; 2022ع ۾ ڏوهن واري قانون جي آرٽيڪل 188 ۾ ترميم ڪري موجوده حڪومتي نظام کي چئلينج ڪرڻ جي مقصد سان تنظيم قائم ڪرڻ کي عمر قيد يا موت جي سزا جوڳو جرم قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=United Arab Emirates |url=https://fot.humanists.international/countries/asia-western-asia/united-arab-emirates/ |access-date=12 November 2025 |website=Freedom of Thought Report |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 November 2025 |title=New UAE penal code: increased restrictions on fundamental freedoms {{!}} MENA Rights Group |url=https://menarights.org/en/articles/new-uae-penal-code-increased-restrictions-fundamental-freedoms |access-date=12 November 2025 |website=menarights.org |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ايمنسٽي انٽرنيشنل]] پنهنجي 2025ع جي سالياني رپورٽ ۾ مسلسل سخت انساني حقن جي ڀڃڪڙين، خاص طور اجتماع، اظهارِ راءِ جي آزادي، بيجا گرفتارين ۽ تشدد ۾ واڌ جي نشاندهي ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |title=Human rights in United Arab Emirates |url=https://www.amnesty.org/en/location/middle-east-and-north-africa/middle-east/united-arab-emirates/report-united-arab-emirates/ |access-date=12 November 2025 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پرڏيهي مزدور اڪثر ملڪ جي سخت قانوني نظام جو شڪار ٿين ٿا، ۽ ڪيترائي بيجا گرفتارين يا تشدد جو نشانو بڻجن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=United Arab Emirates |url=https://www.state.gov/reports/2025-trafficking-in-persons-report/united-arab-emirates/ |access-date=12 November 2025 |website=United States Department of State |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UN paints grim picture of human rights abuses in UAE |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/1/10/un-raises-concern-over-human-rights-in-uae |access-date=12 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; ان جو هڪ نمايان مثال 71 ورهين جو برطانوي شهري [[رائين ڪارنيليئس]] آهي، جيڪو 2008ع کان گڏيل عرب امارات ۾ غيرقانوني طور قيد آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 July 2025 |title=Human rights violations in Dubai, Central African Republic and Syria {{!}} Aktualności {{!}} Parlament Europejski |url=https://www.europarl.europa.eu/news/pl/press-room/20250704IPR29457/human-rights-violations-in-dubai-central-african-republic-and-syria |access-date=12 November 2025 |website=www.europarl.europa.eu |language=pl}}&lt;/ref&gt; [[عرب انساني حقن جي تنظيم]] حراستي مرڪزن ۾ قيد ماڻهن جون شاهديون حاصل ڪيون، جن ۾ دعويٰ ڪئي وئي ته کين اغوا، تشدد ۽ بدسلوڪي جو نشانو بڻايو ويو. انهن مارڪٽ، [[برقي جهٽڪو]] ڏيڻ جون ڌمڪيون، ۽ طبي سهولتن کان محروم رکڻ سميت سورهن مختلف تشدد جا طريقا بيان ڪيا.&lt;ref name=&quot;aohr&quot;&gt;{{cite web |date=November 2014 |title=Forced Disappearances and Torture in the United Arab Emirates |url=http://aohr.org.uk/images/releases/forced-disappearance-torture-in-UAE.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115030038/http://aohr.org.uk/images/releases/forced-disappearance-torture-in-UAE.pdf |archive-date=15 January 2016 |access-date=4 February 2016 |work=Arab Organisation for Human Rights}}&lt;/ref&gt; ملڪي استحڪام کي نقصان پهچائڻ جي الزامن جي بنياد تي پرڏيهي شهرين خلاف ملڪ بدري سميت سخت قدم کنيا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;forced&quot;&gt;[https://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/15084-uaes-crackdown-on-democracy-short-sighted UAE's crackdown on democracy short-sighted] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151126114449/https://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/15084-uaes-crackdown-on-democracy-short-sighted|date=26 November 2015}}. Middleeastmonitor.com. Retrieved 26 November 2015.&lt;/ref&gt; عورت [[گهريلو ملازم]]ن سان [[جنسي استحصال]] پڻ هڪ اهم مسئلو آهي، خاص طور تي ڇاڪاڻ ته اهي 1980ع جي يو اي اي مزدور قانون يا 2007ع جي مسودي واري مزدور قانون جي تحفظ هيٺ ناهن.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Whitson, Sarah Leah |date=24 March 2007 |title=UAE: Draft Labor Law Violates International Standards |url=https://www.hrw.org/en/news/2007/03/24/uae-draft-labor-law-violates-international-standards |publisher=Human Rights Watch |access-date=28 March 2024 |archive-date=5 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805224836/https://www.hrw.org/en/news/2007/03/24/uae-draft-labor-law-violates-international-standards |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان کان علاوه، ''[[ڪفالت نظام]]'' تحت روزگار جي سرپرستي لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن تي وڏو مالي بار وجهي ٿي ۽ انهن لاءِ حالتون [[معاهدي واري غلامي]] جهڙيون پيدا ڪري ٿي.&lt;ref&gt;Guthrie, Daniel (2023) Reconstructing Power: Addressing the Exploitation of Migrant Construction Workers in the UAE, The Beacon Journal, 2023 Edition, 2-8

https://beaconjournal.lse.ac.uk/articles/6/files/64e376bdef3d1.pdf&lt;/ref&gt; پرڏيهي مزدورن جا احتجاج پڻ دٻايا ويا آهن ۽ ڪيترن ئي احتجاج ڪندڙن کي قانوني ڪارروائي کان سواءِ قيد ڪيو ويو، جن ۾ 2008ع، 2012ع ۽ تازو 2023ع جا واقعا شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 February 2008 |title=Indian workers jailed in Dubai over violent protest |work=Reuters |url=http://in.reuters.com/article/idINIndia-32118620080224 |access-date=6 July 2021 |archive-date=12 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112072424/http://in.reuters.com/article/idINIndia-32118620080224 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hunger strikes in Dubai over imprisonments |url=https://www.aljazeera.com/news/2012/5/2/foreigners-launch-hunger-strike-in-uae-jail |access-date=12 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Govt continues efforts to free 25 Bangladeshis from UAE jail |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/foreign-affairs/393587/govt-continuing-efforts-to-free-25-bangladeshis |access-date=12 November 2025 |website=Dhaka Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات جي رياستي سلامتي واري ڍانچي تي انساني حقن جي ڀڃڪڙين جا الزام لڳايا ويا آهن، جن ۾ جبري گمشدگيون، بيجا گرفتاريون ۽ تشدد شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Rights in The UAE |url=https://www.amnesty.org/en/region/uae |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213013240/http://www.amnesty.org/en/region/uae |archive-date=13 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 November 2025 |title=MENA Rights Group highlights widespread practice of enforced disappearance in the United Arab Emirates in general allegation to the UN {{!}} MENA Rights Group |url=https://menarights.org/en/articles/mena-rights-group-highlights-widespread-practice-enforced-disappearance-united-arab |access-date=12 November 2025 |website=menarights.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=200 Days of Abdulrahman Yusuf's Enforced Disappearance: Reveal His Whereabouts. Ensure His Safety. Release Him Now. |url=https://euromedrights.org/publication/200-days-of-abdulrahman-yusufs-enforced-disappearance-reveal-his-whereabouts-ensure-his-safety-release-him-now/ |access-date=12 November 2025 |website=EuroMed Rights |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2013ع جي هڪ اجتماعي مقدمي ۾، انساني حقن جي ڪارڪن ۽ وڪيل، [[سليم الشحي]] دعويٰ ڪئي ته کيس اڪيلائي واري قيد ۾ رکيو ويو ۽ مٿس لڳايل ڏوهن جو اعتراف ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Salem Al-Shehhi |url=https://edacrights.com/prisoner/11 |access-date=12 November 2025 |website=Edacrights |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Webteam |first=Web |date=9 August 2012 |title=UAE Activist Asks Police for Help, Gets Arrested Instead |url=https://www.amnestyusa.org/blog/uae-activist-asks-police-for-help-gets-arrested-instead/ |access-date=12 November 2025 |website=Amnesty International USA |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2023ع ۾ ملڪ پنهنجو سڀ کان وڏو اجتماعي مقدمو هلايو، جنهن ۾ جوابدارن سان منصفاڻو سلوڪ نه ڪيو ويو. ڊسمبر 2023ع کان شروع ٿيل 84 جوابدارن واري مقدمي ۾ 43 ماڻهن کي عمر قيد جي سزا ڏني وئي، ۽ ڏهن ماڻهن کي حڪومت خلاف پرامن احتجاج ڪرڻ سبب پندرهن سالن تائين جون سزائون مليون. سزا يافته ماڻهو گڏيل عرب امارات ۾ رهندڙ بنگلاديشي هئا، جيڪي پنهنجي ملڪ جي حڪومت خلاف احتجاج ڪري رهيا هئا، جڏهن ته گڏيل عرب امارات دعويٰ ڪئي ته جوابدار هڪ دهشتگرد تنظيم جو حصو هئا. [[بند مقدمو|مقدمو ڳجهي نموني هلايو ويو]]، ۽ عدالت ۾ ڪي به دستاويز يا شاهديون پيش نه ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 March 2025 |title=UAE: Unfair Mass Trial Convictions Upheld {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2025/03/04/uae-unfair-mass-trial-convictions-upheld |access-date=12 November 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; جنوري 2025ع ۾، [[هيومن رائيٽس واچ]] (HRW) هڪ رپورٽ شايع ڪئي، جنهن ۾ 2024ع دوران گڏيل عرب امارات طرفان ڪيل انساني حقن جي ڀڃڪڙين کي اجاگر ڪيو ويو، خاص طور تي غيرمنصفاڻي اجتماعي مقدمي تي ڌيان ڏنو ويو، جتي گڏيل عرب امارات وفاقي فوجداري قانون ۽ سائبر ڪرائيم قانون کي حڪومتي ناقدن، صحافين، مخالفن ۽ ڪارڪنن کي خاموش ڪرائڻ ۽ سندن اظهارِ راءِ جي آزادي محدود ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو.

ڊسمبر 2024ع جي [[يورپي مرڪز براءِ جمهوريت ۽ انساني حق|يورپي مرڪز براءِ جمهوريت ۽ انساني حق (ECDHR)]] جي رپورٽ ملڪ ۾ غيرقانوني سياسي ظلم ۽ عدالتي آزادي جي غيرموجودگي واري سنگين مسئلي کي اجاگر ڪري ٿي. مقدما اڪثر ڳجهي نموني هلايا وڃن ٿا، ۽ جوابدارن جي وڪيلن کي ڪيس فائلن ۽ عدالتي دستاويزن تائين رسائي کان محروم رکيو وڃي ٿو. گڏيل عرب امارات جو 2014ع وارو دهشتگردي روڪ قانون حڪومتي نظام جي پرامن ناقدن ۽ تنظيم هلائيندڙن خلاف سفر تي پابنديون، عمر قيد ۽ ايتري تائين جو موت جي سزا لاڳو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=United Arab Emirates: UN experts alarmed by new charges brought against civil society in UAE87 trial |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/01/united-arab-emirates-un-experts-alarmed-new-charges-brought-against-civil |access-date=12 November 2025 |website=OHCHR |language=en}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات جو دهشتگردي روڪ قانون اظهارِ راءِ جي آزادي کي دٻائي ٿو. ملڪ جي عدالتي نظام ۾ ڪنهن به قسم جي شفافيت يا آزادي جي کوٽ آهي، ۽ بين الاقوامي تنظيمن [[گڏيل قومن]] کان مطالبو ڪيو آهي ته تشدد، رابطي کان ڪٽيل حراست ۽ غيرمنصفاڻي مقدمن جي سڀني الزامن جو جائزو وٺڻ لاءِ هڪ آزاد ڪميٽي قائم ڪئي وڃي.&lt;ref&gt;{{cite news |date=30 December 2024 |title=Undermining Justice: The UAE's Struggle with Judicial Independence, Human Rights, and Unfair Trials |url=https://www.ecdhr.org/undermining-justice-the-uaes-struggle-with-judicial-independence-human-rights-and-unfair-trials/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250107125606/https://www.ecdhr.org/undermining-justice-the-uaes-struggle-with-judicial-independence-human-rights-and-unfair-trials/ |archive-date=7 January 2025 |access-date=8 January 2025 |website=ECDHR}}&lt;/ref&gt;

جاچن مان معلوم ٿيو آهي ته قطري مردن کي گڏيل عرب امارات جي حڪومت اغوا ڪيو، ۽ مبينا طور انهن مردن جي انجام بابت سندن خاندانن کان معلومات لڪائي وئي.&lt;ref name=&quot;forced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;qta&quot;&gt;{{cite web |title=Urgent Action: Enforced Disappearance of Qatari Nationals |url=http://www.amnestyusa.org/sites/default/files/uaa25614.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141225122354/http://www.amnestyusa.org/sites/default/files/uaa25614.pdf |archive-date=25 December 2014 |access-date=25 December 2014 |publisher=[[ايمنسٽي انٽرنيشنل]]}}&lt;/ref&gt; 4,000 کان وڌيڪ شيعه پرڏيهي رهواسين کي گڏيل عرب امارات مان ملڪ بدر ڪيو ويو آهي؛&lt;ref&gt;[http://majlis.org.uk/thousands-of-shias-coercively-deported-from-uae/ Thousands of Shias Coercively deported from UAE – Majlis-e-Ulama-e-Shia Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225122717/http://majlis.org.uk/thousands-of-shias-coercively-deported-from-uae/|date=25 December 2014}}. Majlis.org.uk. Retrieved on 21 August 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Luca, Ana Maria (5 June 2013) [https://web.archive.org/web/20141225122615/https://now.mmedia.me/lb/en/reportsfeatures/hezbollah-and-the-gulf Hezbollah and the Gulf]. mmedia.me&lt;/ref&gt; انهن ۾ لبناني شيعه خاندان پڻ شامل هئا، جن تي [[حزب الله]] سان همدردي جا الزام لڳايا ويا.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2013 |title=UAE Deports 125 Lebanese Citizens |url=https://www.al-monitor.com/originals/2013/02/uae-deports-lebanese-expatriates.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141225122306/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/02/uae-deports-lebanese-expatriates.html |archive-date=25 December 2014 |work=Al Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |year=2010 |title=UAE/Lebanon: Allow Lebanese/Palestinian Deportees to Appeal |url=https://www.hrw.org/news/2010/07/19/uaelebanon-allow-lebanesegazan-deportees-appeal |publisher=Human Rights Watch |access-date=28 March 2024 |archive-date=3 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103213242/http://www.hrw.org/news/2010/07/19/uaelebanon-allow-lebanesegazan-deportees-appeal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wigglesworth |first1=Robin |date=19 July 2010 |title=UAE urged to allow appeal on deportations |work=[[فنانشل ٽائيمز]] |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/37f1883c-934d-11df-bb9a-00144feab49a.html |url-status=dead |access-date=16 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525062330/https://www.ft.com/content/37f1883c-934d-11df-bb9a-00144feab49a |archive-date=25 May 2017}}&lt;/ref&gt; 2013ع ۾ 94 اماراتي ڪارڪنن کي ڳجهن حراستي مرڪزن ۾ رکيو ويو ۽ مبينا طور حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ جي الزام ۾ مقدمو هلايو ويو؛&lt;ref&gt;{{cite web |author=Hearst, David |year=2013 |title=The UAE's bizarre, political trial of 94 activists |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/mar/06/uae-trial-94-activists |work=[[دي گارجين]] |access-date=13 December 2016 |archive-date=20 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170220095051/https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/mar/06/uae-trial-94-activists |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هڪ جوابدار جي مائٽ کي مقدمي بابت ٽوئيٽ ڪرڻ تي گرفتار ڪيو ويو ۽ 10 مهينا قيد جي سزا ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Brumfield, Ben |author2=Faraj, Caroline |author3=Abedine, Saad |date=11 April 2013 |title=Man faces 10 months jail for tweets about trial in UAE |publisher=CNN |url=http://www.cnn.com/2013/04/11/world/meast/uae-twitter-jail/ |access-date=18 April 2013 |archive-date=16 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130416071152/http://www.cnn.com/2013/04/11/world/meast/uae-twitter-jail |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تازو جبري گمشدگيءَ جو ڪيس [[السويدي ڀينرن جي گمشدگي|ابو ظهبي جي ٽن ڀينرن]] سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=&quot;Amnesty&quot;&gt;[https://www.amnesty.org/en/articles/news/2015/02/uae-three-women-held-in-secret-detention-over-tweets/ UAE Three women held in secret detention over tweets|Amnesty International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518091038/https://www.amnesty.org/en/articles/news/2015/02/uae-three-women-held-in-secret-detention-over-tweets/ |date=18 May 2015 }}. Amnesty.org (27 February 2015). Retrieved 26 November 2015.&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات پنهنجو بين الاقوامي اثر وڌايو آهي، جنهن کان پوءِ هن قومي سرحدن کان ٻاهر به انساني حقن جون ڀڃڪڙيون ڪيون آهن. ملڪ [[سوڊان ۾ نسل ڪشي (2023ع–هاڻوڪو)|سوڊان ۾ نسل ڪشي]] لاءِ [[سوڊاني گهرو ويڙهه (2023ع–هاڻوڪو)|سوڊاني گهرو ويڙهه]] ۾ [[ريپڊ سپورٽ فورسز]] کي سڌي مدد ۽ هٿيار فراهم ڪرڻ ذريعي مالي مدد ڪري رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web |date=6 March 2025 |title=Sudan files case against UAE for 'complicity in genocide' |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3w1nzpg5dgo |access-date=12 November 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

29 مارچ 2024ع تي، سوڊان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] (UNSC) ۾ باضابطه شڪايت داخل ڪئي، جنهن ۾ گڏيل عرب امارات طرفان سوڊاني فوج خلاف ريپڊ سپورٽ فورسز مليشيا جي منصوبابندي ۽ حمايت تي اعتراض ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sudan demands UN condemnation of UAE support for RSF|date=29 March 2024|url=https://sudantribune.com/article283888/|access-date=16 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401100712/https://sudantribune.com/article283888/|archive-date=1 April 2024|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; جاري تڪرار گڏيل عرب امارات طرفان هٿيارن ۽ ٻين سامان جي صورت ۾ ريپڊ سپورٽ فورسز جي مسلسل مدد سبب تشدد جي نون درجن تي پهچي ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sudan: Abusive Warring Parties Acquire New Weapons|date=9 September 2024|url=https://www.hrw.org/news/2024/09/09/sudan-abusive-warring-parties-acquire-new-weapons |access-date=16 October 2024}}&lt;/ref&gt; اهي رپورٽون ته امارات سوڊاني عوام لاءِ انساني همدردي واري مدد فراهم ڪرڻ چاهي ٿو، اصل ۾ هڪ [[ڳجهي ڪارروائي]] جي توسيع ثابت ٿيون، جنهن تحت مخالف قوتن کي پئسا ۽ هٿيار، جن ۾ ڊرون ٽيڪنالاجي پڻ شامل هئي، پهچايا پئي ويا. عملدارن چيو ته گڏيل عرب امارات بحران کي گهٽائڻ جو واعدو ڪندي، ساڳئي وقت ان کي ڀڙڪائڻ ۾ سڀ کان وڌيڪ اهم ڪردار ادا ڪري رهيو هو.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news|title=How a U.S. Ally Uses Aid as a Cover in War|work=The New York Times |date=21 September 2024|url=https://www.nytimes.com/2024/09/21/world/africa/uae-sudan-civil-war.html |access-date=16 October 2024 |last1=Walsh |first1=Declan |last2=Koettl |first2=Christoph }}&lt;/ref&gt; آڪٽوبر 2024ع ۾، سوڊان سلامتي ڪائونسل ڏانهن ٻيو سرڪاري خط لکيو، جنهن ۾ گڏيل عرب امارات جي سوڊان خلاف جاري جارحيت تي سخت ڪارروائي ڪرڻ جو مطالبو ڪيو ويو، جڏهن ته [[پرڏيهي معاملن واري وزارت (سوڊان)|سوڊاني پرڏيهي وزارت]] پڻ دعويٰ ڪئي ته گڏيل عرب امارات رڳو ريپڊ سپورٽ فورسز جو اڻ سڌو حامي ناهي، پر سوڊان خلاف &quot;جارحيت واري جنگ ۾ هڪ بي رحم اگهاڙي صف جو رانديگر&quot; آهي.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sudan reiterates accusations of UAE support for RSF, urges UN action|date=12 October 2024|url=https://sudantribune.com/article291983/|access-date=16 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250713144619/https://sudantribune.com/article291983/|archive-date=13 July 2025|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

انساني حقن جي خراب رڪارڊ جي جواب ۾، گڏيل عرب امارات جي حڪومت پنهنجي عوامي تصوير بهتر ڪرڻ لاءِ [[وائيٽ واشنگ (سياست)|وائيٽ واشنگ]] ذريعي ڪيترن ئي اولهه وارن نجي ۽ سرڪاري ادارن سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Saberi |first1=Donya |last2=Paris |first2=Cody Morris |last3=Marochi |first3=Belisa |date=January 2018 |title=Soft power and place branding in the United Arab Emirates: examples of the tourism and film industries |url=https://www.inderscienceonline.com/doi/abs/10.1504/IJDIPE.2018.091405 |journal=International Journal of Diplomacy and Economy |volume=4 |issue=1 |pages=44–58 |doi=10.1504/IJDIPE.2018.091405 |issn=2049-0887}}&lt;/ref&gt; هنن 2017ع ۾ پنهنجي بين الاقوامي تصوير کي سنوارڻ لاءِ سافٽ پاور ڪائونسل قائم ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Antwi-Boateng |first1=Osman |last2=Alhashmi |first2=Amira Ali |date=3 April 2022 |title=The emergence of the United Arab Emirates as a global soft power: current strategies and future challenges |url=https://doi.org/10.1080/20954816.2021.1951481 |journal=Economic and Political Studies |volume=10 |issue=2 |pages=208–227 |doi=10.1080/20954816.2021.1951481 |issn=2095-4816|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات اهڙيون ڪيتريون ئي حڪمت عمليون استعمال ڪري ٿو، جن ۾ جنس-ڌوئڻ، [[گرين واشنگ|سبز-ڌوئڻ]] ۽ [[اسپورٽس واشنگ|راندين ذريعي ڌوئڻ]] شامل آهن؛ جيئن [[ڪوپ 28]] جهڙن وڏن واقعن جي ميزباني، [[فارمولا ون]] ريسن سميت راندين جا واقعا،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Amnesty slams UAE repression behind F1 glitz |url=https://www.aljazeera.com/news/2014/11/18/amnesty-slams-uae-repression-behind-f1-glitz |access-date=12 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; 2026ع ۾ ابو ظهبي ڪپ؛&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Editorial |first=Man City |title=Manchester City Abu Dhabi Cup 2026 expands to three days of football |url=https://www.mancity.com/news/club/Manchester%20City%20Abu%20Dhabi%20Cup%202026%20expands%20to%20three%20days%20of%20football |access-date=12 November 2025 |website=Manchester City FC |language=en}} {{مئل ڳنڍڻو|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; يا دبئي ڏانهن سياحت ۽ ڪاروبار کي فروغ ڏيڻ مان ظاهر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 October 2021 |title=How Is The UAE Using Dubai Expo To Whitewash Human Rights Violations - ECDHR |url=https://www.ecdhr.org/how-is-the-uae-using-dubai-expo-to-whitewash-human-rights-violations/ |access-date=12 November 2025 |website=www.ecdhr.org |language=en-GB}} {{مئل ڳنڍڻو|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Fruh |first1=Kyle |last2=Archer |first2=Alfred |last3=Wojtowicz |first3=Jake |date=2 January 2023 |title=Sportswashing: Complicity and Corruption |url=https://doi.org/10.1080/17511321.2022.2107697 |journal=Sport, Ethics and Philosophy |volume=17 |issue=1 |pages=101–118 |doi=10.1080/17511321.2022.2107697 |issn=1751-1321}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Dubinsky |first=Yoav |chapter=Nation Branding, Public Diplomacy, and the Dirty Business of Sportswashing |date=2023 |title=Nation Branding and Sports Diplomacy: Country Image Games in Times of Change |pages=157–191 |editor-last=Dubinsky |editor-first=Yoav |chapter-url=https://doi.org/10.1007/978-3-031-32550-2_7 |access-date=12 November 2025 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-031-32550-2_7 |isbn=978-3-031-32550-2|chapter-url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; بين الاقوامي وندر واري صنعت ۾ ڪردار ادا ڪرڻ ۾ وڌندڙ دلچسپي ملڪ جي جاري انساني حقن جي ڀڃڪڙين واري تصوير کي ڌوئڻ جي ڪوشش آهي. انهن بين الاقوامي واقعن ۾ شرڪت ڪرڻ باوجود، ملڪ کي موسمياتي تبديليءَ ۾ جاري حصيداري ۽ انساني حقن جي ڀڃڪڙين سبب تنقيد جو منهن ڏسڻو پوي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite news |date=11 January 2025 |title=World Report 2024: United Arab Emirates |url=https://www.hrw.org/world-report/2025/country-chapters/united-arab-emirates |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117114951/https://www.hrw.org/world-report/2025/country-chapters/united-arab-emirates |archive-date=17 January 2025 |access-date=6 February 2025 |website=HRW}}&lt;/ref&gt; 2018ع ۾ ملڪ ٻئي سالياني ورلڊ ٽالرنس سمٽ جي ميزباني ڪئي، جنهن خلاف ڪيترن غير سرڪاري تنظيمن ۽ عالمن احتجاج ڪيو.&lt;ref&gt;“Don’t’ whitewash the UAE’s gross human rights abuses”: NGOs call on World Tolerance Summit speakers to cancel their participation

Accessible open letter, 2019. https://www.icj.org/wp-content/uploads/2019/10/UAE-Tolerance-Summit-Advocacy-open-letters-2019-ENG.pdf&lt;/ref&gt;

=== لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور ===
{{Main|گڏيل عرب امارات ۾ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور|خليجي تعاون ڪائونسل واري علائقي ۾ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور}}

[[File:Burj Dubai Construction Workers on 25 January 2008 Pict 2.jpg|thumb|right|ٻه ڏکڻ ايشيائي [[محنتي مزدور]] پسمنظر ۾ [[برج خليفا]] سان تصوير ڪڍرائيندي]]

گڏيل عرب امارات ۾ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن کي نه ته مزدور يونينن ۾ شامل ٿيڻ جي اجازت آهي ۽ نه ئي هڙتال ڪرڻ جي. جيڪي مزدور هڙتال ڪن ٿا، انهن کي قيد ۽ ملڪ نيڪالي جو خطرو هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;mig&quot;&gt;{{cite web|url=http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?lang=en#tabs-3|title=United Arab Emirates|work=International Trade Union Confederation|access-date=27 October 2014|archive-date=1 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101224409/https://survey.ituc-csi.org/United-ArArab-Emirates.html?lang=en#tabs-3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?lang=en#tabs-2|title=United Arab Emirates|work=International Trade Union Confederation|access-date=14 October 2014|archive-date=1 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101224409/https://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?lang=en#tabs-2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; جيئن 2014ع ۾ ڏٺو ويو، جڏهن هڙتال ڪرڻ تي ڪيترن ئي مزدورن کي ملڪ بدر ڪيو ويو.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2013/dec/22/abu-dhabi-migrant-workers-conditions-shame-west Conditions for Abu Dhabi's migrant workers 'shame the west' | World news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180125023446/https://www.theguardian.com/world/2013/dec/22/abu-dhabi-migrant-workers-conditions-shame-west |date=25 January 2018 }}. ''The Guardian'' (22 December 2013). Retrieved on 21 August 2018.&lt;/ref&gt; [[بين الاقوامي واپاري يونين اتحاد]] [[گڏيل قومن]] کان مطالبو ڪيو آهي ته گڏيل عرب امارات ۾ هزارين لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن سان غلامن جهڙو ورتاءُ ٿيڻ بابت ثبوتن جي جاچ ڪئي وڃي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2014/sep/13/migrant-workers-uae-gulf-states-un-ituc|title=Call for UN to investigate plight of migrant workers in the UAE|newspaper=The Guardian|date=13 September 2014|last1=Batty|first1=David|access-date=13 December 2016|archive-date=12 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212225943/https://www.theguardian.com/global-development/2014/sep/13/migrant-workers-uae-gulf-states-un-ituc|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2019ع ۾ ''دي گارجين'' جي ڪيل هڪ جاچ مان ظاهر ٿيو ته گڏيل عرب امارات جي [[ايڪسپو 2020]] نمائش لاءِ بنيادي ڍانچي ۽ عمارتن جي منصوبن تي ڪم ڪندڙ هزارين لڏپلاڻ ڪندڙ تعميراتي مزدور غير محفوظ ماحول ۾ ڪم ڪري رهيا هئا. انهن مان ڪي ته دل ۽ رت جي نالن سان لاڳاپيل بيمارين سبب جان ليوا حالتن کي به منهن ڏئي رهيا هئا. سج هيٺ ڊگها ڪم جا ڪلاڪ انهن کي گرميءَ جي شديد اثرن ۽ هيٽ اسٽروڪ جي خطري ۾ وجهي رهيا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/global-development/2019/oct/03/workers-at-dubai-expo-2020-heat-stress|title=Workers at Dubai's Expo 2020 likely to have suffered dangerous heat stress|access-date=3 October 2019|work=The Guardian|date=3 October 2019|archive-date=3 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003141918/https://www.theguardian.com/global-development/2019/oct/03/workers-at-dubai-expo-2020-heat-stress|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
جنوري 2020ع ۾ شايع ٿيل هڪ رپورٽ ۾ نمايان ڪيو ويو ته گڏيل عرب امارات ۾ ملازمت ڏيندڙ هندستاني مزدورن جو استحصال ڪري رهيا هئا ۽ انهن کي [[سياحتي ويزا]] تي ڀرتي ڪري رهيا هئا، جيڪو [[ورڪ پرمٽ]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آسان ۽ سستو هو. اهڙا [[لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور]] مزدورن جي حقن جي ڀڃڪڙين لاءِ وڌيڪ غير محفوظ ٿي ويندا هئا، جڏهن ته هو پنهنجي غير قانوني حيثيت سبب استحصال جي شڪايت ڪرڻ کان به ڊڄندا هئا. ان کان علاوه، هي مسئلو گهڻو ڪري اڻڄاتل رهندو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ سياحتي ويزا بابت انگ اکر نه گڏيل عرب امارات ۾ ۽ نه ئي هندستان جي [[انساني لڏپلاڻ]] ۽ روزگار جي رڪارڊ ۾ محفوظ ڪيا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://weeklyreviewer.com/tourist-visa-scam-traps-indian-workers-in-abusive-jobs-in-uae-news/|title=Tourist visa scam traps Indian workers in abusive jobs in UAE|date=15 January 2020|access-date=15 January 2020|website=Weekly Reviewer|archive-date=16 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116091345/https://weeklyreviewer.com/tourist-visa-scam-traps-indian-workers-in-abusive-jobs-in-uae-news/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:Dubai workers angsana burj.jpg|thumb|left|دبئي جا تعميراتي مزدور منجهند جي مانيءَ جي وقفي دوران]]

22 جولاءِ 2020ع تي ''رائٽرز'' جي هڪ خبر موجب، [[انساني حقن]] جي تنظيمن جو چوڻ هو ته [[ڪووڊ-19 عالمي وبا]] سبب حالتون وڌيڪ خراب ٿي ويون هيون. ڪيترائي لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور قرضن هيٺ اچي ويا هئا ۽ خيراتي ادارن جي مدد تي ڀاڙڻ تي مجبور هئا. رپورٽ موجب پگهارن ۾ دير ۽ نوڪرين مان ڪڍڻ وڏا خطرا بڻجي ويا هئا، جڏهن ته گهڻي ڀريل رهائش، سهڪار جي کوٽ، صحت جي سهولتن ۽ بيماري دوران پگهار سان لاڳاپيل مسئلا به موجود هئا. رائٽرز موجب سفارتي ذريعن جي انگن اکرن مطابق گهٽ ۾ گهٽ 200,000 مزدور، جن مان گهڻا هندستان جا هئا، جڏهن ته پاڪستان، بنگلاديش، فلپائن ۽ نيپال جا مزدور پڻ شامل هئا، پنهنجن ملڪن ڏانهن واپس موڪليا ويا.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-emirates-jobs/uaes-migrant-workers-fret-over-future-in-coronavirus-economy-idUSKCN24N0Q7|title=UAE's migrant workers fret over future in coronavirus economy|access-date=22 July 2020|website=Reuters|date=22 July 2020|archive-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723151341/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-emirates-jobs/uaes-migrant-workers-fret-over-future-in-coronavirus-economy-idUSKCN24N0Q7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
2 مئي 2020ع تي دبئي ۾ هندستان جي قونصل جنرل، وپل، تصديق ڪئي ته گڏيل عرب امارات ۾ 150,000 کان وڌيڪ هندستانين هندستاني قونصل خانن پاران مهيا ڪيل آن لائين رجسٽريشن وسيلي وطن واپسي لاءِ درخواستون داخل ڪيون هيون. انگن اکرن موجب، درخواست ڏيندڙن مان 25 سيڪڙو پنهنجيون نوڪريون وڃائي ويٺا هئا، جڏهن ته لڳ ڀڳ 15 سيڪڙو لاڪ ڊائون سبب ملڪ ۾ ڦاسي پيا هئا. ان کان علاوه، ڪل درخواست ڏيندڙن مان 50 سيڪڙو هندستان جي [[ڪيرالا]] رياست سان تعلق رکندڙ هئا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=150,000 Indians in UAE register to fly home during coronavirus pandemic|url=https://gulfnews.com/uae/150000-indians-in-uae-register-to-fly-home-during-coronavirus-pandemic-1.71297349|access-date=2 May 2020|website=Gulf News|date=2 May 2020|archive-date=3 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503015519/https://gulfnews.com/uae/150000-indians-in-uae-register-to-fly-home-during-coronavirus-pandemic-1.71297349|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
9 آڪٽوبر 2020ع تي ''دي ٽيليگراف'' رپورٽ ڏني ته [[ڪووڊ-19 عالمي وبا]] سبب معاشي سرگرمين ۾ آيل سستي جي نتيجي ۾ ڪيترائي لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور پنهنجون نوڪريون وڃائڻ کان پوءِ لاوارث رهجي ويا.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2020/10/09/homeless-migrants-sleep-rough-beneath-dubais-skyscrapers-covid/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/2020/10/09/homeless-migrants-sleep-rough-beneath-dubais-skyscrapers-covid/ |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Homeless migrants sleep rough beneath Dubai's skyscrapers as Covid employment crisis bites|access-date=9 October 2020|website=The Telegraph|date=9 October 2020|last1=Stewart|first1=Ashleigh}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

انساني حقن جي مختلف تنظيمن [[ايڪسپو 2020]] جي انتظام سان لاڳاپيل وڏن ٺيڪيدارن طرفان لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن سان مبينا بدسلوڪي بابت سخت خدشن جو اظهار ڪيو. گڏيل عرب امارات ۾ ڪاروباري خدمتون فراهم ڪندڙ ''جرمن پيوليئن'' کي پڻ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن سان بدسلوڪي جي ذميواري هيٺ آندو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20210507-german-company-using-uae-firm-with-record-of-migrant-worker-abuse-rights-group-says/|title=German company using UAE firm with record of migrant worker abuse, rights group says|date=7 May 2021|access-date=7 May 2021|publisher=Middle East Monitor|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404024418/https://www.middleeastmonitor.com/20210507-german-company-using-uae-firm-with-record-of-migrant-worker-abuse-rights-group-says/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ماحولياتي پاليسي ===
{{Further|گڏيل عرب امارات ۾ ماحولياتي مسئلا}}

گڏيل عرب امارات ۾ ماحولياتي مسئلا [[قدرتي وسيلن]] جي استحصال، آباديءَ جي تيز واڌ ۽ توانائي جي وڏي طلب سبب پيدا ٿين ٿا. [[آبهوا جي تبديلي]] [[گڏيل عرب امارات]] ۾ [[پاڻيءَ جي کوٽ]]، [[خشڪ سالي]] ۽ [[سمنڊ جي سطح ۾ واڌ]] جو سبب بڻجي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=United Arab Emirates: A New Perspective|last=Hellyer|first=Peter|publisher=Bertrams|year=2001|isbn=1900724472}}&lt;/ref&gt; هي ملڪ [[تيل ۽ قدرتي گيس]] جو هڪ وڏو پيدا ڪندڙ آهي. هتي في فرد [[توانائي جو استعمال]] لڳ ڀڳ 370 [[گيگا جول]] آهي. گڏيل عرب امارات ۾ [[في فرد ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ اخراج موجب ملڪن جي فهرست|في فرد ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ جو اخراج]] تمام گهڻو آهي، ۽ عالمي سطح تي ملڪن ۾ ڇهين نمبر تي اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=EDGAR – The Emissions Database for Global Atmospheric Research|url=https://edgar.jrc.ec.europa.eu/report_2020#emissions_table|access-date=24 April 2021|website=edgar.jrc.ec.europa.eu|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421035337/https://edgar.jrc.ec.europa.eu/report_2020#emissions_table|url-status=live}}&lt;/ref&gt; تازن سالن ۾ هن ملڪ پاڻ کي وڌيڪ پائيدار بڻائڻ لاءِ ڪوششون ڪيون آهن، جن ۾ هيٺيان قدم شامل آهن:&lt;ref&gt;{{cite web |title=United Arab Emirates |url=https://www.weforum.org/publications/fostering-effective-energy-transition-2023/in-full/united-arab-emirates/ |website=World Economic Forum |access-date=1 February 2024 |archive-date=1 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201115951/https://www.weforum.org/publications/fostering-effective-energy-transition-2023/in-full/united-arab-emirates/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

* 2030ع تائين عام ڪاروباري منظرنامي جي ڀيٽ ۾ [[گرين هائوس گيسن جو اخراج]] 31 سيڪڙو گهٽائڻ ۽ 2050ع تائين [[خالص صفر اخراج]] حاصل ڪرڻ جو هدف مقرر ڪرڻ.
* سڀ کان وڌيڪ اخراج ڪندڙ ٽن شعبن کي 40 سيڪڙو وڌيڪ [[توانائي جي مؤثر استعمال]] وارو بڻائڻ لاءِ هڪ پروگرام شروع ڪرڻ.
* [[سائو تعمير]] سان لاڳاپيل ڪيترائي پروگرام شروع ڪرڻ. رڳو 30,000 عمارتن جي [[ريٽروفٽنگ]] سان ئي 10 لک ٽن اخراج گهٽجڻ جي اميد آهي.
* [[عوامي آمدرفت]] جي واڌاري ۽ ٻين قدمن کي هٿي ڏيڻ.

سرڪاري ذريعن موجب، دبئي ۾ &quot;ماڻهن جي آمدرفت ۾ عوامي ٽرانسپورٽ جو حصو 2006ع ۾ 6 سيڪڙو مان وڌي 2022ع ۾ 20.61 سيڪڙو ٿي ويو.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Dubai: 1.8 million people used public transport daily this year |url=https://www.khaleejtimes.com/transport/uae/dubai-1-8-million-people-used-public-transport-daily-this-year |agency=Khaleej Times |date=15 November 2023 |access-date=28 March 2024 |archive-date=1 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201120048/https://www.khaleejtimes.com/transport/uae/dubai-1-8-million-people-used-public-transport-daily-this-year |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

آمريڪا سان گڏجي، هن ملڪ [[پائيدار زراعت]] ۾ 17 ارب آمريڪي ڊالر جي سيڙپڪاري ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |title=COP28: US-UAE climate-friendly farming effort grows to $17 bln |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/cop28-us-uae-climate-friendly-farming-effort-grows-17-bln-2023-12-08/ |access-date=1 February 2024 |work=Reuters |date=9 December 2023 |archive-date=20 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120141232/https://www.reuters.com/world/middle-east/cop28-us-uae-climate-friendly-farming-effort-grows-17-bln-2023-12-08/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==

{{Main|گڏيل عرب امارات جي معيشت}}

[[File:Burj Khalifa.jpg|thumb|upright|[[برج خليفا]]، [[دنيا جي سڀ کان اوچين عمارتن ۽ اڏاوتن جي فهرست|دنيا جي سڀ کان اوچي انسان-ٺاهيل اڏاوت]]، جيڪا [[دبئي]] ۾ واقع آهي]]
گڏيل عرب امارات فقط لڳ ڀڳ 50 سالن ۾ بدوي قبيلن جي گڏيل حالت مان ترقي ڪري دنيا جي سڀ کان شاهوڪار رياستن مان هڪ بڻجي ويو آهي، ۽ دنيا ۾ في فرد [[في فرد جي ڊي پي (خريداري طاقت جي برابري) موجب ملڪن جي فهرست|جي ڊي پي (خريداري طاقت جي برابري)]] جي سڀ کان اعليٰ انگن مان هڪ تي فخر ڪري ٿو. امارتن جي هن نوجوان وفاق جي تاريخ دوران اقتصادي واڌ متاثر ڪندڙ ۽ مسلسل رهي آهي، رڳو ٿورن وقتن لاءِ کساد بازاري جا دور آيا، مثال طور 2008–09ع جي عالمي مالي ۽ اقتصادي بحران جي سالن ۾، ۽ 2015ع کان شروع ٿي 2019ع تائين جاري رهندڙ ڪجهه وڌيڪ ملاوٽ وارن سالن ۾. 2000ع کان 2018ع تائين، حقيقي مجموعي گهريلو پيداوار (جي ڊي پي) جي سراسري واڌ لڳ ڀڳ 4 سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.empyrean-advisors.com/united-arab-emirates-country-analysis/|title=United Arab Emirates – Economic, Social, and Institutional Analysis – Empyrean Advisors|website=www.empyrean-advisors.com|access-date=27 September 2019|archive-date=3 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703122406/https://www.empyrean-advisors.com/united-arab-emirates-country-analysis/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; هي [[خليجي تعاون ڪائونسل|جي سي سي]] ۾ ٻئي نمبر تي وڏي معيشت آهي ([[سعودي عرب]] کان پوءِ)،&lt;ref name=&quot;Economy2013&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?section=editorschoice&amp;xfile=/data/editorschoice/2013/December/editorschoice_December12.xml |title=UAE's economy growth momentum set to pick up |work=[[خليج ٽائيمز]] |date=27 December 2013 |access-date=5 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104225058/http://khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=%2Fdata%2Feditorschoice%2F2013%2FDecember%2Feditorschoice_December12.xml&amp;section=editorschoice |archive-date=4 January 2014 }}&lt;/ref&gt; جنهن جي 2018ع ۾ اسمي مجموعي گهريلو پيداوار (جي ڊي پي) 414.2 ارب آمريڪي ڊالر، ۽ حقيقي جي ڊي پي 2010ع جي مستقل آمريڪي ڊالرن ۾ 392.8 ارب هئي.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 1971ع ۾ آزاديءَ کان وٺي، گڏيل عرب امارات جي معيشت لڳ ڀڳ 231 ڀيرا وڌي 2013ع ۾ 1.45 کرب درهم تائين پهتي. غير تيل واپار 1.2 کرب درهم تائين وڌيو، جيڪو 1981ع کان 2012ع تائين لڳ ڀڳ 28 ڀيرا واڌ آهي.&lt;ref name=&quot;Economy2013&quot; /&gt; دنيا جي ستين نمبر وڏي تيل جي ذخيرن جي مدد سان، ۽ محتاط سيڙپڪاري سان گڏ اقتصادي آزادي پسنديءَ سان مضبوط وابستگي ۽ مضبوط حڪومتي نگراني جي سهاري، گڏيل عرب امارات گذريل چئن ڏهاڪن دوران پنهنجي حقيقي جي ڊي پي کي ٽن ڀيرا کان وڌيڪ وڌندي ڏٺو آهي. هن وقت، گڏيل عرب امارات عالمي سطح تي سڀ کان شاهوڪار ملڪن ۾ شامل آهي، جتي في فرد جي ڊي پي، او اي سي ڊي جي اوسط کان لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{Multiple image
| total_width       = 320
| align             = left
| direction         = horizontal
| width             = 
| image1            = The view from the 43rd floor of the Four Points by Sheraton Hotel - panoramio.jpg
| alt1              = 
| caption1          = [[دبئي انٽرنيشنل فنانشل سينٽر]]
}}

گڏيل عرب امارات ۾ اقتصادي واڌ جيتري متاثر ڪندڙ رهي آهي، اوتري ئي ڪل آبادي 1975ع ۾ لڳ ڀڳ صرف 550,000 مان وڌي 2018ع ۾ لڳ ڀڳ 10 ملين تائين پهچي وئي آهي. هي واڌ بنيادي طور ملڪ ۾ پرڏيهي مزدورن جي آمد سبب آهي، جنهن ڪري قومي آبادي اقليت بڻجي وئي آهي. گڏيل عرب امارات وٽ هڪ منفرد مزدور مارڪيٽ نظام آهي، جنهن ۾ گڏيل عرب امارات ۾ رهائش سخت ويزا قاعدن سان مشروط آهي. هي نظام وسيع اقتصادي استحڪام جي لحاظ کان هڪ وڏو فائدو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ مزدور رسد اقتصادي ڪاروباري چڪرن دوران طلب سان جلدي هم آهنگ ٿي وڃي ٿي. انهيءَ سان حڪومت کي ملڪ ۾ بيروزگاري انتهائي گهٽ، 3 سيڪڙو کان به گهٽ سطح تي رکڻ جي اجازت ملي ٿي، ۽ اهو حڪومت کي وسيع اقتصادي پاليسين جي لحاظ کان وڌيڪ گنجائش پڻ ڏئي ٿو، جتي ٻين حڪومتن کي اڪثر بيروزگاري سان مقابلي ۽ مهانگائي سان مقابلي جي وچ ۾ سمجھوتا ڪرڻا پوندا آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
2014ع کان 2018ع تائين، رهائش ۽ خوراڪ، تعليم، معلومات ۽ مواصلات، فنون ۽ تفريح، ۽ رئيل اسٽيٽ شعبن واڌ جي لحاظ کان بهتر ڪارڪردگي ڏيکاري، جڏهن ته تعمير، رسد، پيشاورانه خدمتن، سرڪاري، ۽ تيل ۽ گئس شعبن جي ڪارڪردگي گهٽ رهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
مقابلي جي صلاحيت جي حوالي سان، جون 2024ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو ته گڏيل عرب امارات آءِ ايم ڊي عالمي مقابلي جي درجابندي ۾ ٽن جڳهن جي واڌ سان مٿين 10 ملڪن ۾ 7هين نمبر تي اچي ويو آهي. هي درجابندي [[سوئٽزرلينڊ]] ۾ انسٽيٽيوٽ فار مينيجمينٽ ڊولپمينٽ (آءِ ايم ڊي) جي ورلڊ ڪامپيٽيٽونيس سينٽر طرفان جاري ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 June 2024 |title=UAE climbs to 7th place in IMD World Competitiveness Ranking 2024 |url=https://gulfnews.com/uae/uae-climbs-to-7th-place-in-imd-world-competitiveness-ranking-2024-1.103169049 |access-date=18 June 2024 |website=gulfnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ڪاروبار ۽ ماليات ===
[[File:Abu dhabi skylines 2014.jpg|thumb|right|[[ابو ظهبي]] جو آسماني منظر]]

[[ورلڊ بينڪ گروپ]] طرفان شايع ٿيل [[ڊوئنگ بزنس رپورٽ|ڊوئنگ بزنس 2017 رپورٽ]] موجب، گڏيل عرب امارات کي ڪاروبار ڪرڻ لاءِ دنيا جو 26هون بهترين ملڪ قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Doing Business&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.doingbusiness.org/rankings|title=Ranking of Economies|work=[[ورلڊ بينڪ گروپ]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604005151/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/06/12/afx3810988.html|archive-date=4 June 2011}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات ڪيترن ٻين عالمي اشاريَن ۾ به مٿين درجن ۾ آهي، جهڙوڪ [[عالمي خوشي رپورٽ]] (ڊبليو ايڇ آر)، ۽ 2025ع ۾ [[عالمي جدت اشاري]] ۾ 30هين نمبر تي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems &amp; Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-arab-emirates |access-date=16 October 2025 |website=WIPO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[عالمي دانشورانه ملڪيت تنظيم]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=17 October 2025}}&lt;/ref&gt; [[اڪنومسٽ انٽيليجنس يونٽ]] (اي آءِ يو) ڪاروباري ماحول جي لحاظ کان گڏيل عرب امارات کي علائقائي طور ٻيو نمبر ۽ عالمي طور 22هون نمبر ڏئي ٿو. 2018ع جي عرب نوجوانن جي سروي مان، گڏيل عرب امارات رهائش، سلامتي ۽ تحفظ، اقتصادي موقعن، ۽ ڪاروبار شروع ڪرڻ جهڙن شعبن ۾ مٿيون عرب ملڪ طور سامهون اچي ٿو، ۽ ٻين رياستن لاءِ پيروي ڪرڻ جو هڪ مثال بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ڪمزور پهلو اڃان تائين گڏيل عرب امارات جي آبادي ۾ تعليم جي سطح، مالي ۽ مزدور مارڪيٽن ۾ حد بنديون، واپار ۾ رڪاوٽون ۽ ڪجهه اهڙا ضابطا آهن جيڪي ڪاروباري تحرڪ کي روڪين ٿا. بهرحال ملڪ لاءِ وڏو چئلينج سيڙپڪاري ۽ مضبوط سازگار حالتن کي جدت ۽ تخليقي پيداوار ۾ تبديل ڪرڻ آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
گڏيل عرب امارات جو قانون مزدور يونينن جي وجود جي اجازت نٿو ڏئي.&lt;ref name=&quot;ituc&quot; /&gt; [[اجتماعي سوديبازي]] جو حق ۽ [[هڙتال جو حق]] تسليم ٿيل نه آهن، ۽ محنت واري وزارت وٽ مزدورن کي ڪم تي واپس وڃڻ تي مجبور ڪرڻ جو اختيار آهي. هڙتال ۾ حصو وٺندڙ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن جا ڪم پرمٽ رد ٿي سگهن ٿا ۽ انهن کي ملڪ بدر ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;ituc&quot;&gt;{{cite web | url=http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 | title=United Arab Emirates | work=ITUC | access-date=7 February 2013 | archive-date=1 February 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140201231308/http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; نتيجي طور، مزدورن جي معاملن ۾ امتيازي سلوڪ جي خلاف تمام ٿورا قانون آهن، جتي اماراتي شهرين ۽ ٻين [[خليج جي عرب رياستن لاءِ تعاون ڪائونسل|جي سي سي]] عربن کي سرڪاري شعبي جي نوڪرين ۾ ترجيح ملي ٿي، باوجود ان جي ته سندن قابليتون مقابلي ڪندڙن کان گهٽ ۽ سندن تحرڪ به گهٽ هجي. حقيقت ۾، اماراتي مزدورن مان اَسي سيڪڙو کان ٿورو وڌيڪ سرڪاري عهدن تي آهن، جڏهن ته باقي ڪيترائي رياستي ملڪيت وارن ادارن جهڙوڪ [[دبئي پراپرٽيز]] ۽ ايئرلائن [[امارات (هوائي ڪمپني)|امارات]] ۾ حصو وٺن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Krane |first=Jim |title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism |place=New York |publisher=St. Martin's Press |year=2009 |pages=[https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran/page/267 267–270] |isbn=978-0-312-53574-2 |url=https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran/page/267 }}&lt;/ref&gt; [[اولهه دنيا|اولهه]] رياستن، جن ۾ برطانيا به شامل آهي، کي به اماراتي واپار واري وزير، [[ثاني بن احمد الزیودي]]، خبردار ڪيو ته سياست کي واپار ۽ معيشت کان الڳ رکيو وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو معاهدن جي بنيادي مقصدن کي ڪمزور ڪري ٿو. 2023ع ۾، الزیودي اشارو ڏنو ته انهن ملڪن کي وڌيڪ مارڪيٽ رسائي ۽ ڪاروباري موقعا حاصل ڪرڻ لاءِ واپاري معاهدن ۾ انساني ۽ مزدورن جي حقن بابت شقن کي &quot;نرم&quot; ڪرڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Boscia |first1=Stefan |last2=Whale |first2=Sebastian |date=12 March 2023 |title=Stay silent on human rights to strike deals, Gulf states tell UK |language=en |work=Politico |url=https://www.politico.eu/article/uk-trade-deal-human-rights-uae-minister-thani-bin-ahmed-al-zeyoudi-gulf-cooperation-council/ |access-date=13 June 2023 |archive-date=2 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102225119/https://www.politico.eu/article/uk-trade-deal-human-rights-uae-minister-thani-bin-ahmed-al-zeyoudi-gulf-cooperation-council/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
گڏيل عرب امارات جي مالي پاليسي استحڪام ۽ اڳڪٿي لائق هجڻ تي زور ڏئي ٿي. [[گڏيل عرب امارات جو مرڪزي بينڪ|گڏيل عرب امارات جو مرڪزي بينڪ]] (سي بي يو اي اي) آمريڪي ڊالر (يو ايس ڊي) سان ڳانڍاپو برقرار رکي ٿو ۽ وياج جي شرح کي [[وفاقي فنڊز شرح]] جي ويجهو هلائي ٿو.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
[[فچ ريٽنگز]] موجب، ملڪيت واري شعبي ۾ زوال گڏيل عرب امارات جي بينڪن وٽ موجود اثاثن جي معيار کي بتدريج خراب ڪرڻ جا خطرا پيدا ڪري ٿو، جنهن سان معيشت اڳتي وڌيڪ ڏکين حالتن ڏانهن وڃي سگهي ٿي. جيتوڻيڪ پرچون ۽ ملڪيت جي ڀيٽ ۾، گڏيل عرب امارات جي بينڪن بهتر ڪارڪردگي ڏيکاري. 2016ع کان پوءِ وڌندڙ آمريڪي وياج جي شرحن، جن سان گڏيل عرب امارات جي ڪرنسي هم آهنگ آهي، نفعي کي وڌايو آهي. بهرحال، وياج جي شرح گهٽجڻ ۽ خراب قرضن تي رزرو خرچن ۾ واڌ جو امڪان [[معيشت]] لاءِ ڏکين وقتن ڏانهن اشارو ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/3d537bae-cf30-11e9-b018-ca4456540ea6 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/3d537bae-cf30-11e9-b018-ca4456540ea6 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|title= UAE banks prepare for rough ride ahead|access-date=18 October 2019|website=Financial Times|date= 18 October 2019|last1= Kerr|first1= Simeon}}&lt;/ref&gt;

[[File:Dubai Marina Skyline.jpg|thumb|right|[[دبئي مرينا]] جو آسماني منظر]]
2015ع کان وٺي، اقتصادي واڌ وڌيڪ ملاوٽ واري رهي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪيترائي عنصر طلب ۽ رسد ٻنهي کي متاثر ڪري رهيا آهن. 2017ع ۽ 2018ع ۾ واڌ مثبت رهي، پر ترتيبوار 0.8 ۽ 1.4 سيڪڙو جي گهٽ سطح تي. معيشت جي مدد لاءِ، حڪومت هن وقت توسيعي مالي پاليسي اختيار ڪري رهي آهي. بهرحال، هن پاليسي جا اثر جزوي طور مالي پاليسي جي ڪري گهٽجي وڃن ٿا، جيڪا تنگ ڪندڙ رهي آهي. جيڪڏهن 2018ع ۾ مالي تحرڪ نه هجي ها، ته گڏيل عرب امارات جي معيشت شايد ان سال سُڪڙي وڃي ها. گهٽ واڌ لاءِ ذميوار عنصرن مان هڪ قرضي دٻاءُ رهيو آهي، جيڪو ٻين عنصرن سان گڏ، وڌيڪ وياج جي شرحن سبب آهي. گذريل ڪجهه سالن ۾ وڏن خسارن جي باوجود، سرڪاري قرض گهٽ سطح تي رهيو آهي. سرڪاري قرض سان لاڳاپيل خطرا اڃا به گهٽ آهن. 2017ع ۽ 2018ع ۾ مهانگائي وڌڻ شروع ٿي. ان ۾ حصو وٺندڙ عنصرن ۾ 2018ع ۾ 5 سيڪڙو [[قدر وڌايل ٽيڪس]] (وي اي ٽي)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UAE VAT calculator – Tax Calculator |url=https://vat201.com/ |access-date=28 November 2022 |website=VAT 201 Vat Calculator |language=en |archive-date=19 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319184229/https://vat201.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جو نفاذ ۽ شين جي قيمتن ۾ واڌ شامل هئا. حڪومت جي توسيعي مالي پاليسي ۽ 2018ع ۽ 2019ع جي شروعات ۾ وڌندڙ معيشت جي باوجود، 2018ع جي آخر ۽ 2019ع ۾ قيمتون گهٽجي رهيون هيون، ڇاڪاڻ⁠تہ صارفين جي قيمتن لاءِ اهم ڪجهه شعبن ۾ رسد ضرورت کان وڌيڪ هئي.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

گڏيل عرب امارات وٽ ڪمپنين ۽ شاهوڪار ماڻهن لاءِ پرڪشش ٽيڪس نظام آهي، جنهن ڪري اهو [[ٽيڪس کان بچاءُ]] چاهيندڙ ڪمپنين لاءِ پسنديده منزل بڻجي ويو آهي. غير سرڪاري تنظيم [[ٽيڪس جسٽس نيٽورڪ]] 2021ع ۾ ان کي ڏهن سڀ کان وڏن [[ٽيڪس پناهه گاهن]] جي گروپ ۾ رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lorientlejour.com/article/1254738/les-emirats-arabes-unis-dans-le-top-10-des-paradis-fiscaux-selon-une-ong.html|title=Les Emirats arabes unis dans le top 10 des paradis fiscaux, selon une ONG|date=9 March 2021|website=L'Orient-Le Jour|access-date=9 March 2021|archive-date=1 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230301160419/https://www.lorientlejour.com/article/1254738/les-emirats-arabes-unis-dans-le-top-10-des-paradis-fiscaux-selon-une-ong.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2023ع ۾، گڏيل عرب امارات جو قانوني نظام عالمي جاچ هيٺ آيو، جڏهن [[برطانيا جو پارليامينٽ ميمبر|برطانوي پارليامينٽ جي ميمبرن]] ملڪ ۾ قانون ٽوڙڻ جي الزامن جي صورت ۾ پرڏيهي ڪاروباري عملدارن سان ٿيندڙ سلوڪ بابت جاچ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dudley |first=Dominic |date=21 June 2023 |title=UK Parliament Starts Inquiry Into UAE's 'Scandalous' Treatment Of Foreign Business Execs |language=en |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/dominicdudley/2023/06/21/uk-parliament-starts-inquiry-into-uaes-scandalous-treatment-of-foreign-business-execs/?sh=69733d7d4272 |access-date=27 June 2023 |archive-date=27 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627113854/https://www.forbes.com/sites/dominicdudley/2023/06/21/uk-parliament-starts-inquiry-into-uaes-scandalous-treatment-of-foreign-business-execs/?sh=69733d7d4272 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
2024ع ٽيون لڳاتار سال هوندو جنهن ۾ گڏيل عرب امارات دنيا جي سڀ کان وڏي دولت ڇڪيندڙ ملڪ طور پهريون نمبر برقرار رکندو، ڇاڪاڻ⁠تہ 6,700 شاهوڪار لڏپلاڻ ڪندڙ ملڪ ڏانهن منتقل ٿيڻ لاءِ تيار آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 June 2024 |title=UAE remains world's leading millionaire magnet, attracting 6,700 wealthy migrants by 2024-end |url=https://gulfnews.com/business/markets/uae-remains-worlds-leading-millionaire-magnet-attracting-6700-wealthy-migrants-by-2024-end-1.103170123 |access-date=18 June 2024 |website=gulfnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== وي اي ٽي ===
گڏيل عرب امارات جي حڪومت 1 جنوري 2018ع کان ملڪ ۾ [[قدر وڌايل ٽيڪس]] (ويليو ايڊٽ ٽيڪس) (وي اي ٽي) 5 سيڪڙو جي معياري شرح سان لاڳو ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Value Added Tax (VAT) – The Official Portal of the UAE Government |url=https://u.ae/en/information-and-services/finance-and-investment/taxation/valueaddedtaxvat#:~:text=The%20rate%20of%20VAT%20is,provide%20high-quality%20public%20services. |access-date=28 November 2022 |website=u.ae |language=en |archive-date=23 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323183006/https://u.ae/en/information-and-services/finance-and-investment/taxation/valueaddedtaxvat#:~:text=The%20rate%20of%20VAT%20is,provide%20high-quality%20public%20services. |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
جڏهن ته حڪومت اڃا تائين وي اي ٽي جي صحيح انتظام ۾ تبديلي آڻي سگهي ٿي، پر ويجهي مستقبل ۾ ڪنهن نئين ٽيڪس متعارف ٿيڻ جو امڪان ناهي. اضافي ٽيڪسون گڏيل عرب امارات جي انهن بنيادي ڪشش مان هڪ کي ختم ڪري ڇڏينديون، جنهن سبب ڪاروبار ملڪ ۾ ڪم ڪن ٿا، ۽ معيشت تي وڏو بار وجهنديون.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== توانائي ===
{{main|گڏيل عرب امارات ۾ توانائي}}

{{see also|گڏيل عرب امارات ۾ شمسي توانائي}}
[[File:ADNOC Refining Ruwais Site-187.jpg|thumb|[[رويس ريفائنري]] دنيا ۾ هڪ ئي هنڌ تي قائم چوٿين نمبر وڏي تيل ريفائنري ۽ وچ اوڀر ۾ سڀ کان وڏي آهي.]]

تيل ۽ گئس جي پيداوار گڏيل عرب امارات جي معيشت جو هڪ اهم حصو آهي. 2018ع ۾، تيل ۽ گئس واري شعبي مجموعي جي ڊي پي ۾ 26 سيڪڙو حصو وڌو. گڏيل عرب امارات جي قيادت 1980ع واري ڏهاڪي ۾ تيل جي قيمتن جي ڪِرڻ کان به اڳ اقتصادي تنوع جون ڪوششون شروع ڪري ڇڏيون هيون، جنهن جي نتيجي ۾ گڏيل عرب امارات وٽ هن وقت وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا (مينا) خطي جي سڀ کان وڌيڪ متنوع معيشت آهي. جيتوڻيڪ تيل ۽ گئس وارو شعبو گڏيل عرب امارات جي معيشت لاءِ اهم رهيو آهي، انهن ڪوششن تيل جي قيمتن ۾ ڦيرڦار ۽ اقتصادي افراتفري جي دورن دوران وڏي لچڪ پيدا ڪئي آهي. وي اي ٽي جي متعارف ٿيڻ سان حڪومت کي آمدني جو اضافي ذريعو مليو آهي — 2018ع ۾ ڪل آمدني جو لڳ ڀڳ 6 سيڪڙو، يا 27 ارب [[گڏيل عرب امارات درهم]] (اي اي ڊي) — جنهن سان ان جي مالي پاليسي کي تيل ۽ گئس سان لاڳاپيل آمدني کان وڌيڪ آزادي ملي، جيڪا ڪل سرڪاري آمدني جو لڳ ڀڳ 36 سيڪڙو بڻجي ٿي.

[[براڪه جوهري بجلي گهر]] عرب اپٻيٽ تي پهريون آهي ۽ ملڪ جي ڪاربن نشان کي گهٽائڻ جي اميد ڪئي وڃي ٿي.&lt;ref&gt;Reuters. (19 January 2022). &quot;Unit 2 of UAE's Barakah nuclear plant to start operations within months: ENEC CEO&quot;. [https://english.alarabiya.net/business/energy/2022/01/19/Unit-2-of-UAE-s-Barakah-nuclear-plant-to-start-operations-within-months-ENEC-CEO Al Arabiya website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122050656/https://english.alarabiya.net/business/energy/2022/01/19/Unit-2-of-UAE-s-Barakah-nuclear-plant-to-start-operations-within-months-ENEC-CEO |date=22 January 2022 }} Retrieved 22 January 2022.&lt;/ref&gt;
گڏيل عرب امارات وٽ شمسي پيداوار جي صلاحيت آهي، ۽ شمسي توانائي جي قيمت گهٽجڻ سبب ان جي توانائي پاليسي تبديل ٿي آهي. دبئي ڪلين انرجي اسٽريٽجي جو مقصد 2020ع تائين دبئي جي توانائي جو 7 سيڪڙو صاف توانائي ذريعن مان فراهم ڪرڻ آهي. اهو هدف 2030ع تائين 25 سيڪڙو ۽ 2050ع تائين 75 سيڪڙو تائين وڌايو ويندو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.thenationalnews.com/business/dubai-ruler-wants-solar-panels-on-every-roof-by-2030-1.68642|title = Dubai Ruler wants solar panels on every roof by 2030|date = 29 November 2015|access-date = 23 November 2023|archive-date = 2 June 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170602173058/http://www.thenational.ae/business/energy/dubai-ruler-wants-solar-panels-on-every-roof-by-2030|url-status = live}}&lt;/ref&gt;

2023ع ۾، ايڊنوڪ ۽ ان جي چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر سلطان الجابر لڳ ڀڳ 100 ارب ڊالر ماليت جا گهٽ ۾ گهٽ 20 ڪاروباري معاهدا مڪمل ڪيا. رياستي تيل ڪمپني تي الزام لڳايو ويو ته ان گڏيل عرب امارات جي ڪوپ 28 صدارت کي تيل ۽ گئس معاهدن جي پيروي لاءِ استعمال ڪيو. ليڪ ٿيل دستاويزن موجب، الجابر جي ٽيم اهڙن معاهدن بابت ڪمپنين، نمائندن يا وزيرن تي اثرانداز ٿيڻ لاءِ 16 ملڪن کي نشانو بڻايو. ايڊنوڪ 12 ملڪن جي ڪمپنين سان معاهدن جي ڪوشش ڪئي، جن ۾ 16 نشانو بڻايل ملڪن مان 11 شامل هئا. الجابر ۽ ايڊنوڪ جي سينيئر عملدارن کليل نموني معاهدن تي بحث ڪيو. ڪوپ 28 جي تنظيمي ٽيمن کي گڏجاڻين کان ٻاهر رکيو ويو ۽ انهن جي جاءِ تي ايڊنوڪ عملدارن کي آندو ويو، جنهن سان هڪ بند گروهه ٺهيو جنهن معاهدا ڪيا.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Galey|first=Patrick|title=&quot;I hope the younger generations can forgive us&quot;: State oil company pushed $100 billion of deals in UAE's year as COP28 host|url=https://www.globalwitness.org/en/campaigns/fossil-gas/i-hope-the-younger-generations-can-forgive-us-state-oil-company-pushed-100-billion-of-deals-in-uaes-year-as-cop28-host/|date=5 June 2024|website=Global Witness}}&lt;/ref&gt;

=== سياحت ===
{{Main|گڏيل عرب امارات ۾ سياحت}}

{{Multiple image
| total_width       = 420
| align             = right
| direction         = horizontal
| image1            = Palm Island Resort.jpg
| alt1              =
| caption1          = دبئي ۾ [[پام جميرا]]
| image2            = DubaiMallAquariumDSC 7260.JPG
| alt2              =
| caption2          = [[دي دبئي مال]]
}}

سياحت گڏيل عرب امارات جي پوري معيشت لاءِ واڌ ويجهه وارو هڪ اهم شعبو آهي. [[دبئي]] وچ اوڀر جو سڀ کان اهم سياحتي مرڪز آهي.&lt;ref name=&quot;tdb&quot; /&gt; سالياني ماسٽر ڪارڊ گلوبل ڊيسٽينيشن سٽيز انڊيڪس موجب، دبئي دنيا جو پنجون سڀ کان وڌيڪ مشهور سياحتي ماڳ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/|title=Dubai Ranks Fifth Among Top Global Destinations For Travellers|work=Gulf Business|date=10 July 2014|access-date=4 February 2016|archive-date=17 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017061651/http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات جي سياحتي معيشت ۾ دبئي جو حصو 66 سيڪڙو تائين آهي، جڏهن ته [[ابو ظهبي]] جو 16 سيڪڙو ۽ [[شارجا]] جو 10 سيڪڙو حصو آهي. 2013ع دوران دبئي ۾ هڪ ڪروڙ سياحن آمد ڪئي.

گڏيل عرب امارات وٽ خطي ۾ سڀ کان وڌيڪ جديد ۽ ترقي يافته بنيادي ڍانچو موجود آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theprospectgroup.com/infrastructure-in-the-united-arab-emirates-uae-81876/|title=Infrastructure in the United Arab Emirates (UAE)|work=The Prospect Group|access-date=28 March 2024|archive-date=4 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604115052/https://www.theprospectgroup.com/infrastructure-in-the-united-arab-emirates-uae-81876/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1980ع واري ڏهاڪي کان وٺي، گڏيل عرب امارات بنيادي ڍانچي تي اربين ڊالر خرچ ڪندو رهيو آهي. اهي ترقياتي ڪم خاص طور تي ابو ظهبي ۽ دبئي جهڙين وڏين امارتن ۾ نمايان آهن. اتر وارين امارتن به تيزيءَ سان انهن جي پيروي ڪئي آهي ۽ رهائشي ۽ تجارتي ملڪيت جي ترقي ڪندڙن لاءِ اهم سهولتون ۽ ترغيبون مهيا ڪيون آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.slideshare.net/arunkodiyeri/uae-yearbook-2009 |title=UAE yearbook 2009 |publisher=Slideshare.net |date=13 April 2009 |access-date=28 March 2024 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010154156/https://www.slideshare.net/arunkodiyeri/uae-yearbook-2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Topic: Tourism industry of the UAE&quot;&gt;{{cite web|title=Topic: Tourism industry of the UAE|url=https://www.statista.com/topics/4643/tourism-industry-of-the-uae/|access-date=31 July 2021|website=Statista|language=en|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711045433/https://www.statista.com/topics/4643/tourism-industry-of-the-uae/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2019ع ۾ گڏيل عرب امارات ۾ ٻاهرين ملڪن مان ايندڙ سياحن جي خرچن جو مقدار، ملڪ مان ٻاهر ويندڙ سياحت جي خرچن جي 118.6 سيڪڙو جي برابر هو.&lt;ref name=&quot;Topic: Tourism industry of the UAE&quot; /&gt; 6 جنوري 2020ع کان گڏيل عرب امارات جا سياحتي ويزا پنجن سالن لاءِ ڪارآمد آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businessliveme.com/uae/uae-offers-5-year-tourist-visa-as-neighbors-vie-for-visitors/|title=UAE Offers 5-Year Tourist Visa as Neighbors Vie for Visitors|access-date=7 January 2020|website=Business Live Middle East|date=7 January 2020|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809123314/https://www.businessliveme.com/uae/uae-offers-5-year-tourist-visa-as-neighbors-vie-for-visitors/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اندازو آهي ته 2028ع تائين سفر ۽ سياحت جي صنعت گڏيل عرب امارات جي مجموعي گهريلو پيداوار ۾ لڳ ڀڳ 280.6 ارب [[گڏيل عرب امارات درهم]] جو حصو وجهندي.&lt;ref name=&quot;Topic: Tourism industry of the UAE&quot; /&gt;

ملڪ جي اهم سياحتي ماڳن ۾ [[دبئي]] ۾ واقع مشهور [[برج خليفا]] شامل آهي، جيڪو دنيا جو سڀ کان اوچو ٽاور آهي؛&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thearabianpost.com/burj-khalifa-is-dubais-most-visited-tourist-attraction/|title=Burj Khalifa is Dubai's most visited tourist attraction &amp;#124; Arabian Post|date=9 February 2014|access-date=10 August 2020|archive-date=10 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110025422/https://thearabianpost.com/burj-khalifa-is-dubais-most-visited-tourist-attraction/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ورلڊ ٻيٽن جو مجموعو]] ۽ [[پام جميرا]] پڻ دبئي ۾ آهن؛&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.atlasobscura.com/places/world-islands|title=The World Islands|website=Atlas Obscura|access-date=10 August 2020|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117223703/https://www.atlasobscura.com/places/world-islands|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[شيخ زايد وڏي مسجد]] ۽ [[ياس مرينا سرڪٽ]] [[ابو ظهبي]] ۾؛ ۽ [[الحجر جبل]] [[فجيره]] ۾ واقع آهن. ملڪ جي قدرتي ريگستاني زندگي، خاص طور تي [[بدو]]، پڻ ملڪ جي سياحتي صنعت کي هٿي ڏئي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://connectwithnature.ae/knowledge-hub/habitat-desert|title=Habitat: Desert &amp;#124; Connect With Nature|website=connectwithnature.ae|access-date=10 August 2020|archive-date=15 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815161729/https://connectwithnature.ae/knowledge-hub/habitat-desert|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات [[جوا خانو]] واري جوا بازي متعارف ڪرائڻ سان پنهنجي سياحتي شعبي ۾ تنوع آڻيندو. [[راس الخيمه]] ۾ [[ون المرجان آئلينڊ]] تي ملڪ جو پهريون جوا خانو قائم ڪيو ويندو، جيڪو مارچ 2027ع ۾ افتتاح ٿيڻ تي ملڪ جو پهريون [[مربوط تفريحي مرڪز]] پڻ هوندو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://agbrief.com/intel/deep-dive/06/10/2024/wynn-resorts-granted-gaming-license-in-uae/|title=Wynn Resorts granted gaming license in the UAE &amp;#124; AGB|date=6 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-10-07/uae-casinos-wynn-gets-gaming-license-as-it-builds-ras-al-khaimah-resort|title=UAE's $7 Billion Gaming Jackpot Draws Closer With Wynn License|date=7 October 2024|via=www.bloomberg.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://igamingbusiness.com/casino/wynn-resorts-uae-casino-open-march-2027/ Wynn Resorts' UAE casino to open in March 2027]&lt;/ref&gt;

[[ابو ظهبي]] ۾ [[ڊزني لينڊ ابو ظهبي]] قائم ٿيڻ وارو آهي، جيڪو وچ اوڀر جو پهريون ڊزني ٿيم پارڪ هوندو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/alisondurkee/2025/05/07/disney-is-building-a-new-theme-park-in-abu-dhabi-heres-what-we-know/|title=Disneyland Abu Dhabi: Here's What We Know About Disney's New Theme Park|first=Alison|last=Durkee|website=Forbes}}&lt;/ref&gt;

=== آمدرفت ===
{{Main|گڏيل عرب امارات ۾ آمدرفت}}

[[دبئي بين الاقوامي هوائي اڏو]] 2014ع ۾ بين الاقوامي مسافرن جي اچ وڃ جي لحاظ کان [[بين الاقوامي مسافرن جي آمدرفت موجب دنيا جا مصروف ترين هوائي اڏا|دنيا جو سڀ کان وڌيڪ مصروف هوائي اڏو]] بڻجي ويو، جنهن [[لنڊن هيٿرو هوائي اڏي]] کي پوئتي ڇڏي ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/transport/11372616/Dubai-overtakes-Heathrow-to-become-worlds-busiest-airport.html|title = Dubai Overtakes Heathrow To Become World's Busiest|last = Anderson|first = Elizabeth|date = 27 January 2015|work = The Telegraph|access-date = 12 February 2015|archive-date = 1 March 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220301145021/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/transport/11372616/Dubai-overtakes-Heathrow-to-become-worlds-busiest-airport.html|url-status = live}}&lt;/ref&gt; [[ابو ظهبي بين الاقوامي هوائي اڏو]] گڏيل عرب امارات جو ٻيو سڀ کان وڏو هوائي اڏو آهي. 28 اپريل 2024ع تي [[المڪتوم بين الاقوامي هوائي اڏو|المڪتوم هوائي اڏي]] جي توسيع جو اعلان ڪيو ويو، جنهن موجب ان جي واڌ مڪمل ٿيڻ کان پوءِ دبئي بين الاقوامي هوائي اڏو بند ڪيو ويندو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kamel |first=Deena |date=29 April 2024 |title=Dubai to scrap dual airport operations once move to mega-hub at Al Maktoum is complete |url=https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2024/04/29/dubai-to-scrap-dual-airport-operations-once-move-to-mega-hub-at-al-maktoum-is-complete/ |access-date=1 May 2024 |website=The National |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:Dubai Roads on 8 May 2008 Pict 2.jpg|thumb|[[اي 311 شاهراه (گڏيل عرب امارات)|اي 311]]، گڏيل عرب امارات جي هڪ اهم شاهراه]]

[[ابو ظهبي]]، [[دبئي]]، [[شارجا]]، [[عجمان]]، [[ام القيوين]] ۽ [[راس الخيمه جي امارت|راس الخيمه]] کي [[اي 11 شاهراه (گڏيل عرب امارات)|اي 11 شاهراه]] پاڻ ۾ ڳنڍي ٿي، جيڪا گڏيل عرب امارات جي سڀ کان ڊگهي شاهراه آهي. دبئي ۾، [[دبئي ميٽرو]] کان علاوه [[دبئي ٽرام]] ۽ [[پام جميرا مونوريل]] پڻ شهر جي مخصوص حصن کي پاڻ ۾ ڳنڍين ٿا. ان کان سواءِ آر ٽي اي طرفان هلندڙ بس، ٽيڪسي، عبرا (روايتي ٻيڙي) ۽ واٽر ٽيڪسي جو نيٽ ورڪ پڻ موجود آهي. [[دبئي ٽرالي|ٽي 1]]، جيڪا [[ڊائون ٽائون دبئي]] ۾ ٻه ماڙ ٽرام نظام هئي، 2015ع کان 2019ع تائين هلندي رهي.

سالق، جنهن جي معنيٰ &quot;کليل&quot; يا &quot;صاف&quot; آهي، دبئي جو برقي ٽول وصولي وارو نظام آهي، جيڪو جولاءِ 2007ع ۾ شروع ڪيو ويو ۽ دبئي جي ٽرئفڪ جي رش کي منظم ڪرڻ واري نظام جو حصو آهي. هر ڀيري جڏهن ڪو گاڏي سالق ٽول پوائنٽ مان گذري ٿي ته جديد ريڊيو فريڪوئنسي سڃاڻپ (RFID) ٽيڪنالاجي ذريعي ڊرائيور جي اڳواٽ ادا ڪيل ٽول کاتي مان فيس پاڻمرادو ڪٽي وڃي ٿي. دبئي ۾ سالق جا چار ٽول پوائنٽ اهم هنڌن تي قائم آهن: [[المڪتوم پل]]، [[القرهود پل]]، ۽ [[شيخ زايد روڊ]] تي [[الصفا]] ۽ [[البرشا]].&lt;ref&gt;{{cite web|last=Salik|title=Home|url=https://www.salik.rta.ae/en|access-date=2 August 2021|website=Salik|language=en|archive-date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802102556/https://www.salik.rta.ae/en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:5018 Dubai Metro in Dubai UAE.png|thumb|[[دبئي ميٽرو]] جي هڪ ريل گاڏي. دبئي ميٽرو عرب اپٻيٽ جو پهريون [[تيز شهري ريل آمدرفت]] نظام هو، ۽ 2016ع تائين دنيا جو سڀ کان ڊگهو بغير ڊرائيور وارو ميٽرو نيٽ ورڪ رهيو.]]

{{convert|1200|km|mi|abbr=on}} ڊگهي [[گڏيل عرب امارات ۾ ريل آمدرفت|ملڪ گير ريلوي]] تعمير هيٺ آهي، جيڪا سڀني وڏن شهرن ۽ بندرگاهن کي پاڻ ۾ ڳنڍيندي.&lt;ref name=&quot;IRJMar12&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.railjournal.com/index.php/freight/from-sand-to-sea.html|title=From sand to sea|work=International Railway Journal|date=21 March 2012|access-date=28 March 2024|archive-date=23 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323024811/http://www.railjournal.com/index.php/freight/from-sand-to-sea.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[دبئي ميٽرو]] [[عرب اپٻيٽ]] جو پهريون شهري ريل نيٽ ورڪ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8247330.stm|title=Will metro change Dubai car culture?|date=11 September 2009|work=BBC News|access-date=11 October 2009|archive-date=16 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090916041627/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8247330.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات جا اهم بندرگاهه [[خليفه بندرگاهه]]، [[زايد بندرگاهه]]، [[جبل علي بندرگاهه]]، [[رشيد بندرگاهه]]، [[خالد بندرگاهه]]، [[سعيد بندرگاهه]] ۽ خورفڪان بندرگاهه آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uae.gov.ae/Government/ports.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080714124311/http://www.uae.gov.ae/Government/ports.htm|archive-date=14 July 2008 |title=UAE Ports |publisher=Uae.gov.ae }}&lt;/ref&gt; امارتون يورپ ۽ چين يا آفريڪا جي وچ ۾ واپار ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ لاءِ پنهنجي رسد جي نظام ۽ بندرگاهن کي تيزيءَ سان ترقي ڏئي رهيون آهن. ان مقصد لاءِ بندرگاهن کي تيزيءَ سان وڌايو پيو وڃي ۽ انهن جي ٽيڪنالاجي ۾ سيڙپڪاري ڪئي پئي وڃي.

امارتون تاريخي طور پڻ ۽ اڄ به سامونڊي [[شاھراھ ريشم]] جو حصو آهن، جيڪو چين جي سامونڊي ڪناري کان ڏکڻ طرف هندستان جي ڏاکڻي ڇيڙي کان ٿيندو [[ممباسا]] تائين وڃي ٿو، اتان ڳاڙهي سمنڊ وسيلي [[سوئيز ڪئنال]] مان گذري ميڊيٽرينين سمنڊ تائين پهچي ٿو، پوءِ اتر ايڊرياٽڪ علائقي ۽ اتر اٽلي جي مرڪز [[ٽرائيسٽي]] تائين وڃي ٿو، جتان ريل ذريعي [[مرڪزي يورپ]]، مشرقي يورپ ۽ [[اتر سمنڊ]] سان رابطا قائم آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/wadeshepard/2017/08/02/next-up-abu-dhabi-chinas-maritime-silk-road-breaks-into-the-middle-east/|title=Next Up On China's Maritime Silk Road: Abu Dhabi|first=Wade|last=Shepard|website=Forbes|access-date=28 March 2021|archive-date=11 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111001629/https://www.forbes.com/sites/wadeshepard/2017/08/02/next-up-abu-dhabi-chinas-maritime-silk-road-breaks-into-the-middle-east/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.arabnews.com/node/1418636/business-economy|title=China flags up UAE as Silk Road mega-hub with $300m port deal|date=10 December 2018|website=Arab News|access-date=28 March 2021|archive-date=12 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512055544/https://www.arabnews.com/node/1418636/business-economy|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== مواصلات ===

گڏيل عرب امارات ۾ [[ڏورسنچار]] جون خدمتون ٻن آپريٽرن، [[اتصالات]] ۽ [[امارات انٽيگريٽيڊ ٽيليڪميونيڪيشن ڪمپني]] (&quot;دو&quot;)، طرفان مهيا ڪيون وڃن ٿيون. [[اتصالات]] فيبروري 2007ع ۾ &quot;دو&quot; پاران موبائل خدمتون شروع ڪرڻ تائين [[اجارہ داري]] برقرار رکي هئي.&lt;ref name=etisalatmon&gt;{{cite web |url=http://opennet.net/sites/opennet.net/files/united_arab_emirates.pdf |title=United Arab Emirates |work=OpenNet Interactive |access-date=22 June 2009 |archive-date=9 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909194905/http://opennet.net/sites/opennet.net/files/united_arab_emirates.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انٽرنيٽ استعمال ڪندڙن جو انگ 2007ع ۾ 0.904 ملين مان وڌي 2012ع تائين 2.66 ملين ٿيڻ جي اميد ظاهر ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://emiratesseo.com/uae-telecom-market-grows-competition/ |title=UAE telecom market grows with competition &amp;#124; Mobile telecomms report |publisher=Ameinfo.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214221608/http://emiratesseo.com/uae-telecom-market-grows-competition/ |archive-date=14 December 2014 }}&lt;/ref&gt; نگران اداري، [[گڏيل عرب امارات مواصلاتي ضابطي وارو ادارو]]، مذهبي، سياسي ۽ جنسي مواد رکندڙ ويب سائيٽن کي فلٽر ڪرڻ جو حڪم ڏئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thenationalnews.com/uae/uae-reports-high-website-censorship-1.556197/ |title=UAE reports high website censorship |work=The National Newspaper |date=12 June 2009 |access-date=1 January 2012 |archive-date=1 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901201621/http://www.thenational.ae/news/uae-news/uae-reports-high-website-censorship |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[5G]] بي تار خدمتون 2019ع ۾ [[هوواوي]] سان شراڪتداري ذريعي سڄي ملڪ ۾ متعارف ڪرايون ويون.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/technology/uae-ready-for-fast-lane-with-5g---|title=UAE ready for fast lane with 5G in 2019|author=Khaleej Times|date=17 February 2019|access-date=30 March 2019|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330041759/https://www.khaleejtimes.com/technology/uae-ready-for-fast-lane-with-5g---|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ==
{{Main|گڏيل عرب امارات جي آبادي}}

{{wide image|Dubai banner 2.jpg|700px|[[دبئي]] جو آسماني منظر، جيڪا گڏيل عرب امارات جو سڀ کان وڏو شهر آهي}}
[[ورلڊ بينڪ]] جي هڪ اندازي موجب، 2020ع ۾ گڏيل عرب امارات جي آبادي 9,890,400 هئي. مهاجرن جو حصو 88.52 سيڪڙو هو، جڏهن ته اماراتي باقي 11.48 سيڪڙو هئا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=UAE Population Statistics|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=AE|access-date=4 October 2021|archive-date=4 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004091449/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=AE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هي منفرد عدم توازن ملڪ جي غير معمولي طور تي بلند [[خالص لڏپلاڻ شرح]] 21.71 سبب آهي، جيڪا [[خالص لڏپلاڻ شرح موجب ملڪن جي فهرست|دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ]] آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=India&amp;countryCode=in&amp;regionCode=sas&amp;rank=85#in |title=Net migration rate |publisher=Cia.gov |access-date=9 March 2010 |archive-date=8 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308042938/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=India&amp;countryCode=in&amp;regionCode=sas&amp;rank=85#in |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات جي شهريت [[نسبي تعلق]] کان سواءِ حاصل ڪرڻ تمام ڏکيو آهي ۽ اها صرف تمام خاص حالتن ۾ ڏني ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UAE nationality |url=https://u.ae/en/information-and-services/passports-and-traveling/uae-nationality |website=u.ae |access-date=10 December 2020 |archive-date=24 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210524135159/https://u.ae/en/information-and-services/passports-and-traveling/uae-nationality |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
[[File:Palm jumeirah core.jpg|thumb|[[دبئي]] ۾ [[پام جميرا]] جي کجيءَ جهڙن شاخن ۾ رهائشي ولا]]

گڏيل عرب امارات نسلي لحاظ کان متنوع آهي. دبئي، شارجا ۽ عجمان جي امارتن ۾ پرڏيهي رهواسين جون پنج سڀ کان وڌيڪ آبادي واريون قوميتون هندستاني (25 سيڪڙو)، پاڪستاني (12 سيڪڙو)، اماراتي (9 سيڪڙو)، بنگلاديشي (7 سيڪڙو)، ۽ فلپائني (5 سيڪڙو) آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Indians, Pakistanis make up 37% of Dubai, Sharjah, Ajman population|url = http://gulfnews.com/news/uae/society/indians-pakistanis-make-up-37-of-dubai-sharjah-ajman-population-1.1562336|website = gulfnews.com|date = 6 August 2015|access-date = 7 August 2015|archive-date = 29 July 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20180729141543/https://gulfnews.com/news/uae/society/indians-pakistanis-make-up-37-of-dubai-sharjah-ajman-population-1.1562336|url-status = live}}&lt;/ref&gt; يورپ، آسٽريليا ۽ اتر آمريڪا مان آيل پرڏيهي رهواسي آباديءَ جا لڳ ڀڳ 100,000 ماڻهو بڻجن ٿا.&lt;ref name=&quot;arabianbusiness.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.arabianbusiness.com/uae-population-hits-6m-emiratis-make-up-16-5--12137.html|title=UAE population hits 6&amp;nbsp;m, Emiratis make up 16.5%|author=Sambidge, Andy|newspaper=Arabian Business|date=7 October 2009|publisher=ArabianBusiness.com|access-date=1 January 2012|archive-date=14 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114034427/http://www.arabianbusiness.com/uae-population-hits-6m-emiratis-make-up-16-5--12137.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Mcintosh |first=Lindsay |url=http://www.scotsman.com/news/terror_red_alert_for_100_000_british_expats_in_dubai_1_1173062 |title=Terror red alert for 100,000 British expats in Dubai |work=The Scotsman |date=16 June 2008 |access-date=1 January 2012 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821223235/https://www.scotsman.com/news/terror_red_alert_for_100_000_british_expats_in_dubai_1_1173062 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Whittell, Giles |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article7061449.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525100904/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article7061449.ece |archive-date=25 May 2010 |title=British pair face jail for kissing in Dubai restaurant |work=The Times |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; باقي آبادي ٻين [[عرب دنيا|عرب رياستن]] مان آهي.&lt;ref name=&quot;WorldFactbook&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/|title=United Arab Emirates|work=CIA World Factbook|date=10 May 2022|access-date=23 January 2021|archive-date=7 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107081049/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.arabnews.com/?page=7&amp;section=0&amp;article=53888&amp;d=3&amp;m=11&amp;y=2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709123331/http://archive.arabnews.com/?page=7&amp;section=0&amp;article=53888&amp;d=3&amp;m=11&amp;y=2004|archive-date=9 July 2012|title=Editorial: The Ideal Prince |publisher=Arabnews.com |date=3 November 2004 }}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات جي لڳ ڀڳ 88 سيڪڙو آبادي شهري آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Table 3.10 Urbanization |work=World Development Indicators |url=http://devdata.worldbank.org/wdipdfs/table3_10.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325215156/http://devdata.worldbank.org/wdipdfs/table3_10.pdf |archive-date=25 March 2009 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt; 2012ع ۾ اوسط [[زندگي جي اميد موجب ملڪن جي فهرست|زندگي جي اميد]] 76.7 سال هئي، جيڪا ڪنهن به ٻئي عرب ملڪ کان وڌيڪ هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=United%20Arab%20Emirates&amp;countryCode=ae&amp;regionCode=mde&amp;rank=71#ae |title=Life expectancy at birth |work=The World Factbook |access-date=14 September 2012 |archive-date=6 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306230455/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=United%20Arab%20Emirates&amp;countryCode=ae&amp;regionCode=mde&amp;rank=71#ae |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uaeinteract2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/docs/Average_life_expectancy_in_UAE_rises_to_75_years/7752.htm |title=Average life expectancy in UAE rises to 75 years |publisher=Uaeinteract.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611161529/http://www.uaeinteract.com/docs/Average_life_expectancy_in_UAE_rises_to_75_years/7752.htm |archive-date=11 June 2009 }}&lt;/ref&gt; ڪل آبادي ۾ هر عورت جي ڀيٽ ۾ 2.2 مردن جي [[انساني جنسي تناسب|جنسي تناسب]] ۽ 15–65 سالن جي [[آبادي جو خاڪو|عمر واري گروهه]] ۾ 2.75 کان 1 جي تناسب سان، گڏيل عرب امارات جو [[جنسي موت جي شرح جا فرق|جنسي عدم توازن]] قطر کان پوءِ دنيا ۾ ٻيو سڀ کان وڌيڪ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html |title=Sex ratio |work=The World Factbook |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016065003/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/fields/2018.html |archive-date=16 October 2013 }}&lt;/ref&gt;

=== سڀ کان وڏا شهر ===
{{Largest cities
| country      = گڏيل عرب امارات
| stat_ref     = 2023ع جو حساب
| list_by_pop  = گڏيل عرب امارات جي شهرن جي فهرست
| div_name     = امارت
| city_1 = دبئي  | div_1 =  دبئي جي امارت{{!}}دبئي | pop_1 = 3,564,931
| city_2 = ابو ظهبي | div_2 =  ابو ظهبي جي امارت{{!}}ابو ظهبي | pop_2 = 1,807,000
| city_3 = شارجا | div_3 =  شارجا (امارت){{!}}شارجا | pop_3 = 1,405,000
| city_4 = العين | div_4 =   ابو ظهبي جي امارت{{!}}ابو ظهبي | pop_4 = 846,747
| city_5 = عجمان | div_5 =  عجمان جي امارت{{!}}عجمان | pop_5 = 490,035
| city_6 = راس الخيمه | div_6 =  راس الخيمه | pop_6 = 191,753
| city_7 = فجيره | div_7 =  فجيره جي امارت{{!}}فجيره| pop_7 = 118,933
| city_8 = ام القيوين | div_8 =  ام القيوين جي امارت{{!}}ام القيوين | pop_8 = 59,098
| city_9 = خور فڪان | div_9 =  شارجا (امارت){{!}}شارجا | pop_9 = 53,000
| city_10 = ڪلبا| div_10 = شارجا (امارت){{!}}شارجا | pop_10 = 51,000
}}

=== ٻولي ===
[[جديد معياري عربي]] گڏيل عرب امارات جي قومي ٻولي آهي. انگريزي سڀ کان وڌيڪ عام ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي،&lt;ref name=&quot;visitdubai&quot;/&gt; جيڪا [[برطانوي انگريزي]] جي اصولن تي هلندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2024 |title=[Pilot Johan's Arabian Nights-18]The language of the United Arab Emirates (UAE) is Arabic, as its na.. - MK |url=https://www.mk.co.kr/en/world/10979447 |access-date=29 March 2025 |website=매일경제 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[اماراتي عربي]]، جيڪا [[خليجي عربي]] جو هڪ قسم آهي، اماراتي ماڻهن جي مادري ٻولي طور ڳالهائي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Christensen|first=Shane|title=Frommer's Dubai|url=https://archive.org/details/dubai0000chri_c1d1|year=2010|isbn=978-0-470-71178-1|page=[https://archive.org/details/dubai0000chri_c1d1/page/174 174]|publisher=Wiley }}&lt;/ref&gt;

=== مذهب ===
{{Main|گڏيل عرب امارات ۾ مذهب}}

[[File:Sheikh Zayed Mosque view.jpg|thumb|ابو ظهبي ۾ [[شيخ زايد وڏي مسجد]]]]

[[اسلام]] گڏيل عرب امارات جو سڀ کان وڏو ۽ سرڪاري [[رياستي مذهب]] آهي. حڪومت ٻين مذهبن ڏانهن رواداري جي پاليسي اختيار ڪري ٿي ۽ غير مسلمانن جي مذهبي سرگرمين ۾ تمام گهٽ مداخلت ڪري ٿي.&lt;ref name=US2022 /&gt;

گڏيل عرب امارات ۾ [[سني]] مسلمان [[شيعو|شيعن]] کان وڌيڪ آهن،&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html?countryName=Pakistan&amp;countryCode=pk&amp;regionCode=sas&amp;#pk|publisher=CIA|title=The World Factbook|access-date=13 March 2021|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226143549/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html?countryName=Pakistan&amp;countryCode=pk&amp;regionCode=sas&amp;#pk|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ۽ اماراتي آباديءَ جو 85 سيڪڙو سني مسلمان آهي، جن مان گهڻا [[اسلامي فقه|فقه]] جي [[مالڪي مذهب]] جا پيروڪار آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Khashan |first=Hilal |date=29 November 2021 |title=For the UAE, Change Is an Existential Threat |url=https://geopoliticalfutures.com/for-the-uae-change-is-an-existential-threat/ |access-date=7 September 2025 |website=Geopolitical Futures |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=United Arab Emirates |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2001/5713.htm |access-date=7 September 2025 |website=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt; باقي 15 سيڪڙو جي وڏي اڪثريت شيعه مسلمانن تي مشتمل آهي، جيڪي [[دبئي جي امارت|دبئي]] ۽ [[شارجا جي امارت|شارجا]] جي امارتن ۾ مرڪوز آهن. جيتوڻيڪ غير شهري رهواسين ۾ سني ۽ شيعه مسلمانن جي ورڇ بابت سرڪاري انگ اکر موجود نه آهن، ميڊيا جا اندازا ٻڌائين ٿا ته غير شهري مسلمان آباديءَ مان 20 سيڪڙو کان گهٽ شيعه آهن.&lt;ref name=US2022 /&gt; ابو ظهبي ۾ شيخ زايد وڏي مسجد ملڪ جي سڀ کان وڏي مسجد ۽ اهم سياحتي ماڳ آهي. [[اباضي]] گڏيل عرب امارات ۾ عمانين ۾ عام آهي، جڏهن ته [[صوفي]] اثر پڻ موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|date=16 April 2018|title=The Return of Sufism to the UAE|url=https://mesbar.org/the-return-of-sufism-to-the-uae/|access-date=29 July 2021|website=Al-Mesbar Center|language=en-US|archive-date=1 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801111319/https://mesbar.org/the-return-of-sufism-to-the-uae/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2005ع جي آدمشماري موجب، [[عيسائي]] گڏيل عرب امارات جي ڪل آباديءَ جو 9 سيڪڙو آهن؛ 2010ع جي اندازن موجب اهو انگ 12.6 سيڪڙو ٻڌايو ويو.&lt;ref name=US2022&gt;{{Cite web |url=https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/united-arab-emirates/ |title=US State Dept 2022 report |access-date=23 September 2023 |archive-date=23 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231123181029/https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/united-arab-emirates |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[گڏيل عرب امارات ۾ رومن ڪيٿولڪيت|رومن ڪيٿولڪ]] ۽ [[گڏيل عرب امارات ۾ پروٽيسٽنٽيت|پروٽيسٽنٽ]] عيسائي اقليت جو اهم حصو بڻجن ٿا. 2023ع ۾ ملڪ ۾ 52 کان وڌيڪ گرجا گهر هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.statista.com/statistics/1309836/uae-number-of-places-of-worship-by-type/ |title=Statista.com website, retrieved 2023-08-28 |access-date=23 September 2023 |archive-date=29 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929012922/https://www.statista.com/statistics/1309836/uae-number-of-places-of-worship-by-type/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات ۾ ڪيترائي عيسائي ايشيائي، آفريڪي ۽ يورپي نسل جا آهن، ۽ گڏوگڏ وچ اوڀر جي ملڪن جهڙوڪ لبنان، شام ۽ مصر مان پڻ آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.refdag.nl/nieuws/groeiende_en_vitale_kerk_in_arabische_golf_1_494237 |title=Groeiende en vitale kerk in Arabische Golf – Nieuws – Reformatorisch Dagblad |publisher=Refdag.nl |access-date=24 November 2010 |archive-date=12 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212212531/https://www.rd.nl/groeiende-en-vitale-kerk-in-arabische-golf-1.565863 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات [[ڏکڻ عربستان جو رومن ڪيٿولڪ اپوسٽولڪ وڪريئيٽ|ڏکڻ عربستان جي اپوسٽولڪ وڪريئيٽ]] جو حصو آهي ۽ وڪر اپوسٽولڪ بشپ [[پال هينڊر]] [[ابو ظهبي]] ۾ رهائش پذير آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|date=21 March 2005 |title=New Apostolic Vicar for Arabia Appointed |work=[[زينت نيوز ايجنسي]] |url=http://www.zenit.org/article-12565?l=english |access-date=21 November 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607230554/http://www.zenit.org/article-12565?l=english |archive-date=7 June 2011 }}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات ۾ هڪ ننڍڙي [[يهودي]] برادري موجود آهي. 2023ع کان اڳ، [[دبئي]] ۾ رڳو هڪ ڄاتل [[يهودي عبادتگاهه]] هئي، جيڪا 2008ع کان کليل آهي ۽ اها عبادتگاهه سياحن کي پڻ ڀليڪار ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/for-the-first-time-dubais-jewish-community-steps-hesitantly-out-of-the-shadows/|title=For the first time, Dubai's Jewish community steps hesitantly out of the shadows|last=Herschlag|first=Miriam|website=[[دي ٽائيمز آف اسرائيل]]|language=en-US|access-date=6 December 2018|archive-date=24 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224220136/https://www.timesofisrael.com/for-the-first-time-dubais-jewish-community-steps-hesitantly-out-of-the-shadows/|url-status=live |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; هڪ ٻي عبادتگاهه، [[موسيس بن ميمون عبادتگاهه]]، 2023ع ۾ [[ابراهيمي خاندان گھر]] جي مجموعي جو حصو طور [[ابو ظهبي]] ۾ مڪمل ٿي. 2019ع تائين، [[فائونڊيشن فار ايٿنڪ انڊرسٽينڊنگ]] جي ربي [[مارڪ شنائر]] موجب، اندازو آهي ته گڏيل عرب امارات ۾ لڳ ڀڳ 150 خاندانن کان 3,000 يهودين تائين ماڻهو رهندا ۽ آزاديءَ سان عبادت ڪندا آهن.&lt;ref name=Ynt&gt;{{cite news|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5458305,00.html|title=The Jews of Dubai are on the map|publisher=ynetnews.com|date=5 February 2019|access-date=20 November 2020|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011051727/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5458305,00.html/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{bar box
|title=2010ع ۾ گڏيل عرب امارات ۾ مذهب ([[پيو ريسرچ سينٽر|پيو ريسرچ]])&lt;ref name=pew&gt;[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/united-arab-emirates/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year = 2010 Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project: United Arab Emirates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814201444/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/united-arab-emirates/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year |date=14 August 2018 }}. [[پيو ريسرچ سينٽر]]. 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90223.htm United Arab Emirates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204132631/https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90223.htm |date=4 December 2019 }}. International Religious Freedom Report 2007. State.gov. Retrieved 27 September 2013.&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=مذهب
|right1=سيڪڙو
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[گڏيل عرب امارات ۾ اسلام|اسلام]]|green|76}}
{{bar percent|[[گڏيل عرب امارات ۾ عيسائيت|عيسائيت]]|blue|13}}
{{bar percent|[[گڏيل عرب امارات ۾ هندو ڌرم|هندو ڌرم]]|orange|7}}
{{bar percent|[[گڏيل عرب امارات ۾ ٻڌ ڌرم|ٻڌ ڌرم]]|yellow|2}}
{{bar percent|[[گڏيل عرب امارات ۾ مذهب جي آزادي|ٻيا]]|gray|1}}
{{bar percent|[[گڏيل عرب امارات ۾ لادينيت|ڪوبه نه]]|black|1}}
}}

گڏيل عرب امارات ۾ ڏکڻ ايشيائي ملڪ جو سڀ کان وڏو نسلي گروهه بڻجن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bq-magazine.com/economy/socioeconomics/2015/04/uae-population-by-nationality |title=UAE's population&amp;nbsp;– by nationality |publisher=bq magazine |date=12 April 2015 |access-date=20 December 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321184658/http://www.bq-magazine.com/economy/socioeconomics/2015/04/uae-population-by-nationality |archive-date=21 March 2017 }}&lt;/ref&gt; اندازو آهي ته 20 لک کان وڌيڪ هندستاني مهاجر، اڪثر ڪري ڏکڻ رياستن [[ڪيرالا]]، [[آندھرا پرديش]]، [[ڪنارا|ساحلي ڪرناٽڪ]]، ۽ [[تامل ناڊو]] مان، گڏيل عرب امارات ۾ رهندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/03/03/india-is-a-top-source-and-destination-for-worlds-migrants/|title=India is a top source and destination for world's migrants|website=Pew Research Center|date=3 March 2017|language=en-US|access-date=9 September 2019|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001211840/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/03/03/india-is-a-top-source-and-destination-for-worlds-migrants/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هن وقت ملڪ ۾ ٽي هندو مندر آهن. گڏيل عرب امارات ۾ ٻيا مذهب پڻ موجود آهن، جن ۾ [[جين ڌرم]]، [[سک ڌرم]]، [[ٻڌ ڌرم]]، [[يهوديت]]، [[بهائي عقيدو|بهائي]]، ۽ [[دروزي]] شامل آهن.&lt;ref name=religiousfreedom /&gt;

گڏيل عرب امارات جي پرڏيهي معاملن ۽ بين الاقوامي تعاون واري وزير، [[عبدالله بن زايد آل نهيان|عبدالله بن زايد]]، 2019ع ۾ [[ابراهيمي خاندان گھر]] جي ڊزائن ۽ تعميراتي منصوبي جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ بين المذاهب مجموعو طور ڪم ڪندو، جنهن ۾ [[يهودي عبادتگاهه]]، [[مسجد]]، ۽ [[گرجا گھر]] [[ابو ظهبي]] جي [[سعديات ٻيٽ]] تي هوندا.&lt;ref&gt;{{cite web|title=First images of Abu Dhabi's Abrahamic Family House under construction released|url=https://www.thenationalnews.com/uae/heritage/first-images-of-abu-dhabi-s-abrahamic-family-house-under-construction-released-1.1241661|access-date=29 July 2021|website=The National|date=15 June 2021|archive-date=26 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226170031/https://www.thenationalnews.com/uae/heritage/first-images-of-abu-dhabi-s-abrahamic-family-house-under-construction-released-1.1241661|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== تعليم ===
{{Main|گڏيل عرب امارات ۾ تعليم}}

[[File:UniversityCityHall.jpg|thumb|يونيورسٽي سٽي هال [[شارجا]] ۾ [[شارجا يونيورسٽي سٽي|يونيورسٽي سٽي]] اندر واقع سڀ کان وڏي عمارت آهي. [[آمريڪن يونيورسٽي آف شارجا]]، [[يونيورسٽي آف شارجا]] ۽ [[هائر ڪاليجز آف ٽيڪنالاجي]] جون ڊگري ورهائڻ واريون تقريبون نمايان طور هتي منعقد ٿينديون آهن.]]
ثانوي سطح تائين [[تعليم]] جو نظام ابو ظهبي کان سواءِ سڀني امارتن ۾ [[تعليم واري وزارت (گڏيل عرب امارات)|تعليم واري وزارت]] جي انتظام هيٺ آهي؛ ابو ظهبي ۾ اهو [[ابو ظهبي تعليم ۽ علم کاتو|تعليم ۽ علم کاتي]] جي اختيار هيٺ اچي ٿو. سرڪاري اسڪولن کي [[پرائمري اسڪول]]ن، [[مڊل اسڪول]]ن ۽ [[هاءِ اسڪول]]ن ۾ ورهايو ويو آهي. سرڪاري اسڪول حڪومت جي مالي مدد سان هلن ٿا ۽ نصاب گڏيل عرب امارات جي ترقياتي هدفن سان مطابقت ۾ تيار ڪيو ويندو آهي. سرڪاري اسڪولن ۾ تعليم جو ذريعو عربي آهي، جڏهن ته انگريزي کي ٻئي ٻولي طور خاص اهميت ڏني وڃي ٿي. ڪيترائي خانگي اسڪول به آهن، جيڪي بين الاقوامي طور منظور ٿيل آهن. ملڪ ۾ [[سرڪاري اسڪول (حڪومتي مالي مدد سان)|سرڪاري اسڪول]] گڏيل عرب امارات جي شهرين لاءِ مفت آهن، جڏهن ته خانگي اسڪولن جون فيون مختلف آهن.
اعليٰ تعليم جو نظام اعليٰ تعليم واري وزارت جي نگراني هيٺ آهي. اها وزارت پنهنجي [[انڊرگريجوئيٽ تعليم|انڊرگريجوئيٽ]] ادارن ۾ شاگردن جي داخلا جي ذميوار پڻ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aud.edu/Admissions/undergraduate_req.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224200815/http://aud.edu/Admissions/undergraduate_req.asp |archive-date=24 December 2010 |title=American University in Dubai. Undergraduate : Admission |work=Aud.edu }}&lt;/ref&gt; 2015ع ۾ بالغن جي خواندگي جي شرح 93.8 سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;WorldFactbook&quot; /&gt;

گڏيل عرب امارات تعليم ۽ تحقيق کي بهتر ڪرڻ ۾ وڏي دلچسپي ڏيکاري آهي. انهن ڪوششن ۾ [[سي اي آر ٽي گروپ آف ڪمپنيز|سي اي آر ٽي]] ريسرچ سينٽرن، [[مصدر انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] ۽ انسٽيٽيوٽ فار انٽرپرائز ڊولپمينٽ جو قيام شامل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.masdar.ac.ae/institute/index.aspx?mi=mi |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731123515/http://www.masdar.ac.ae/institute/index.aspx?mi=mi |archive-date=31 July 2008 |title=MASDAR &amp;#124; Profile |date=31 July 2008 }}&lt;/ref&gt; ڪيو ايس درجابندين موجب، ملڪ جون مٿانهين درجي واريون يونيورسٽيون [[گڏيل عرب امارات يونيورسٽي]]، جيڪا عالمي سطح تي 421–430هين نمبر تي آهي، [[خليفه يونيورسٽي]]&lt;ref&gt;[http://www.topuniversities.com/universities/khalifa-university/undergrad Khalifa University | Undergraduate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223154425/http://www.topuniversities.com/universities/khalifa-university/undergrad |date=23 February 2015 }}. Top Universities. Retrieved 10 October 2015.&lt;/ref&gt;، جيڪا عالمي سطح تي 441–450هين نمبر تي آهي، [[آمريڪن يونيورسٽي آف شارجا]]، جيڪا 431–440هين نمبر تي آهي، ۽ [[يونيورسٽي آف شارجا]]، جيڪا عالمي سطح تي 551–600هين نمبر تي آهي.&lt;ref&gt;[http://www.topuniversities.com/node/4392/ranking-details/world-university-rankings/2013 American University of Sharjah Rankings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140531003409/http://www.topuniversities.com/node/4392/ranking-details/world-university-rankings/2013 |date=31 May 2014 }}. Top Universities. Retrieved 26 November 2015.&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات 2021ع ۾ [[عالمي جدت اشاري]] ۾ 33هين نمبر تي رهيو، جڏهن ته 2019ع ۾ اهو 36هين نمبر تي هو.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web |title=Global Innovation Index 2021 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |access-date=5 March 2022 |work=[[عالمي دانشورانه ملڪيت تنظيم]] |publisher=[[گڏيل قومون]] |language=en |archive-date=20 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920133358/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Global Innovation Index 2019|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html|access-date=2 September 2021|website=www.wipo.int|language=en|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101818/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=RTD – Item|url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898|access-date=2 September 2021|website=ec.europa.eu|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902140715/https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=28 October 2013|title=Global Innovation Index|url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|access-date=2 September 2021|website=INSEAD Knowledge|language=en|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== صحت ===
{{Main|گڏيل عرب امارات ۾ صحت}}

2018ع ۾ گڏيل عرب امارات ۾ ڄمڻ وقت اوسط زندگي جي اميد 76.96 سال هئي.&lt;ref&gt;[http://www.geoba.se/population.php?pc=world&amp;type=15 Gazetteer – The World – Life Expectancy – Top 100+ By Country (2018)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120052840/http://www.geoba.se/population.php?pc=world&amp;type=15 |date=20 November 2016 }}. Geoba.se (28 April 2016). Retrieved on 21 August 2018.&lt;/ref&gt; [[دل ۽ رت جي رڳن جون بيماريون]] گڏيل عرب امارات ۾ موت جو سڀ کان وڏو سبب آهن، جيڪي ڪل فوتگين جو 28 سيڪڙو بڻجن ٿيون؛ جڏهن ته ٻيا اهم سبب [[حادثو|حادثا]]، [[زخم]]، [[سرطان]]، ۽ [[پيدائشي نقص]] آهن.&lt;ref name=cp&gt;{{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/UAE.pdf |title=United Arab Emirates country profile |work=Library of Congress |access-date=20 June 2009 |archive-date=26 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150226005533/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/UAE.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[جسماني وزن جي اشاري (BMI) موجب ملڪن جي فهرست#موٽاپي جي پکڙجڻ بابت عالمي صحت تنظيم جا انگ اکر (2016)|عالمي صحت تنظيم جي 2016ع جي انگن اکرن]] موجب، گڏيل عرب امارات ۾ 34.5 سيڪڙو بالغ طبي لحاظ کان [[موٽاپو|موٽن]] آهن، جن جو [[جسماني وزن جو اشاري]] (BMI) 30 يا ان کان وڌيڪ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prevalence of obesity, ages 18+, 2010–2014|url=http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/ncd/risk_factors/obesity/atlas.html|website=WHO|publisher=World Health Organization|access-date=26 February 2016|archive-date=20 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120191542/http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/ncd/risk_factors/obesity/atlas.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

فيبروري 2008ع ۾ صحت واري وزارت اترين امارتن جي سرڪاري صحت واري شعبي لاءِ پنجن سالن واري صحت حڪمت عملي متعارف ڪرائي، جيڪي وزارت جي دائري اختيار ۾ اچن ٿيون ۽ جن وٽ ابو ظهبي ۽ دبئي جيان الڳ صحت جا ادارا موجود نه آهن. هن حڪمت عملي جو مقصد صحت بابت پاليسين کي متحد ڪرڻ، مناسب خرچ تي صحت جون سهولتون وڌيڪ دستياب بڻائڻ، ۽ ساڳئي وقت پرڏيهي علاج تي دارومدار گهٽائڻ هو. وزارت موجوده 14 اسپتالن سان گڏ وڌيڪ ٽي اسپتالون ۽ موجوده 86 بنيادي صحت مرڪزن سان گڏ 29 وڌيڪ بنيادي صحت مرڪز قائم ڪرڻ جو منصوبو تيار ڪيو. انهن مان نَوَ مرڪز 2008ع دوران کولڻا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uae.gov.ae/Government/health.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612101330/http://www.uae.gov.ae/Government/health.htm|archive-date=12 June 2008 |title=UAE Health |publisher=Uae.gov.ae }}&lt;/ref&gt;

[[صحت جي بيمه]] کي ابو ظهبي ۾ [[پرڏيهي رهواسي]]ن ۽ انهن جي ڀاڙين لاءِ لازمي قرار ڏيڻ صحت واري پاليسي ۾ سڌارن جو هڪ اهم محرڪ بڻيو. جون 2008ع ۾ ابو ظهبي جي شهرين کي هن منصوبي ۾ شامل ڪيو ويو، جڏهن ته دبئي بعد ۾ پنهنجي سرڪاري ملازمن لاءِ ساڳيو نظام لاڳو ڪيو. آخرڪار وفاقي قانون تحت ملڪ جي هر اماراتي شهري ۽ پرڏيهي رهواسي کي هڪ گڏيل لازمي نظام تحت لازمي صحت جي بيمه جو تحفظ حاصل ٿيندو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/health/health-cover-is-mandatory-1.43089 |author=El Shammaa, Dina |title=Health cover is mandatory |work=Gulf News |date=3 January 2009 |access-date=1 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112123918/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/health/health-cover-is-mandatory-1.43089 |archive-date=12 January 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات کي [[عرب نار واريون عرب رياستن جي تعاون واري ڪائونسل]] جي سڀني ملڪن مان ايندڙ طبي سياحن جي ڪري فائدو پهتو آهي. گڏيل عرب امارات [[طبي سياحت|طبي سياحن]] کي متوجه ڪري ٿو، جيڪي [[حسن افزائي واري جراحي]]، جديد طبي طريقا، دل ۽ ريڙهه جي هڏي جي جراحي، ۽ ڏندن جي علاج لاءِ اچن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هتي صحت جون خدمتون عرب نار جي ٻين عرب ملڪن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ اعليٰ معيار جون سمجهيون وڃن ٿيون.&lt;ref name=&quot;thenational.ae&quot;&gt;{{cite web|author=Detrie, Megan |url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20091116/NATIONAL/711159830/1010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091124064723/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20091116%2FNATIONAL%2F711159830%2F1010 |archive-date=24 November 2009 |title=Dubai has eye on medical tourism |work=The National Newspaper |date=15 November 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ثقافت ==
{{Main|گڏيل عرب امارات جي ثقافت}}

[[File:UAE Folk Dance- Khaliji.jpg|thumb|هڪ اماراتي لوڪ ناچ پيش ڪندڙ عورتون.]]

اماراتي ثقافت [[عرب ثقافت]] تي ٻڌل آهي ۽ ان تي [[فارس]]، [[هندستان]] ۽ [[اوڀر آفريڪا]] جي ثقافتن جو اثر رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; عربي ۽ [[فارسي طرز تعمير|عربي طرز کان متاثر ٿيل تعميراتي فن]] مقامي اماراتي سڃاڻپ جي اظهار جو هڪ اهم حصو آهي.&lt;ref name=&quot;loc&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SkCtS-n7GEEC&amp;pg=PA430 |title=Handbook of Islamic Marketing|page=430|quote=Arabian and Persian inspired architecture is part of the expression of a 'local' identity|isbn=978-0-85793-602-8|last1=Sandıkcı|first1=Özlem|last2=Rice|first2=Gillian|year= 2011|publisher=Edward Elgar }}&lt;/ref&gt; اماراتي ثقافت تي عربي اثر خاص طور روايتي اماراتي طرز تعمير ۽ [[لوڪ فن]] ۾ نمايان نظر اچي ٿو.&lt;ref name=&quot;folk&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UMldAgAAQBAJ&amp;pg=PA167 |title=Folklore and Folklife in the United Arab Emirates|page=167 |isbn=978-1-136-84907-7|last1=Hurriez|first1=Sayyid Hamid|year=2013|publisher=Routledge }}&lt;/ref&gt; مثال طور، روايتي اماراتي عمارتن جي چوٽيءَ تي ٺهيل نمايان هوائن وارو برج، ''[[برجيل]]''، اماراتي طرز تعمير جي هڪ سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ ان کي عربي اثر سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; اهو اثر هڪ پاسي انهن واپارين کان آيو، جيڪي اوڻويهين صديءَ جي شروعات ۾ فارس جي ٽيڪس واري نظام کان بچڻ لاءِ لڏي آيا، ۽ ٻئي پاسي عرب سامونڊي ڪناري تي واقع بندرگاهن، جهڙوڪ لنگه جي القاسمي بندرگاهه، تي اماراتين جي قبضي سبب پيدا ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=United Arab Emirates: A New Perspective|last=Hellyer|first=Peter|publisher=Trident|year=2001|isbn=978-1-900724-47-0|page=181}}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات جون اهم موڪلون ''[[عيدالفطر]]'' آهن، جيڪا ''[[رمضان]]'' جي پڄاڻيءَ جي نشاني آهي، ۽ [[گڏيل عرب امارات جو قومي ڏينهن|قومي ڏينهن]] (2 ڊسمبر)، جيڪو گڏيل عرب امارات جي قيام جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gowealthy.com/gowealthy/wcms/en/home/articles/entertainment/events-and-festivals/Official-holidays-in-UAE-kvOQ0zrKKl.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080503011056/http://www.gowealthy.com/gowealthy/wcms/en/home/articles/entertainment/events-and-festivals/Official-holidays-in-UAE-kvOQ0zrKKl.html|archive-date=3 May 2008 |title=Official holidays in UAE |publisher=Gowealthy.com }}&lt;/ref&gt;

جديد اماراتي ليکڪن جو ادب ۽ ٻيون تحريرون عالمي سطح تي گهڻو مشهور نه آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ملڪ جا گهڻا ليکڪ انگريزيءَ ۾ اشاعت نٿا ڪن، عورتن جي روايتي ادبي حلقن ۾ شرڪت محدود آهي، ۽ اظهار جي آزادي تي پابنديون موجود آهن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hambuch |first1=Doris |last2=Al Tenaijy |first2=Moza |last3=Aldarmaki |first3=Aisha Khamis |last4=Alblooshi |first4=Ali Nawab |date=31 December 2025 |title=Literary Translingualism in the United Arab Emirates: Anglophone Emirati prose and poetry |url=https://doi.org/10.1080/23311983.2025.2534252 |journal=Cogent Arts &amp; Humanities |volume=12 |issue=1 |article-number=2534252 |doi=10.1080/23311983.2025.2534252|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات جو سڀ کان پراڻو ڄاتل شاعر [[ابن ماجد]] هو، جيڪو 1432ع ۽ 1437ع جي وچ ۾ راس الخيمه ۾ پيدا ٿيو. مشهور اماراتي ليکڪن ۾ مبارڪ العقيلي (1880–1954ع)، سالم بن علي العويس (1887–1959ع)، ۽ احمد بن سليم (1905–1976ع) شامل آهن. شارجا جا ٽي ٻيا شاعر، جيڪي &quot;حيره گروهه&quot; جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا، انهن بابت چيو وڃي ٿو ته اهي اپولو تحريڪ ۽ [[رومانوي شاعري|رومانوي شاعرن]] کان گهڻو متاثر هئا.&lt;ref name=&quot;poetry&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.visitabudhabi.ae/en/what.to.do/art.and.culture/literature.and.poetry.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008014601/http://www.visitabudhabi.ae/en/what.to.do/art.and.culture/literature.and.poetry.aspx |archive-date=8 October 2011 |title=Literature and poetry |publisher=Visitabudhabi.ae |date=1 July 2009 }}&lt;/ref&gt; [[شارجا بين الاقوامي ڪتاب ميلو]] ملڪ جو سڀ کان پراڻو ۽ سڀ کان وڏو ڪتاب ميلو آهي.
روايتي لوڪ ناچ، جهڙوڪ [[العياله ناچ|''العياله'']]، گڏيل عرب امارات ۾ عيدن، قومي موڪلن ۽ شادين جي موقعن تي مرد ۽ عورتون پيش ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Al-Ayyala, a traditional performing art of the Sultanate of Oman and the United Arab Emirates - UNESCO Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/RL/al-ayyala-a-traditional-performing-art-of-the-sultanate-of-oman-and-the-united-arab-emirates-01012 |access-date=13 November 2025 |website=ich.unesco.org |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ليوا (موسيقي)|ليوا]] موسيقي ۽ ناچ جو هڪ قسم آهي، جيڪو خاص طور انهن برادرين ۾ پيش ڪيو ويندو آهي، جن جو تعلق [[بانٽو قومون|بانٽو نسل]] جي ماڻهن سان آهي، جيڪي [[افريقي عظيم ڍنڍن وارو علائقو]] مان آيل آهن.&lt;ref name=&quot;poetry&quot; /&gt;

[[گڏيل عرب امارات جي عجائب گهرن جي فهرست]] ۾ ڪيترائي اهڙا عجائب گهر شامل آهن، جيڪي علائقائي شهرت رکن ٿا، جن مان سڀ کان مشهور [[شارجا]] جو ورثي وارو علائقو آهي، جتي 17 عجائب گهر موجود آهن.&lt;ref&gt;[http://www.sharjahmuseums.ae/ Sharjah Museums Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222082532/http://www.sharjahmuseums.ae/ |date=22 February 2011 }}. sharjahmuseums.ae&lt;/ref&gt; 1998ع ۾ شارجا کي عرب دنيا جو ثقافتي گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web|date=18 October 2009 |url=http://www.sharjahtourism.ae/en/category/about-sharjah/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202124611/http://www.sharjahtourism.ae/en/category/about-sharjah/ |archive-date=2 February 2009 |title=About Sharjah&amp;nbsp;– Sharjah Commerce Tourism Development Authority |publisher=Sharjahtourism.ae}}&lt;/ref&gt; دبئي ۾ [[القوز]] وارو علائقو ڪيترين ئي آرٽ گيلرين ۽ عجائب گهرن، جهڙوڪ [[سلسالي پرائيويٽ ميوزيم]]، جو مرڪز بڻجي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Dubai FAQs |url=http://www.dubaifaqs.com/art-galleries-in-dubai.php |title=Art Galleries Dubai |publisher=Dubaifaqs.com |access-date=28 March 2024 |archive-date=29 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729020639/http://www.dubaifaqs.com/art-galleries-in-dubai.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ابو ظهبي [[سعديات ٻيٽ]] تي هڪ ثقافتي ضلعو قائم ڪيو آهي، جتي ڇهه وڏا منصوبا رٿيل آهن، جن ۾ [[گگنهايم ابو ظهبي]] ۽ [[لوور ابو ظهبي]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saadiyat.ae/en/cultural.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120730122944/http://www.saadiyat.ae/en/cultural.html|archive-date=30 July 2012 |title=Saadiyat Island&amp;nbsp;– Island of Happiness |publisher=Saadiyat.ae |date=19 March 2009}}&lt;/ref&gt; دبئي پڻ [[ڪنسٿال]] ميوزيم ۽ فنڪارن ۽ آرٽ گيلرين لاءِ هڪ الڳ ضلعو قائم ڪرڻ جو منصوبو رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.arabianbusiness.com/dubai-eyeing-new-fashion-design-district-17269.html |last1=Irish|first1=John |last2=Walid|first2=Tamara |title=Dubai eyeing new fashion, design district |newspaper=Arabian Business |publisher=ArabianBusiness.com |date=11 June 2009 |access-date=1 January 2012 |archive-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111152342/http://www.arabianbusiness.com/dubai-eyeing-new-fashion-design-district-17269.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات ۾ [[گڏيل عرب امارات جي سئنيما|فلمن جا ٿيٽر]] تمام گهٽ آهن، ۽ 2021ع ۾ سخت ترين سينسرشپ هدايتن جي خاتمي باوجود، شايع ٿيندڙ هر مواد تي اڃا به سخت سينسرشپ جا ضابطا لاڳو ٿين ٿا. ملڪ ۾ فلم ڏسڻ لاءِ عمر گهٽ ۾ گهٽ 21 سال هجڻ لازمي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Wilson |first=Josh |title=What The United Arab Emirates New Censorship Policy Means For The Film And TV Industry |url=https://www.forbes.com/sites/joshwilson/2021/12/29/what-the-united-arab-emirates-new-censorship-policy-means-for-the-film-and-tv-industry/ |access-date=13 November 2025 |work=Forbes |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ذرائع ابلاغ ===
{{Main|گڏيل عرب امارات ۾ ذرائع ابلاغ}}

{{See also|گڏيل عرب امارات جي اخبارن جي فهرست}}
[[File:Media City (12619096174).jpg|thumb|[[دبئي ميڊيا سٽي]] مختلف خبرن ۽ ٽيڪنالاجي ڪمپنين جو مرڪز آهي.]]

گڏيل عرب امارات جي [[گڏيل عرب امارات جا ذرائع ابلاغ|ذرائع ابلاغ]] کي [[فريڊم هائوس]] پنهنجي سالياني پريس آزادي واري رپورٽ ۾ هر سال &quot;آزاد نه&quot; (Not Free) قرار ڏئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://freedomhouse.org/reports/publication-archives|title=Publication Archives|website=Freedom House|date=20 April 2022|access-date=21 May 2021|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514142458/https://freedomhouse.org/reports/publication-archives|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات [[سرحدن کان سواءِ صحافي]] پاران جاري ٿيندڙ سالياني [[پريس آزادي اشاري]] ۾ پڻ گهٽ درجي تي اچي ٿو. [[دبئي ميڊيا سٽي]] گڏيل عرب امارات جو اهم ميڊيا مرڪز آهي. گڏيل عرب امارات ڪيترين ئي پان-عرب نشرياتي ادارن جو گهر آهي، جن ۾ [[مڊل ايسٽ براڊڪاسٽنگ سينٽر]] ۽ [[اوربٽ شو ٽائم نيٽ ورڪ]] شامل آهن. 2007ع ۾ شيخ [[محمد بن راشد آل مكتوم]] حڪم جاري ڪيو ته صحافين کي سندن صحافتي ڪم جي سلسلي ۾ نه ته مقدمو هلائي سگهجي ٿو ۽ نه ئي کين قيد ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.carnegieendowment.org/files/UAE_APS.doc |title=United Arab Emirates |work=Carnegie Endowment |page=10 |quote=UAE Prime Minister Sheikh Muhammad bin Rashid al-Maktum decreed on September 25, 2007 that journalists can no longer be imprisoned for reasons relating to their work, setting a first for the decriminalization of media offences in the region. |access-date=28 March 2024 |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230134946/https://carnegieendowment.org/files/uae_aps.doc |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
ساڳئي وقت، گڏيل عرب امارات اهڙو آن لائين مواد نشر ڪرڻ کي غيرقانوني قرار ڏنو آهي، جيڪو &quot;عوامي نظم&quot; لاءِ خطرو بڻجي سگهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ejustice.gov.ae/downloads/latest_laws/cybercrimes_5_2012_en.pdf|title=Federal Decree-Law no.5|access-date=30 September 2018|archive-date=25 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725182632/http://ejustice.gov.ae/downloads/latest_laws/cybercrimes_5_2012_en.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ ريت، رياست جي ساک کي &quot;بدنام يا نقصان&quot; پهچائڻ يا مذهب جي &quot;بيحرمتي&quot; ڪرڻ وارن لاءِ قيد جون سزائون مقرر ڪيون ويون آهن. اهڙي قانون جي ڀڃڪڙي جي الزام هيٺ گرفتار ٿيندڙ صحافين کي پوليس طرفان اڪثر سخت تشدد جو نشانو بڻايو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14704229 |title=United Arab Emirates – Media |work=BBC News |date=15 June 2012 |access-date=28 March 2024 |archive-date=6 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140206064027/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14704229 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات جي 2013ع واري سالنامي موجب، ملڪ ۾ ست عربي اخبارون، اٺ انگريزي اخبارون، ۽ هڪ ٽيگالاگ ٻوليءَ ۾ اخبار شايع ٿيندي آهي، جيڪا گڏيل عرب امارات اندر ئي تيار ۽ ڇپي ٿي.
نوان ميڊيا پليٽفارم، جهڙوڪ [[فيس بڪ]]، [[ايڪس (سماجي رابطن جي ويب سائيٽ)|ايڪس]]، [[يوٽيوب]] ۽ [[انسٽاگرام]]، گڏيل عرب امارات ۾ سرڪاري ادارن توڙي عوام پاران وڏي پيماني تي استعمال ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;u.aeb&quot;&gt;{{cite web|title=Types of media – The Official Portal of the UAE Government|url=https://u.ae/en/media/media-in-the-uae/types-of-media|access-date=9 August 2021|website=u.ae|language=en|archive-date=9 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809072741/https://u.ae/en/media/media-in-the-uae/types-of-media|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات جي حڪومت عوام سان رابطو قائم ڪرڻ ۽ انهن جون ضرورتون ٻڌڻ لاءِ سرڪاري سماجي رابطن وارن حسابن جو استعمال ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;u.aeb&quot; /&gt;
تازن سالن ۾ گڏيل عرب امارات ۾ ڊجيٽل ميڊيا جي استعمال ۾ نمايان اضافو ڏٺو ويو آهي، جنهن جو وڏو سبب نوجوان آبادي ۾ [[سنيپ چيٽ]] ۽ [[ٽڪ ٽاڪ]] جهڙن پليٽفارمن جو وسيع استعمال آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 May 2023 |title=Report: UAE is the social media capital of the world |url=https://arab.news/jtfmt |access-date=19 October 2023 |website=Arab News |language=en}}&lt;/ref&gt; انهن پليٽفارمن تي سرگرم اثرانداز شخصيتون (انفلوئنسر) مختلف رجحانن کي فروغ ڏيڻ ۽ شين ۽ خدمتن جي تشهير ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;ndtv.com&quot;&gt;{{Cite web |title=UAE Is The Global Leader In Social Media: Report |url=https://www.ndtv.com/feature/uae-is-the-global-leader-in-social-media-report-4018999 |access-date=19 October 2023 |website=NDTV.com |archive-date=26 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126161202/https://www.ndtv.com/feature/uae-is-the-global-leader-in-social-media-report-4018999 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; حڪومت پڻ برقي حڪومتي خدمتن کي بهتر بڻائڻ ۽ ذهين شهرن جي تصور کي هٿي ڏيڻ لاءِ ڪيترائي ڊجيٽل قدم کنيا آهن، جيڪي ٽيڪنالاجي جي ترقيءَ لاءِ گڏيل عرب امارات جي وابستگي کي ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;ndtv.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Emam |first=Soha |date=22 February 2023 |title=UAE Social Media Statistics [Updated 2023] |url=https://www.meltwater.com/en/blog/social-media-statistics-uae |access-date=19 October 2023 |website=Meltwater |language=en |archive-date=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922005049/https://www.meltwater.com/en/blog/social-media-statistics-uae |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== طعام ===
{{Main|اماراتي طعام}}

[[File:Luqaimat.jpg|thumb|190px|[[عربي قهوو]] ۽ [[لقيمات]]، جيڪو هڪ روايتي اماراتي مٺو آهي.]]

اماراتي ماڻهن جي روايتي خوراڪ هميشه کان چانور، مڇي ۽ گوشت تي ٻڌل رهي آهي. گڏيل عرب امارات جي ماڻهن پنهنجي گهڻي خوراڪ اولهه ۽ ڏکڻ ايشيا جي ٻين ملڪن، جن ۾ ايران، سعودي عرب، عمان، پاڪستان ۽ هندستان شامل آهن، تان اختيار ڪئي آهي. سامونڊي خوراڪ صدين کان اماراتي غذا جو بنيادي حصو رهي آهي. گوشت ۽ چانور پڻ بنيادي خوراڪ آهن، جن ۾ [[ڍڳي جو گوشت ۽ رڍ جو گوشت|رڍ ۽ دنبي جو گوشت]] ٻڪري ۽ ڳائي جي گوشت کان وڌيڪ پسند ڪيو ويندو آهي. مشهور مشروبات ۾ قهوو ۽ چانهه شامل آهن، جن ۾ [[هيل]] يا [[زعفران]] شامل ڪري انهن کي منفرد ذائقو ڏنو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/travel/food.asp |title=UAE Travel&amp; Tourism: Food &amp; Drink |work=UAEinteract |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611160248/http://www.uaeinteract.com/travel/food.asp |archive-date=11 June 2009 }}&lt;/ref&gt;

مشهور اماراتي روايتي کاڌن ۾ ''ٿريد''، ''مجبوس''، ''خبيصه''، ''خمير'' ۽ ''چباب'' جي ماني شامل آهن، جڏهن ته [[لقيمات]] هڪ مشهور اماراتي مٺائي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Samtani|first=Kumar|date=8 January 2018|title=7 Traditional Emirati Dishes to Try in Dubai|url=https://eatyourworld.com/blog/7-traditional-emirati-dishes-to-try-in-dubai/|access-date=18 August 2021|website=Eat Your World Blog|language=en-US|archive-date=18 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818054023/https://eatyourworld.com/blog/7-traditional-emirati-dishes-to-try-in-dubai/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

مغربي ثقافت جي اثر هيٺ، نوجوانن ۾ تيار خوراڪ (فاسٽ فوڊ) تمام گهڻي مقبول ٿي چڪي آهي، ايتري قدر جو فاسٽ فوڊ جي ضرورت کان وڌيڪ استعمال جي خطرن بابت آگاهي مهمون به هلائڻيون پيون آهن.&lt;ref&gt;[http://gulfnews.com/news/gulf/uae/the-uae-s-big-fat-problem-1.1050951 The UAE's big fat problem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141229022813/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/the-uae-s-big-fat-problem-1.1050951 |date=29 December 2014 }}. ''Gulf News''. (19 July 2012). Retrieved 26 January 2014.&lt;/ref&gt; شراب رڳو هوٽلن جي ريسٽورنٽن ۽ بارن ۾ پيش ڪرڻ جي اجازت آهي. سڀني نائيٽ ڪلبن کي شراب وڪڻڻ جي اجازت حاصل آهي. ڪجهه مخصوص سپرمارڪيٽن ۾ به شراب وڪرو ڪئي ويندي آهي، پر اهي شيون الڳ حصن ۾ رکيل هونديون آهن. اهڙيءَ طرح، سوئر جو گوشت، جيڪو [[حرام]] (مسلمانن لاءِ جائز نه آهي) آهي، سڀني وڏن سپرمارڪيٽن ۾ الڳ حصن ۾ وڪرو ڪيو ويندو آهي. جيتوڻيڪ شراب پيئڻ جي اجازت آهي، پر عام هنڌن تي نشي جي حالت ۾ هجڻ يا رت ۾ شراب جي ڪنهن به مقدار سان موٽر گاڏي هلائڻ غيرقانوني آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alloexpat.com/abu_dhabi_expat_forum/alcohol-and-pork-licenses-t6912.html |title=Alcohol and Pork Licenses |publisher=Alloexpat.com |date=30 May 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805054659/http://www.alloexpat.com/abu_dhabi_expat_forum/alcohol-and-pork-licenses-t6912.html |archive-date=5 August 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== رانديون ===
{{Main|گڏيل عرب امارات ۾ رانديون}}

[[File:Yas Marina Circuit, October 12, 2018 SkySat (cropped).jpg|thumb|[[ياس مرينا سرڪٽ]]، [[ابو ظهبي]]]]

[[فارمولا ون]] گڏيل عرب امارات ۾ خاص طور تي تمام گهڻي مقبول آهي، ۽ هر سال [[ابو ظهبي]] جي [[ياس ٻيٽ]] تي واقع [[ياس مرينا سرڪٽ]] ۾ گرانڊ پري مقابلو منعقد ڪيو ويندو آهي. هيءَ ريس شام جي وقت ٿيندي آهي، ۽ اها دنيا جي پهرين گرانڊ پري هئي جيڪا ڏينهن جي روشنيءَ ۾ شروع ٿي ۽ رات جي وقت ختم ٿي.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abu Dhabi confirms 5pm race start|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/78061|work=Autosport|date=28 August 2009|access-date=28 March 2024|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626215828/https://www.autosport.com/f1/news/78061/abu-dhabi-confirms-5pm-race-start|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ٻين مشهور راندين ۾ [[اُٺن جي ڊوڙ]]، [[باز پالڻ]]، [[برداشت واري گهوڙي سواري]] ۽ [[ٽينس]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uae.gov.ae/Government/sports.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611135303/http://www.uae.gov.ae/Government/sports.htm|archive-date=11 June 2008 |title=UAE Sports |publisher=Uae.gov.ae }}&lt;/ref&gt; [[دبئي]] جي امارت ٻن وڏن [[گولف]] ڪلبن، [[دبئي گولف ڪلب]] ۽ [[امارات گولف ڪلب]]، جو پڻ گهر آهي.

وندر ۽ تفريح کان علاوه، رانديون قومي سڃاڻپ جي تعمير ۾ به اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. مثال طور، باز پالڻ 1971ع ۾ ملڪ جي قيام کان وٺي قومي علامت طور استعمال ٿيندو رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wakefield |first1=Sarina |title=Falconry as heritage in the United Arab Emirates |journal=World Archaeology |date=2012 |volume=44 |issue=2 |pages=284|doi=10.1080/00438243.2012.669644 }}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات نه رڳو ملڪ اندر باز پالڻ جي روايت کي برقرار رکيو آهي، پر بين الاقوامي سطح تي پڻ [[يونيسڪو]] پاران باز پالڻ کي [[غير مادي ثقافتي ورثو]] تسليم ڪرائڻ جي عمل ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wakefield |first1=Sarina |title=Falconry as heritage in the United Arab Emirates |journal=World Archaeology |date=2012 |volume=44 |issue=2 |pages=286–288|doi=10.1080/00438243.2012.669644 }}&lt;/ref&gt;

ماضي ۾ اُٺن جي ڊوڙ ۾ ٻارن کي جوڪي طور استعمال ڪيو ويندو هو، جنهن تي عالمي سطح تي سخت تنقيد ڪئي وئي. آخرڪار، گڏيل عرب امارات اهڙا قانون منظور ڪيا، جن تحت هن راند ۾ ٻارن جي استعمال تي پابندي لڳائي وئي، جنهن کان پوءِ تقريباً سڀني ٻارن وارن جوڪين کي فوري طور هٽايو ويو.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4063391.stm Middle East | Help for Gulf child camel jockeys] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230329094909/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4063391.stm |date=29 March 2023 }}. BBC News (2 December 2004). Retrieved 10 October 2015.&lt;/ref&gt; بعد ۾ ٻارن جي جوڪين واري مسئلي، جيڪو انساني حقن جي ڀڃڪڙي جو معاملو بڻيل هو، جي حل لاءِ روبوٽ جوڪي متعارف ڪرايا ويا. [[انصار برني]] کي هن شعبي ۾ ڪيل سندس خدمتن جي ڪري اڪثر ساراهيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/308742-ansar-burney-%E2%80%94-a-true-champion-of-human-rights|title=Ansar Burney – a true champion of human rights|access-date=19 July 2018|archive-date=23 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123143428/https://www.thenews.com.pk/archive/print/308742-ansar-burney-%E2%80%94-a-true-champion-of-human-rights|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== فٽبال ====
{{further|گڏيل عرب امارات ۾ فٽبال|}}

[[File:Abu Dhabi Zayed Sports City Stadium 1.jpg|thumb|[[زايد اسپورٽس سٽي اسٽيڊيم]]، [[ابو ظهبي]]]]

[[فٽبال]] گڏيل عرب امارات ۾ هڪ تمام مشهور راند آهي. [[النصر دبئي اسپورٽس ڪلب|النصر]]، [[العين ڪلب|العين]]، [[الواصل فٽبال ڪلب|الواصل]]، [[شارجا فٽبال ڪلب|شارجا]]، [[الوحده فٽبال ڪلب|الوحده]]، [[شباب الاهلي دبئي فٽبال ڪلب|شباب الاهلي]]، [[بني ياس ڪلب|بني ياس]]، [[امارات ڪلب|امارات]] ۽ [[الجزيره ڪلب|الجزيره]] سڀ کان وڌيڪ مشهور ٽيمون آهن ۽ ڊگهي عرصي کان علائقائي چيمپئن رهڻ جي شهرت رکن ٿيون. [[گڏيل عرب امارات فٽبال ايسوسيئيشن]] 1974ع ۾ قائم ڪئي وئي، ۽ ان وقت کان وٺي هن اداري پنهنجي وقت ۽ وسيلن کي فٽبال جي واڌاري، [[نوجوانن جا پروگرام|نوجوانن جي پروگرامن]] جي تنظيم، ۽ نه رڳو رانديگرن، پر علائقائي ٽيمن سان لاڳاپيل آفيسرن ۽ ڪوچن جي صلاحيتن کي بهتر بڻائڻ لاءِ وقف ڪري ڇڏيو آهي.

[[گڏيل عرب امارات قومي فٽبال ٽيم|گڏيل عرب امارات جي سينيئر مردن جي قومي ٽيم]] [[1990ع فيفا عالمي ڪپ|1990ع]] ۾ اٽلي ۾ منعقد ٿيل [[فيفا عالمي ڪپ]] لاءِ ڪواليفاءِ ڪئي (ساڻس گڏ [[مصر قومي فٽبال ٽيم|مصر]] پڻ ڪواليفاءِ ٿيو) ۽ ٽورنامينٽ ۾ 24هين پوزيشن حاصل ڪئي. هي مسلسل ٽيون عالمي ڪپ هو، جنهن ۾ ٻه عرب ملڪ ڪواليفاءِ ٿيا؛ ان کان اڳ [[1982ع فيفا عالمي ڪپ|1982ع]] ۾ [[ڪويت قومي فٽبال ٽيم|ڪويت]] ۽ [[الجزائر قومي فٽبال ٽيم|الجزائر]]، ۽ [[1986ع فيفا عالمي ڪپ|1986ع]] ۾ [[عراق قومي فٽبال ٽيم|عراق]] ۽ الجزائر ڪواليفاءِ ٿيا هئا. گڏيل عرب امارات [[گلف ڪپ آف نيشنز|گلف ڪپ چيمپئن شپ]] ٻه ڀيرا کٽي آهي: پهريون ڀيرو جنوري 2007ع ۾، جيڪا [[ابو ظهبي]] ۾ منعقد ٿي، ۽ ٻيون ڀيرو جنوري 2013ع ۾، جيڪا [[بحرين]] ۾ ٿي. ان کان علاوه ٽيم چار ڀيرا رنر اپ ۽ چار ڀيرا ٽئين نمبر تي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gulfnews.com/indepth/gulfcup2007/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318080035/http://www.gulfnews.com/indepth/gulfcup2007/index.html |archive-date=18 March 2007 |title=Gulf Cup 2007 |work=Gulf News }}&lt;/ref&gt;

گڏيل عرب امارات 1996ع ۾ [[1996ع اي ايف سي ايشيائي ڪپ|اي ايف سي ايشيائي ڪپ]] جي ميزباني ڪئي ۽ فائنل تائين پهتو، جتي هو آخرڪار چيمپئن بڻجندڙ ٽيم کان شڪست کائي ٻئي نمبر تي رهيو. ان ڪارڪردگي جي بنياد تي ٽيم [[1999ع فيفا ڪنفيڊريشنز ڪپ|1997ع ڪنفيڊريشنز ڪپ]] لاءِ ايشيائي نمائندي طور ڪواليفاءِ ٿي ۽ ڇهون نمبر حاصل ڪيو. ٽيم [[2015ع اي ايف سي ايشيائي ڪپ|2015ع ايشيائي ڪپ]] ۾ آسٽريليا ۾ ٽئين نمبر تي پڻ رهي. اولمپڪ سطح تي گڏيل عرب امارات [[2010ع ايشيائي رانديون ۾ فٽبال|2010ع]] ۾ ٻئي ۽ [[2018ع ايشيائي رانديون – مردن جو مقابلو|2018ع]] ۾ ٽئين نمبر تي رهيو، جڏهن ته [[2012ع سمر اولمپڪس ۾ فٽبال|2012ع لنڊن اولمپڪس]] ۾ حصو وٺي 15هين پوزيشن حاصل ڪئي. [[عرب ڪپ]] ۾ ٽيم [[2005ع بين الاقوامي عرب دوستاڻو ٽورنامينٽ|2005ع]] ۾ سوئٽزرلينڊ ۾ ٻئي ۽ 2025ع ۾ قطر ۾ ٽئين نمبر تي رهي. ٻين کٽيل مقابلن ۾ [[ڪيرن ڪپ ساڪر|2005ع ڪيرن ڪپ]]، 2000ع [[ايل جي ڪپ (فٽبال)|ايل جي ڪپ]]، سعودي عرب ۾ [[2013ع او ايس اين ڪپ]] ۽ [[فرينڊشپ ٽورنامينٽ]] شامل آهن، جنهن ۾ ٽيم ٻه ڀيرا فاتح، ٻه ڀيرا رنر اپ ۽ هڪ ڀيرو ٽئين نمبر تي رهي.

اماراتي ڪلبن جي بين الاقوامي ڪارڪردگي جي لحاظ کان، العين [[2018ع فيفا ڪلب عالمي ڪپ]] لاءِ ڪواليفاءِ ڪيو، جتي هن اوشيانيا، آفريڪا ۽ ڏکڻ آمريڪا جي چيمپئن ڪلبن کي شڪست ڏئي فائنل تائين رسائي حاصل ڪئي، پر يورپي چيمپئن [[ريئل ميڊرڊ ڪلب ڊي فٽبال|ريئل ميڊرڊ]] کان هارائي رنر اپ رهيو. العين وڌايل [[2025ع فيفا ڪلب عالمي ڪپ]] لاءِ پڻ ڪواليفاءِ ڪيو، جتي هن ٽي پوائنٽون حاصل ڪيون پر گروپ مرحلي مان اڳتي نه وڌي سگهيو. العين [[اي ايف سي چيمپئنز ليگ ايليٽ]] ٻه ڀيرا، [[2002–03ع اي ايف سي چيمپئنز ليگ|2003ع]] ۽ [[2023–24ع اي ايف سي چيمپئنز ليگ|2024ع]] ۾ کٽي، جڏهن ته [[2005ع اي ايف سي چيمپئنز ليگ|2005ع]] ۽ [[2016ع اي ايف سي چيمپئنز ليگ|2016ع]] ۾ رنر اپ رهيو. اهڙي ئي ڪاميابي [[شباب الاهلي دبئي فٽبال ڪلب|شباب الاهلي]] 2015ع ۾ پڻ حاصل ڪئي. العين [[1998–99ع ايشيائي ڪلب چيمپئن شپ|1999ع]] ۾ ٽئين نمبر تي به رهيو، جڏهن ته الواصل به [[1992–93ع ايشيائي ڪلب چيمپئن شپ|1993ع]] ۾ ساڳي پوزيشن حاصل ڪئي.

[[اي ايف سي چيمپئنز ليگ ٽو]] ۾ الشعب (هاڻوڪو شارجا) [[1994–95ع ايشيائي ڪپ ونرز ڪپ|1995ع]] ۾ رنر اپ رهيو ۽ 30 سال پوءِ [[2025ع اي ايف سي چيمپئنز ليگ ٽو فائنل|2025ع]] ۾ لقب کٽيو. [[اي جي سي ايف ايف گلف ڪلب چيمپئنز ليگ|اي جي سي ايف ايف چيمپئنز ليگ]] جون اٺ ايڊيشنون اماراتي ڪلبن کٽيون، جن مان گهڻيون [[شباب العربي]] (جيڪو هاڻي شباب الاهلي جو حصو آهي) کٽيون. اهو ڪلب چار ڀيرا رنر اپ ۽ ٻه ڀيرا ٽئين نمبر تي به رهيو. العين 2024ع جي [[آفريڪا–ايشيا–پئسفڪ ڪپ]]، جيڪا [[2024ع فيفا انٽرڪنٽينينٽل ڪپ]] جو حصو هئي، ۾ پڻ رنر اپ رهيو. [[گڏيل عرب امارات–مراڪش سپر ڪپ]] جا صرف ٻه ايڊيشن، جيڪي 2015ع ۽ 2016ع ۾ منعقد ٿيا، ٻنهي ۾ اماراتي ڪلب فاتح رهيا، جڏهن ته 2025ع ۾ منعقد ٿيل چارئي [[گڏيل عرب امارات–قطر سپر ڪپ سيريز]] ۽ چيلينج ڪپن ۾ به اماراتي ڪلبن ڪاميابي حاصل ڪئي.

اماراتي ملڪيت گڏيل عرب امارات کان ٻاهر به ڪيترن ئي پيشاور فٽبال ڪلبن تائين پکڙيل آهي، جيڪا برطانيا ۾ قائم [[سٽي فٽبال گروپ]] ذريعي هلائي وڃي ٿي. هن هولڊنگ ڪمپنيءَ جي اڪثريتي ملڪيت ابو ظهبي ۾ رجسٽرڊ هڪ سيڙپڪاري اداري وٽ آهي، جيڪو [[منصور بن زايد آل نهيان|شيخ منصور بن زايد آل نهيان]] جي ڪنٽرول هيٺ آهي. هي گروپ ڪيترن ئي ملڪن جي ڪلبن ۾ مڪمل يا جزوي ملڪيت رکي ٿو، جن ۾ [[مانچسٽر سٽي فٽبال ڪلب]] (انگلينڊ)، [[نيويارڪ سٽي فٽبال ڪلب]] (آمريڪا)، [[ميلبورن سٽي فٽبال ڪلب]] (آسٽريليا)، [[يوڪوهاما ايف مارينوس]] (جاپان)، جيرونا فٽبال ڪلب (اسپين)، [[اي ايس ٽروا اي سي]] (فرانس)، [[لومل ايس ڪي]] (بيلجيم)، ۽ [[پاليرمو فٽبال ڪلب]] (اٽلي) شامل آهن.

==== ڪرڪيٽ ====
{{further|گڏيل عرب امارات ۾ ڪرڪيٽ|گڏيل عرب امارات ۾ ڪرڪيٽ جي ميدانن جي فهرست}}

[[File:Sheikh Zayed Cricket Stadium-01.jpg|thumb|[[شيخ زايد ڪرڪيٽ اسٽيڊيم]]، [[ابو ظهبي]]]]

[[ڪرڪيٽ]] گڏيل عرب امارات ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور راندين مان هڪ آهي، جنهن جو وڏو سبب [[ڏکڻ ايشيائي علائقائي سهڪار تنظيم]] (سارڪ) جي ملڪن، برطانيا ۽ آسٽريليا مان آيل پرڏيهي رهواسين جي وڏي آبادي آهي. [[بين الاقوامي ڪرڪيٽ ڪائونسل]] (ICC) جو هيڊ ڪوارٽر 2005ع کان [[دبئي اسپورٽس سٽي]] ۾ قائم آهي، جنهن ۾ [[آءِ سي سي اڪيڊمي]] پڻ شامل آهي، جيڪا 2009ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/icc-headquarters-to-stay-in-dubai/story-QDVppxrQuTZBM6hBHABuIP.html|title=ICC headquarters to stay in Dubai|newspaper=Hindustan Times|date=14 October 2010|access-date=6 November 2021|archive-date=6 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106070711/https://www.hindustantimes.com/cricket/icc-headquarters-to-stay-in-dubai/story-QDVppxrQuTZBM6hBHABuIP.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات ۾ ڪيترائي بين الاقوامي ڪرڪيٽ اسٽيڊيم موجود آهن، جيڪي مقامي آبهوا ۽ دبئي جي عالمي ٽرانسپورٽ مرڪز هجڻ سبب بين الاقوامي ٽورنامينٽن ۽ &quot;غيرجانبدار&quot; ٻطرفي سيريز لاءِ بار بار استعمال ڪيا ويندا آهن.

گڏيل عرب امارات ۾ منعقد ٿيل اهم بين الاقوامي ڪرڪيٽ ٽورنامينٽن ۾ [[2014ع انڊر-19 ڪرڪيٽ عالمي ڪپ]]، [[2021ع مردن جو ٽي ٽوئنٽي عالمي ڪپ|2021ع آءِ سي سي مردن جو ٽي ٽوئنٽي عالمي ڪپ]]، ۽ [[ايشيا ڪپ]] جا ٽي ايڊيشن (1984ع، 1995ع ۽ 2018ع) شامل آهن. مشهور ڪرڪيٽ ميدانن ۾ [[شارجا ڪرڪيٽ اسٽيڊيم|شارجا ڪرڪيٽ ايسوسيئيشن اسٽيڊيم]] [[شارجا]] ۾،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/uae.shtml |title=UAE Cricket Timeline |publisher=Cricketeurope4.net |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709093903/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/uae.shtml |archive-date=9 July 2012 }}&lt;/ref&gt; [[شيخ زايد ڪرڪيٽ اسٽيڊيم]] [[ابو ظهبي]] ۾، ۽ [[دبئي انٽرنيشنل ڪرڪيٽ اسٽيڊيم]] دبئي ۾ شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://content-uk.cricinfo.com/other/content/ground/country.html?country=27 |title=Cricinfo&amp;nbsp;– Grounds&amp;nbsp;– United Arab Emirates |work=Content-uk.cricinfo.com |date=17 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106155437/http://content-uk.cricinfo.com/other/content/ground/country.html?country=27 |archive-date=6 January 2009 }}&lt;/ref&gt;

[[امارات ڪرڪيٽ بورڊ]] (ECB) 1990ع ۾ آءِ سي سي جو ميمبر بڻيو. [[گڏيل عرب امارات قومي ڪرڪيٽ ٽيم]] ٻن ڀيرا [[ڪرڪيٽ عالمي ڪپ]] لاءِ ڪواليفاءِ ڪري چڪي آهي ([[1996ع ڪرڪيٽ عالمي ڪپ|1996ع]] ۽ [[2015ع ڪرڪيٽ عالمي ڪپ|2015ع]])&lt;ref&gt;{{cite web |author=Nayar, K.R. |url=http://gulfnews.com/sport/cricket/not-stumped-by-uae-cricket-issues-khan-1.130154 |title=Not stumped by UAE cricket issues&amp;nbsp;– Khan |work=Gulf News |date=6 September 2008 |access-date=1 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150406013456/http://gulfnews.com/sport/cricket/not-stumped-by-uae-cricket-issues-khan-1.130154 |archive-date=6 April 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/qualification/qualification-overview|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104135014/http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/qualification/qualification-overview|url-status=dead|title=Qualification – Cricket World Cup 2015 Qualifier &amp;#124; ICC|archive-date=4 November 2013}}&lt;/ref&gt; ۽ ٻن ڀيرا [[مردن جو ٽي ٽوئنٽي عالمي ڪپ|آءِ سي سي مردن جي ٽي ٽوئنٽي عالمي ڪپ]] لاءِ پڻ ڪواليفاءِ ڪري چڪي آهي ([[2014ع ورلڊ ٽوئنٽي20|2014ع]] ۽ [[2022ع مردن جو ٽي ٽوئنٽي عالمي ڪپ|2022ع]])۔ [[گڏيل عرب امارات عورتن جي قومي ڪرڪيٽ ٽيم]] پڻ ايشيا جي مضبوط ايسوسيئيٽ ٽيمن مان هڪ آهي، جيڪا خاص طور [[2018ع عورتن جي ورلڊ ٽوئنٽي20 ڪواليفائر]] ۾ شرڪت ڪري چڪي آهي.

[[2009ع سري لنڪا قومي ڪرڪيٽ ٽيم تي حملو|2009ع ۾ سري لنڪا جي قومي ڪرڪيٽ ٽيم تي حملي]] کان پوءِ، گڏيل عرب امارات لڳ ڀڳ هڪ ڏهاڪي تائين [[پاڪستان قومي ڪرڪيٽ ٽيم]] جو ''ڊي فيڪٽو'' گهرو ميدان بڻيو، ۽ ان دوران [[پاڪستان سپر ليگ]] جي ميزباني پڻ ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/pakistan-not-to-play-home-matches-in-uae-anymore-pcb-ceo/story-tYo1UuA3czorquuVluZzxL.html|title=Pakistan not to play home matches in UAE anymore: PCB CEO|date=24 September 2019|website=Hindustan Times|access-date=28 March 2024|archive-date=7 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207070811/https://www.hindustantimes.com/cricket/pakistan-not-to-play-home-matches-in-uae-anymore-pcb-ceo/story-tYo1UuA3czorquuVluZzxL.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=15 December 2018|title=UAE to host matches for Pakistan Super League next year|url=https://www.arabnews.com/node/1421216/sport|access-date=19 February 2021|website=Arab News|language=en|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510192704/https://www.arabnews.com/node/1421216/sport|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گڏيل عرب امارات [[انڊين پريميئر ليگ]] (IPL) جي 2020ع واري مڪمل ايڊيشن جي ميزباني پڻ ڪئي، جڏهن ته 2014ع ۽ 2021ع جي انڊين پريميئر ليگ جا جزوي ايڊيشن پڻ هتي منعقد ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2 August 2020|title=IPL 2020 to be held from September 19 to November 10|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ipl-2020-to-be-held-in-uae-from-september-19-to-november-10/story-GeHbVaf1f4zv07p3V8RGwO.html|access-date=9 May 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510144717/https://www.hindustantimes.com/cricket/ipl-2020-to-be-held-in-uae-from-september-19-to-november-10/story-GeHbVaf1f4zv07p3V8RGwO.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Portal|گڏيل عرب امارات|ايشيا}}
* [[گڏيل عرب امارات سان لاڳاپيل موضوعن جي فهرست]]
* [[گڏيل عرب امارات جو خاڪو]]
{{clear}}

== ذريعا ==
* {{Cite book
 |title=ٽرُوشيل رياستن کان گڏيل عرب امارات تائين: تبديليءَ جي مرحلي ۾ هڪ سماج
 |url=https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse
 |last=Heard-Bey
 |first=Frauke
 |publisher=Longman
 |year=1996
 |isbn=978-0-582-27728-1
 |location=London
 |oclc=38355501
}}

== نوٽس ۽ حوالا ==
{{Notelist}}
{{Reflist|group=lower-alpha}}
{{Reflist}}

&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Sister project links|voy=United Arab Emirates}}

* [https://www.government.ae/ گڏيل عرب امارات جي حڪومت جو سرڪاري پورٽل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200224133814/https://government.ae/ |date=24 February 2020 }}, ([https://u.ae/ U.AE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250519193329/https://u.ae/ |date=2025-05-19 }})
* [https://web.archive.org/web/20260116121621/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates گڏيل عرب امارات]. ''[[دي ورلڊ فيڪٽ بڪ]]''. [[سينٽرل انٽيليجنس ايجنسي]].
* {{GovPubs|uae}}
* {{Wikiatlas|United Arab Emirates}}
* [https://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/ARE/Year/2011/Summary گڏيل عرب امارات بابت عالمي بئنڪ جي واپاري انگ اکرن جو خلاصو]
* [https://web.archive.org/web/20171010164537/http://www.poiresources.com/info/history-of-united-arab-emirates/ برونز دور کان موجوده دور تائين گڏيل عرب امارات جي تاريخ جو وقتوار خاڪو]

{{United Arab Emirates topics}}
{{Emirates of the United Arab Emirates|titlestyle=background:#ddf;}}
{{Navboxes
|title=لاڳاپيل مضمون
|list=
{{Countries of Asia}}
{{Middle East}}
{{Arabian Plate}}
{{Countries and territories bordering the Indian Ocean}}
{{Countries bordering the Persian Gulf}}
}}

{{Organisation of Islamic Cooperation|state=collapsed}}
{{Arab League}}
{{Gulf Cooperation Council}}
{{Shanghai Cooperation Organization}}
{{BRICS}}
{{Monarchies|state=collapsed}}
{{Authority control}}
{{Coord|24|N|54|E|display=title}}

[[زمرو:گڏيل عرب امارات| ]]
[[زمرو:گڏيل عرب امارات ۾ 1971ع جون قائم ٿيل شيون]]
[[زمرو:عرب جزيرو نما]]
[[زمرو:اهي ملڪ ۽ علائقا جتي عربي سرڪاري ٻولي آهي]]
[[زمرو:وڊيو ڪلپ رکندڙ مضمون]]
[[زمرو:ايشيا جا ملڪ]]
[[زمرو:وفاقي بادشاهتون]]
[[زمرو:اسلامي بادشاهتون]]
[[زمرو:عرب ليگ جا رڪن ملڪ]]
[[زمرو:گلف ڪوآپريشن ڪائونسل جا رڪن ملڪ]]
[[زمرو:اسلامي سهڪار تنظيم جا رڪن ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل قومن جا رڪن ملڪ]]
[[زمرو:برڪس ملڪ]]
[[زمرو:1971ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:اولهه ايشيا جا ملڪ]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{OIC}}
[[زمرو:ملڪ]]
[[زمرو:بادشاهتون]]
[[زمرو:ايشيا ۾ ملڪ]]
[[زمرو:عربستان جا ملڪ]]
[[زمرو:وچ اوڀر جا ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل عرب امارتون]]
[[زمرو:عرب ليگ جا ميمبر ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:بي آر آءِ سي ايس قومون]]
[[زمرو:عربي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:عربي سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>9ucl1e425d2bwqlroz92ue70arrx98b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڦاروا يا فالسا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11251</id>
    <revision>
      <id>430311</id>
      <parentid>295095</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:50:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5459" sha1="g5lbwj5s2njy5bwazigrphnsdz52ecg" xml:space="preserve">{{Short description|Species of flowering plant in the family Malvaceae}}
{{Speciesbox
|image=Phalsa03_Asit.jpg
|image2=Phalsa09 Asit.jpg
|image_caption=Flowers and leaves
|status = LC
|status_system = IUCN3.1
|status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 20 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=Botanic Gardens Conservation International (BGCI). |author2=IUCN SSC Global Tree Specialist Group |date=2019 |title=''Grewia asiatica'' |volume=2019 |page=e.T147027384A147027386 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T147027384A147027386.en |access-date=20 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|genus=Grewia
|species=asiatica
|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]
|synonyms_ref=&lt;ref name=&quot;834064-1&quot; &gt;{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:834064-1 |title=''Grewia asiatica'' L. |author=&lt;!--Not stated--&gt; |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=3 June 2021 |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603044444/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:834064-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|synonyms=
*''Grewia hainesiana'' &lt;small&gt;Hole&lt;/small&gt;
*''Grewia obtecta'' &lt;small&gt;Wall.&lt;/small&gt;
*''Grewia subinaequalis'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
}}
'''ڦاروا''' (انگريزي: Grewia asiatica؛ اردو:فالسا)، گلن واري ٻوٽن جو ھڪڙو قسم آھي جيڪو خاندان مالوئسي کان تعلق رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;fop2&quot;&gt;Flora of India [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&amp;taxon_id=242413284 ''Grewia asiatica'']&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;pier2&quot;&gt;Pacific Island Ecosystems at Risk: [http://www.hear.org/Pier/species/grewia_asiatica.htm ''Grewia asiatica'']&lt;/ref&gt; هڪ ٻيو ٻوٽو، گريويا سيلٽيڊيفوليا (Grewia celtidifolia) شروعاتي طور تي ڦاروا جي ٻوٽن جي ھڪڙي قسم کي سمجھيو ويندو ھو، پر ھاڻي ھڪ الڳ نسل طور سڃاتو وڃي ٿو.

اھا ھڪ جهاڙي يا ننڍڙو وڻ آھي جيڪو 8 ميٽر ڊگھو ٿئي ٿو. پن گول، 5-18 سينٽي ڊگها ۽ ويڪرو، 1-1.5 سينٽي ميٽر هوندو آهي. ٻوٽا ڪيترن ئي جهنڊ ۾ پيدا ٿين ٿا، انفرادي گل اٽڪل 2 سينٽي قطر جا، جن ۾ پنج وڏا (12 ملي ميٽر) سيپل ۽ پنج ننڍا (4-5 ملي ميٽر) پيٽل هوندا آهن، پيلا ٿين ٿا. ميوو، جن کي به ڦاروا چيو ويندو آهي، کائڻ لائق ڊروپ 5-12 ملي ميٽر قطر جو آهي، پڪي ٿيڻ تي واڱڻائي کان ڪارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;fwa2&quot;&gt;Flora of Western Australia: [http://florabase.calm.wa.gov.au/browse/flora?f=220&amp;level=s&amp;id=20000&amp;type=l ''Grewia asiatica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070901170122/http://florabase.calm.wa.gov.au/browse/flora?f=220&amp;level=s&amp;id=20000&amp;type=l|date=2007-09-01}}&lt;/ref&gt;

ڦاروا کي فارسيءَ توڙي هندستانيءَ ۾ فالسه چوندا آهن. هي هندستان جي سڀني ڀاڱن ۾ ٿيندا آهن. هي ٻيرن وانگي ککڙن وارن ميون مان آهن، مگر قد ۾ ٻيرن کان ننڍا ٿيندا آهن. رنگ جا ڪارا ٿين ٿا ۽ کائڻ ۾ کٽا ٿين ٿا. لوڻ لائي ڪچا کائيندا اٿن ۽ ڪڏهن ڪڏهن کٽاڻ لاءِ ڀاڄيءَ يا ٻوڙ ۾ يا آچار ۾ ڪم آڻيندا آهن. انهن مان شربت به جوڙيندا آهن.اڪثر گرميءَ وارن مهينن ۾ ٿيندا آهن. سانوڻ جي موسم ۾ ٻج پوکيندا آهن، مگر قلمن مان به ٿين ٿا. ڪي ڪي وڻ ته قد ۾ سورهن فوٽن تائين هلن ٿا. زمين مٺي ۽ چڱي هئڻ گهرجي نه ته وڌيڪ کٽا ٿيندا.&lt;ref&gt;ڪتاب: باغ ۽ باغباني؛ ليکڪ: مرزا قليچ بيگ؛ ايڊيشن:1960؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;

==طب==
* نالا: ڦاروا، اردو فالسه، هندي: پهالسه، فارسي: پالسا ۽ پيروڪ.
* اثر: سرد خشڪ
* نقصان: سرد مزاجن لاء 
* ميل: گلقند، وزن: ٻه تولا
* سڃاڻپ: ڪاري رنگ جا گول ۽ کٽا داڻا ٿيندا آهن.
* خاصيت: دل، دماغ ۽ جگر کي طاقت ڏين ٿا، صفرا جو تپ، رت جو جوش، الٽي، دست، هڏڪي، جگر جي گرمي ۽ گهڻي اُڃ کي گهٽائڻ ۽ هٽائڻ لاءِ مفيد آهن. هن وڻ جي پاڙن ۽ ڦارؤن کي گڏي شربت ڪري پياربو ته مثاني جي ڦٽ، سوزش، ۽ پيشاب جي ساڙي، سيني ۽ معدي جي حرارت کي فائدو ڪندو.&lt;ref&gt;ڪتاب: فرھنگ جعفري، ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ ايڊيشن: 2007ع؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو.&lt;/ref&gt;
==گيلري==
&lt;gallery&gt;
Phalsa01_Asit.jpg|پن
Phalsa02_Asit.jpg|پن
Phalsa04_Asit.jpg|گل
Phalsa05_Asit.jpg|گل
Phalsa06_Asit.jpg|گل
Phalsa07_Asit.jpg|گل
Phalsa08_Asit.jpg|میوو
Phalsa09_Asit.jpg|میوو
Phalsa10_Asit.jpg|میوو
Phalsa11_Asit.jpg|میوو
GA12.JPG|میوو
Phalsa13_Asit.jpg|میو
Phalsa14_Asit.jpg|میوو ۽ ٻج
&lt;/gallery&gt;

==پڻ ڏسو==
* [[ڪاريون ٻيريون|ڪارا شهتوت]]


==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ٻوٽا]]
[[زمرو:ميوا]]
[[زمرو:آئي يو سي اين خطري کان دور جنسن جي ڳاڙهي فهرست]]</text>
      <sha1>g5lbwj5s2njy5bwazigrphnsdz52ecg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڏاکڻي قطب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12034</id>
    <revision>
      <id>430306</id>
      <parentid>398831</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7648" sha1="q0h68l6zsamw9plnmogo02ewofxwonm" xml:space="preserve">{{About|the Geographic South Pole}}
{{Short description|Southernmost point on Earth}}

[[Image:Pole-south.gif|thumb|upright=1.4|{{ordered list |ڏکڻ جاگرافيائي قطب|ڏکڻ مقناطيسي قطب (2007)|ڏکڻ جيو مقناطيسي قطب (2005)|ناقابل رسائي ڏکڻ قطب}}]]
[[File:Geographic Southpole crop.jpg|thumb|upright=1.25|جاگرافيائي ڏکڻ قطب ساڄي پاسي هڪ لٺ سان نشان لڳل آهي.]]
[[File:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|thumb|upright=1.4|ناسا ([[NASA]]) جي تصوير 2005ع ۾ انٽارڪٽيڪا ۽ ڏکڻ قطب ڏيکاريندي.]]
'''ڏاکڻي قطب''' (South Pole)، جنهن کي جاگرافيائي ڏکڻ قطب يا زميني ڏکڻ قطب پڻ چيو ويندو آهي، ڌرتيءَ جو ڏاکڻو نقطو آهي ۽ اتر قطب کان ڌرتيءَ جي سامهون واري پاسي، سڀني طرفن ۾ 20,004 ڪلوميٽر (12,430 ميل) جي فاصلي تي واقع آهي. اهو انهن ٻن نقطن مان هڪ آهي جتي ڌرتيءَ جي گردش جو محور ان جي مٿاڇري کي ٽڪرائيندو آهي.

انٽارڪٽيڪا جي براعظم تي واقع، اهو آمريڪا جي امنڈسین اسکاٹ Amundsen-Scott South Pole اسٽيشن جو ماڳ آهي، جيڪو 1956ع ۾ قائم ڪيو ويو ۽ ان سال کان مستقل طور تي ملازم آهي. جاگرافيائي ڏکڻ قطب ڏکڻ مقناطيسي قطب کان مختلف آهي، جنهن جي پوزيشن ڌرتيءَ جي مقناطيسي فيلڊ جي بنياد تي بيان ڪئي وئي آهي. ڏکڻ قطب ڏکڻ جو مرڪز آهي.

== اترین قطب ==
{{Coord|90|S|0|E|display=title}}

ڌرتيءَ جي گولي جي هڪ انتها. ان جي ٻي انتها [[ڏکڻ قطب]] هوندي آهي. انهن ٻنهي انتهائن تي موسم انتهائي سرد هوندي آهي ۽ ڇهن مهينن جو ڏينهن ۽ ڇهن مهينن جي رات ٿيندي آهي، ڌرتي پنهنجي محور جي چوگرد گردش ڪندي آهي اهي انهيءَ محور جون ٻه پڇاڙيون هونديون آهن. مٿين پڇاڙيءَ کي اتر قطب North Pole) ۽ هيٺين پڇاڙيءَ کي (South Pole) چوندا آهن. خط استوا کان پري هئڻ ڪري اتي ٻارنهن ئي مهينا [[برف]] ڄميل هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اتر قطب : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%AA%D8%B1%20%D9%82%D8%B7%D8%A8 |access-date=2016-05-20 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410173622/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%AA%D8%B1%20%D9%82%D8%B7%D8%A8 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;پروفيسر گيڪي (Prof. Geikie) ۽ ٻين ڀوڻ _ وگيان جي ڪتابن مان ڏيئي، پوءِ آرڪٽڪ  ريجن جو جيڪو احوال لوڪمانيه ڏنو آهي، سو مختصر طرح هن ريت آهي:
اتر قطب ڏي وڃبو، ته پهرين هيءَ ڳالهه ڌيان ڇڪائيندي ته سج ۽ ٻيا گرهه نڪي اڀرندي کان اڀرن ٿا، نڪي الهندي ڏي لهن ٿا؛ پر سڄو آڪاش منڊل ائين پيو گولائيءَ ۾ ڦري، جيئن ڪو ماڻهو کليل ڌوپ ڇٽي پنهنجي مٿان پيو ڦيرائي. اهو ڦيرو الهندي کان شروع ٿئي ٿو ۽ اڀرندي ڏي پورو ٿئي ٿو. هر هڪ ڦيرو چوويهه ڪلاڪن ۾ پورو ٿئي ٿو. ائين هڪ سؤ اسي ڦيرا پورا ٿين يعني ڇهه مهينا گذرن، ته پوءِ سج ائين اڀرندو نظر ايندو آهي، جو ڄڻ ته ڏکڻ طرف کان اڀري ٿو  ۽ اتر ڏي چڙهندو وڃي ٿو. وري جڏهن سورج ڏکڻائڻ ٿيندو آهي يعني ڏکڻ طرف ڏي ويندو، تڏهن تارا ٽمڪندا نظر ايندا آهن. انهيءَ ريت اُتي ڇهه مهينا ڏينهن ته ڇهه مهينا رات! مطلب ته ٿلهي ليکي سڄي سال ۾ ڏينهن رڳو هڪڙو ٿيندو آهي، جو ڇهه مهينا ساندهه هلندو آهي، ۽ رات به ڇهن مهينن جي يڪي ٿيندي آهي، ايترو آهي ته اها يڪي ڇهه مهينن جي رات سمورو وقت ڪاري ٻاٽ لائي ڪانه بيٺي هوندي آهي. صبح ۽ سانجهيءَ جي شفق جو به سوجهرو ٿئي ٿو. اها شفق به ڪنڀر جي چڪ وانگر ڦرندي وتي، ۽ هرهڪ ڦيرو چوويهه ڪلاڪن ۾ پورو ڪندي وتي. ڇهن مهينن جي رات کانپوءِ پرڀات ٿيڻ شروع ٿيندي آهي، ته اول ٿورڙي روشني ٿيندي آهي، ۽ ٽمڪندڙ تارن مان ٿورا ٿورا غائب ٿيڻ لڳندا آهن. پوءِ لالاڻ وڌندي ويندي آهي، ته رفته رفته سڀ تارا گم ٿي ويندا آهن، ۽ پوءِ پرهه باکون ڪڍندي آهي.&lt;ref&gt;{ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page9.html}}{{*   To such a man (stationed at the North Pole) the sun going into the northern hemisphere in his annual course will appear as coming up from the South, and he will express the idea by saying that 'the sun has risen in the south,' however strange the expression may seem to us,&quot; B: G Tilak: The Artic Home in the Vedas p.46:}}}
&lt;/ref&gt;ڊاڪٽر وارن ۽ ٻين عالمن جي ڪتابن مان حوالا ڏيئي، لوڪمانيه تلڪ ڄاڻايو آهي، ته هر ڪنهن سال، 29 جنوريءَ جي، پرڀات ٿيڻ شروع ٿيندي آهي، ۽ ستيتاليهه ڏينهن ساندهه پرڀات جي لالاڻ ڏسڻ ۾ ايندي آهي؛ تنهن کانپوءِ سج اُڀرندي (ڦرندو) نظر ايندو آهي. سج هڪ واريءَ نڪرندو آهي، ته هڪ سؤ چورانوي ڏينهن ساندهه بيٺو هوندو آهي. هر ڪنهن سال 25 سيپٽمبر جي سج لهندو آهي، ته به نماشام واري شفق اٺيتاليهه ڏينهن ساندهه لقاءُ لڳائي بيٺي هوندي آهي، يعني 13 نومبر کان وٺي رات ٿيندي آهي. مطلب ته ورهيه جي 365 ڏينهن مان ستيتاليهه ڏينهن پرڀات، هڪ سؤ چورانوي ڏينهن سج جو سوجهرو، اَٺيتاليهه ڏينهن نماشام جي شفق ۽ ڇاهتر ڏينهن رات ٿيندي آهي. وقتي، رات جي اوندهه ڇاهتر بدران فقط سٺ ڏينهن هلندي آهي. اهو تفاوت اُتي جي وايو منڊل ۽ ٻين سببن ڪري ٿيندو آهي. اهي ڪن يوروپين جا اکين ڏٺا احوال آهن، جي لوڪمانيه سندن لکيل ڪتابن مان ڪڍي، پنهنجي ڪتاب ”آرڪٽڪ&lt;ref&gt;{ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page10.html#_ftn4}}}
&lt;/ref&gt; . هوم“ ۾ ڄاڻايا آهن..

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڏاکڻي قطب]]
[[زمرو:قطبين]]
[[زمرو:ڌرتي جو اڌ ڏاکڻي حصو]]
[[زمرو:زمين جا انتهائي نقطا]]
[[زمرو:انٽارڪٽيڪا جي جاگرافي]]</text>
      <sha1>q0h68l6zsamw9plnmogo02ewofxwonm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آتم تلريجا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13691</id>
    <revision>
      <id>430389</id>
      <parentid>97917</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3700" sha1="kav9xn4ol5137pxivbqoaywf35vjjrh" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = آتم تلريجا
| birth_date = 1936ع
| birth_place = [[روهڙي]]، [[سنڌ]]
| death_date = 8 نومبر 2008ع
| occupation = ليکڪ، اداڪار، هدايتڪار
| known_for = سنڌي، هندي ۽ پنجابي ناٽڪ
}}

'''آتم تلريجا''' سنڌي ليکڪ، اداڪار ۽ هدايتڪار هو. سندس جنم 1936ع ۾ [[روهڙي]]، [[سنڌ]] ۾ ٿيو. تعليم مئٽرڪ تائين حاصل ڪيائين. ورهاڱي کان پوءِ [[ڀارت]] لڏي ويو ۽ [[دهلي]]ءَ ۾ رهائش اختيار ڪيائين. سندس ڄمڻ جي صحيح تاريخ بابت ماخذن ۾ اختلاف آهي: ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا'' 9 نومبر ڄاڻائي ٿي، جڏهن ته هڪ اخبار جي تاريخي ڪالم ۾ 8 نومبر ڏنل آهي؛ سنڌيانا سندس وفات جي عمر 72 سال لکي ٿي. انهيءَ اختلاف سبب هتي ڄمڻ جو رڳو سال درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%AA%D9%85%20%D8%AA%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%AC%D8%A7 آتم تلريجا]، ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا''، جلد پهريون، داخلا نمبر 228.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DailySindh&quot;&gt;[https://dailysindh.blogspot.com/2013/11/8.html اڄوڪو ڏينهن 8 نومبر تاريخ جي دري مان]، روزاني سنڌ، 8 نومبر 2013ع.&lt;/ref&gt;

== ناٽڪي ڪم ==
تلريجا سنڌي، هندي ۽ پنجابي ٻولين جي 40 کان وڌيڪ ناٽڪن ۾ اداڪاري ۽ هدايتڪاري ڪئي. سنڌيانا ۾ سندس ناٽڪن جا مثال ’مومل راڻو‘، ’سنڌين سنڌ ڇڏي‘، ’اَمي يا ممي‘، ’زال ڪري تال‘، ’الٽي گنگا‘، ’پاڳل‘، ’اُلجهن‘، ’سوهڻي مهيوال‘، ’چڪر په چڪر‘ ۽ ’بيبي بڻي ولايتي‘ ڏنل آهن. هن آل انڊيا ريڊيو ۽ ٽيليويزن لاءِ به ڪيترائي ناٽڪ پيش ڪيا.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot; /&gt;

ڊاڪٽر محمد يوسف پنهور جي ڪتاب ''سنڌي ناٽڪ جي تاريخ'' موجب، 1972ع ڌاري تلريجا ۽ گوپال پنجواڻيءَ جي ڪوششن سان دهليءَ ۾ مهراڻ ناٽڪ منڊلي قائم ٿي. ڪتاب ۾ ٻنهي کي منڊليءَ جا مکيه ليکڪ ۽ هدايتڪار ڄاڻايو ويو آهي. منڊليءَ جا ڪامياب ناٽڪ ’اَمي يا ممي‘، ’زال ڪري ٿي تال‘، ’ڄيٺو ميٺو‘ ۽ ’موالي ملڪ جا والي‘ هئا.&lt;ref name=&quot;NatakHistory&quot;&gt;ڊاڪٽر محمد يوسف پنهور، [https://www.drpathan.com/images/Doc/NEW/%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A_%D9%86%D8%A7%D9%BD%DA%AA_%D8%AC%D9%8A_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE_.pdf ''سنڌي ناٽڪ جي تاريخ'']، انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي، سنڌ يونيورسٽي، 1992ع، ص. 48.&lt;/ref&gt;

== مڃتا ==
سنڌيانا موجب، تلريجا ’ڪرائي ڪا مڪان‘، ’سنيوگ‘، ’خالي صاحب‘ ۽ ’بيبي بڻي ولايتي‘ سميت مختلف ناٽڪن ۾ ڪم ڪيو. 1978ع جي آل انڊيا سنڌي ناٽڪ چٽاڀيٽيءَ ۾ ’ڏوهي ڪير‘ لاءِ کيس بهترين اداڪاريءَ جو انعام مليو.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot; /&gt;

== وفات ==
آتم تلريجا 8 نومبر 2008ع تي وفات ڪئي. سنڌيانا سندس عمر 72 سال ڄاڻائي ٿي؛ ڄمڻ جي تاريخ بابت موجود اختلاف سبب عمر جي صحيح ڳڻپ قطعي طور طئي نٿي ٿئي.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot; /&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>kav9xn4ol5137pxivbqoaywf35vjjrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چيڪ جمهوريا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13758</id>
    <revision>
      <id>430303</id>
      <parentid>429027</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20109" sha1="nu95iufca893hkht2ajxudrawlcp0pt" xml:space="preserve">{{Short description|Country in Central Europe}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = چيڪ جمهوريه&lt;br&gt;Czech Republic
| common_name = Czechia
| linking_name = the Czech Republic&lt;!--to link to &quot;[Topic] of the Czech Republic&quot; articles--&gt;
| native_name = {{native name|cs|Česká republika}}
| image_flag = Flag of the Czech Republic.svg
| image_coat = Coat of arms of the Czech Republic.svg
| coa_size = 80
| symbol_type = {{nowrap|[[Coat of arms of the Czech Republic|Coat of arms]]}}
| national_motto = &lt;br/&gt;{{native phrase|cs|[[Truth prevails|Pravda vítězí]]}}&lt;br /&gt;&quot;Truth prevails&quot;
| national_anthem = &lt;br/&gt;{{native phrase|cs|[[Kde domov můj]]|nolink=yes}}&lt;br /&gt;&quot;Where My Home Is&quot;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.5em;&quot;&gt;[[File:Czech anthem.ogg]]&lt;/div&gt;
| image_map = {{Switcher|[[File:Czech Republic (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:EU-Czechia.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of the European Union|default=2}}
| map_caption = {{map caption |countryprefix=the |location_color=ڳاڙهو سائو |region=يورپ|region_color=ڳاڙهو گري|subregion=يورپي يونين ۾|subregion_color=سائو|legend=EU-Czechia.svg}}
| image_map2 = 
| capital = [[پراگ]]
| coordinates = {{Coord|50|05|N|14|28|E|type:city}}
| largest_city = گاديءَ جو شهر
| languages_type = سرڪاري ٻولي
| languages = چيڪ ٻولي&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.czech.cz/en/67019-czech-language |title=Czech language |work=Czech Republic – Official website |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Czech Republic)|Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic]] |access-date=14 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111106000422/http://www.czech.cz/en/67019-czech-language |archive-date=6 November 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| languages2_type = {{raise|0.3em |{{nobold|Officially recognized languages&lt;ref name=&quot;languages&quot;&gt;Citizens belonging to minorities, which traditionally and on a long-term basis live within the territory of the Czech Republic, enjoy the right to use their language in communication with authorities and in courts of law (for the list of recognized minorities see [http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ National Minorities Policy of the Government of the Czech Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120607051111/http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ |date=7 June 2012}}, Belarusian and Vietnamese since 4 July 2013, see [http://zpravy.idnes.cz/vietnamci-oficialni-narodnostni-mensinou-fiq-/domaci.aspx?c=A130703_133019_domaci_jj Česko má nové oficiální národnostní menšiny. Vietnamce a Bělorusy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130708074104/http://zpravy.idnes.cz/vietnamci-oficialni-narodnostni-mensinou-fiq-/domaci.aspx?c=A130703_133019_domaci_jj |date=8 July 2013}}). Article 25 of the Czech [[Charter of Fundamental Rights and Freedoms]] ensures the right of the national and ethnic minorities to education and communication with the authorities in their own language. Act No. 500/2004 Coll. (''The Administrative Rule'') in its paragraph 16 (4) (''Procedural Language'') ensures that a citizen of the Czech Republic who belongs to a national or an ethnic minority, which traditionally and on a long-term basis lives within the territory of the Czech Republic, has the right to address an administrative agency and proceed before it in the language of the minority. If the administrative agency has no employee with knowledge of the language, the agency is bound to obtain a translator at the agency's own expense. According to Act No. 273/2001 (''Concerning the Rights of Members of Minorities'') paragraph 9 (''The right to use language of a national minority in dealing with authorities and in front of the courts of law'') the same also applies to members of national minorities in the courts of law.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Slovak language may be considered an official language in the Czech Republic under certain circumstances, as defined by several laws – e.g. law 500/2004, 337/1992. Source: http://portal.gov.cz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050410043930/http://www.portal.gov.cz/ |date=10 April 2005}}. Cited: &quot;Například Správní řád (zákon č. 500/2004 Sb.) stanovuje: &quot;V řízení se jedná a písemnosti se vyhotovují v českém jazyce. Účastníci řízení mohou jednat a písemnosti mohou být předkládány i v jazyce slovenském&amp;nbsp;...&quot; (§&amp;nbsp;16, odstavec 1). Zákon o správě daní a poplatků (337/1992 Sb.) &quot;Úřední jazyk: Před správcem daně se jedná v jazyce českém nebo slovenském. Veškerá písemná podání se předkládají v češtině nebo slovenštině&amp;nbsp;...&quot; (§&amp;nbsp;3, odstavec 1). http://portal.gov.cz&lt;/ref&gt;}} }}
| languages2 = 
| ethnic_groups = {{vunblist|89% چيڪ|%3.3 موراوين|%0.9 سلوواڪ|%0.7 يوڪريني|%2.1% ٻيا|%4.0 ٻه قوميتون}}
| ethnic_groups_year = 2021
| ethnic_groups_ref = &lt;ref name=&quot;census2021&quot;&gt;{{cite web|title=Národnost|url=https://www.czso.cz/csu/scitani2021/narodnost|work=Census 2021|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|access-date=13 January 2022|archive-date=15 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115083026/https://www.czso.cz/csu/scitani2021/narodnost|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | 56.9% ڪو به مذهب نه آهي| 11.7% [[عيسائيت]]|1.2% ٻيا|30.1% جواب نه ڏنو ويو }}
| religion_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Náboženská víra|url=https://www.czso.cz/csu/scitani2021/nabozenska-vira|work=Census 2021|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|access-date=13 January 2022|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122135853/https://www.czso.cz/csu/scitani2021/nabozenska-vira|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| religion_year = 2021
| demonym = چيڪ
| government_type = وحداني، پارلياماني جمهوريه
| leader_title1 = صدر
| leader_name1 = پيٽر پاول
| leader_title2 = وزيراعظم
| leader_name2 = پيٽر فيالا
| legislature = پارليامينٽ
| upper_house = سينيٽ
| lower_house = ڊپٽيز جو چيمبر
| sovereignty_type = قائم ڪرڻ
| established_event1 = ڊچي آف بوهيميا
| established_date1 = {{circa}} 870ع
| established_event2 = بوهيميا جي بادشاهت
| established_date2 = 1198ع
| established_event3 = چيڪوسلواڪيا
| established_date3 = 28 آڪٽوبر 1918ع
| established_event4 = چيڪ ريپبلڪ
| established_date4 = 1 جنوري 1993ع
| area_km2 = 78,871
| area_footnote = &lt;ref name=landuse&gt;{{cite web |url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-vyhledavani&amp;vyhltext=plochy&amp;bkvt=cGxvY2h5&amp;katalog=all&amp;pvo=ZPR15|title=Land use (as at 31 December)|work=Public database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|access-date=11 May 2023}}&lt;/ref&gt;
| area_rank = 115th &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi = 30,452 &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| percent_water = 2.16 (as of 2022)&lt;ref name=landuse/&gt;
| population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 10,900,555&lt;ref&gt;{{cite web |title=Population – CZSO|url=https://www.czso.cz/csu/czso/population|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=23 March 2024}}&lt;/ref&gt;
| population_census = {{IncreaseNeutral}} 10,524,167&lt;ref name=&quot;census2021&quot;/&gt;
| population_estimate_year = 2023
| population_estimate_rank = 85th
| population_census_year = 2021
| population_density_km2 = 133
| population_density_sq_mi = 345 &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| population_density_rank = 91هون
| GDP_PPP = {{increase}} 539.318 ارب آمريڪي ڊالر&lt;ref name=&quot;IMFWEO.CZ&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=935,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Czechia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=11 October 2023}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = 2023
| GDP_PPP_rank = 46th
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} 49,025 آمريڪي ڊالر&lt;ref name=&quot;IMFWEO.CZ&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 39th
| GDP_nominal = {{increase}} 335.243 ارب آمريڪي ڊالر&lt;ref name=&quot;IMFWEO.CZ&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year = 2023
| GDP_nominal_rank = 47th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} 30,474 آمريڪي ڊالر&lt;ref name=&quot;IMFWEO.CZ&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 37th
| Gini = 24.2 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = 2020
| Gini_change = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref name=&quot;eurogini&quot;&gt;{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|title=Gini coefficient of equivalised disposable income|publisher=[[Eurostat]]|access-date=21 June 2022|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 
| HDI = 0.895 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = 2022&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|access-date=13 March 2024}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = 32nd
| currency = [[Czech koruna]]
| currency_code = CZK
| time_zone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| utc_offset_DST = +2
| time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| date_format = d. m. yyyy
| drives_on = right
| calling_code = [[Telephone numbers in the Czech Republic|+420]]{{efn|Code 42 was shared with [[Slovakia]] until 1997.}}
| patron_saint = [[Wenceslaus I, Duke of Bohemia|St. Wenceslaus]]
| iso3166code = CZ
| cctld = [[.cz]]{{Efn|Also [[.eu]], shared with other European Union member states.}}
| flag_p1 = Flag of the Czech Republic.svg
| today = 
}}
'''چيڪ جمهوريه''' (&lt;small&gt;'''[[انگريزي ٻولي|انگريزي]]''': Czech Republic؛ '''چيڪ ٻولي''': Česka republika)&lt;/small&gt;،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-370100.htm|title=Publications Office — Interinstitutional style guide — 7.1. Countries — 7.1.1. Designations and abbreviations to use|publisher=Publications Office|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412222619/http://publications.europa.eu/code/en/en-370100.htm|archive-date=12 April 2023|access-date=13 October 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جن کي &quot;چيڪيا&quot; (&lt;small&gt;Czechia&lt;/small&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://unterm.un.org/unterm2/en/view/4275087d-4018-4082-899d-95f37efeda65|title=the Czech Republic|publisher=The United Nations Terminology Database|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616122308/https://unterm.un.org/unterm2/en/view/4275087d-4018-4082-899d-95f37efeda65|archive-date=16 June 2023|access-date=28 November 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پڻ چيو ويندو آهي، مرڪزي يورپ ۾ هڪ زمين سان گھريل ملڪ آهي. اها تاريخي طور تي &quot;بوهيميا&quot; جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.radio.cz/bohemia-czechia-8220362|title=From Bohemia to Czechia|last1=Šitler|first1=Jiří|date=12 July 2016|website=Czech Radio|access-date=1 June 2021|archive-date=16 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016120038/https://english.radio.cz/bohemia-czechia-8220362|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ان جي حد ڏکڻ ۾ آسٽريا، اولهه ۾ جرمني، اتر اوڀر ۾ پولينڊ ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ سلوواڪيا سان ملن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mzv.cz/chicago/en/other_useful_information/information_about_the_czech_republic/index.html|title=Information about the Czech Republic|website=Czech Foreign Ministry|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403192723/http://www.mzv.cz/chicago/en/other_useful_information/information_about_the_czech_republic/index.html|archive-date=3 April 2016|access-date=25 March 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; چيڪ ريپبلڪ، گهڻو ڪري معتدل براعظمي ۽ سامونڊي آبهوا سان، هڪ جابلو ملڪ آهي جيڪو &lt;small&gt;'''78,871'''&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;'''30,452'''&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. ان گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر پراگ آهي. ٻين وڏن شهرن ۽ شهري علائقن ۾ برنو، اوستراوا، پلازين ۽ لبريڪ شامل آهن. 

[[يورپ]] جو هڪ وڏو ملڪ آهي جنهن جي گاديءَ جو هنڌ [[پراگ]] شهر آهي. سال 2011ع جي مردمشماريءَ مطابق هن ملڪ جي آبادي هڪ ڪروڙ، 4 لک، 36 هزار 560 آهي. هن ملڪ جي پکيڙ 78،866 چورس ڪلوميٽر آهي.  ريپبلڪ جن کي چيڪيا پڻ چيو ويندو آهي، مرڪزي يورپ ۾ هڪ زمين سان گھريل ملڪ آهي. تاريخي طور تي بوهيميا جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. ان جي سرحد ڏکڻ ۾ آسٽريا سان آهي. اولهه ۾ جرمني. اتر اوڀر ۾ پولينڊ ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ سلوواڪيا سان. چيڪ ريپبلڪ ۾ هڪ جبل وارو نظارو آهي جيڪو 78,871 چورس ڪلوميٽر (30,452 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. گهڻو ڪري معتدل براعظمي ۽ سامونڊي آبهوا سان. گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر پراگ آهي. ٻين وڏن شهرن ۽ شهري علائقن ۾ برنو، اوستراوا، پلازين ۽ لبريڪ شامل آهن. 

بوهيميا جي ڊچي 9هين صدي جي آخر ۾ گريٽ موراويا جي تحت قائم ڪئي وئي. ان کي باضابطه طور تي 1002ع ۾ [[پوتر رومي سلطنت|پوتر رومن سلطنت]] جي شاهي رياست طور تسليم ڪيو ويو ۽ سال &lt;small&gt;'''1198ع'''&lt;/small&gt; ۾ هڪ بادشاهت بڻجي ويو.&lt;ref name=&quot;The Path2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vlada.cz/assets/udalosti/vystavy/Cesty-ceske-ustavnosti.pdf|title=The Path of Czech Constitutionality|last1=Mlsna|first1=Petr|last2=Šlehofer|first2=F.|year=2010|work=1st edition|publisher=Úřad Vlády České Republiky (The Office of the Government of the Czech Republic)|location=Praha|pages=10–11|language=cs, en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116234802/http://www.vlada.cz/assets/udalosti/vystavy/Cesty-ceske-ustavnosti.pdf|archive-date=16 January 2013|access-date=31 October 2012|last3=Urban|first3=D.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nacr.cz/zpravy/zlatabula800.aspx|title=800 let Zlaté buly sicilské|last=Čumlivski|first=Denko|year=2012|publisher=National Archives of the Czech Republic (Národní Archiv České Republiky)|language=cs|archive-url=https://web.archive.org/web/20121128035158/http://www.nacr.cz/zpravy/zlatabula800.aspx|archive-date=28 November 2012|access-date=31 October 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;'''1526ع'''&lt;/small&gt; ۾ موهاڪس جي جنگ کان پوءِ، بوهيميا جون سڀئي زمينون هيبسبرگ جي بادشاهت ۾ ضم ٿي ويون. لڳ ڀڳ سو سال پوء پروٽسٽنٽ بوهيميا بغاوت ٽيهه سالن جي جنگ جو سبب بڻي. وائيٽ ماؤنٽين جي جنگ کان پوءِ، هيبسبرگ پنهنجي حڪمراني کي مضبوط ڪيو. سال 1806ع ۾ پوتر رومي سلطنت جي خاتمي سان، تاج زمينون آسٽريائي سلطنت جو حصو بڻجي ويون.

19هين صدي ۾، چيڪ زمينون وڌيڪ صنعتي ٿي ويون ۽ سال 1918ع ۾ ان جو گهڻو حصو پهرين چيڪوسلواڪ جمهوريه جو حصو بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QgX0bQ3Enj4C&amp;pg=PA76|title=Encyclopedia of the Cold War|last1=Dijk|first1=Ruud van|last2=Gray|first2=William Glenn|last3=Savranskaya|first3=Svetlana|last4=Suri|first4=Jeremi|last5=Zhai|first5=Qiang|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1135923112|page=76|access-date=13 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122052153/https://books.google.cz/books?id=QgX0bQ3Enj4C|archive-date=22 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پهرين عالمي جنگ کان پوءِ آسٽريا-هنگري جي خاتمي کان پوءِ، چيڪوسلواڪيا وچ ۽ اوڀر يورپ ۾ واحد ملڪ هو جيڪو جنگ جي سڃي عرصي ۾ پارليماني جمهوريت رهيو.&lt;ref name=&quot;Ash02&quot;&gt;Timothy Garton Ash ''[[iarchive:usesofadversitye0000gart h4f4|The Uses of Adversity]]'' Granta Books, 1991 {{ISBN|0-14-014038-7}} p. 60&lt;/ref&gt; سال 1938ع ۾ ميونخ معاهدي کان پوءِ، نازي جرمني منظم طريقي سان چيڪ زمينن تي ڪنٽرول ڪري ورتو. 

چيڪوسلواڪيا ٻئي مهاڀاري جنگ کانپوء 1945ع ۾ بحال ٿيو ۽ ٽن سالن پوء سال 1948ع ۾ هڪ بغاوت کانپوءِ هڪ اوڀر بلاڪ جي ڪميونسٽ رياست بڻجي ويو. سال 1968ع ۾ پراگ اسپرنگ دوران ملڪ تي سوويت جي اڳواڻي ۾ حملي ذريعي حڪومت ۽ معيشت کي آزاد ڪرڻ جي ڪوششن کي دٻايو ويو. نومبر 1989ع ۾، مخمل انقلاب ملڪ ۾ ڪميونسٽ راڄ کي ختم ڪيو ۽ جمهوريت بحال ڪيو. 31 ڊسمبر 1992ع تي، چيڪوسلواڪيا پر امن طريقي سان ٻن خودمختيار رياستن؛ چيڪ ريپبلڪ ۽ سلوواڪيا ۾ تقسيم ٿي ويو.

چيڪ ريپبلڪ هڪ وحداني پارلياماني جمهوريه ۽ ترقي يافته ملڪ آهي، جن ۾ هڪ ترقي يافته، اعليٰ آمدني واري سماجي مارڪيٽ معيشت آهي. اها هڪ يورپي سماجي ماڊل، عالمگير صحت جي سار سنڀال ۽ مفت ٽيوشن يونيورسٽي جي تعليم سان هڪ فلاحي رياست آهي. اها انساني ترقي جي انڊيڪس ۾ 32هين نمبر تي آهي. ملڪ گڏيل قومن، نيٽو، يورپي يونين، او اي سي ڊي، او ايس سي اي، ڪائونسل آف يورپ ۽ ويزگراڊ گروپ جو ميمبر آهي.

== نالو ==

== تاريخ ==

== جاگرافي == 

== حڪومت ۽ سياست ==

== معيشت ==

== آباديات ==

== ثقافت ==

== پڻ ڏسو ==
{| style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- style=&quot;background-color:lightblue;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |&lt;br/&gt;Česká republika&lt;br/&gt; جمهوريہ چيڪ 
|-
|- id=infObrazek
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot;|[[فائل:EU location CZE.svg |350px]]
|-
|- id=infObrazek
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot;|[[فائل:Coat of arms of the Czech Republic.svg |250px]]
|-
|- id=infObrazek
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot;|[[فائل: Flag of the Czech Republic.svg |250px]]
|-

! align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot; | گاديءَ جو هنڌ
|[[پراگ]]
|-
! align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot; |ملڪ جي پکيڙ
|78866 km²  
|-
! align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot; |آبادي
|10،538،275
|-
|}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ملڪ]]
[[زمرو:يورپي ملڪ]]
[[زمرو:جمهوريہ چيڪ]]
[[زمرو:زمين بند ملڪ]]
[[زمرو:وچ يورپ جا ملڪ]]
[[زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:يورپ جي ڪائونسل جون ڀاتي رياستون]]</text>
      <sha1>nu95iufca893hkht2ajxudrawlcp0pt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪراچي بندرگاھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31354</id>
    <revision>
      <id>430326</id>
      <parentid>426061</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21056" sha1="1ryp8ya0dfvgtqr4z47et5rfl3wzy2u" xml:space="preserve">{{Short description|سنڌ، پاڪستان ۾ سامونڊي بندرگاهه}}


{{Infobox port
| name = ڪراچي بندرگاهه
| image = Karachi Seaport.jpg
| image_size = 300px
| caption = ڪراچي بندرگاهه جو هڪ ڏيک
| country = [[پاڪستان]]
| location = [[ڪراچي]]، [[سنڌ]]، [[عربي سمنڊ]]
| coordinates = {{Coord|24.835|N|66.982|E|type:landmark_region:PK|display=inline,title}}
| locode = PKKHI&lt;ref name=&quot;UNLOCODE&quot;&gt;{{cite web |title=UNLOCODE (PK) – Pakistan |url=https://service.unece.org/trade/locodepk.htm |website=United Nations Economic Commission for Europe |access-date=29 October 2026}} {{مئل ڳنڍڻو|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| opened = 1854ع ۾ جديد بندرگاهه جا ڪم شروع
| operated = [[ڪراچي پورٽ ٽرسٽ]]
| owner = پاڪستان جي وفاقي حڪومت
| type = قدرتي بندرگاهه
| sizewater = 33 چورس ڪلوميٽر
| wharfs = 3
| berths = 34
| draft_depth = برٿ موجب مختلف؛ لڳ ڀڳ 7.5 کان 16 ميٽر
| cargotonnage = 53.951 ملين ٽن (مالي سال 2024–25)
| containervolume = 2.651 ملين TEU (مالي سال 2024–25)
| website = {{URL|https://kpt.gov.pk}}
}}

'''ڪراچي بندرگاهه''' (اردو: {{Nastaliq|کراچی بندرگاہ}}) [[ڪراچي]]، [[سنڌ]] ۾ [[عربي سمنڊ]] جي ڪناري واقع پاڪستان جي اهم سامونڊي بندرگاهن مان هڪ آهي. اهو ڪراچي بندر جي قدرتي آبي پٽيءَ ۾، ڪياماڙي، [[منوڙو، ڪراچي|منوڙي]] ۽ ڀرپاسي وارن سامونڊي علائقن جي وچ ۾ واقع آهي. بندرگاهه ملڪ جي درآمدي ۽ برآمدي واپار، مال برداري ۽ سامونڊي آمدرفت لاءِ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. ان جو انتظام ڪراچي پورٽ ٽرسٽ (KPT) ڪري ٿو، جيڪو 1886ع جي قانون تحت قائم ٿيو ۽ 1887ع ۾ ڪم شروع ڪيائين.&lt;ref name=&quot;KPT-history&quot;&gt;{{cite web |title=KPT History |url=https://kpt.gov.pk/pages/42/kpt-history |website=Karachi Port Trust |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KPTAct&quot;&gt;{{cite web |title=The Karachi Port Trust Act, 1886 |url=https://kpt.gov.pk/uploads/downloads/KPTAct_d206.pdf |website=Karachi Port Trust |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;

مالي سال 2024–25 ۾ ڪراچي پورٽ ٽرسٽ موجب بندرگاهه تي 53.951 ملين ٽن مال سنڀاليو ويو ۽ ڪنٽينرن جي آمدرفت 2.651 ملين TEU رهي. TEU يعني ويهه فوٽ ڊگهي معياري ڪنٽينر جي برابر ماپ آهي.&lt;ref name=&quot;KPT-stats&quot;&gt;{{cite web |title=Port Statistics |url=https://kpt.gov.pk/pages/21/port-statistics |website=Karachi Port Trust |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافيائي هنڌ ۽ بندرگاهه جون سهولتون ==

[[File:Admiralty Chart No 40 Karachi Harbour, Published 1906, New Edition 1918.jpg|thumb|right|alt=ڪراچي بندرگاهه ۽ سامونڊي چينل جو تاريخي نقشو|1906ع ۾ شايع ٿيل ڪراچي بندرگاهه جو سامونڊي نقشو]]

ڪراچي بندرگاهه ڪراچي جي اترئين عربي سامونڊي ڪناري تي واقع آهي. بندرگاهه جو پاڻي وارو حصو، لنگرگاهه ۽ سامونڊي چينل شهر جي بندر واري ڪناري سان ڳنڍيل آهن. ان جي ويجهو ڪياماڙي، منوڙو ۽ ڪراچي جا صنعتي ۽ واپاري علائقا آهن. ڪراچي بندرگاهه کي [[پورٽ قاسم]] ۽ [[گوادر بندرگاهه]] کان الڳ سمجهڻ گهرجي؛ اهي پاڪستان جا جدا بندرگاهه آهن.

ڪراچي پورٽ ٽرسٽ موجب بندرگاهه جو ڪل پکيڙ لڳ ڀڳ 33 چورس ڪلوميٽر آهي. ان ۾ اوڀر، اولهه ۽ ڏکڻ جا ٽي وڏا گهاٽ آهن. برٿن جي کوٽائي ۽ جهازن لاءِ اجازت ڏنل مسودو هر برٿ تي الڳ آهي، تنهنڪري سڄي بندرگاهه لاءِ هڪ ئي مقرر کوٽائي لاڳو نٿي ٿئي. ٽرسٽ جي ڄاڻ موجب بندرگاهه ۾ تيل ۽ ٻين مائع شين لاءِ ٽي مخصوص پيئر پڻ آهن.&lt;ref name=&quot;KPT-overview&quot;&gt;{{cite web |title=Overview of Karachi Port |url=https://kpt.gov.pk/pages/89/overview-of-karachi-port |website=Karachi Port Trust |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KPT-parameters&quot;&gt;{{cite web |title=Port Parameters |url=https://kpt.gov.pk/pages/24/port-parameters |website=Karachi Port Trust |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ ڪراچي بندرگاهه جا بنيادي انگ اکر
|- style=&quot;background:#d9edf7;&quot;
! خصوصيت !! تفصيل
|-
| انتظام ڪندڙ ادارو || ڪراچي پورٽ ٽرسٽ
|- style=&quot;background:#f3f8fb;&quot;
| گهاٽ || اوڀر، اولهه ۽ ڏکڻ
|-
| گهاٽن تي برٿ || اوڀر: 17؛ اولهه: 13؛ ڏکڻ: 4&lt;ref name=&quot;KPT-overview&quot;/&gt;
|- style=&quot;background:#f3f8fb;&quot;
| مائع مال جا پيئر || 3&lt;ref name=&quot;KPT-overview&quot;/&gt;
|-
| ڪل مال، مالي سال 2024–25 || 53.951 ملين ٽن&lt;ref name=&quot;KPT-stats&quot;/&gt;
|- style=&quot;background:#f3f8fb;&quot;
| ڪنٽينر، مالي سال 2024–25 || 2.651 ملين TEU&lt;ref name=&quot;KPT-stats&quot;/&gt;
|}

== تاريخ ==


ڪراچي بندرگاهه جي تاريخ شهر جي واڌ ۽ سامونڊي واپار سان ڳنڍيل آهي. ڪراچيءَ جي ڪناري ڀرسان قديم سامونڊي لنگهن بابت مختلف تاريخي حوالا ڏنا ويا آهن، جن ۾ نيارڪس جي سفرنامي ۽ يوناني ـ رومي دور جي واپاري متنن ۾ ذڪر ڪيل بندرگاهه شامل آهن. انهن قديم ماڳن کي موجوده ڪراچي بندرگاهه سان سڌو سنئون هڪجهڙو قرار ڏيڻ بابت پڪ ناهي؛ تنهنڪري انهن جو ذڪر علائقي جي سامونڊي واپار جي پسمنظر طور ڪرڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lendering |first=Jona |title=Nearchus |url=https://www.livius.org/articles/person/nearchus/ |website=Livius.org |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Indian Ocean Trade |url=https://www.penn.museum/sites/Roman%20Glass/Cullet/cullet_4map.html |website=University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology |access-date=29 October 2026 |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720110159/https://www.penn.museum/sites/Roman%20Glass/Cullet/cullet_4map.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1728ع ۾ سخت برساتن ۽ گپ سبب خَرَڪ واري پراڻي لنگرگاهه جو استعمال ڏکيو ٿيو. ان کان پوءِ واپاري آبادي ڪراچيءَ جي موجوده بندر واري علائقي ڏانهن وڌي. ڪولاچي نالي آباد ڳوٺ ۽ قلعي بند آباديءَ جي واڌ سان هي ماڳ علائقي جي سامونڊي واپار لاءِ وڌيڪ اهم بڻيو. اٺارهين صديءَ ۾ ڪولاچيءَ تي مختلف سنڌي ۽ بلوچستاني حڪمرانن جو اثر رهيو. 1783ع ڌاري ٽالپرن جي قبضي کان پوءِ بندر جي داخلا جي حفاظت لاءِ منوڙي تي قلعو تعمير ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Rustomji&quot;&gt;{{cite book |last=Rustomji |first=Behram Sohrab H. J. |title=Karachi, 1839–1947: A Short History of the Foundation and Growth of Karachi |publisher=Excelsior Electric Printing Works |location=Karachi |year=1952}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Gazetteer of the Province of Sind: Karachi District |volume=II |publisher=Government of Bombay |year=1919 |url=https://www.sindhiirrigation.gov.pk/Library/Books/Gazetteer%20of%20the%20Province%20of%20Sind%20Karachi%20District%20Vol%20II.pdf |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;

برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ جي فوج 1839ع ۾ ڪراچيءَ تي قبضو ڪيو. 1843ع ۾ سنڌ جي فتح کان پوءِ شهر ۽ بندرگاهه برطانوي هندستان جي سامونڊي واپار ۽ فوجي رسد لاءِ وڌيڪ اهم ٿيا. ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جي تاريخ موجب جديد بندرگاهه جا ڪم 1854ع ۾ شروع ٿيا: سامونڊي چينل کي کوٽيو ويو ۽ بندرگاهه کي شهر سان ڳنڍڻ لاءِ مولو يا ڪازوي ٺاهيو ويو. پوءِ منوڙو بريڪ واٽر، ڪياماڙي گرين، نيپيئر مولو پل ۽ نيٽو جٽي پل جهڙا ڪم ٿيا.&lt;ref name=&quot;KPT-history&quot;/&gt;
[[File:Kurrachee Harbour Works; Titan for laying blocks of Manora breakwater.jpg|thumb|right|alt=منوڙي بريڪ واٽر لاءِ پٿر جا بلاڪ رکڻ واري مشين|منوڙي بريڪ واٽر جي اڏاوت دوران بندرگاهه جا ڪم]]

1882ع ۾ گهاٽن جي اڏاوت شروع ٿي. اوڀر وارو گهاٽ ۽ نيپيئر مولو بوٽ وارف 1914ع تائين مڪمل ٿيا. اولهه وارو گهاٽ، هلڪي جهازن جا برٿ ۽ جهازن جي مرمت وارا برٿ 1927ع کان 1944ع جي وچ ۾ تعمير ڪيا ويا. 1886ع جي ڪراچي پورٽ ٽرسٽ ايڪٽ کان پوءِ ٽرسٽ 1887ع ۾ بندرگاهه جي انتظام لاءِ قائم ٿيو.&lt;ref name=&quot;KPT-history&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KPTAct&quot;/&gt;
[[File:Karachi Port Trust Building.jpg|thumb|right|alt=ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جي تاريخي عمارت|ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جي تاريخي عمارت]]

اوڻيهين صديءَ جي پوئين حصي ۾ ڪپهه، ڪڻڪ ۽ ٻين زرعي شين جي واپار سان بندرگاهه جي آمدرفت وڌي. آمريڪي گهرو ويڙهه دوران سنڌي ڪپهه جي برآمد ۾ واڌ ۽ 1869ع ۾ سوئيز ڪئنال جي کولڻ سان ڪراچيءَ جي سامونڊي واپار کي هٿي ملي. ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جي تاريخ موجب 1899ع تائين ڪراچي ڏکڻ ايشيا جو وڏي ۾ وڏو ڪڻڪ ۽ ڪپهه برآمد ڪندڙ بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;KPT-history&quot;/&gt;

پهرين عالمي جنگ دوران بندرگاهه برطانوي هندستان جي فوجي آمدرفت ۽ رسد لاءِ استعمال ٿيو. ٻي عالمي جنگ ۾ به ڪراچيءَ جو بندرگاهه فوجي سامان ۽ رسد جي منتقليءَ ۾ اهم رهيو. 1947ع ۾ پاڪستان جي قيام کان پوءِ ڪراچي بندرگاهه نئين ملڪ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻيو.&lt;ref name=&quot;KPT-history&quot;/&gt;

ڪنٽينر مال جي سنڀال 1973ع کان بندرگاهه جي سهولتن جو حصو آهي. وقت سان گڏ نوان ڪنٽينر ٽرمينل، ڪرينون، گودام ۽ سامونڊي چينل جي کوٽائيءَ جا ڪم شامل ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;KPT-overview&quot;/&gt;

== بندرگاهه جا ٽرمينل ۽ آپريشن ==
[[File:PK Karachi asv2020-02 img46 container port.jpg|thumb|right|alt=ڪراچي بندرگاهه ۾ ڪنٽينر ٽرمينل|ڪراچي بندرگاهه جو ڪنٽينر ٽرمينل]]

ڪراچي بندرگاهه جا ٽي ڪنٽينر ٽرمينل ڪراچي انٽرنيشنل ڪنٽينر ٽرمينل (KICT)، ڪراچي گيٽ وي ٽرمينل لميٽيڊ (KGTL) ۽ سائوٿ ايشيا پاڪستان ٽرمينل (SAPTL) آهن. اهي مختلف گهاٽن تي واقع آهن ۽ انهن جي برٿن، مسودي ۽ سهولتن جون حدون الڳ الڳ آهن.&lt;ref name=&quot;KPT-overview&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KPT-parameters&quot;/&gt;

* '''KICT:''' اولهه واري گهاٽ تي واقع ڪنٽينر ٽرمينل؛ ان 1998ع ۾ ڪم شروع ڪيو. ٽرمينل جي پنهنجي ڄاڻ موجب ان وٽ ٽي ڪنٽينر برٿ آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Profile – KICT |url=https://www.kictl.com/Profile?culture=en |website=Hutchison Ports KICT |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''KGTL:''' اوڀر واري گهاٽ تي برٿ 6–10 تي هلندڙ ڪنٽينر ٽرمينل. ڪراچي پورٽ ٽرسٽ ۽ AD Ports Group جي معاهدي تحت ٽرمينل لاءِ 50 سالن جي رعايتي انتظام جوڙيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=AD Ports Group signs 50-year concession agreement with Karachi Port Trust for container terminal |url=https://www.adportsgroup.com/en/news-and-media/2023/06/22/adpg-signs-50-year-concession-agreement-with-karachi-port |website=AD Ports Group |date=22 June 2023 |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;
* '''SAPTL:''' ڏکڻ واري گهاٽ تي واقع ڊيپ واٽر ڪنٽينر ٽرمينل. ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جي ڄاڻ موجب هن ٽرمينل تي مقرر برٿن جي اجازت ڏنل مسودي جي حد 16 ميٽر تائين آهي؛ اصل اجازت هر جهاز ۽ آپريشن جي حالت تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot;KPT-parameters&quot;/&gt;

اوڀر واري گهاٽ تي برٿ 11–17 لاءِ ڪراچي گيٽ وي ٽرمينل ملٽي پرپز لميٽيڊ (KGTML) عام ۽ بلڪ مال سنڀالي ٿو. 2024ع ۾ AD Ports Group ۽ ڪراچي پورٽ ٽرسٽ وچ ۾ انهن برٿن جي ترقي ۽ آپريشن لاءِ 25 سالن جو معاهدو ٿيو. هي معاهدو ڪنٽينر ٽرمينل KGTL کان الڳ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=AD Ports Group and Karachi Port Trust extend cooperation through 25-year concession agreement for bulk and general cargo terminal at Karachi Port |url=https://www.adportsgroup.com/en/news-and-media/2024/02/03/ad-portsgroup-and-karachi-port-trust-extend-cooperation-through-25-year-concession-agreement |website=AD Ports Group |date=3 February 2024 |access-date=29 October 2026}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

بندرگاهه ۾ تيل ۽ ڪيميائي شين لاءِ مخصوص پيئر، عام ۽ بلڪ مال جا برٿ، گودام ۽ مال رکڻ جا ميدان آهن. ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جا سامونڊي چينل ۽ برٿ وقت بوقت گاد ڪڍڻ ۽ کوٽائيءَ جي سارسنڀال جا محتاج هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ سامونڊي لهرون ۽ وهڪرا گاد گڏ ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;KPT-overview&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KPT-parameters&quot;/&gt;

== واپار ۽ ڪارڪردگي ==
مالي سال 2024–25 ۾ ڪراچي بندرگاهه تي مجموعي طور 53.951 ملين ٽن مال سنڀاليو ويو. ان ۾ 41.675 ملين ٽن خشڪ مال ۽ 12.276 ملين ٽن مائع بلڪ مال شامل هو. ساڳئي عرصي ۾ ڪنٽينر آمدرفت 2.651 ملين TEU رهي. اهي انگ ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جا سالياني انگ اکر آهن؛ ٻئي مالي سالن يا رڳو هڪ مخصوص مدت جا انگ انهن سان سڌي ڀيٽ لائق نه هوندا.&lt;ref name=&quot;KPT-stats&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جي مال سنڀالڻ جا انگ، مالي سال 2024–25
|- style=&quot;background:#d9edf7;&quot;
! قسم !! مقدار
|-
| ڪل مال || 53.951 ملين ٽن
|- style=&quot;background:#f3f8fb;&quot;
| خشڪ مال || 41.675 ملين ٽن
|-
| مائع بلڪ مال || 12.276 ملين ٽن
|- style=&quot;background:#f3f8fb;&quot;
| ڪنٽينر || 2.651 ملين TEU
|}

== واڌارا ۽ مستقبل جا منصوبا ==
بندرگاهه جي گنجائش وڌائڻ لاءِ چينل ۽ برٿن جي کوٽائي، ٽرمينل جي جديدڪاري ۽ مال رکڻ جي سهولتن ۾ واڌ جا منصوبا وقت بوقت پيش ٿيندا رهيا آهن. موجوده جهازن لاءِ اجازت ڏنل ڊيگهه ۽ مسودو هر برٿ تي مختلف آهي. 2025ع ۾ AD Ports Group هڪ معاهدي جو اعلان ڪيو، جنهن جو مقصد KGTL ۽ KGTML سان لاڳاپيل برٿن ۽ نيويگيشنل چينلن جي کوٽائي وڌائڻ هو. اهڙن منصوبن جي مڪمل ٿيڻ جي تاريخ ۽ عملي نتيجن کي الڳ سرڪاري اپڊيٽ سان ڏسڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KPT-parameters&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=AD Ports Group’s Karachi terminals sign major dredging agreement to expand throughput |url=https://www.adportsgroup.com/en/news-and-media/2025/09/02/ad-port-groups-karachi-terminals-in-pakistan-sign-major-dredging-agreement |website=AD Ports Group |date=2 September 2025 |access-date=29 October 2026}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

نومبر 2025ع ۾ ڪراچي بندرگاهه تي پاڪستان جي پهرين معياري بنڪرنگ سروس شروع ٿيڻ جي خبر ڏني وئي. بنڪرنگ مان مراد جهازن کي سامونڊي ٻارڻ فراهم ڪرڻ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ali |first=Kalbe |title=Pakistan enters bunkering market with first facility |url=https://www.dawn.com/news/1955932 |work=Dawn |date=19 November 2025 |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== ماحولياتي پهلو ==
ڪراچي بندرگاهه جي آس پاس سامونڊي ماحول ۾ مينگروو جا ٻيلا ۽ آبي پٽيون آهن. لياري نديءَ ۽ شهر جي نيڪال سان گڏ بندرگاهه جي علائقي ۾ شهري ۽ صنعتي گندي پاڻيءَ جي اچڻ بابت تحقيق ڪئي وئي آهي. 2021ع ۾ شايع ٿيل هڪ علمي اڀياس ڪراچي بندر جي سامونڊي پاڻيءَ جا نمونا جاچي آلودگي ۽ ڪجهه ڳري ڌاتن جي موجودگيءَ جي رپورٽ ڏني؛ ان جا نتيجا ان اڀياس جي نموني ۽ ماپيل هنڌن تائين محدود سمجهڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Nergis |first=Yasmin |last2=Butt |first2=Jawad Abdullah |last3=Sharif |first3=Mughal |title=Assessment of Marine Coastal Water Pollution from Karachi Harbour Pakistan |journal=International Journal of Economic and Environmental Geology |volume=12 |issue=2 |pages=27–31 |year=2021 |url=https://www.econ-environ-geol.org/index.php/ojs/article/view/348 |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;

28 جولاءِ 2003ع تي يوناني جهنڊي وارو تيل بردار جهاز ''تسمن اسپرٽ'' بندرگاهه ڀرسان ڪراچيءَ جي ڪناري تي ڦاٿو ۽ ان مان تيل خارج ٿيو. واقعي کان پوءِ سامونڊي حياتي ۽ ساحلي ماحول تي اثرن بابت خبرون ۽ رپورٽون شايع ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pakistan tackles huge oil spill |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3153071.stm |work=BBC News |date=15 August 2003 |access-date=29 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== تصويرون ==
&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
File:KARACHI Seaport.jpg|پورٽ گرانڊ ڀرسان بندرگاهه جو ڏيک
File:PK Karachi asv2020-02 img46 container port.jpg|ڪراچي بندرگاهه جو ڪنٽينر ٽرمينل
File:PK Karachi asv2020-02 img47 container port.jpg|بندرگاهه ۾ ڪنٽينر سنڀالڻ جون سهولتون
File:PK Karachi asv2020-02 img48 container port.jpg|بندرگاهه جو هڪ ٻيو ڪنٽينر علائقو
File:Khiport1906.jpg|1906ع ۾ ڪراچي بندرگاهه
&lt;/gallery&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[پورٽ قاسم]]
* [[گوادر بندرگاهه]]
* [[ڪراچي]]
* [[پاڪستان جا بندرگاهه]]
* [[پاڪستان ۾ آمدرفت]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
* Baillie, Alexander F. ''Kurrachee: Past, Present and Future''. 1890.
* Rustomji, Behram Sohrab H. J. ''Karachi, 1839–1947: A Short History of the Foundation and Growth of Karachi''. Excelsior Electric Printing Works, 1952.
* Rustomji, Behram Sohrab H. J., and Sohrab K. H. Katrak. ''Karachi During the British Era: Two Histories of a Modern City''. Oxford University Press, 2007.
* Government of Bombay. ''Gazetteer of the Province of Sind: Karachi District'', جلد II، 1919ع.
* Karachi Port Trust. ''KPT Year Book 2024–25''.
* World Bank. ''Pakistan: Karachi Ports Supply and Demand Assessment''.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://kpt.gov.pk/ ڪراچي پورٽ ٽرسٽ]
* [https://kpt.gov.pk/pages/21/port-statistics ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جا انگ اکر]
* [https://service.unece.org/trade/locodepk.htm گڏيل قومن جي بندرگاهن جا ڪوڊ] {{مئل ڳنڍڻو|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Port_of_Karachi ڪراچي بندرگاهه جون وڪي ميڊيا ڪامنز تصويرون]

{{پاڪستان جا بندرگاهه}}

[[زمرو:ڪراچي جا بندرگاهه]]
[[زمرو:پاڪستان جا بندرگاهه]]
[[زمرو:ڪراچي جي اقتصادي تاريخ]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ آمدرفت]]
[[زمرو:عربي سمنڊ جا بندرگاهه]]</text>
      <sha1>1ryp8ya0dfvgtqr4z47et5rfl3wzy2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>32386</id>
    <revision>
      <id>430518</id>
      <parentid>80498</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="548ab6d65ivdphm29z3ekwfu2ohgf7h" xml:space="preserve">[[زمرو:عسڪري تاريخ]]
[[زمرو:فوج]]</text>
      <sha1>548ab6d65ivdphm29z3ekwfu2ohgf7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430519</id>
      <parentid>430518</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="ew1ax18hps60w7uc3p1ctyh15imzpyo" xml:space="preserve">[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:فوجي مرڪز]]</text>
      <sha1>ew1ax18hps60w7uc3p1ctyh15imzpyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430520</id>
      <parentid>430519</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="60lwsk39xlgic5zb1s33svogzzifmhz" xml:space="preserve">
[[زمرو:فوجي مرڪز]]</text>
      <sha1>60lwsk39xlgic5zb1s33svogzzifmhz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430531</id>
      <parentid>430520</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>430531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="bu4v3tx4s4ptg9p3zbbg1cimjuh5teo" xml:space="preserve">[[زمرو:حملا]]
[[زمرو:فوجي مرڪز]]</text>
      <sha1>bu4v3tx4s4ptg9p3zbbg1cimjuh5teo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کجي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39513</id>
    <revision>
      <id>430312</id>
      <parentid>429058</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80744" sha1="cohrgx2qb5xctn8n1hxx0leiijvwdau" xml:space="preserve">{{Short description|کجيءَ جو وڻ، جيڪو پنهنجي مٺي ميوي لاءِ پوکيو ويندو آهي}}

{{Taxobox
| name             = کجي
| image            = Dates005.jpg
| image_alt        = کجيءَ تي کجورن جا ڇڳا
| image_caption    = کجيءَ تي پڪل کجورن جا ڇڳا

| regnum           = [[ٻوٽا]]
| unranked_divisio = [[زميني ٻوٽا]]
| unranked_classis = [[نلڪيدار ٻوٽا]]
| unranked_classis2 = [[ٻجدار ٻوٽا]]
| unranked_classis3 = [[گلدار ٻوٽا]]
| unranked_classis4 = [[يڪ لپي ٻوٽا]]
| unranked_classis5 = [[ڪوميلي نيڊز]]

| ordo             = [[اريڪيلز]]
| familia          = [[اريڪيسي]]
| genus            = ''[[فونيڪس (ٻوٽو)|Phoenix]]''
| species          = '''''Phoenix dactylifera'''''

| binomial         = ''Phoenix dactylifera''
| binomial_authority = [[ڪارل لينيئس|L.]]

| synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web
|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-152659
|title=Phoenix dactylifera L. — The Plant List
|website=The Plant List
|access-date=12 June 2015
|archive-date=17 April 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417123456/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-152659
}}&lt;/ref&gt;

| synonyms =
* ''Palma dactylifera'' (L.) Mill.
* ''Phoenix chevalieri'' D. Rivera, S. Ríos &amp; Obón
* ''Phoenix iberica'' D. Rivera, S. Ríos &amp; Obón
}}


'''کجي''':  '''فونيڪس ڊيڪٽائليفيرا''' (''Phoenix dactylifera'')، جيڪا عام طور '''کجور واري کجي''' جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي،&lt;ref name=GRIN&gt;{{GRIN | access-date = 10 December 2017}}&lt;/ref&gt; کجيءَ جي خاندان [[اريڪيسي]] جي گلدار ٻوٽن جي هڪ جنس آهي، جيڪا قدرتي طور [[فارس نار جي عرب رياستن]] کان وٺي [[ڀارت]] تائين واري علائقي ۾ ملي ٿي.&lt;ref name=kew/&gt; هن کي پنهنجي مٺي ۽ کاڌي لائق [[#ميوو|ميوي]]، يعني '''کجور'''، لاءِ پوکيو ويندو آهي. هي نسل [[اتر آفريڪا]]، [[وچ اوڀر]]، [[آسٽريليا]]، [[ڏکڻ ايشيا]]، [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]]، [[پورچوگال]]، [[اسپين]]، [[ميڊيٽرينين سمنڊ]] جي سامونڊي ڪنارن ۽ [[ڏاکڻي ڪيليفورنيا]] جي ريگستاني علائقن ۾ وڏي پيماني تي پوکي وڃي ٿي.&lt;ref name=kew/&gt; هي دنيا جي ڪيترن ئي [[خط استوا]]ئي ۽ [[ذيلي خط استوا]]ئي علائقن ۾ قدرتي طور به ڦهلجي چڪي آهي.&lt;ref name=&quot;kew&quot;&gt;{{Cite web |title=''Phoenix dactylifera'' L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:668912-1 |date=2024 |website=Plants of the World Online |publisher=[[رائل بوٽينڪ گارڊنز، ڪيو]] |access-date=1 May 2024 |archive-date=26 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826174633/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:668912-1 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=John T. Kartesz: [[اتر آمريڪا حياتياتي پروگرام]]|url=http://bonap.net/MapGallery/County/Phoenix%20dactylifera.png|title=Floristic synthesis of North America|location=Bracken Lane, [[چيپل هل، اتر ڪيرولائنا]]|access-date=19 April 2014|archive-date=20 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140420031950/http://bonap.net/MapGallery/County/Phoenix%20dactylifera.png|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FoC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200027092|title=''Phoenix dactylifera'' in Flora of China |website=[[اي فلوراز]]، چين جي فلورا|access-date=19 April 2014|archive-date=20 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140420041036/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200027092|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
''P. dactylifera'' جنس [[فونيڪس (ٻوٽو)|''Phoenix'']] جي [[نمونياتي جنس]] آهي، جنهن ۾ جهنگلي کجين جون لڳ ڀڳ 12 کان 19 جنسون شامل آهن.
کجيءَ جا وڻ لڳ ڀڳ {{convert|30|m|ft|0}} اوچا ٿيندا آهن.&lt;ref name=&quot;FoC&quot;/&gt; اهي يا ته اڪيلا وڌندا آهن يا هڪ ئي پاڙ واري نظام مان ڪيترن ئي تنن جي صورت ۾ جهنڊ ٺاهي وڌندا آهن. آهستي وڌندڙ هجڻ باوجود، مناسب سنڀال سان اهي 100 سالن کان وڌيڪ عرصو جيئرا رهي سگهن ٿا.&lt;ref name=Hodel&gt;{{cite book | last1=Hodel | first1=D.R. | last2=Johnson | first2=D.V. | title=Imported and American Varieties of Dates (''Phoenix Dactylifera'') in the United States | publisher=[[University of California Agriculture and Natural Resources]] (UCANR) | year=2007 | isbn=978-1-879906-78-5 | url=https://books.google.com/books?id=R0XjojWqfqcC&amp;pg=PA13 | access-date=2022-03-24 | page=13 | archive-date=8 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230408151042/https://books.google.com/books?id=R0XjojWqfqcC&amp;pg=PA13 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
انهن جو [[#ميوو|ميوو]] (کجور) بيضوي-سلينڊر نما هوندو آهي، جنهن جي ڊيگهه {{convert|3|to|7|cm|abbr=off|in|frac=2}} ۽ قطر لڳ ڀڳ {{convert|2.5|cm|in|abbr=on|sigfig=1}} هوندو آهي. ان جو رنگ قسم موجب ڳاڙهي-ناسي، چمڪندڙ ڳاڙهي يا پيلو ٿي سگهي ٿو. سڪل کجور ۾ وزن موجب 63–64 سيڪڙو کنڊ هوندي آهي، تنهنڪري ان کي مٺي خوراڪ طور اڪيلي يا مختلف مٺاين سان گڏ کاڌو ويندو آهي.

آثار قديمه مان معلوم ٿئي ٿو ته عربستان ۾ کجور جي پوک گهٽ ۾ گهٽ ڇهين هزاري قبل مسيح کان ٿيندي رهي آهي.&lt;ref name=&quot;judea&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Sallon |first1=Sarah |last2=Cherif |first2=Emira |last3=Chabrillange |first3=Nathalie |last4=Solowey |first4=Elaine |last5=Gros-Balthazard |first5=Muriel |last6=Ivorra |first6=Sarah |last7=Terral |first7=Jean-Frédéric |last8=Egli |first8=Markus |last9=Aberlenc |first9=Frédérique |date=2020-02-07 |title=Origins and insights into the historic Judean date palm based on genetic analysis of germinated ancient seeds and morphometric studies |journal=[[Science Advances]] |publisher=[[American Association for the Advancement of Science]] |language=en |volume=6 |issue=6 |article-number=eaax0384 |doi=10.1126/sciadv.aax0384 |issn=2375-2548 |pmc=7002127 |pmid=32076636|bibcode=2020SciA....6..384S }}&lt;/ref&gt; کجور نخلستاني زراعت جي نمايان علامت آهي ۽ عيسائيت ۽ يهوديت ٻنهي مذهبن ۾ پڻ وڏي علامتي اهميت رکي ٿي.&lt;ref name=&quot;judea&quot; /&gt;

== تاريخ ==

کجور جي کجي انسان جي قديم ترين پوکيل وڻن مان هڪ آهي، ۽ ڪيترين قديم تهذيبن ۾ ان کي &quot;زندگيءَ جو وڻ&quot; سڏيو ويندو هو. مصر ۾ آثار قديمه جي کوٽاين دوران قبل از تاريخ دور جي هڪ ممي کجيءَ جي پنن (سعفن) مان ٺهيل چٽائيءَ ۾ ويڙهيل ملي، جڏهن⁠ته سقاره جي هڪ مقبري مان پهرين فرعوني خاندان (تقريباً 3200 ق.م.) جي دور سان لاڳاپيل ممي وٽ هڪ ننڍي کجي پڻ دريافت ٿي. قديم مصر جي باغن، خاص ڪري چوٿين فرعوني خاندان (تقريباً 2720 ق.م.) جي باغن ۾ کجي اهم آرائشي وڻ هئي، ۽ فرعونن پنهنجي مندرن جي ڀتين تي به ان جون تصويرون اُڪيريون هيون، جيڪي ان جي وڏي اهميت کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;[https://www.spa.gov.sa/580569?lang=ar&amp;newsid=580569 سعودي پريس ايجنسي: کجورن جا غذائي ۽ صحت بخش فائدا]&lt;/ref&gt;

[[File:Muhammad ibn Muhammad Shakir Ruzmah-'i Nathani - A Palm Tree - Walters W659219B - Full Page.jpg|تصغير|200بڪ|1717ع ۾ عثماني دور جي هڪ ڪتاب ۾ کجيءَ جي تصوير]]

کجيءَ جي اصلي وطن بابت ماهرن جا مختلف رايا آهن. اطالوي نباتات دان [[ايدوارڊو بيڪاري]] موجب کجيءَ جو اصل وطن [[عرب نار]] جو علائقو آهي، جڏهن⁠ته فرانسيسي نباتات دان [[اوگستان پيرام ڊي ڪانڊول]] جو خيال هو ته کجور جي شروعات قبل از تاريخ دور ۾ اُن نيم خشڪ ۽ گرم پٽي ۾ ٿي، جيڪا [[سينيگال]] کان [[سنڌو ماٿري]] (هندستان) تائين پکڙيل هئي ۽ گهڻو ڪري 15° کان 30° اتر ويڪرائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع هئي. هن جو چوڻ هو ته اڄ به دنيا ۾ کجور جي سڀ کان گهڻي پوک انهن ئي علائقن ۾ ملي ٿي.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;عبدالجبار البڪر، ''نخلة التمر ماضيها وحاضرها، والجديد في زراعتها وصناعتها وتجارتها''، الدار العربية للموسوعات، بيروت، چوٿون ڇاپو، 2013ع، ص 4.&lt;/ref&gt;

اوڀر وچ اوڀر ۾ کجيءَ جي استعمال جا سڀ کان پراڻا آثار عرب نار جي ٻن ماڳن مان مليا آهن، جيڪي وچ هولوسين دور سان تعلق رکن ٿا. [[دلما ٻيٽ]] (هاڻوڪي [[ابوظهبي]]، [[متحده عرب امارات]]) جي نئين پٿر واري دور جي ماڳ &quot;دلما 11&quot; مان کوٽائي دوران کجور جا ٻه سڙيل ٻج مليا، جن جي تاريخ تقريباً 5290–4940 ق.م. ۽ 4810–4540 ق.م. آهي. ٻيو قديم ماڳ [[الصبيه]] ([[ڪويت]]) ۾ آهي، جتي کجيءَ جا آثار تقريباً 5000 ق.م. جا مليا آهن.&lt;ref name=&quot;arxiv&quot;&gt;[https://arxiv.org/pdf/2012.00281 A Brief History of the Origin of Domesticated Date Palms]، نيو يارڪ يونيورسٽي ابوظهبي، 2020ع.&lt;/ref&gt;

آثار قديمه مان معلوم ٿئي ٿو ته [[ميسوپوٽيميا]] (هاڻوڪو [[عراق]]) ۾ کجيءَ جي باقاعده پوک لڳ ڀڳ 4000 ق.م. کان، جڏهن⁠ته [[مصر]] ۾ 3000–2000 ق.م. جي وچ ڌاري شروع ٿي.&lt;ref&gt;''زراعة نخيل التمر''، مرتب: عبدالوهاب زيد، FAO، ص 49.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;عبدالجبار البڪر، ''نخلة التمر ماضيها وحاضرها''، ص 5–11.&lt;/ref&gt; توريت جي دور تائين کجي [[فلسطين]] ۽ [[فينيقيا]] ۾ چڱيءَ ريت سڃاتي ويندي هئي، خاص ڪري [[صور]] ۽ [[صيدا]] ۾، جن کي يوناني ۽ رومي ليکڪن &quot;کجين جي سرزمين&quot; سڏيو آهي. پهرين صدي عيسويءَ جي يهودي مؤرخ [[يوسيفس فلاويوس]] به [[يريحو]]، [[طبريا ڍنڍ]] ۽ [[زيتون جبل]] جي آس پاس کجين جي باغن جو ذڪر ڪيو آهي.&lt;ref&gt;''زراعة نخيل التمر''، FAO، ص 49–50.&lt;/ref&gt;

===بڻ ۽ گهريلو بڻجڻ===

کجور جي کجي هزارين سالن کان [[وچ اوڀر]] ۽ [[اتر آفريڪا]] ۾ پوکي ويندي رهي آهي، پر ان جو صحيح جهنگلي اصل اڃا مڪمل طور طئي نه ٿيو آهي. ڪجهه پراڻين مطالعي ۾ اهو خيال پيش ڪيو ويو هو ته آفريڪي کجي ''Phoenix reclinata''، هندستاني جهنگلي کجي ''Phoenix sylvestris'' يا انهن ٻنهي مان ڪا هڪ کجور جي کجيءَ جي اباڻي جنس ٿي سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=SukumarDatesProduction, Processing, Food, and Medicinal Values |url=https://www.researchgate.net/profile/Arvind-Singh-21/post/Physiology-Phenology-Development-of-date-palm/attachment/59d6486a79197b80779a315c/AS%3A466746604822530%401488292470785/download/5B-02-an+overview+of+date+palm+production-chapter1.pdf |access-date=2026-07-28 |archive-date=2025-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105180309/https://www.researchgate.net/profile/Arvind-Singh-21/post/Physiology-Phenology-Development-of-date-palm/attachment/59d6486a79197b80779a315c/AS:466746604822530@1488292470785/download/5B-02-an%2Boverview%2Bof%2Bdate%2Bpalm%2Bproduction-chapter1.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪجهه ماهرن موجب کجور جي کجي شايد [[ڪينري کجي]] ۽ [[جهنگلي هندستاني کجي]] جي وچ ۾ جينياتي ميلاپ سان وجود ۾ آئي، جڏهن⁠ته ٻي راءِ اها آهي ته اها پنهنجي ئي جهنگلي آباديءَ مان، ماحول سان موافقت ۽ انسان جي چونڊ ۽ سڌاري جي عمل وسيلي، هاڻوڪي پوکيل صورت تائين پهتي.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=نخيل التمر في الإمارات العربية المتحدة (غرس زايد)
|author=وليد عبد الغني كعكه
|publisher=الدائرة الخاصة لصاحب السمو الشيخ زايد بن سلطان آل نهيان
|year=2004
|edition=2
|page=19
|language=ar
|location=أبو ظبي
}}&lt;/ref&gt;

هاڻوڪين جينياتي مطالعي ان امڪان کي گهڻو ڪري رد ڪري ڇڏيو آهي ته پوکيل کجور ٻن مختلف جهنگلي جنسن جي سڌي هائبرڊائزيشن مان پيدا ٿي هجي. انهن مطالعي موجب کجور جي کجي پنهنجي جنس جي ٻين ميمبرن کان ڪافي الڳ آهي، ۽ گهڻو امڪان اهو آهي ته اها ساڳئي جنس جي ڪنهن جهنگلي آباديءَ مان گهريلو بڻائي وئي. 2017ع ۾ گروس-بالٿازارڊ ۽ سندس ساٿين [[عمان]] جي [[حجر جبلن]] ۾ الڳ ٿلڳ وڌندڙ اڻپوڪيل کجين بابت دليل پيش ڪيا ته اهي ڇڏي ويل باغي وڻ نه، پر جهنگلي آباديءَ جا بچيل نمونا آهن. انهيءَ تحقيق مان اهو خيال وڌيڪ مضبوط ٿيو ته پوکيل کجور جي جهنگلي اباڻي آباديءَ جا آثار اڄ به موجود ٿي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;arxiv&quot; /&gt;

اولهه ايشيا مان ملندڙ قديم نباتاتي آثار پڻ کجيءَ جي جهنگلي وجود ڏانهن اشارو ڪن ٿا. [[شانيدر غار]]، [[عراق]] مان پنجاهه هزار سالن کان وڌيڪ پراڻا [[زرڙا]] ۽ لڳ ڀڳ ڇائيتاليهه هزار سال پراڻا [[فائٽوليٿ]] مليا آهن، جن کي کجيءَ سان منسوب ڪيو ويو آهي. عراق جي ٻين تهن مان به لڳ ڀڳ 10,000 ق.م. جا کجيءَ سان لاڳاپيل فائٽوليٿ مليا آهن.

[[شام وارو خطو]] ۾ کوٽاين دوران لڳ ڀڳ 19,000 سال پراڻو سڙيل ڏانڊو ۽ 49,000 کان 69,000 سال پراڻا فائٽوليٿ مليا، جيڪي ممڪن طور کجيءَ جا هئا. تنهن هوندي به، انهن کي پڪ سان ''Phoenix dactylifera'' سان منسوب ڪرڻ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ويجهن کجي جنسن جي فائٽوليٿن ۾ فرق ڪرڻ لاءِ مڪمل تشخيصي معيار موجود ناهن.

[[جبل فايا]]، [[متحده عرب امارات]] مان لڳ ڀڳ 125,000 سال پراڻا کجيءَ جا فائٽوليٿ مليا آهن، پر اهو واضح ناهي ته اهي کجور جي کجيءَ جا هئا يا [[ننڍي کجي]] ''Nannorrhops ritchiana'' جا. ڏکڻ-اولهه [[سعودي عرب]] مان به لڳ ڀڳ 80,000 سال پراڻا کجيءَ جا فائٽوليٿ مليا آهن، پر انهن جي گهٽ مقدار سبب ممڪن آهي ته اهي هوا وسيلي پري کان آيا هجن.

آفريڪا ۾ نئين پٿر واري دور کان اڳ جي کجيءَ جا آثار تمام گهٽ آهن. [[الواحات الخارجه]]، مصر مان سڙيل ٻج ۽ پنن جا فوسل مليا آهن، جيڪي [[پليستوسين]] دور جي تهن سان لاڳاپيل آهن، پر خود کجيءَ جي باقيات جي صحيح عمر اڃا طئي نه ٿي سگهي آهي.&lt;ref name=&quot;arxiv&quot; /&gt;

===جينوم===

کجور جي کجيءَ جي ''خلاص'' قسم جو پهريون ابتدائي [[جينوم]] 2011ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last1=Al-Dous
|first1=Eman K.
|last2=George
|first2=Binu
|last3=Al-Mahmoud
|first3=Maryam E.
|last4=Al-Jaber
|first4=Moneera Y.
|last5=Wang
|first5=Hao
|last6=Salameh
|first6=Yasmeen M.
|last7=Al-Azwani
|first7=Eman K.
|last8=Chaluvadi
|first8=Srinivasa
|last9=Pontaroli
|first9=Ana C.
|last10=DeBarry
|first10=Jeremy
|last11=Arondel
|first11=Vincent
|last12=Ohlrogge
|first12=John
|last13=Saie
|first13=Imad J.
|last14=Suliman-Elmeer
|first14=Khaled M.
|last15=Bennetzen
|first15=Jeffrey L.
|date=June 2011
|title=De novo genome sequencing and comparative genomics of date palm (Phoenix dactylifera)
|url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2011-06_29_6/page/521
|journal=Nature Biotechnology
|volume=29
|issue=6
|pages=521–527
|doi=10.1038/nbt.1860
|pmid=21623354
|doi-access=free
}}&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ 2013ع ۽ 2019ع ۾ وڌيڪ مڪمل جينومي ترتيبون شايع ڪيون ويون.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last1=Al-Mssallem
|first1=Ibrahim S.
|last2=Hu
|first2=Songnian
|last3=Zhang
|first3=Xiaowei
|last4=Lin
|first4=Qiang
|last5=Liu
|first5=Wanfei
|last6=Tan
|first6=Jun
|last7=Yu
|first7=Xiaoguang
|last8=Liu
|first8=Jiucheng
|last9=Pan
|first9=Linlin
|last10=Zhang
|first10=Tongwu
|last11=Yin
|first11=Yuxin
|last12=Xin
|first12=Chengqi
|last13=Wu
|first13=Hao
|last14=Zhang
|first14=Guangyu
|last15=Ba Abdullah
|first15=Mohammed M.
|date=2013-08-06
|title=Genome sequence of the date palm Phoenix dactylifera L
|journal=Nature Communications
|volume=4
|issue=1
|page=2274
|doi=10.1038/ncomms3274
|pmc=3741641
|pmid=23917264
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hazzouri-2019&quot;&gt;{{cite journal
|title=Genome-wide association mapping of date palm fruit traits
|year=2019
|last1=Hazzouri
|first1=Khaled M.
|last2=Gros-Balthazard
|first2=Muriel
|last3=Flowers
|first3=Jonathan M.
|last4=Copetti
|first4=Dario
|last5=Lemansour
|first5=Alain
|last6=Lebrun
|first6=Marc
|last7=Masmoudi
|first7=Khaled
|last8=Ferrand
|first8=Sylvie
|last9=Dhar
|first9=Michael I.
|last10=Fresquez
|first10=Zoë A.
|last11=Rosas
|first11=Ulises
|last12=Zhang
|first12=Jianwei
|last13=Talag
|first13=Jayson
|last14=Lee
|first14=Seunghee
|last15=Kudrna
|first15=David
|last16=Powell
|first16=Robyn F.
|last17=Leitch
|first17=Ilia J.
|last18=Krueger
|first18=Robert R.
|last19=Wing
|first19=Rod A.
|last20=Amiri
|first20=Khaled M. A.
|last21=Purugganan
|first21=Michael D.
|journal=Nature Communications
|volume=10
|issue=1
|page=4680
|doi=10.1038/s41467-019-12604-9
|pmid=31615981
|pmc=6794320
}}&lt;/ref&gt;

2019ع واري مطالعي ۾ ڊگهي پڙهڻي واري ترتيبڪاري جي ٽيڪنالاجي استعمال ڪئي وئي، جنهن سان ڦر جي رنگ ۽ کنڊ جي مقدار سان لاڳاپيل جينن جي سڃاڻپ ممڪن ٿي.&lt;ref name=&quot;Hazzouri-2019&quot; /&gt; 2015ع ۾ [[نيو يارڪ يونيورسٽي ابوظهبي]] جي محققن ڪيترن کجور جي قسمن جا جينوم ٻيهر ترتيب ڏئي کجور جي جينوم جو پهريون [[هڪ-نيوڪليوٽائيڊ گهڻ روپيتا]] نقشو تيار ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Whole genome re-sequencing of date palms yields insights into diversification of a fruit tree crop
|year=2015
|last1=Hazzouri
|first1=Khaled M.
|last2=Flowers
|first2=Jonathan M.
|last3=Visser
|first3=Hendrik J.
|last4=Khierallah
|first4=Hussam S. M.
|last5=Rosas
|first5=Ulises
|last6=Pham
|first6=Gina M.
|last7=Meyer
|first7=Rachel S.
|last8=Johansen
|first8=Caryn K.
|last9=Fresquez
|first9=Zoë A.
|last10=Masmoudi
|first10=Khaled
|last11=Haider
|first11=Nadia
|last12=El Kadri
|first12=Nabila
|last13=Idaghdour
|first13=Youssef
|last14=Malek
|first14=Joel A.
|last15=Thirkhill
|first15=Deborah
|last16=Markhand
|first16=Ghulam S.
|last17=Krueger
|first17=Robert R.
|last18=Zaid
|first18=Abdelouahhab
|last19=Purugganan
|first19=Michael D.
|journal=Nature Communications
|volume=6
|article-number=8824
|doi=10.1038/ncomms9824
|pmid=26549859
|pmc=4667612
}}&lt;/ref&gt;

کجور جي کجيءَ جو جينوم 18 جوڙن [[ڪروموسوم|ڪروموسومن]] تي ٻڌل آهي، ۽ ان جي جسامت لڳ ڀڳ 658 ملين بنيادي جوڙن جي برابر آهي.&lt;ref name=&quot;nature&quot;&gt;[https://www.nature.com/articles/nbt.1860 De novo genome sequencing and comparative genomics of date palm (Phoenix dactylifera)]، ''Nature Biotechnology''.&lt;/ref&gt; کجور جي کجي [[اريڪيلز]] ترتيب ۽ [[اريڪيسي]] خاندان جي انهن پهرين ٻوٽن مان هئي، جن جو مڪمل ابتدائي جينومي خاڪو تيار ڪيو ويو.

==جاگرافيائي ورڇ==

کجور جون کجيون [[قديم دنيا]]، خاص طور [[ويجهو اوڀر]] ۽ [[اتر آفريڪا]]، سان گڏ [[نئين دنيا]]، يعني [[آمريڪا کنڊ]]، ۾ پڻ پوکيون وڃن ٿيون، جتي ڪيترن علائقن ۾ کجور جي تجارتي پيداوار وڏي پيماني تي ٿيندي آهي. کجور جي پوک واري پٽي اوڀر ۾ [[سنڌو ماٿري]] کان شروع ٿي اولهه ۾ [[ائٽلانٽڪ سمنڊ]] تائين پکڙيل آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=کجور جي کجيءَ جو اصل، جاگرافيائي ورڇ ۽ غذائي قدر ــ گڏيل قومن جي خوراڪ ۽ زراعت واري تنظيم |url=https://www.fao.org/4/y4360e/y4360e06.htm |access-date=2026-07-28 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803195724/https://www.fao.org/4/Y4360E/y4360e06.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

کجور جي کجيءَ جي جاگرافيائي ورڇ جو جائزو عام طور هيٺين پهلوئن کان ورتو ويندو آهي:

* ويڪرائي ڦاڪن موجب؛
* سمنڊ جي سطح کان اوچائيءَ موجب؛
* دنيا ۾ کجين جي ڪُل انگ موجب.

==وضاحت==

کجي {{convert|30|m|ft|-1|abbr=off}} اوچي ٿي سگهي ٿي ۽ اڪيلي يا هڪ ئي پاڙ واري نظام مان ڪيترن ئي تنن جي جهنڊ جي صورت ۾ وڌندي آهي.&lt;ref name=&quot;Hodel&quot; /&gt; هي عام طور {{convert|12.7|to|27.5|°C}} جي سراسري گرمي پد وارن علائقن ۾ سٺي واڌ ويجهه ڪندي آهي، جيتوڻيڪ {{convert|50|°C}} تائين گرمي ۽ ٿوري وقت لاءِ {{convert|-5|°C}} تائين ٿڌ پڻ برداشت ڪري سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=ChihCheng T. Chao|author2=Robert R. Krueger|date=1 August 2007|title=The Date Palm (Phoenix dactylifera L.): Overview of Biology, Uses, and Cultivation|journal=HortScience|volume=42|issue=5|pages=1077–1082|doi=10.21273/HORTSCI.42.5.1077|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; هي آهستي وڌندڙ وڻ آهي ۽ مناسب سنڀال هيٺ هڪ سؤ سالن کان به وڌيڪ جيئرو رهي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Hodel&quot; /&gt;

هن جون پاڙون [[نيوميٽوڊ]] رکنديون آهن.&lt;ref name=&quot;Halli-Mangenot-1986&quot;&gt;{{cite journal |last1=Belarbi-Halli |first1=R. |last2=Mangenot |first2=F. |date=1986 |title=Bayoud disease of date palm: ultrastructure of root infection through pneumatodes |journal=Canadian Journal of Botany |volume=64 |issue=8 |pages=1703–1711 |doi=10.1139/b86-228}}&lt;/ref&gt; پن {{convert|4|to|6|m|ft|abbr=on}} ڊگها، پنڊڙيءَ تي ڪنڊيدار ۽ [[مرڪب پن|پَر جهڙي مرڪب]] (پنيٽ) بناوت وارا هوندا آهن، جن تي لڳ ڀڳ 150 پنڪڙيون ٿينديون آهن. هر پنڪڙي تقريباً {{convert|30|cm|abbr=off}} ڊگهي ۽ {{convert|2|cm|abbr=on}} ويڪري هوندي آهي. وڻ جي چوٽيءَ جو ڦهلاءُ عام طور {{convert|6|to|10|m|ft|abbr=on}} هوندو آهي.

کجور جي کجي [[نر-مادي ڌار ٻوٽو|دوجنسي]] (dioecious) ٻوٽو آهي، جنهن ۾ نر ۽ مادي گل الڳ الڳ وڻن تي ٿيندا آهن. ٻين ''Phoenix'' جنسن وانگر هن ۾ به جنس جو تعين XY نظام ذريعي ٿيندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Maria F. Torres|display-authors=et al.|title=Evidence of Recombination Suppression Blocks on the Y Chromosome of Date Palm (Phoenix dactylifera)|journal=Frontiers in Plant Science|volume=12|year=2021|doi=10.3389/fpls.2021.634901|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

ٻج مان پوکڻ آسان هوندو آهي، پر لڳ ڀڳ اڌ ٻوٽا ئي مادي نڪرندا آهن، جيڪي ڦر ڏيندا آهن. ٻج مان پيدا ٿيل وڻن جا ڦر اڪثر ننڍا ۽ معيار ۾ گهٽ هوندا آهن، تنهنڪري تجارتي باغن ۾ گهڻو ڪري پاڙن جي شاخن (سڪر) ذريعي واڌ ويجهه ڪئي ويندي آهي، جيڪي ٻج مان پوکيل وڻن جي ڀيٽ ۾ ٻه کان ٽي سال اڳ ڦر ڏيڻ شروع ڪندا آهن.

[[File:דקל תמר מצוי חתך גזע דמוי עץ (3).jpg|thumb|''Phoenix dactylifera'' جي ٿڙ جو ٽڪرو. ٻين کجيءَ جي خاندان ([[اريڪيسي]]) جي ميمبرن وانگر هن ۾ ساليانا وڻ جا دائرا (Tree rings) نه ٺهندا آهن.]]

[[File:Phoenix dactylifera 0zz.jpg|thumb|کجي جا پن]]

قدرتي طور کجور جي کجي هوا وسيلي زرپاشي ٿيندي آهي، پر روايتي نخلستانن ۽ جديد تجارتي باغن ۾ هٿ سان زرپاشي ڪئي ويندي آهي. قدرتي حالتن ۾ لڳ ڀڳ برابر تعداد ۾ نر ۽ مادي وڻ هوندا آهن، جڏهن⁠ته هڪ نر وڻ تقريباً 100 مادي وڻن کي زرپاشي ڪري سگهي ٿو. ڇاڪاڻ⁠تہ نر وڻ صرف زرپاشي لاءِ استعمال ٿيندا آهن، تنهنڪري تجارتي باغن ۾ مادي وڻن کي وڌيڪ ترجيح ڏني ويندي آهي. ڪيترن علائقن ۾ زرپاشي دوران نر گل بازار مان خريد ڪري هٿ سان مادي گلن تي لڳايا ويندا آهن. عراق جهڙن ملڪن ۾ مزدور هڪ خاص چڙهائي واري اوزار جي مدد سان کجيءَ تي چڙهي زرپاشي ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fresh dates and pollination |url=https://foodandtools.com/2012/08/07/fresh-dates-and-pollination/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Date palm pollination: techniques adapted to agroecology |url=https://www.natae-agroecology.eu/wp-content/uploads/2025/12/EN-NATAE-20_Date-palm-pollination-techniques-adapted-to-agroecology-.pdf}}&lt;/ref&gt;

کجور جو ڦر بيضوي-نلڪي نما هوندو آهي، جنهن جي ڊيگهه {{convert|3|to|7|cm|abbr=on}} ۽ ويڪر {{convert|2|to|3|cm|abbr=on}} هوندي آهي. پچڻ تي ان جو رنگ قسم موجب چمڪندڙ پيلو، ڳاڙهو يا ڳاڙهسرو ناسي ٿي سگهي ٿو. هر ڦر ۾ هڪ سخت ٻج هوندو آهي، جيڪو تقريباً {{convert|2|to|2.5|cm|abbr=on}} ڊگهو ۽ {{convert|6|to|8|mm|abbr=on}} ٿلهو هوندو آهي. کجورن جا ٽي بنيادي قسم سڃاتا وڃن ٿا: '''نرم''' (جهڙوڪ [[ميڊجول]])، '''نيم خشڪ''' (جهڙوڪ [[ڊيگليٽ نور]]) ۽ '''خشڪ''' (جهڙوڪ [[ٿوري]]).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Phoenix dactylifera |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/taxonomy/Phoenix-dactylifera}}&lt;/ref&gt;

===جينوم===

[[File:Germination of Date Palm.jpg|thumb|کجور جي کجي جي ٻج جو ڦٽڻ]]

''Phoenix dactylifera'' (خلاص قسم) جو ابتدائي جينوم 2011ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=De novo genome sequencing and comparative genomics of date palm (Phoenix dactylifera) |url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2011-06_29_6/page/521 |journal=Nature Biotechnology |year=2011 |volume=29 |issue=6 |pages=521–527 |doi=10.1038/nbt.1860}}&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ 2013ع&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Genome sequence of the date palm Phoenix dactylifera L |journal=Nature Communications |year=2013 |volume=4 |page=2274 |doi=10.1038/ncomms3274}}&lt;/ref&gt; ۽ 2019ع&lt;ref name=&quot;Hazzouri-2019&quot;/&gt; ۾ وڌيڪ مڪمل جينومي ترتيبون شايع ڪيون ويون. جديد ڊگهي پڙهڻ واري ترتيب (long-read sequencing) جي ذريعي محققن کي ڦر جي رنگ ۽ کنڊ جي مقدار سان لاڳاپيل جينن جي سڃاڻپ ڪرڻ ۾ ڪاميابي ملي.&lt;ref name=&quot;Hazzouri-2019&quot; /&gt;

2015ع ۾ نيو يارڪ يونيورسٽي ابوظهبي جي محققن کجور جي ڪيترن ئي قسمن جي جينومن جي ٻيهر ترتيب ڏئي کجور جي جينوم جو پهريون سنگل نيوڪليوٽائيڊ پوليمارفزم (SNP) نقشو تيار ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Whole genome re-sequencing of date palms yields insights into diversification of a fruit tree crop |journal=Nature Communications |year=2015 |volume=6 |article-number=8824 |doi=10.1038/ncomms9824}}&lt;/ref&gt;

==نالي جو بنياد==

جنسي نالو '''''Phoenix dactylifera''''' ۾ نوعي لقب '''''dactylifera''''' لاطيني ٻوليءَ مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي '''&quot;کجور کڻندڙ&quot;''' يا '''&quot;کجور ڏيندڙ&quot;'''. هي نالو لاطيني لفظ ''dactylus'' (جيڪو قديم يوناني {{lang|grc|δάκτυλος}} ''daktylos'' مان ورتل آهي) ۽ ''fero'' (&quot;کڻڻ&quot; يا &quot;کڻي هلڻ&quot;) مان ٺهيل آهي.&lt;ref name=&quot;LSJ|da/ktulos|δάκτυλος|ref&quot;&gt;{{LSJ|da/ktulos|δάκτυλος|ref}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{L&amp;S|fero|fĕro|ref}}&lt;/ref&gt;

قديم يوناني ۾ ''daktylos'' جي معنيٰ &quot;آڱر&quot; پڻ آهي، پر اهو لفظ کجور جي ڦر لاءِ به استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي شڪل آڱر سان مشابهت رکي ٿي. انگريزي لفظ '''date''' به آخرڪار انهيءَ قديم يوناني لفظ مان، لاطيني ۽ پراڻي فرينچ وسيلي، انگريزي ۾ پهتو آهي.&lt;ref name=&quot;LSJ|da/ktulos|δάκτυλος|ref&quot;/&gt;&lt;ref&gt;&quot;Date Palm&quot;. 15 October 2008. [[HowStuffWorks]].com.&lt;/ref&gt;

پراڻي انگريزي ۾ کجور لاءِ ''fingeræppel'' (يعني &quot;آڱر-صوف&quot;) نالي هڪ لفظ پڻ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bosworth |first=Joseph |title=fingeræppel |url=https://bosworthtoller.com/10722 |website=An Anglo-Saxon Dictionary Online |publisher=Faculty of Arts, Charles University |date=2014}}&lt;/ref&gt;

اڳوڻي زماني ۾ '''''[[فونيڪس ڊيڪٽائليفيرا ويرائٽي جوبا]]''''' (''Phoenix dactylifera'' var. ''jubae'') نالي هڪ قسم بيان ڪيو ويو هو، پر هاڻي ان کي '''''[[فونيڪس ڪينارينسس]]''''' (''Phoenix canariensis'') جو مترادف (synonym) سمجهيو وڃي ٿو. هن قسم جو نالو [[جوبا ٻيون]] جي اعزاز ۾ رکيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Briones |first1=Julià Molero |last2=Pereira |first2=Trinidad Arcos |last3=Carrasco |first3=María Dolores García de Paso |last4=Reyes-Betancort |first4=Jorge Alfredo |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |last6=Jestrow |first6=Brett |last7=Francisco-Ortega |first7=Javier |date=2025-04-30 |title=On the Macaronesian endemic woody spurge Euphorbia regis-jubae Webb &amp; Berthel. and eponyms honouring the Numidian King Juba II (48 BCE –23/24 CE) |journal=Curtis's Botanical Magazine |volume=42 |pages=119–133 |doi=10.1111/CURT.12623}}&lt;/ref
==ورهاست==

کجيءَ جي اصل بڻ بابت پڪ سان ڪجهه نٿو چئي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جي هزارين سالن کان پوک ٿيندي رهي آهي. ڪجهه محققن موجب هن جو اصل [[زرخيز هلال]] وارو علائقو آهي، جيڪو [[مصر]] ۽ [[ميسوپوٽيميا]] جي وچ تي پکڙيل هو،&lt;ref name=&quot;Krueger&quot;&gt;{{cite web |last=Krueger |first=Robert R. |title=Date Palm Genetic Resource Conservation, Breeding, Genetics, And Genomics In California |publisher=USDA-ARS |year=2012 |url=https://pag.confex.com/pag/xx/recordingredirect.cgi/id/137}}&lt;/ref&gt; جڏهن⁠ته ٻين جي راءِ موجب هي [[فارس نار]] جي علائقي جي مقامي جنس آهي يا وري اولهه هندستان جي جهنگلي کجور مان نڪتل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Date Palm |url=https://iranicaonline.org/articles/date-palm |website=Encyclopaedia Iranica |access-date=2021-03-06}}&lt;/ref&gt;
فوسلن مان معلوم ٿئي ٿو ته کجي گهٽ ۾ گهٽ پنجاهه ملين سال اڳ کان ڌرتيءَ تي موجود آهي.&lt;ref name=&quot;NPRmedjool&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15282847 |title=Medjool: A Date to Remember |work=NPR |date=17 October 2007 |access-date=19 April 2015}}&lt;/ref&gt;

==ماحوليات==
[[File:Dubas sootymould2.jpg|thumb|right|کاري ڦڦوند، ''[[اوميٽيسس ليبيڪس]]'' جون ننڍيون ٻچيون ۽ ڇل، عمان]]
{{Further|کجيءَ جون بيماريون}}

کجيءَ کي نقصان پهچائيندڙ سڀ کان اهم جيتن مان هڪ [[ڳاڙهو کجي ڀنگ]] (''[[رائنڪوفورس فيروجينيس]]'') آهي، جيڪو هن وقت وچ اوڀر جي ڪيترن ئي علائقن ۾ کجور جي پيداوار لاءِ وڏو خطرو بڻيل آهي. هي ڀنگ بحيرۂ روم جي ملڪن ۾ آرائشي مقصدن لاءِ پوکيل کجين کي به سخت نقصان پهچائي ٿو.
ٻيو اهم نقصانڪار جيت ''[[اوميٽيسس ليبيڪس]]'' آهي، جنهن کي عام طور &quot;ڊباس جيت&quot; پڻ سڏيو ويندو آهي. هي جيت ٻوٽي جو رس چوسي ٿو، جنهن جي نتيجي ۾ پنن ۽ ٽارين تي [[ڪاري ڦڦوند]] (Sooty mould) پيدا ٿي وڃي ٿي.
1920ع واري ڏهاڪي ۾ مراڪش مان ميجول کجور جون يارهن صحتمند کجيون آمريڪا منتقل ڪيون ويون، جتي نيواڊا جي هڪ ڏورانهين علائقي ۾ [[چيميهويوي قبيلو]] جي ماڻهن انهن جي سنڀال ڪئي. انهن مان نَوَ کجيون زنده رهيون، ۽ 1935ع ۾ انهن مان تيار ڪيل قسمن کي [[انڊيو، ڪيليفورنيا]] ۾ آمريڪي کجور باغ ڏانهن منتقل ڪيو ويو. بعد ۾ اهي ئي قسم ٻيهر آفريڪا ڏانهن متعارف ڪرايا ويا، ۽ انهن جي بنياد تي [[يوما، ايريزونا]] ۽ [[بارڊ، ڪيليفورنيا]] ۾ آمريڪا اندر کجور جي تجارتي پيداوار شروع ٿي.&lt;ref name=&quot;ICN_Allen&quot;&gt;{{cite news |last=Allen |first=Lee |date=25 April 2014 |title=How One Indian Couple Saved 'The Fruit of Kings' |work=Indian Country News |url=https://indiancountrytoday.com/archive/how-one-indian-couple-saved-the-fruit-of-kings |access-date=2021-11-02 |archive-date=2 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102163119/https://indiancountrytoday.com/archive/how-one-indian-couple-saved-the-fruit-of-kings |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==پوک ==

'''کجي''' عام طور ٻج يا پاڙ مان نڪتل شاخن (سڪر) ذريعي وڌائي ويندي آهي، جڏهن⁠ته تجارتي پوک لاءِ پاڙن جون شاخون وڌيڪ موزون سمجهيون وڃن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مان مادري وڻ جهڙيون خوبيون برقرار رهن ٿيون. ٻج پوکڻ لاءِ برساتي موسم مناسب هوندي آهي، پر انهن جي ڦٽڻ ۾ ڪڏهن ڪڏهن گهڻو وقت لڳندو آهي.&lt;ref name=&quot;Qaleech&quot;&gt;{{cite book
|last=بيگ
|first=مرزا قليچ
|title=باغ ۽ باغباني
|publisher=سنڌي ادبي بورڊ
|location=ڄامشورو
|year=1960
}}&lt;/ref&gt;
کجيون ميويدار ۽ آرائشي ٻنهي مقصدن لاءِ پوکيون وينديون آهن. ميويدار قسمن مان کجور حاصل ٿيندي آهي، جنهن مان تازي کجور، ڪتل، کارڪ، آڌ ۽ ڇهارا تيار ڪيا ويندا آهن. کجور سڌي طرح کائڻ کان علاوه حلوي، پلاءَ ۽ ٻين کاڌن ۾ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Qaleech&quot;/&gt;
آرائشي کجين جا ڪيترائي قسم باغن ۽ پارڪن ۾ پوکيا وڃن ٿا، جن مان مشهور قسمن ۾ سوپاري، ناريل ۽ پکن واري کجي شامل آهن. انهن جي پوک جو مقصد گهڻو ڪري پنن ۽ وڻ جي خوبصورتي هوندو آهي، نه⁠تہ ميوو.&lt;ref name=&quot;Qaleech&quot;/&gt;
کجي گرم ۽ خشڪ آبهوا سان گڏ کاري، ڪلراٺي ۽ لوڻائتي زمين ۾ به سٺي نموني وڌندي آهي. جيڪڏهن مٺي زمين ۾ پوکي وڃي ته لوڻ يا شورو ڀاڻ طور ڏيڻ فائديمند سمجهيو ويندو آهي. باغن ۾ کجين کي عام طور ٽولن جي صورت ۾ مناسب وڇوٽي سان پوکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Qaleech&quot;/&gt;
سنڌ ۾ روهڙي ۽ ان جي آس پاس سميت ڪيترن ئي علائقن ۾ کجين جا باغ موجود آهن، جتان اعليٰ معيار جي کجور حاصل ٿيندي آهي. عربي کجور جا ڪيترائي قسم پوکيا وڃن ٿا، جن مان '''بيدانه''' قسم خاص اهميت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان ۾ ککڙي (ٻج) نه هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;Qaleech&quot;/&gt;
بمبئي ۽ بنگال جهڙن علائقن ۾ کجي جا ڪي قسم رس حاصل ڪرڻ لاءِ پڻ پوکيا ويندا آهن، جنهن مان ''تاڙي'' تيار ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;Qaleech&quot;/&gt;

کجور وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا جي قديم زرعي فصلن مان هڪ آهي. اڄ به کجور وڏي پيماني تي انهن علائقن کان علاوه آمريڪا جي ڏکڻ-اولهه وارن حصن، ۽ ميڪسيڪو جي [[سونورا]] ۽ [[باخا ڪيليفورنيا]] رياستن ۾ پوکي وڃي ٿي.
کجور جي کجي پوکڻ کان پوءِ عام طور 4 کان 8 سالن اندر ڦر ڏيڻ شروع ڪندي آهي، جڏهن⁠ته تجارتي لحاظ کان مناسب پيداوار 7 کان 10 سالن کان پوءِ حاصل ٿيندي آهي. هڪ بالغ کجي هر فصل ۾ لڳ ڀڳ {{convert|150|-|300|lb|kg|order=flip|abbr=off|-1}} کجور پيدا ڪري سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.plantsciences.ucdavis.edu/GEPTS/pb143/CROP/DATE/date.htm|title=The Date, ''Phoenix dactylifera''|access-date=19 April 2015|archive-date=23 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150323050415/http://www.plantsciences.ucdavis.edu/gepts/pb143/CROP/Date/Date.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.unce.unr.edu/publications/files/ho/2002/sp0212.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.unce.unr.edu/publications/files/ho/2002/sp0212.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=dead |title=Publications &amp;#124; Extension &amp;#124; University of Nevada, Reno}}&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ سڀئي کجورون هڪ ئي وقت نه پچنديون آهن، تنهنڪري فصل ڪيترن مرحلن ۾ لاهيو ويندو آهي. مارڪيٽ لاءِ اعليٰ معيار جا ميوا حاصل ڪرڻ خاطر کجورن جي ڇڳن کي ڇنڊي باقي ميون کي وڏو ٿيڻ جو موقعو ڏنو ويندو آهي، ۽ انهن کي پچڻ کان اڳ ٿيلهن يا ڍڪ سان محفوظ ڪيو ويندو آهي ته جيئن پکين ۽ موسم جي اثرن کان بچي سگهن.
کجور جي پوک لاءِ سٺي نيڪال واري، اونهي وارياسي-چيڪڻي زمين (Sandy loam) وڌيڪ موزون هوندي آهي، جنهن جي تيزابيت (pH) 8 کان 11 جي وچ ۾، يعني هلڪي الڪلائن هجي. زمين ۾ نمي برقرار رکڻ جي صلاحيت هجڻ سان گڏ ڪيلشيم ڪاربونيٽ جي مقدار به گهٽ هجڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Date Palm – ''Phoenix dactylifera'' |url=https://www.growables.org/information/TropicalFruit/PalmPhoenixDactiliferaFruitipedia.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406053205/https://www.growables.org/information/TropicalFruit/PalmPhoenixDactiliferaFruitipedia.htm |archive-date=6 April 2019 |access-date=2019-04-06 |website=www.growables.org}}&lt;/ref&gt;

کجور جي کجيءَ جي واڌ ويجهه جا ٻه مکيه طريقا آهن:

===جنسي واڌ ويجهه===

[[File:Young Phoenix dactylifera.jpeg|thumb|ٻج مان ڦٽل ننڍي کجي]]

هاڻوڪي تجارتي پوک ۾ ٻج ذريعي واڌ ويجهه تي گهڻو ڀاڙيو نٿو وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان پيدا ٿيندڙ وڻن جا قسم اڳواٽ معلوم ناهن هوندا ۽ انهن جا ميوا گهٽ معيار جا يا اقتصادي لحاظ کان غير فائديمند ٿي سگهن ٿا. ٻج مان پوکيل کجين کي ڦر ڏيڻ ۾ عام طور 7 کان 10 سال لڳن ٿا، ۽ انهن مان لڳ ڀڳ اڌ وڻ نر نڪري سگهن ٿا، جيڪي ميوو نٿا ڏين. تنهن هوندي به، هي طريقو سولو هجڻ سبب پراڻي زماني ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

اڄ جا ڪيترائي مشهور تجارتي قسم اصل ۾ اهڙين کجين مان پيدا ٿيا، جيڪي اتفاق سان ٻج مان ڦٽيون هيون ۽ پوءِ هارين انهن جي بهتر خاصيتن سبب انهن کي چونڊي پاڙن جي شاخن ذريعي وڌايو. وقت سان گڏ اهي الڳ نالن سان سڃاتا ويا ۽ مستقل قسم بڻجي ويا.&lt;ref&gt;عبدالجبار البڪر، ''نخلة التمر ماضيها وحاضرها، والجديد في زراعتها وصناعتها وتجارتها''، الدار العربية للموسوعات، بيروت، چوٿون ڇاپو، 2013ع، ص 289–290.&lt;/ref&gt;

ٻج مان نڪتل کجين مان لڳ ڀڳ اڌ نر ۽ اڌ مادي ٿينديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ کجور ۾ [[پار-زرپاشي]] ٿيندي آهي. مادي وڻن جا ميوا هڪجهڙا نه هوندا آهن ۽ اعليٰ معيار وارن وڻن جو تناسب تمام گهٽ، لڳ ڀڳ 0.1 سيڪڙو، ٻڌايو ويو آهي. انهيءَ ڪري هاري ٻج ذريعي واڌ ويجهه کي ترجيح نٿا ڏين.&lt;ref&gt;عبدالجبار البڪر، ''نخلة التمر ماضيها وحاضرها''، ص 289.&lt;/ref&gt;

===غير جنسي واڌ ويجهه===

غير جنسي واڌ ويجهه جا ٻه اهم طريقا آهن:

====پاڙن جون شاخون====

کجور جي کجيءَ کي پاڙن مان نڪرندڙ شاخن وسيلي وڌائڻ سڀ کان وڌيڪ رائج ۽ قابل اعتماد طريقو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان نئون وڻ مادري وڻ جون جينياتي ۽ ميويدار خاصيتون برقرار رکي ٿو. اهي شاخون مادري کجيءَ جي ٿڙ جي بنياد ڀرسان نڪرنديون آهن. جڏهن اهي مناسب جسامت تائين پهچن ۽ مقرر معيار پورا ڪن، تڏهن انهن کي مادري وڻ کان ڌار ڪري نرسري يا سڌيءَ طرح باغ ۾ پوکيو ويندو آهي.

شاخن کي سال جي معتدل گرمي پد واري موسم ۾ ڌار ڪرڻ ۽ پوکڻ گهرجي؛ تمام گرم اونهاري يا سخت ٿڌي سياري ۾ اهو ڪم مناسب ناهي. پوک کان پوءِ پهرين 45 ڏينهن تائين روزانو پاڻي ڏنو ويندو آهي، پوءِ آهستي آهستي پاڻي ڏيڻ جي وچ وارو وقفو وڌايو ويندو آهي.

مناسب شاخ جي عمر عام طور 2 کان 4 سال، ٿڙ جو قطر لڳ ڀڳ 30 سينٽي ميٽر ۽ وزن لڳ ڀڳ 20 ڪلوگرام هوندو آهي. شاخ ڌار ڪرڻ کان ٻه مهينا اڳ ان جي بنياد کي صاف ڪري، ڌار ڪرڻ واري هنڌ ڀرسان مٽي چاڙهي ويندي آهي ته جيئن نيون پاڙون ٺهن. ڌار ڪرڻ کان پوءِ پنن کي ٻڌي مرڪزي ڪُر کي سج کان بچايو ويندو آهي، ۽ شاخ کي ڌڪ لڳڻ يا چير پوڻ کان بچايو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهڙي نقصان سان اها مري سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

====بافت پوک====

[[File:Date palm tissue culture.jpeg|thumb|بافت پوک وسيلي تيار ڪيل کجي]]

پاڙن جون شاخون کجور جي واڌ ويجهه لاءِ سڀ کان وڌيڪ موزون آهن، پر خاص ڪري ناياب يا گهڻي طلب وارن قسمن ۾ انهن جو تعداد محدود هوندو آهي. انهيءَ ڪري وڏي تعداد ۾ هڪجهڙيون کجيون ٿوري وقت اندر تيار ڪرڻ لاءِ [[ٻوٽي جي بافت پوک]] استعمال ڪئي ويندي آهي.

بافت پوک ۾ کجيءَ جا مختلف حصا استعمال ٿي سگهن ٿا، جن ۾ ٻج، ننڍو ڏانڊو، گلن جا حصا، پن، پاڙون، بغل وارا ڪُر ۽ وڌندڙ چوٽي شامل آهن. گهڻين تجربگاهن ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ حصو شاخ جو مرڪزي وڌندڙ بافتو يا ميري اسٽيمي ڪُر هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.iraqi-datepalms.net/Uploaded/file/Date%20palm%20propagation%20methods.pdf
|title=Date palm propagation methods
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714082140/http://iraqi-datepalms.net/Uploaded/file/Date%20palm%20propagation%20methods.pdf
|archive-date=2016-07-14
}}&lt;/ref&gt;

روايتي ٻج ۽ شاخن واري واڌ ويجهه جي ڀيٽ ۾ بافت پوک جا اهم فائدا هي آهن:&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.uaeu.ac.ae/ar/dvcrgs/research/researchcenters/dpdrud/dptcl.shtml
|title=کجور جي بافت پوک واري تجربگاهه
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202173252/https://www.uaeu.ac.ae/ar/dvcrgs/research/researchcenters/dpdrud/dptcl.shtml
|archive-date=2016-02-02
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

* بيمارين ۽ جيتن کان پاڪ مادي ٻوٽن جي وڏي تعداد ۾ تياري؛
* مزاحمتي ٻوٽن يا بهتر پرڳڻ وارن نر وڻن جي واڌ ويجهه؛
* چونڊيل ۽ اعليٰ معيار وارن قسمن جي تيز پيداوار؛
* سڄو سال ڪنٽرول ڪيل تجربيگاهي حالتن ۾ واڌ ويجهه؛
* هڪجهڙي جينياتي اصل وارن وڻن جي پيداوار؛
* سڃاتل قسمن يا ٻج مان نڪتل چونڊيل وڻن جي وڌائڻ جي سهولت؛
* بيمارين ۽ جيتن جي ڦهلاءَ جي خطري کان سواءِ ٻوٽي جي مواد جي علائقن ۽ ملڪن وچ ۾ منتقلي؛
* وڏي پيماني تي پيداوار سان اقتصادي فائدو.

===زرپاشي===

[[File:MaleFemaleDate.jpg|thumb|نر گلڇڳي جي شاخ (ساڄي) ۽ مادي گلڇڳي جي شاخ (کاٻي)]]

تاريخي ثبوتن مان معلوم ٿئي ٿو ته کجور ۾ هٿرادو زرپاشي قديم ميسوپوٽيميا ۾ ٽئين هزاري ق.م. جي آخري حصي کان ڪئي ويندي هئي. ان جو ذڪر ميخي لکتن ۽ [[حمورابي جو قانون]] ۾ پڻ ملي ٿو. ڇاڪاڻ⁠تہ کجور جي کجي نر ۽ مادي ڌار وڻن تي رکندڙ ٻوٽو آهي، تنهنڪري زرپاشي لاءِ نر گلن جو پرڳڻ مادي گلن جي ميسمن تائين پهچائڻ ضروري آهي.

مادي گلن ۾ عام طور اهڙي خوشبو نه هوندي آهي جيڪا جيتن کي ڇڪي، تنهنڪري جيتن وسيلي قدرتي زرپاشي اثرائتي نه هوندي آهي. هوا وسيلي زرپاشي ممڪن آهي، پر ان جي ڪاميابي گهٽ هوندي آهي ۽ ان لاءِ باغ ۾ وڏي تعداد ۾ نر وڻ رکڻا پوندا آهن. انهيءَ ڪري تجارتي باغن ۾ هٿرادو زرپاشي ڪئي ويندي آهي، جيڪا هٿ سان يا مشيني طريقي سان ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;agripalm&quot;&gt;{{Citation |title=کجور جي زرپاشي بابت علمي مواد |url=https://agri-palm.com/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%AD-%D8%A7%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%AA-pollination/ |access-date=2026-07-28 |archive-date=2024-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425112846/https://agri-palm.com/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%AD-%D8%A7%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%AA-pollination/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:Worker_of_palms_in_jordan_2025_(9).jpg|thumb|اردن ۾ کجيءَ جي هٿرادو زرپاشي، 2025ع]]

جيڪڏهن کجين کي ٻج مان ويجهي وڇوٽيءَ تي پوکيو وڃي ته نر ۽ مادي وڻ لڳ ڀڳ برابر تعداد ۾ پيدا ٿيندا، ۽ هوا وسيلي ڪافي پرڳڻ پکڙجي سگهي ٿو. پر اهو تجارتي لحاظ کان غير اقتصادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ نر وڻ ميوو نٿا ڏين. انهيءَ ڪري باغن ۾ ٿورا نر وڻ رکيا ويندا آهن ۽ باقي مادي وڻن کي هٿرادو زرپاشي ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;عبدالجبار البڪر، ''نخلة التمر ماضيها وحاضرها''، ص 340.&lt;/ref&gt;

====هٿ سان زرپاشي====

هٿ سان زرپاشي ۾ مزدور نر گلڇڳي کڻي کجيءَ تي چڙهندو آهي. نر گلڇڳي جون ننڍيون شاخون مادي گلڇڳي مٿان لوڏي پرڳڻ ڇاڻيو ويندو آهي، پوءِ عام طور 3 کان 40 نر گلن جون شاخون، قسم ۽ علائقي موجب، کليل مادي گلڇڳي جي وچ ۾ رکيون وينديون آهن. ڪجهه هنڌن تي انهن کي پن جي سنهي پٽي سان ٻڌيو ويندو آهي. مادي گلڇڳن جي مختلف وقتن تي پچڻ سبب اهو عمل هر ٻن يا ٽن ڏينهن کان پوءِ ورجايو وڃي ٿو.

آمريڪا ۾ عام طور هر مادي گلڇڳي ۾ 2 يا 3 نر شاخون رکيون وينديون آهن ۽ انهن کي هلڪي ٻڌڻ سان جڪڙيو ويندو آهي ته جيئن گلڇڳي وڌڻ وقت جاءِ موجود رهي. خشڪ نر گلن مان پرڳڻ گڏ ڪري روئي جي ننڍڙن گولن تي لڳائي به مادي گلڇڳي ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;عبدالجبار البڪر، ''نخلة التمر ماضيها وحاضرها''، ص 341–347.&lt;/ref&gt;

====مشيني زرپاشي====

مشيني زرپاشي لاءِ مختلف اوزار استعمال ٿيندا آهن، جهڙوڪ رٻڙ جو ڦوڪڻو، ڊگهي ڌاتوءَ جي نلي سان ڳنڍيل پرڳڻ ڇاڻيندڙ اوزار يا هوا سان پرڳڻ اڏائيندڙ مشينون. ڪجهه هنڌن تي جهازن وسيلي به زرپاشي جا تجربا ڪيا ويا آهن، پر انهن جي ڪاميابي موسم ۽ مقامي حالتن موجب مختلف رهي آهي.&lt;ref&gt;عبدالجبار البڪر، ''نخلة التمر ماضيها وحاضرها''، ص 347–350.&lt;/ref&gt;

بهتر ڦر لڳڻ لاءِ مادي گلڇڳي جو ڍڪ کُلڻ کان پوءِ زرپاشي ٽن يا چئن ڏينهن اندر ڪرڻ گهرجي.&lt;ref&gt;عبدالجبار البڪر، ''نخلة التمر ماضيها وحاضرها''، ص 352.&lt;/ref&gt; پرڳڻ جي ڦٽڻ لاءِ لڳ ڀڳ 35°C گرمي پد وڌيڪ موزون آهي، جڏهن⁠تہ 43.3°C تي ان جي ڦٽڻ جي صلاحيت گهڻو گهٽجي وڃي ٿي. زرپاشيءَ کان فوراً پوءِ مينهن پوڻ سان پرڳڻ ڌوپجي سگهي ٿو. جيڪڏهن مينهن ڇهن ڪلاڪن کان پوءِ پوي ته ڦر لڳڻ تي گهڻو اثر نٿو پوي، پر ان کان اڳ پوڻ سان ڦر لڳڻ ۾ چوٿون يا ٽيون حصو گهٽتائي اچي سگهي ٿي. سخت گرم ۽ سڪل هوائون گلن کي سڪائي ڀاڻجڻ جي عمل کي به متاثر ڪري سگهن ٿيون.&lt;ref&gt;عبدالجبار البڪر، ''نخلة التمر ماضيها وحاضرها''، ص 353، 356.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery widths=&quot;190&quot;&gt;
File:Phoenix dact.-florfem-1.jpg|مادي کجيءَ جي گلڇڳي جو ويجهو ڏيک
File:Phoenix dact.-flormasc-1.jpg|نر کجيءَ جي گلڇڳي جو ويجهو ڏيک
File:A pollinated date palm female inflorescence (close-up).jpg|زرپاشي ڪيل مادي گلڇڳي
File:Pollinated date palm.jpg|[[عجمان]] ۾ زرپاشي ڪيل کجي
&lt;/gallery&gt;

====ڀاڻ کان بغير ڦر لڳڻ====

ڪڏهن ڪڏهن کجور جو مادي گل زرپاشي ۽ ڀاڻجڻ کان سواءِ به ڦر ۾ بدلجي سگهي ٿو. هن عمل کي [[غير ڀاڻيل ڦر لڳڻ]] چيو ويندو آهي. اهڙا ميوا ٻج کان خالي هوندا آهن، ۽ عرب علائقن ۾ انهن لاءِ مختلف مقامي نالا استعمال ٿيندا آهن. غير ڀاڻيل ڦر لڳڻ جا ٻه قسم آهن: قدرتي ۽ هٿرادو.&lt;ref name=&quot;datefruitgrowth&quot; /&gt;

[[File:أزهار النخيل.jpg|thumb|کجور جي ڦر لڳڻ واري شروعاتي حالت]]

قدرتي حالت ۾ مادي گلن جي بيضه دانين ۾ واڌ وارا هارمون ڪافي مقدار ۾ موجود هوندا آهن، تنهنڪري ڀاڻجڻ کان سواءِ به واڌ شروع ٿي سگهي ٿي. اهڙا ميوا عام طور آخري پچڻ واري مرحلي تائين نٿا پهچن ۽ تجارتي اهميت نٿا رکن.

هٿرادو طريقي ۾ گل اچڻ واري دور ۾ بيضه دانين تي واڌ جا ضابطا ڪندڙ مادا ڇٽيا ويندا آهن ته جيئن ٽيئي ڪارپل ڦر ۾ بدلجن. ضرورت موجب مختلف مرحلن تي ٻيهر ڇنڊڇاڻ ڪئي ويندي آهي ته جيئن ميوا آخري پچڻ تائين پهچي سگهن.

هٿرادو غير ڀاڻيل ڦر لڳائڻ جا مقصد هي آهن:

* هڪ گل مان هڪ بدران ٽي ميوا حاصل ڪرڻ؛
* گهٽ پيداوار جي پورائي ڪرڻ؛
* ڪجهه نر پرڳڻ جي اثر سبب پيدا ٿيندڙ گهٽ معيار وارن ميون جي مسئلي کي گهٽائڻ؛
* گهٽ معيار واري پيداوار کي صنعتي استعمال لاءِ ڪم آڻڻ.

هن مقصد لاءِ استعمال ٿيندڙ واڌ وارن مادن ۾ هي شامل آهن:

* انڊول-3-ايسيٽڪ تيزاب؛
* انڊول-3-بيوٽيرڪ تيزاب؛
* گبرلڪ تيزاب؛
* [[امينو تيزاب]].

===زرعي تاريخ===

[[File:Unripe dates on a palm tree in Bahrain.jpg|thumb|بحرين ۾ کجيءَ تي ڪچيون کجورون]]

کجور جي پوک وچ اوڀر ۽ سنڌو ماٿريءَ ۾ هزارين سالن کان ٿيندي اچي ٿي. آثار قديمه مان معلوم ٿيو آهي ته اولهه پاڪستان جي نوپٿر دور واري ماڳ [[مهرڳڙهه]] ۾ لڳ ڀڳ 7000 ق.م. ڌاري، ۽ اوڀر عربستان ۾ 5530 کان 5320 ق.م. جي وچ واري عرصي ۾ کجور جي پوک جا ثبوت موجود آهن.&lt;ref name=&quot;KenoyerHeuston2005&quot;&gt;{{cite book |last1=Kenoyer |first1=Jonathan Mark |last2=Heuston |first2=Kimberley Burton |url=https://books.google.com/books?id=7CjvF88iEE8C&amp;pg=PP1 |title=The Ancient South Asian World |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-522243-2 |series=The World in Ancient Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tengberg |first1=M. |date=November 2012 |title=Beginnings and early history of date palm garden cultivation in the Middle East |journal=Journal of Arid Environments |volume=86 |pages=139–147 |doi=10.1016/j.jaridenv.2011.11.022}}&lt;/ref&gt;

قديم ميسوپوٽيميا کان وٺي [[قديم مصر]] تائين کجور جي پوک عام هئي. قديم مصري کجور مان شراب تيار ڪندا هئا ۽ فصل جي موسم ۾ تازيون کجورون به کائيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Darby |first=William J. |title=Food: The Gift of Osiris |url=https://archive.org/details/foodgiftofosiris0000darb |publisher=Academic Press |year=1977}}&lt;/ref&gt; [[شام (تاريخي خطو)|شام]] جي علائقي ۾ پڻ ٽامي جي دور جي ماڳن، جهڙوڪ [[ناهل مشمار]] ۽ [[ٽيليلات الغسول]] مان کجور جا قديم آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shafer-Elliott-2022&quot;&gt;{{Citation |last=Shafer-Elliott |first=Cynthia |chapter=Fruits, Nuts, Vegetables, and Legumes |date=2022 |title=T&amp;T Clark Handbook of Food in the Hebrew Bible and Ancient Israel |page=145 |publisher=T&amp;T Clark}}&lt;/ref&gt;

[[File:Mazafati dates - whole, halved and seed.jpg|thumb|مزافتي قسم جون کجورون]]

يهوديه جي کجور جو هڪ قسم خاص شهرت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا لڳ ڀڳ 2,000 سال پراڻا ٻج ڪاميابيءَ سان ڦٽا هئا. اهڙن ٻجن مان نڪتل وڻن کي ميٿوسيله، هينا، آدم، جوڊٿ، بوعز، يونس ۽ يوريل نالا ڏنا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fountain |first=Henry |date=2008-06-17 |title=Date Seed of Masada is Oldest Ever to Sprout |newspaper=New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/17/science/17obseed.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Origins and insights into the historic Judean date palm based on genetic analysis of germinated ancient seeds and morphometric studies|journal=Science Advances|volume=6|issue=6|article-number=eaax0384|year=2020|doi=10.1126/sciadv.aax0384}}&lt;/ref&gt;

12هين صديءَ ۾ اندلس جي مشهور زرعي عالم [[ابن العوام]] پنهنجي ڪتاب ''ڪتاب الفلاحة'' ۾ کجور جي پوک بابت تفصيلي باب لکيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ibn al-'Awwam |first=Yaḥyá |title=Le livre de l'agriculture d'Ibn-al-Awam (kitab-al-felahah) |year=1864 |pages=321–326}}&lt;/ref&gt; بعد ۾ عرب ۽ يورپي واپارين کجور کي اتر آفريڪا، اسپين ۽ ٻين علائقن تائين پهچايو. اسپيني آبادڪارن 1769ع تائين ان کي ڪيليفورنيا ۾ ۽ 16هين صديءَ ۾ ميڪسيڪو ۾ متعارف ڪرايو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Rivera |first1=D. |last2=Johnson |first2=D. |title=Historical evidence of the Spanish introduction of date palm (''Phoenix dactylifera'') into the Americas |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=60 |issue=4 |year=2012 |pages=1437–1445 |doi=10.1007/s10722-012-9932-5}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable floatright&quot; style=&quot;width:13em; text-align:center;&quot;
|+ کجور جي پيداوار (2024ع)&lt;br /&gt;{{small|مليون ٽن}}
|-
! ملڪ !! پيداوار
|-
| {{SAU}} سعودي عرب || 1.9
|-
| {{EGY}} مصر || 1.8
|-
| {{ALG}} الجزائر || 1.3
|-
| {{IRN}} ايران || 1.2
|-
| {{PAK}} پاڪستان || 0.7
|-
| {{IRQ}} عراق || 0.6
|-
! دنيا
! 9.9
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{small|ذريعو: [[گڏيل قومن جي خوراڪ ۽ زراعت واري تنظيم]] (FAOSTAT)}}&lt;ref name=&quot;FAO2024&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL
|title=Dates production in 2024, Crops/Regions/World list/Production Quantity
|publisher=FAOSTAT
|year=2025
|access-date=31 December 2025
}}&lt;/ref&gt;
|}

===قسم===

{{Main|کجور جا قسم}}

کجور جي پوک جي ڊگهي تاريخ دوران سوين قسم ۽ مقامي نسلون وجود ۾ آيون آهن، پر انهن جو صحيح تعداد طئي ڪرڻ ڏکيو آهي. حسين ۽ الزيد (1975ع) لڳ ڀڳ 400 قسمن جو ذڪر ڪيو آهي، جڏهن⁠ته نڪسن (1954ع) اٽڪل 250 قسمن جا نالا ڏنا آهن.&lt;ref&gt;{{cite report|publisher=Ministry of Agriculture and Water, Saudi Arabia|year=1975|title=Studies on physical and chemical characteristics of date varieties of Saudi Arabia|last1=Hussain|first1=Fazal|last2=El-Zeid|first2=A}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Nixon|first=R.W.|year=1954|title=Date culture in Saudi Arabia|journal=Ann. Date Growers' Instit.|issue=31|pages=15–20}}&lt;/ref&gt; انهن مان گهڻا رڳو مخصوص علائقن تائين محدود آهن، جڏهن⁠ته صرف ڪجهه درجن قسمن کي عالمي تجارتي اهميت حاصل ٿي آهي.
دنيا ۾ مشهور قسمن ۾ الجزائر جو [[ڊيگليٽ نور]]، عراق جا ياحيدي ۽ هلاوي، مراڪش جو [[ميجول]]، ۽ ايران جو [[مزافتي]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Jiwan S.|last1=Sidhu|editor-last1=Hui|title=Handbook of Fruits and Fruit Processing|chapter=Date Fruits Production and Processing|publisher=John Wiley &amp; Sons|year=2008|pages=396–}}&lt;/ref&gt;

==پيداوار==

2024ع ۾ سڄي دنيا ۾ کجور جي پيداوار لڳ ڀڳ 9.9 ملين [[ٽن]] هئي. پيداوار ۾ [[سعودي عرب]]، [[مصر]]، [[الجزائر]] ۽ [[ايران]] اڳڀرا رهيا، ۽ انهن چئن ملڪن گڏجي دنيا جي ڪل پيداوار جو لڳ ڀڳ 63 سيڪڙو حصو پيدا ڪيو.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL|title=Dates production in 2024, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists)|year=2025|publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT)|access-date=31 December 2025}}&lt;/ref&gt;

==غذائي قدر==

{{Nutritional value
| name            = ڊيگليٽ نور کجور
| image           = Dattes deglet from Biskra.jpg
| caption         = ڊيگليٽ نور قسم جون کجورون
| kcal            = 282
| carbs           = 75 g
| sugars          = 63 g
| sucrose         = 23.8 g
| glucose         = 19.9 g
| fructose        = 19.6 g
| fibre           = 8 g
| fat             = 0.4 g
| protein         = 2.4 g
| water           = 20.5 g
| vitA_iu         = 10
| betacarotene_ug = 6
| lutein_ug       = 75
| thiamin_mg      = 0.052
| riboflavin_mg   = 0.066
| niacin_mg       = 1.274
| pantothenic_mg  = 0.589
| vitB6_mg        = 0.165
| folate_ug       = 19
| vitC_mg         = 0.4
| vitE_mg         = 0.05
| vitK_ug         = 2.7
| calcium_mg      = 39
| iron_mg         = 1.02
| magnesium_mg    = 43
| manganese_mg    = 0.262
| phosphorus_mg   = 62
| potassium_mg    = 656
| sodium_mg       = 2
| zinc_mg         = 0.29
| note            = [https://fdc.nal.usda.gov/food-details/171726/nutrients USDA غذائي ڊيٽابيس]
}}

ڊيگليٽ نور قسم جي کجور ۾ لڳ ڀڳ 21 سيڪڙو پاڻي، 75 سيڪڙو [[ڪاربوهائيڊريٽ]] (جن مان 63 سيڪڙو شڪر ۽ 8 سيڪڙو [[غذائي ريشو]])، 2 سيڪڙو [[پروٽين]] ۽ هڪ سيڪڙو کان به گهٽ [[چرٻي]] هوندي آهي (جدول ڏسو). هر {{convert|100|g}} کجور مان لڳ ڀڳ {{convert|1180|kJ|kcal|abbr=off}} خوراڪي توانائي حاصل ٿئي ٿي. اها [[پوٽاشيم]] جو مالا مال ذريعو (روزاني ضرورت جو 22 سيڪڙو) آهي، جڏهن⁠ته [[پينٽوٿينڪ تيزاب]]، [[وٽامن بي 6]]، [[ميگنيشيم]] ۽ [[مينگنيز]] جا مناسب مقدار (روزاني ضرورت جو 10–19 سيڪڙو) پڻ فراهم ڪري ٿي. ٻين [[خرد غذائي جزا|خرد غذائي جزن]] جا مقدار نسبتاً گهٽ هوندا آهن. کجور ۾ موجود بنيادي ڪاربوهائيڊريٽ [[گلوڪوز]] (20٪)، [[فرڪٽوز]] (20٪) ۽ [[سڪروز]] (24٪) آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Alkaabi |first1=Juma M |last2=Al-Dabbagh |first2=Bayan |last3=Ahmad |first3=Shakeel |last4=Saadi |first4=Hussein F |last5=Gariballa |first5=Salah |last6=Ghazali |first6=Mustafa Al |date=2011-05-28 |title=Glycemic indices of five varieties of dates in healthy and diabetic subjects |journal=Nutrition Journal |volume=10 |issue=1 |page=59 |doi=10.1186/1475-2891-10-59 |pmc=3112406 |pmid=21619670}}&lt;/ref&gt;

کجور جي مختلف قسمن جو [[گلائيسيمڪ اشاري]] (GI) 38 کان 71 جي وچ ۾ هوندو آهي، جڏهن⁠ته ان جو اوسط 53 آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته کجور نسبتاً گهٽ گلائيسيمڪ اشاري واري خوراڪ آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Miller |first1=C. J. |last2=Dunn |first2=E. V. |last3=Hashim |first3=IB |year=2002 |title=Glycemic index of 3 varieties of dates |journal=Saudi Medical Journal |volume=23 |issue=5 |pages=536–538 |pmid=12070575}}&lt;/ref&gt;

==استعمال==

===ميوا===

خشڪ يا نرم کجور سڌيءَ طرح کاڌي ويندي آهي، يا ان مان ککڙي ڪڍي ان ۾ [[بادام]]، [[اخروٽ]]، [[پيڪان]]، کنڊ ۾ رڌل نارنگي يا ليمي جا کل، [[طحيني]]، [[مارزيپان]] يا [[ڪريم چيز]] ڀري پيش ڪئي ويندي آهي. ککڙي ڪڍيل کجور کي ''بي ٻج کجور'' پڻ چيو ويندو آهي. ڪجهه سڪايل بي ٻج کجورون [[گلوڪوز]] جي شربت سان چمڪائي ناشتي طور وڪرو ڪيون وينديون آهن.

کجور کي ٽڪر ڪري ڪيترن مٺن ۽ کارن کاڌن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ مراڪش جي [[طاجين]]، [[پڊنگ]]، ''[[ڪعڪ]]'' ۽ ٻين مٺاڻن ۾. کجور مان کجور جي ماني، کجور جو پيسٽ (''عجوه'')، کجور جي ليئي، [[کجور جو شربت]] (دبس يا رُب)، [[کجور جي کنڊ]]، [[سرڪو]] ۽ [[شراب]] پڻ تيار ڪيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ie50319a016 |title=Vinegar from Dates |year=1936 |last1=Das |first1=Bhagwan |last2=Sarin |first2=J. L. |journal=Industrial &amp; Engineering Chemistry |volume=28 |issue=7 |page=814}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Studies in Ancient Technology |volume=1 |last1=Forbes |first1=Robert James |publisher=E.J. Brill |year=1971 |page=78}}&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾ چاڪليٽ سان ڍڪيل کجور ۽ گيس وارو کجور جو رس پڻ تيار ڪيو وڃي ٿو، جيڪو ڪجهه اسلامي ملڪن ۾ [[رمضان]] ۽ ٻين خاص موقعن تي غير الڪوحلي مشروب طور استعمال ڪيو ويندو آهي. مسلمان رمضان ۾ [[افطار]] وقت روزو عام طور کجور سان کوليندا آهن.

برطانيا ۾ درآمد ٿيل ڪٽيل کجور [[اسٽڪي ٽافي پڊنگ]]، [[ڪرسمس پڊنگ]] ۽ ٻين روايتي مٺاڻن ۾ استعمال ٿيندي آهي. کجور مشهور برطانوي ساس [[ايڇ پي ساس]] جي جزن مان پڻ هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jonathan |date=2025-05-28 |title=Great British Icons: HP Sauce |url=https://anglotopia.net/british-identity/british-food/great-british-icons-hp-sauce/}}&lt;/ref&gt;

اسپين جي ڏکڻ-اوڀر ۾، خاص ڪري [[ايلچي جي کجين جو باغ|ايلچي]] واري علائقي ۾، بي ٻج کجور کي تريل بادام سان ڀري بيڪن ۾ ويڙهي هلڪو ترڻ بعد پيش ڪيو ويندو آهي. [[اسرائيل]] ۾ کجور جو شربت، جنهن کي ''سيلان'' چيو وڃي ٿو، ڪڪڙ جي گوشت، مٺاڻن ۽ ماکيءَ جي متبادل طور استعمال ٿيندو آهي. [[پاڪستان]] ۾ پڪي کجور مان تيار ٿيندڙ ڳاڙهو شربت چمڙي جي ٿيلهن ۽ پائيپن کي رسڻ کان بچائڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي.

====کجور جا ڪانٽا====

[[File:Date forks in lizard stand.jpg|thumb|قديم زماني جا کجور کائڻ جا ڪانٽا]]

ماضيءَ ۾ چپچپي کجور کائڻ لاءِ ٻه ڏند وارا خاص ننڍا ڪانٽا استعمال ڪيا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jensen fork |url=https://www.smpub.com/ubb/Forum26/HTML/002730.html}}&lt;/ref&gt; اڄڪلهه انهن جي جاءِ تي گهڻو ڪري پلاسٽڪ جا ننڍا ڪانٽا استعمال ڪيا ويندا آهن، جيتوڻيڪ هڪ ڀيرو استعمال ٿيندڙ پلاسٽڪ جي گهٽ ٿيندڙ استعمال سبب هاڻي اهي به گهٽ ڏسڻ ۾ اچن ٿا.

===ٻج===

کجور جي ٻجن ۾ 0.56 کان 5.4 سيڪڙو تائين لاريڪ تيزاب موجود هوندو آهي، ۽ انهن مان [[آڪسيلڪ تيزاب]] پڻ حاصل ڪري سگهجي ٿو. ٻجن مان نڪتل تيل، جنهن ۾ [[لاريڪ تيزاب]] ۽ [[اوليڪ تيزاب]] گهڻي مقدار ۾ هوندا آهن، سينگار ۽ چمڙي جي سنڀال وارين شين ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. ٻجن کي پسائي چوپائي مال جي خوراڪ، يا ڪافي جي متبادل طور پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪجهه تجرباتي تحقيقن موجب، کجور جي ٻجن جو آبي عرق چوٿين ۾ [[ڊي اين اي]] جي نقصان کي گهٽائڻ ۽ جينياتي نقصان کان بچاءَ جا اثر ڏيکاريا آهن.&lt;ref name=&quot;DiabKA&quot;&gt;{{cite journal|last=Diab|first=K.A.|author2=E. I. Aboul-Ela|title=In Vivo Comparative Studies on Antigenotoxicity of Date Palm (''Phoenix dactylifera'' L.) Pits Extract Against DNA Damage Induced by N-Nitroso-N-methylurea in Mice|journal=Toxicology International|year=2012|volume=19|issue=3|pages=279–286|pmid=23293467|pmc=3532774}}&lt;/ref&gt;

===ميون جا ڇڳا===

ميوا لاهڻ کان پوءِ رهيل ڇڳا جهاڙن طور استعمال ڪيا ويندا آهن. تازين تحقيقن مان معلوم ٿيو آهي ته گلن جا ڏانڊا آرائشي مقصدن لاءِ به ڪارآمد آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kiran |first1=S |year=2014 |title=Floral Stalk on Date Palm: A New Discovery |journal=International Journal of Agricultural Research, Innovation and Technology|volume=4|issue=2|pages=53–54|doi=10.3329/ijarit.v4i2.22649}}&lt;/ref&gt;

===رس===

[[File:Sweet sap from date palm.JPG|thumb|ڀارت جي اولھ بنگال ۾ کجيءَ مان ڪڍيل مٺو رس]]

''Phoenix dactylifera'' کان علاوه، جهنگلي کجين، جهڙوڪ ''[[فونيڪس سلويسٽرس]]'' ۽ ''[[فونيڪس ريڪليناٽا]]'' مان پڻ رس حاصل ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Dalibard |first=C |date=1999 |title=Overall view on the tradition of tapping palm trees and prospects for animal production |journal=Livestock Research for Rural Development |volume=11}}&lt;/ref&gt;

کجيءَ جو ڪچو رس پيئڻ سان ڪڏهن ڪڏهن چمگادڙن کان انسانن ۾ [[نيپا وائرس]] منتقل ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Nipah virus has a kill rate of 70%|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2023/01/31/1148681236/}}&lt;/ref&gt; بهرحال، رس کي اُٻاري ڳاڙهو شربت ٺاهڻ سان وائرس غيرفعال ٿي ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Nipah virus has a kill rate of 70%|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2023/01/31/1148681236/}}&lt;/ref&gt;

===پن===

اتر آفريڪا ۾ کجيءَ جا پن جهوپڙيون ٺاهڻ لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندا آهن. پختن پنن مان تڏا، پردا، ٽوڪريون ۽ هٿ جا پنکا تيار ڪيا ويندا آهن. انهن مان گرمي روڪڻ وارا تختا پڻ ٺاهيا ويندا آهن. سڪل پنن جا ڏانڊا سيلولوز حاصل ڪرڻ، لٺين، جهاڙن، مڇي مارڻ جي ترن ۽ ٻارڻ طور ڪم ايندا آهن. پنن جي ڍڪين مان خوشبودار ريشو حاصل ٿيندو آهي، جيڪو رسا، کٿا ۽ وڏيون ٽوپيون ٺاهڻ ۾ استعمال ٿيندو آهي.

نرم پن سبزي طور پڻ کاڌا ويندا آهن، جڏهن⁠ته کجيءَ جو وچيون گابو (دل) پڻ کاڌو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان کي ڪڍڻ سان وڻ مري ويندو آهي. ڏڪار جي زماني ۾ پسيل ٻجن کي اٽي سان ملائي ماني تيار ڪئي ويندي آهي. کجيءَ جا گل به کاڌا ويندا آهن، ۽ خاص ڪري مادي گل سلاد ۾ يا سڪي مڇي سان گڏ پيهي مانيءَ جي چٽڻي طور استعمال ڪيا ويندا آهن.

==ثقافت ۾==

{{Further|کجيءَ جي ٽاري (علامت)|اسلام ۾ ٻوٽا}}

[[بائيبل]] ۾ کجور جو ذڪر 50 کان وڌيڪ ڀيرا ۽ [[قرآن]] ۾ 20 ڀيرا آيو آهي. کجي ابراهيمي مذهبن ۾ وڏي مذهبي ۽ ثقافتي اهميت رکي ٿي. [[قديم اسرائيل]] ۾، جتي [[يهوديت]] ۽ پوءِ [[عيسائيت]] جو ارتقا ٿيو، کجي وڏي پيماني تي خوراڪ جي ذريعي طور پوکي ويندي هئي.&lt;ref name=&quot;James Hastings 1909&quot;&gt;{{cite book |author=James Hastings |title=Dictionary of the Bible |publisher=The Monist |year=1909 |page=675}}&lt;/ref&gt; عيسائي مذهب ۾ [[آچر نخلستان]] جي موقعي تي کجيءَ جون ٽاريون استعمال ڪيون وينديون آهن.

===قديم روم===

[[قديم روم]] ۾ فتح جي علامت طور جلوسن ۾ جيڪي کجيءَ جون ٽاريون استعمال ٿينديون هيون، سي گهڻو ڪري ''[[فونيڪس ڊيڪٽيلائيفيرا]]'' جون هونديون هيون.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ernest Small |title=Top 100 Food Plants |url=https://archive.org/details/top100foodplants0000smal |publisher=NRC Research Press |year=2009 |page=[https://archive.org/details/top100foodplants0000smal/page/n252 231]}}&lt;/ref&gt; کجي رومي گهرن جي اندرين باغن ۾ به مشهور آرائشي وڻ هئي، جيتوڻيڪ اٽلي جي معتدل آبهوا ۾ عام طور تي ميوو نه ڏيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Linda Farrar 1998 141&quot;&gt;{{cite book |author=Linda Farrar |title=Ancient Roman Gardens |url=https://archive.org/details/ancientromangard0000farr |year=1998 |page=[https://archive.org/details/ancientromangard0000farr/page/141 141]}}&lt;/ref&gt;

===قديم اسرائيل ۽ يهوديت===

کجي [[ست مشهور جنسون]] مان هڪ آهي، جيڪي روايتي طور [[اسرائيل جي سرزمين]] سان لاڳاپيل آهن ۽ يهودي روايت ۾ وڏي اهميت رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Shafer-Elliott-2022&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cooper |first=John |title=Eat and be satisfied: a social history of Jewish food |year=1993 |publisher=Jason Aronson}}&lt;/ref&gt; تاريخي طور کجي [[يهوديا]] ۽ يهودي قوم جي علامت پڻ رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Küchler |first1=Max |last2=Theissen |first2=Gerd |title=Jerusalem und die Länder |year=2009}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ancient_Coin.jpeg|thumb|ٻي صدي عيسويءَ جو يهودي سڪو، جنهن تي کجيءَ جو نقش آهي]]

[[عبراني بائيبل]] ۾ کجيءَ جو بار بار ذڪر ملي ٿو. محققن موجب [[خروج جو ڪتاب]] ۾ ”کير ۽ ماکيءَ سان وهندڙ ملڪ“ مان مراد ماکيءَ بدران کجور جو شربت پڻ ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Shafer-Elliott-2022&quot; /&gt; کجيءَ جا وڻ [[ايلم]]، [[يريحو]] (”کجين جو شهر“) ۽ [[دبورا]] جي فيصلي واري هنڌ سان پڻ لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;Shafer-Elliott-2022&quot; /&gt; [[زبور]] 92:12 ۾ صالح انسان کي کجيءَ سان تشبيهه ڏني وئي آهي، جڏهن⁠ته [[غزل الغزلات]] ۾ حسن ۽ قامت جي تشبيهه پڻ کجيءَ سان ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Shafer-Elliott-2022&quot; /&gt; [[سليمان جو مندر]] ۽ [[حزقيل جو مندر]] جي بيانن ۾ به کجيءَ جا نقش نمايان آهن.&lt;ref name=&quot;Shafer-Elliott-2022&quot; /&gt;

کجيءَ جو وڻ بعد ۾ يهوديا ۽ يهودي قوم جي عام علامت بڻجي ويو، جيڪو سڪن، عبادتگاهن ۽ مندرن جي سينگار ۾ استعمال ٿيندو هو. يهودين جي عيد [[سڪوت]] دوران کجيءَ جي پنن کي خاص مذهبي اهميت حاصل آهي. کجيءَ جي بند ٽاري، جيڪا ''[[لولائو]]'' سڏجي ٿي، [[چار مقدس ٻوٽا]] مان هڪ آهي، جيڪا عبادت دوران استعمال ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Karo |first=Joseph ben Ephraim |title=The Metsudah Kitzur Shulchan Aruch |year=1999}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;James Hastings 1909&quot; /&gt; کجيءَ جا پن ''[[سخاخ]]'' طور پڻ ڪم ايندا آهن، جيڪي عارضي عبادتگاهه ''[[سڪا]]'' جي ڇت ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KKL Preparing for Distribution of &quot;Schach&quot; |url=https://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/171541}}&lt;/ref&gt;

===اسلام===

[[File:Meharban dates at a store.jpg|thumb|رمضان جي تياريءَ لاءِ وڪري تي رکيل کجور]]

[[قرآن]] موجب، [[الله]] حضرت [[مريم]] کي حضرت [[عيسى]] جي ولادت وقت کجور کائڻ جو حڪم ڏنو.&lt;ref&gt;قرآن مجيد، سورة مريم، آيتون 22–25.&lt;/ref&gt; اسلامي روايت موجب [[رمضان]] ۾ سج لهڻ کان پوءِ [[افطار]] وقت روزو عام طور کجور ۽ کير يا ڏهي سان کوليو ويندو آهي.

===مندائيت===

[[مندائيت]] ۾ کجي (مندائي: ''sindirka'')، جيڪا وڻ ۽ ان جي ميوي ٻنهي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهي، [[ڪائناتي وڻ]] جي علامت آهي ۽ اڪثر [[ڪائناتي چشمو]] (مندائي: ''aina'') سان گڏ ذڪر ٿيندي آهي. مندائي مذهبي متنن ۾ کجيءَ کي مردانگي ۽ چشمي کي نسوانيت جي علامت طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Secret Adam&quot;&gt;{{cite book|last=Drower|first=E. S.|title=The Secret Adam: A Study of Nasoraean Gnosis|url=https://archive.org/details/secretadam0000esdr|year=1960|publisher=Clarendon Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Nasoraia |first=Brikha |title=The Mandaean Rivers Scroll (Diwan Nahrawatha): An Analysis |publisher=Routledge |year=2022}}&lt;/ref&gt;

==تصويرون==
&lt;gallery&gt;
File:Dried date, peach, apricot, and stones. From Lahun, Fayum, Egypt. Late Middle Kingdom. The Petrie Museum of Egyptian Archaeology, London.jpg|[[لاهون]]، [[فيوم]]، [[مصر]] مان مليل خشڪ کجور، آڙو ۽ زردالو؛ [[قديم مصر جي وچين بادشاهت]] جو دور
File:Emblem of Saudi Arabia.svg|[[سعودي عرب]] جي قومي نشان ۾ کجي
File:Date palm cutting growing on the trunk.jpg|کجيءَ جي ٿڙ مان وڌندڙ پاڙ جي شاخ (سڪر)
File:Date-seller.jpg|[[ڪويت شهر]] جي پراڻي [[سوق]] ۾ کجور وڪڻندڙ
File:Abu Dhabi – Corniche 3 - أبو ظبي - الكورنيش - panoramio.jpg|[[ابوظهبي]] ۾ شاهراهه جي وچ واري حصي تي کجين ۽ ٻين وڻن جي قطار
File:Ripe and dry dates fruit bunches.jpg|کجيءَ تي تازيون ۽ سڪيل کجورن جا ڇڳا
&lt;/gallery&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{ڪامنز}}
{{EB1911 poster|Date Palm}}

* [https://www.fao.org/4/t0681E/t0681e02.htm کجور جي کجيءَ جون پيداوارون] – [[گڏيل قومن جي خوراڪ ۽ زراعت جي تنظيم]] (FAO) کان وڌيڪ معلومات

{{کجور جا قسم}}
{{Taxonbar|from=Q25292}}
{{Authority control}}

[[زمرو:کجور جي کجي]]
[[زمرو:ريگستاني ميوا]]
[[زمرو:خشڪي سَهندڙ وڻ]]
[[زمرو:کاڌي لائق کجيون]]
[[زمرو:ميويدار وڻ]]
[[زمرو:آفريڪا جا باغيچا وارا ٻوٽا]]
[[زمرو:ايشيا جا باغيچا وارا ٻوٽا]]
[[زمرو:آرائشي وڻ]]
[[زمرو:فونيڪس]]
[[زمرو:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا]]
[[زمرو:بائيبل ۾ ذڪر ڪيل ٻوٽا]]
[[زمرو:آفريڪا جا وڻ]]
[[زمرو:بحر روم واري آبهوا جا وڻ]]
[[زمرو:خط استوا واري زراعت]]


{{رمضان جا موضوع|state=expanded}}
[[زمرو:پاڪستان جا ميوا]]
[[زمرو:کجيءَ جو وڻ]]
[[زمرو:ميوا]]
[[زمرو:وڻ]]</text>
      <sha1>cohrgx2qb5xctn8n1hxx0leiijvwdau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪويتا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40712</id>
    <revision>
      <id>430337</id>
      <parentid>429884</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20334" sha1="7xutiq7xx33xtsxrnin10uroobok3z6" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|سنڌي ادب ۾ شاعريءَ جو اصطلاح، ان جون صنفون ۽ تاريخي روايت}}
{{Infobox
| name = ڪويتا
| title = ڪويتا
| image =[[File:Shah Latif.jpg|280px]]
| caption = [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] جي تصوير؛ سنڌي ڪلاسيڪي شاعريءَ جو هڪ اهم نمائندو
| label1 = ادبي اصطلاح
| data1 = ڪويتا
| label2 = عام سنڌي نالو
| data2 = [[شاعري]]
| label3 = انگريزي اصطلاح
| data3 = Poetry
| label4 = ادبي شعبو
| data4 = [[ادب]]
| label5 = اهم عنصر
| data5 = تخيل، احساس، ٻولي، تصويرڪشي، ترنم ۽ علامت
| label6 = سنڌي شعري صنفون
| data6 = [[بيت]]، [[وائي]]، [[ڪافي]]، [[غزل]]، [[نظم]]، [[دوهو]]
| label7 = اهم موضوع
| data7 = محبت، فطرت، وڇوڙو، موت، تصوف، سماج ۽ انساني تجربو
| label8 = اهم تاريخي روايتون
| data8 = لوڪ شاعري، ڪلاسيڪي شاعري ۽ جديد شاعري
}}
'''ڪويتا''' (رومن: ''Kavita''؛ انگريزي: ''Poetry'') شاعريءَ لاءِ استعمال ٿيندڙ ادبي اصطلاح آهي. شاعري ادب جي اها تخليقي صورت آهي، جنهن ۾ ٻوليءَ جي آوازن، معنائن، تخيل، احساسن، تشبيهن، استعارن ۽ ٻين فني وسيلن جي مدد سان انساني تجربن ۽ فڪرن جو اظهار ڪيو ويندو آهي. سنڌي ادب ۾ ڪويتا يا شاعريءَ جون ڪيتريون صنفون رائج آهن، جن ۾ بيت، وائي، ڪافي، غزل، نظم ۽ دوهو شامل آهن.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;&gt;{{cite web
|title=Down the Ages – An Introduction to Sindhi Poetry
|url=https://www.goethe.de/ins/in/lp/prj/ptp/mag/en15282411.htm
|publisher=Goethe-Institut
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
موتي لال جوتواڻيءَ پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ «ڪويتا» جي معنيٰ شاعري ڄاڻائي آهي. هن شاعريءَ جي اهم موضوعن ۾ فطرت جي عظمت جي سامهون انساني ڪاميابين جي ناپائداري، محبت جي نازڪ مزاجي، موت جي اڻٽر حقيقت، وڇوڙي جي پيڙا ۽ زندگيءَ جي گذرندڙ گهڙين جي حسن کي شامل ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
سنڌي شاعريءَ جي تاريخ ۾ لوڪ روايتن، صوفي فڪر، مقامي داستانن، فارسي شعري اثرن ۽ جديد سماجي تجربن جو اهم حصو رهيو آهي. ڪلاسيڪي سنڌي شاعريءَ ۾ قاضي قادن، شاهه عبدالڪريم بلڙيءَ وارو، شاهه لطف الله قادري، ميون شاهه عنايت رضوي، شاهه عبداللطيف ڀٽائي، سچل سرمست ۽ ساميءَ جا نالا نمايان آهن.&lt;ref name=&quot;Allana1991&quot;&gt;{{cite book
|last=Allana
|first=Ghulam Ali
|title=An Introduction to Sindhi Literature
|year=1991
|url=https://sindhiadabiboard.net/wp-content/uploads/2024/02/An_Introduction_To_Sindhi_Literature-Dr_Ghulam_Ali_Allana_1991_cs.pdf
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pirzado2009&quot;&gt;{{cite book
|last=Pirzado
|first=Anwar
|title=Sindhi Language and Literature: A Brief Account
|year=2009
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Sindhi_Language_and_Litrature_a_Brief_Account--Anwar_Pirzado_%282009%29_O.pdf
|language=en
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== لفظ ۽ اصطلاح ==
«ڪويتا» جو اصطلاح ڏکڻ ايشيا جي ادبي روايتن ۾ شاعريءَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. سنڌي ادبي استعمال ۾ ان جو بنيادي مفهوم شاعري آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
شاعريءَ جي اظهار ۾ وزن ۽ قافيو اهم ٿي سگهن ٿا، پر جديد شاعريءَ جون ڪجهه صورتون روايتي وزن ۽ قافيي کان آزاد پڻ هونديون آهن. سنڌي شاعريءَ ۾ روايتي ۽ جديد ٻنهي قسمن جون صنفون موجود آهن.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt; شاعريءَ جي فارم بيان ڪيل مڪمل ڪھاڻي، جنھن ۾ ڪردار، پلاٽ ۽ باقي لوازمات بہ پورا ٿيل هجن. کيل داس ’فاني‘ جو مشھور طويل شعر ’ڪھاڻي ڪويتا‘، جنھن ۾ روپ نگر جي شھزاديءَ جي ڪھاڻي بيان ڪيل آهي&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;ڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: 
 مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد، سنڌ&lt;/ref&gt;.

== شاعريءَ جا بنيادي عنصر ==
=== تخيل ۽ احساس ===
شاعريءَ ۾ تخيل جي مدد سان شاعر پنهنجي تجربن، احساسن ۽ مشاهدن کي فني صورت ڏئي ٿو. محبت، وڇوڙو، اميد، خوف، خوشي، ڏک ۽ انساني وجود بابت سوال شاعريءَ جا عام موضوع آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
=== ٻولي ۽ تصويرڪشي ===
شاعريءَ ۾ لفظن جي چونڊ، تشبيهه، استعارو، علامت ۽ منظرنگاريءَ کي اهميت حاصل آهي. سنڌي لوڪ ۽ ڪلاسيڪي شاعريءَ ۾ مقامي داستانن، قدرتي منظرن ۽ انساني ڪردارن جي مدد سان فڪري ۽ روحاني خيال پيش ڪيا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;Pirzado2009&quot;/&gt;
=== وزن ۽ ترنم ===
شاعريءَ جي ڪيترين روايتي صنفن ۾ وزن، قافيي، رديف ۽ ترنم جو استعمال ٿئي ٿو. سنڌي بيت، وائي ۽ ڪافيءَ جي روايتن جو ڳائڻ ۽ ٻڌڻ سان پڻ گهرو تعلق رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt;

== شاعريءَ جا اهم موضوع ==
موتي لال جوتواڻيءَ جي تشريح موجب، شاعريءَ جي اهم موضوعن ۾ انساني ڪاميابين جي ناپائداري، فطرت جي عظمت، محبت جي نازڪ مزاجي، موت جي اڻٽر حقيقت، وڇوڙي جو ڏک ۽ گذري ويل گهڙيءَ جو ناقابل واپسي حسن شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اهي موضوع شاعريءَ جي هڪ ادبي تشريح پيش ڪن ٿا؛ شاعريءَ جا موضوع رڳو انهن تائين محدود نه آهن. سنڌي شاعريءَ ۾ تصوف، اخلاقي تعليم، سماجي انصاف، وطن، ٻولي، تاريخي يادگيري ۽ مزاحمت پڻ اهم موضوع رهيا آهن.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhiSocial&quot;&gt;{{cite journal
|last=Danish
|first=Ahsan
|title=Social Analysis of Sindhi Classical Poetry: Prior to Shah Latif
|journal=Kalich Research Journal
|year=2015
|url=https://sujo.usindh.edu.pk/index.php/KALICH/article/view/428
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== سنڌي شاعريءَ جو تاريخي پسمنظر ==
=== لوڪ شاعري ===
سنڌي شاعريءَ جون پاڙون لوڪ گيتن، زباني داستانن ۽ مقامي شعري روايتن ۾ ملن ٿيون. سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري جي هڪ تحقيقي مقالي موجب، سنڌي ڪلاسيڪي شاعريءَ جي جمالياتي روايت تي لوڪ شاعريءَ جو گهرو اثر رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Samejo2025&quot;&gt;{{cite journal
|last=Samejo
|first=Saeed
|title=The Tradition of Aesthetics in Sindhi Basic Poetry
|journal=Sindhi Boli Research Journal
|volume=17
|issue=2
|year=2025
|url=https://journal.sindhila.org/index.php/boli-journal/article/view/109
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
لوڪ شاعريءَ ۾ محبت، حسن، انساني لاڳاپن، داستانن ۽ اجتماعي تجربن کي مختلف شعري صورتن ۾ محفوظ ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Samejo2025&quot;/&gt;

=== اوائلي ڪلاسيڪي شاعري ===
سنڌي شاعريءَ جي اوائلي ڪلاسيڪي روايت ۾ قاضي قادن، شاهه عبدالڪريم بلڙيءَ وارو، شاهه لطف الله قادري ۽ ميون شاهه عنايت رضوي اهم شاعر آهن. انهن شاعرن جي ڪلام ۾ مذهبي ۽ صوفي فڪر سان گڏ سماجي شعور ۽ اخلاقي موضوع پڻ ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;SindhiSocial&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Allana1991&quot;/&gt;
شاهه لطف الله قادريءَ جي شاعريءَ کي اوائلي بيت جي فني ارتقا ۾ اهم حيثيت حاصل آهي. سندس ڪلام جي تحقيق ۽ ترتيب ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ پڻ ڪئي.&lt;ref name=&quot;Pirzado2009&quot;/&gt;

=== شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جو دور ===
[[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] سنڌي ڪلاسيڪي شاعريءَ جي اهم ترين شاعرن مان هڪ آهي. سندس شاعريءَ جو مجموعو «شاهه جو رسالو» سنڌي ادب ۾ بنيادي حيثيت رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Allana1991&quot;/&gt;
شاهه لطيف پنهنجي شاعريءَ ۾ مقامي داستانن، انساني تجربن ۽ صوفي فڪر کي فني انداز ۾ پيش ڪيو. سندس شاعريءَ ۾ سُرن جي ترتيب، علامتن ۽ لوڪ ڪردارن جو استعمال نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt;

=== سچل سرمست ۽ سامي ===
[[سچل سرمست]] ۽ [[سامي (شاعر)|سامي]] سنڌي ڪلاسيڪي شاعريءَ جا ٻه اهم شاعر آهن. سچل جي شاعريءَ ۾ صوفي فڪر ۽ ڪافيءَ جي روايت کي خاص اهميت حاصل آهي، جڏهن ته ساميءَ جو ڪلام ويدانت، اخلاقي تعليم ۽ روحاني فڪر سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=&quot;SamiStudy&quot;&gt;{{cite journal
|last=Veesrio
|first=Manzoor Ali
|title=Importance of Sami’s Poetry in Modern Times
|journal=Kalich Research Journal
|year=2024
|url=https://sujo.usindh.edu.pk/index.php/KALICH/article/view/6947
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
ساميءَ جي شاعريءَ جو مجموعو «ساميءَ جا سلوڪ» جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;SamiStudy&quot;/&gt;

=== جديد سنڌي شاعري ===
اڻويهين صديءَ ۽ ويهين صديءَ دوران سنڌي شاعريءَ ۾ غزل، نظم ۽ ٻين شعري صنفن کي نئين اهميت ملي. فارسي شاعريءَ جي فني اثرن سان گڏ مقامي سنڌي شعري روايتون پڻ جاري رهيون.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt;
مرزا قليچ بيگ، مير عبدالحسين سانگي، آخوند گل محمد، ڪشنچند بيوس ۽ ٻين شاعرن سنڌي شاعريءَ جي فني ۽ موضوعاتي ارتقا ۾ حصو ورتو.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt;
ويهين صديءَ ۾ جديد سنڌي شاعريءَ اندر سماجي شعور، وطن، انساني آزادي، محبت، سياسي حالتن ۽ جديد زندگيءَ جا تجربا نمايان ٿيا.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt;

== سنڌي شاعريءَ جون اهم صنفون ==
=== بيت ===
[[بيت]] سنڌي ڪلاسيڪي شاعريءَ جي هڪ اهم صنف آهي. ان جو تعلق مقامي شعري روايتن ۽ دوهي ۽ سورٺي جهڙين صورتن سان آهي. بيت کي سنڌي صوفي شاعريءَ ۾ خاص اهميت حاصل رهي آهي.&lt;ref name=&quot;SindhiEvolution&quot;&gt;{{cite web
|title=The Superior Standard of Sindhi Language
|url=https://library.sindhila.org/book/44/read/1304
|publisher=سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
=== وائي ===
[[وائي]] سنڌي ڪلاسيڪي شاعريءَ جي ڳائڻ سان لاڳاپيل صنف آهي. ميون شاهه عنايت رضويءَ ۽ شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي شعري روايت ۾ وائيءَ کي اهم حيثيت حاصل آهي.&lt;ref name=&quot;WaaiStudy&quot;&gt;{{cite journal
|last=Daudano
|first=Abdul Latif
|title=Sindhi Classical Waai and Miyon Shah Inaat Rizwi
|journal=Sindhi Boli Research Journal
|year=2025
|url=https://journal.sindhila.org/index.php/boli-journal/article/view/73
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
=== ڪافي ===
[[ڪافي]] سنڌي شاعريءَ جي هڪ اهم صنف آهي، جنهن جو صوفي فڪر ۽ موسيقيءَ سان گهرو تعلق رهيو آهي. سچل سرمست ۽ ٻين شاعرن جي ڪلام ۾ ڪافيءَ کي نمايان حيثيت حاصل آهي.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt;
=== غزل ===
[[غزل]] سنڌي شاعريءَ ۾ فارسي ۽ اردو شعري روايتن سان لاڳاپيل فني صنف آهي. سنڌي شاعرن ان ۾ محبت، فڪر، سماجي حالتن ۽ ٻين موضوعن تي طبع آزمائي ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt;
=== نظم ===
[[نظم]] سنڌي جديد شاعريءَ جي اهم صنفن مان هڪ آهي. نظم ۾ شاعر ڪنهن موضوع يا تجربي کي مسلسل فڪري ۽ فني ترتيب سان پيش ڪري سگهي ٿو. جديد سنڌي شاعريءَ ۾ نظم جي مختلف صورتن تي تجربا ڪيا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt;
=== دوهو ۽ سلوڪ ===
[[دوهو]] ۽ [[سلوڪ]] پڻ سنڌي شاعريءَ جي تاريخي روايتن سان لاڳاپيل صنفون آهن. ساميءَ جي شاعريءَ ۾ سلوڪن کي خاص اهميت حاصل آهي.&lt;ref name=&quot;SamiStudy&quot;/&gt;

== سنڌي شاعريءَ جون صنفون ۽ خصوصيتون ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#dcecf7;color:#202122;padding:8px;&quot; | سنڌي شاعريءَ جي چونڊ صنفن جو جائزو
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | صنف
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | بنيادي خصوصيت
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | ادبي روايت
|-
| [[بيت]]
| مقامي وزن ۽ فڪري اظهار
| ڪلاسيڪي ۽ صوفي شاعري
|-
| [[وائي]]
| ڳائڻ ۽ سُرن سان لاڳاپيل شعري صورت
| ڪلاسيڪي سنڌي شاعري
|-
| [[ڪافي]]
| ترنم ۽ صوفيانه اظهار
| صوفي ۽ موسيقيءَ جي روايت
|-
| [[غزل]]
| شعرن جي فني ترتيب، قافيو ۽ رديف
| فارسي اثر هيٺ سنڌي شاعري
|-
| [[نظم]]
| موضوعاتي ۽ فڪري تسلسل
| جديد شاعري
|-
| [[دوهو]]
| مختصر شعري صورت
| لوڪ ۽ ڪلاسيڪي روايت
|-
| [[سلوڪ]]
| روحاني ۽ اخلاقي فڪر جو اظهار
| ساميءَ جي شاعري
|}
&lt;ref name=&quot;GoetheSindhi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhiEvolution&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SamiStudy&quot;/&gt;

== شاعري ۽ سنڌي سماج ==
سنڌي شاعريءَ ۾ سماجي زندگي، تاريخي حالتن ۽ اجتماعي تجربن جي عڪاسي مختلف دورن ۾ ٿيندي رهي آهي. اوائلي ڪلاسيڪي شاعريءَ بابت تحقيقي مطالعي موجب، ان دور جي شاعرن جي ڪلام ۾ مذهبي ۽ صوفي فڪر سان گڏ سماجي قدرن ۽ انساني روين جو جائزو پڻ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;SindhiSocial&quot;/&gt;
موتي لال جوتواڻيءَ سنڌي شاعريءَ جي حساسيت کي سنڌ جي تاريخي تجربن سان ڳنڍيو آهي. سندس تشريح موجب، ٻاهرين حملن، مختلف سماجي گروهن جي لاڳاپن، ورهاڱي، لڏپلاڻ ۽ نئين زندگيءَ جي مسئلن سنڌي ماڻهن جي اجتماعي يادگيريءَ کي متاثر ڪيو، جنهن جي عڪاسي شاعريءَ ۾ پڻ ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
هيءَ جوتواڻيءَ جي ادبي تنقيدي تشريح آهي؛ سنڌي شاعريءَ جي سمورن دورن ۽ شاعرن تي هڪجهڙي نموني لاڳو ٿيندڙ قطعي وضاحت نه آهي.
هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ سنڌي ادب ۾ لڏپلاڻ، يادگيري، سڃاڻپ ۽ ثقافتي تسلسل جا موضوع نمايان رهيا. ورهاڱي کان پوءِ ڀارت ۾ سنڌي ادب بابت تاريخي مطالعي ۾ انهن تبديلين جو تفصيلي جائزو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Sahapedia&quot;&gt;{{cite web
|title=Post-Partition Sindhi Literature in India: A Historical Overview
|url=https://www.sahapedia.org/post-partition-sindhi-literature-india-historical-overview
|website=Sahapedia
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== شاعريءَ جي جماليات ==
سنڌي شاعريءَ جي جمالياتي روايت ۾ حسن، محبت، فطرت، انساني احساسن ۽ لوڪ داستانن جي علامتي اظهار کي اهميت حاصل آهي. سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري جي هڪ تحقيقي مقالي ۾ لوڪ شاعريءَ کي ڪلاسيڪي شاعريءَ جي جمالياتي ارتقا جو بنيادي ذريعو قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Samejo2025&quot;/&gt;
ڪلاسيڪي شاعريءَ جي جماليات ۾ مقامي زندگيءَ، انساني ڪردارن، روحاني تجربن ۽ اخلاقي فڪر جي تصويرڪشيءَ جو نمايان حصو رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Allana1991&quot;/&gt;

== سنڌي شاعريءَ جي مطالعي جا ماخذ ==
سنڌي شاعريءَ جي تاريخ ۽ تنقيد بابت مختلف محققن ڪم ڪيو آهي. سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري جي هڪ تحقيقي مقالي ۾ محمد صديق ميمڻ، نبي بخش بلوچ، عبدالجبار جوڻيجي ۽ ٻين محققن جي سنڌي ادب جي تاريخ بابت ڪمن جو جائزو ورتو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Memon2024&quot;&gt;{{cite journal
|last=Memon
|first=Anila Anmol
|title=Classical Sindhi Poets in the History of Sindhi Literature
|journal=Sindhi Boli Research Journal
|year=2024
|url=https://journal.sindhila.org/index.php/boli-journal/article/view/8
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
انهن مطالعي ۾ سنڌي شاعريءَ جي دوربندي، صنفن، ڪلاسيڪي شاعرن، فني خصوصيتن ۽ ادبي تنقيد بابت مواد موجود آهي.

== تصوير ==
[[فائل:Shah Latif.jpg|thumb|شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي تصوير، سنڌي ڪلاسيڪي شاعريءَ جي نمائندگيءَ لاءِ.]]

== پڻ ڏسو ==
* [[شاعري]]
* [[سنڌي شاعري]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[بيت]]
* [[وائي]]
* [[ڪافي]]
* [[غزل]]
* [[نظم]]
* [[شاهه جو رسالو]]
* [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]]
* [[سچل سرمست]]
* [[سامي (شاعر)]]
* [[ادبي تنقيد]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}
* {{cite book
|last=Allana
|first=Ghulam Ali
|title=An Introduction to Sindhi Literature
|year=1991
|url=https://sindhiadabiboard.net/wp-content/uploads/2024/02/An_Introduction_To_Sindhi_Literature-Dr_Ghulam_Ali_Allana_1991_cs.pdf
|language=en
}}
* {{cite book
|last=Pirzado
|first=Anwar
|title=Sindhi Language and Literature: A Brief Account
|year=2009
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Sindhi_Language_and_Litrature_a_Brief_Account--Anwar_Pirzado_%282009%29_O.pdf
|language=en
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.goethe.de/ins/in/lp/prj/ptp/mag/en15282411.htm سنڌي شاعريءَ جي تاريخ بابت تعارف]
* [https://journal.sindhila.org/index.php/boli-journal/article/view/109 سنڌي شاعريءَ جي جمالياتي روايت بابت تحقيق]
* [https://journal.sindhila.org/index.php/boli-journal/article/view/8 سنڌي ڪلاسيڪي شاعريءَ جي تاريخ بابت تحقيق]
* [https://baakh.com/en سنڌي شاعريءَ جو ڊجيٽل ذخيرو]

[[زمرو:شاعري]]
[[زمرو:سنڌي شاعري]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:ادبي اصطلاح]]</text>
      <sha1>7xutiq7xx33xtsxrnin10uroobok3z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪولراڊو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42306</id>
    <revision>
      <id>430335</id>
      <parentid>429091</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315006" sha1="q7evwnkhecjyfddy89ovrxa4wovwpsi" xml:space="preserve">{{Infobox country
|conventional_long_name ='''اسٽيٽ آف ڪولراڊو'''&lt;br&gt;State of Colorado
|common_name =
|image_flag = Flag of Colorado.svg
|image_coat =Seal of Colorado.svg
|symbol_type = Great Seal
|national_motto = 
 |titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:1.15em;
 |liststyle = 
|national_anthem=
|image_map = USA orthographic.svg &lt;!-- consensus map, see talk page --&gt;
|map_caption = 
|alt_map = Projection of North America with the United States in green
|image_map2
=Colorado in United States.svg
|alt_map2 = 
The United States and its [[Territories of the United States|territories]]
|map_caption2 = ڪولراڊو جي رياست ڳاڙهي رنگ سان آمريڪا جي گڏيل رياستن جي نقشي ۾ ڏيکاريل
|map_width = 220px
|capital =  [[ڊينور]]
|largest_city = [[ڊينور]]
|official_languages = انگريزي   
|languages_type =مقامي ٻولي  
|languages = 
|official_religion =  ڪوبہ نہ 
|demonym =  [[ڪولراڊن]]
|ethnic_groups = 
|government_type 
=  
|leader_title1 = [[ڪولراڊو جا گورنر|گورنر]]  
|leader_name1 =ڊيموڪريٽڪ پارٽي جو  [[جان ھڪن لوپر]]    
|leader_title2 = [[ڪولراڊو جا ليفٽيننٽ گورنر|ليفٽيننٽ گورنر]] 
|leader_name2 =  ڊونا ليني
|leader_title3 =وفاقي  سينيٽر
|leader_name3 =  ثوٽل ٻہ
*ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جو[[ميخائيل بينيٽ]]
*ريپبلڪن پارٽيءَ جو[[ڪوري گارڊنر]] 
|leader_title4 = وفاقي ھائوس آف رپريزنٽٽيٽوز ۾ ھن رياست جا ٽوٽل ميمبر
|leader_name4 = 7 جن مان 4 ريپبلڪن ۽ 3 ڊيموڪريٽڪ 
|legislature =  ڪولراڊو جنرل اسيمبلي
|upper_house =  ڪولراڊو جي سينيٽ 
|lower_house = ڪولراڊو جو ھائوس آف رپريزنٽٽيٽوز 
|sovereignty_type =  
|established_event1 =پراڻو نالو  
 |established_date1= ڪولراڊو ٽيريٽري
|established_event2 = وفاق واري يونين ۾ شامل ٿيڻ جي تاريخ
|established_date2=  پھرين آگسٽ 1876
|established_event3 = ھر اول شامل ٿيندڙ رياستن ۾ نمبر 
|established_date3 =  
38 
|established_event4  =پکيڙ
|established_date4 = 
269,837 ڪلوميٽر
|established_event5 = 
|established_date5 = 
|area_rank =  اٺون نمبر
|area_magnitude =  
|percent_water =  0.36 سيڪڙو
|area_label =  
|area_label2 =  
|area_data2 =  
|area_footnote =  
|population_census_year =  
2017
|population_census_rank = آمريڪي رياستن ۾ 21 نمبر  
|population_census=  5,607,154
|population_estimate = 
|population_estimate_year =  
|population_estimate_rank   
37 نمبر
|population_density_km2 = 36.5 (2011 est. 
|population_density_sq_mi= 94.7 (2011 est. 
|population_density_rank =  
رياستن ۾ 27 نمبر 
|GDP_PPP_year =  
|GDP_PPP = 
|GDP_PPP_rank=  
|GDP_PPP_per_capita =
|GDP_PPP_per_capita_rank =  
|GDP_nominal =  
|GDP_nominal_rank =  
|GDP_nominal_year =  
|GDP_nominal_per_capita =  
|GDP_nominal_per_capita_rank =  
|Gini_year =  
|Gini_change=  
|Gini = 
|Gini_ref =  
|HDI_year = 
|HDI_change = 
|HDI  =
|HDI_ref =  
|HDI_rank =  
|EF_year = 
|EF = 
|EF_rank =  
|currency =  
|currency_code =  
|country_code =  
|utc_offset = 
|utc_offset_DST =  
|calling_code =  
|iso3166code =  
|date_format = MM/DD/YYYY
|drives_on = ساڄو پاسو
{{ref label|driving|e|}}
|cctld = {{nowrap|[[.us]]{{nbsp|3}}[[.gov]]{{nbsp|3}}[[.mil]]{{nbsp|3}}[[.edu]]}}
| footnotes =
}}
'''ڪولوراڊو''' (Colorado)&lt;ref&gt;
{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/colorado?show=0&amp;t=1307303426 |title=Colorado – Definition|publisher=Merriam-webster.com |date=August 13, 2010 |accessdate=June 5, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/Colorado?s=t|title=Colorado – dictionary.reference.com|publisher=Dictionary.com, LLC|accessdate=August 17, 2013}}&lt;/ref&gt; [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] جي ھڪ رياست جنھن جو نالو ڪولوراڊو نديء جي نالي تان پيو . جڏھن اسپيني ھن علائقي ۾ پھتا تہ ندي جي ڳاڙهي سلٽ جي ڪري  ريو ڪولراڊو  سڏيو اھڙي طرح اھو نالو ان تي بحث پئجي ويو..28 فيبروري 1861 ۾ ٽيريٽري آف ڪولراڊو کي ٺاھيو ويو ۽ پندرهن سال بعد پھرين آگسٽ 1876 ۾  پروڪليميشن نمبر 230 ذريعي آمريڪي صدر [[يوليسس ايس گرانٽ]] ان کي يونين جي 38هين رياست جو درجو ڏنو. ھن رياست جي اتر ۾ [[وايومنگ]]، اتر اوڀر ۾ [[نبراسڪا]]، اوڀر ۾ [[ڪنساس]]، ڏکڻ اوڀر ۾ [[اوڪلاهوما|اوڪلاھاما]]، ڏکڻ ۾ [[نيو ميڪسيڪو]]، اولھه ۾ [[يوٽاہ|يوٽاه]] ۽ ڏکڻ اولھه ۾ [[ايريزونا|ايرزونا]] واقع آھن. ھن رياست جي گاديءَ جو هنڌ [[ڊينور]] (Denver) آھي.
{{Infobox U.S. state symbols
|Flag = Flag of Colorado designed by Andrew Carlisle Carson.svg
|Seal = Seal of Colorado.svg
|Name = ڪولوراڊو&lt;br&gt;
Colorado
|Amphibian = [[اولھائي ٽائيگر سليمينڊر]]
&lt;br/&gt;''Ambystoma mavortium''
|Bird = [[لارڪ بنٽنگ]]
&lt;br/&gt;''Calamospiza melanocoryus''
|Butterfly =
|Cactus = [[ڪليئرٽ ڪپ ڪيڪٽس]]
&lt;br/&gt;''Echinocereus triglochidiatus''
|Crustacean =
|Fish = [[گرين بيڪ ڪٽ ٿروٽ ٽرائوٽ]]
&lt;br/&gt;''Oncorhynchus clarki somias''
|Flower = [[راڪي جبلن جي ڪولمبائين]]
&lt;br/&gt;''Aquilegia coerulea''
|Grass = [[بلو گراما گاهه]]
&lt;br/&gt;''Bouteloua gracilis''
|Insect = [[ڪولوراڊو هئير اسٽريڪ تتلي]]
&lt;br/&gt;''Hypaurotis cysalus''
|Mammal = [[راڪي جبلن جي بگ هارن رڍ]]
&lt;br/&gt;''Ovis canadensis''
|Pet = [[پالتو جانور اپنائڻ|ڪولوراڊو جي پناهه گاهن جا پالتو جانور]]
&lt;br/&gt;''Canis lupus familiaris''&lt;br/&gt;۽ ''Felis catus''
|Reptile = [[اولھائي رنگيل ڪمي]]
&lt;br/&gt;''Chrysemys picta bellii''
|Tree = [[ڪولوراڊو نيرو اسپروس]]
&lt;br/&gt;''Picea pungens''
|Colors =
|Dance =
|Dinosaur =
|Folk dance = [[اسڪوائر ناچ]]
&lt;br/&gt;''Chorea quadra''
|Food =
|Fossil = ''[[اسٽيگوسورس]]''
&lt;br/&gt;''Stegosaurus armatus''
|Gemstone = [[ايڪواميرين]]
|Mineral = [[روڊوڪروسائٽ]]
|Motto = ''[[Nil sine numine]]''&lt;br/&gt;(لاطيني: [[Nil sine numine|الاهي مدد کان سواءِ ڪجھ به نه]])
|Musical Instrument =
|Nickname = [[#top|سينٽينيئل رياست]]
|Poem =
|Rock = [[يول ماربل]]
|Shell =
|Ship = ''[[يو ايس ايس ڪولوراڊو (SSN-788)]]''
|Slogan = [[#top|رنگين ڪولوراڊو]]
|Soil = [[سيٽز (مٽي)|سيٽز]]
|Song = &quot;[[جتي ڪولمبائين گل ٽڙن ٿا]]&quot; (1915ع) ۽&lt;br/&gt;&quot;[[راڪي مائونٽن هاءِ]]&quot; (ثانوي رياستي گيت، 2007ع ۾ شامل ڪيو ويو)
|Sport = [[پيڪ گدھا ڊوڙ]]
|Tartan = [[ڪولوراڊو رياستي ٽارٽن]]
|Toy =
|Other =
|Route Marker = Colorado 14.svg
|Quarter =
|QuarterReleaseDate = 2006
}}
[http://www.colorado.gov] _  ڪولراڊو
حڪومت جي ويب سائيٽ
'''ڪولوراڊو''' (Colorado)&lt;ref&gt;
{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/colorado?show=0&amp;t=1307303426 |title=Colorado – Definition|publisher=Merriam-webster.com |date=August 13, 2010 |accessdate=June 5, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/Colorado?s=t|title=Colorado – dictionary.reference.com|publisher=Dictionary.com, LLC|accessdate=August 17, 2013}}&lt;/ref&gt;) [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] جي ھڪ رياست جنھن جو نالو ڪولوراڊو نديء جي نالي تان پيو . جڏھن اسپيني ھن علائقي ۾ پھتا تہ ندي جي ڳاڙهي سلٽ جي ڪري  ريو ڪولراڊو  سڏيو اھڙي طرح اھو نالو ان تي بحث پئجي ويو..28 فيبروري 1861 ۾ ٽيريٽري آف ڪولراڊو کي ٺاھيو ويو ۽ پندرهن سال بعد پھرين آگسٽ 1876 ۾  پروڪليميشن نمبر 230 ذريعي آمريڪي صدر [[يوليسس ايس گرانٽ]] ان کي يونين جي 38 رياست جو درجو ڏنو. ھن رياست جي اتر ۾ ويومنگ، اتر اوڀر ۾ نبراسڪا، اوڀر ۾ ڪنساس، ڏکڻ اوڀر ۾ اوڪلاھاما، ڏکڻ ۾ [[نيو ميڪسيڪو]]، اولھ ۾ يوٽا, ڏکڻ اولھ ۾  ايرزونا واقع آھن . ھن رياست جي گاديءَ جو هنڌ [[ڊينور]] (Denver) آھي.

==تاريخ==
{{main|ڪولوراڊو جي قبل از تاريخ|ڪولوراڊو جي تاريخ}}

{{for timeline|ڪولوراڊو جي تاريخ جي ٽائم لائين}}

اڄوڪي [[ڪولوراڊو]] رياست وارو علائقو گهٽ ۾ گهٽ 13,500 سال، ۽ ممڪن آهي ته 37,000 سالن کان به وڌيڪ عرصي کان [[آمريڪا جا مقامي ماڻهو|آمريڪا جي مقامي ماڻهن]] ۽ انهن جي [[پيليو-انڊين]] ابن ڏاڏن جي رهائشگاهه رهيو آهي.&lt;ref name=Footprints&gt;{{cite web |url=https://www.nps.gov/whsa/learn/nature/fossilized-footprints.htm |title=Fossilized Footprints |publisher=[[آمريڪا]] [[نيشنل پارڪ سروس]] |access-date=August 6, 2022 |archive-date=October 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024050503/https://www.nps.gov/whsa/learn/nature/fossilized-footprints.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Mammoth&gt;{{cite web |url=https://www.cnn.com/2022/08/04/world/mammoth-fossils-early-humans-scn/index.html |title=Discovery in paleontologist's backyard reveals evidence of North America's early humans |author=Ashley Strickland |publisher=[[ڪيبل نيوز نيٽ ورڪ]] |date=August 4, 2022 |access-date=August 6, 2022 |archive-date=August 5, 2022 |archive-url=https://archive.today/20220805095459/https://www.cnn.com/2022/08/04/world/mammoth-fossils-early-humans-scn/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[لنڊنمائر ماڳ]] مان تقريباً 8720 ق.م. سان واسطو رکندڙ آثار مليا آهن. [[قديم پويبلو ماڻهو]] ڏکڻ-اولهه ڪولوراڊو ۾ [[ڪولوراڊو پليٽو]] جي وادين ۽ ميسائن ۾ رهندا هئا.&lt;ref&gt;&quot;[http://news.discovery.com/archaeology/genocide-native-americans-ethnic-cleansing.html Genocide Wiped Out Native American Population ] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100922190638/http://news.discovery.com/archaeology/genocide-native-americans-ethnic-cleansing.html |date=September 22, 2010 }}&quot;, Discovery News, September 20, 2010.&lt;/ref&gt; [[يوٽ قوم]] [[ڏاکڻين راڪي جبلن]] ۽ [[اولهه راڪي جبلن]] جي جبلائي وادين ۾ رهندي هئي، ۽ اڄوڪي [[فرنٽ رينج]] تائين اوڀر طرف به پکڙيل هئي. [[اپاچي]] ۽ [[ڪومانچي]] پڻ رياست جي اوڀر ۽ ڏکڻ-اوڀر وارن حصن ۾ رهندا هئا. سترهين صديءَ دوران [[اراپاهو قوم|اراپاهو]] ۽ [[شيئن قوم|شيئن]] [[گريٽ ليڪس علائقو|گريٽ ليڪس]] واري علائقي مان اولهه طرف لڏي آيا ته جيئن [[آمريڪا جا هاءِ پلينز|هاءِ پلينز]] ۾، جيڪي ڪولوراڊو ۽ [[وائومنگ]] تائين پکڙيل هئا، شڪار ڪري سگهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arapaho, Southern {{!}} The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture |url=https://www.okhistory.org/publications/enc/entry?entry=AR002 |access-date=March 22, 2026 |website=Oklahoma Historical Society |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arapaho History |url=https://verbs.colorado.edu/ArapahoLanguageProject/RMNP/history/history.htm |access-date=March 22, 2026 |website=verbs.colorado.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cheyenne, Southern {{!}} The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture |url=https://www.okhistory.org/publications/enc/entry?entry=CH030 |access-date=March 22, 2026 |website=Oklahoma Historical Society |language=en}}&lt;/ref&gt;

1803ع ۾ آمريڪا [[لوئيزيانا خريداري]] وسيلي فرانس کان اوڀر راڪي جبلن تي علائقائي دعويٰ حاصل ڪئي. 1806ع ۾ [[زيبيولن پائيڪ]] [[پائيڪ مهم|آمريڪي فوج جي هڪ جاسوسي مهم]] جي اڳواڻي ڪندي هن تڪراري علائقي ۾ داخل ٿيو. ايندڙ فيبروريءَ ۾ ڪرنل پائيڪ ۽ سندس ساٿين کي [[سان لوئس وادي]] ۾ هسپانوي گهوڙيسوار فوج گرفتار ڪري [[چيواوا، چيواوا|چيواوا]] وٺي وئي، جتان کين ايندڙ جولاءِ ۾ ميڪسيڪو مان نيڪالي ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zebulon Pike |url=https://nebraskastudies.org/en/1800-1849/the-louisiana-purchase/zebulon-pike/#:~:text=Pike%20arrived%20at%20the%20Pawnee,had%20dissolved%20the%20Spanish%20claims. |access-date=March 25, 2026 |website=nebraskastudies.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Pike Explores the American Southwest {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=March 25, 2026 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt;

1819ع جي [[ايڊمز–اونيس معاھدي]] تحت آمريڪا اسپين کان فلوريڊا حاصل ڪيو، جڏهن ته [[100هين اولهه ڊگھائي]] کان اولهه ۽ [[آرڪنساس درياهه]] ۽ [[اتر ويڪرائي ڦاڪ جو 42هون متوازي]] کان ڏکڻ واقع علائقن تي پنهنجون دعوائون ڇڏي ڏنيون. اهو معاھدو 22 فيبروري 1821ع تي لاڳو ٿيو. اسپين سان سرحدي تڪرار حل ٿيڻ کان پوءِ آمريڪا 10 آگسٽ 1821ع تي [[ميزوري علائقو|ميزوري علائقي]] جي ڏکڻ-اوڀر حصي کي [[ميزوري]] رياست طور اتحاد ۾ شامل ڪيو. ميزوري علائقي جو باقي حصو، جنهن ۾ مستقبل جو اتر-اوڀر ڪولوراڊو پڻ شامل هو، غير منظم علائقو رهيو ۽ [[آمريڪا ۾ غلامي]] جي مسئلي سبب 33 سالن تائين اهڙي حالت ۾ رهيو.

يارهن سالن جي جنگ کان پوءِ اسپين 24 آگسٽ 1821ع تي [[ڪورڊوبا معاھدو|ڪورڊوبا جي معاھدي]] ذريعي ميڪسيڪو جي آزادي تسليم ڪئي. ميڪسيڪو آخرڪار 1831ع ۾ ايڊمز–اونيس معاھدي جي توثيق ڪئي. 1835–36ع جي [[ٽيڪسيئن بغاوت]] آمريڪا ۽ ميڪسيڪو وچ ۾ اهڙو تڪرار پيدا ڪيو، جيڪو آخرڪار 1846ع ۾ [[ميڪسيڪو–آمريڪا جنگ]] ۾ تبديل ٿيو. جنگ کان پوءِ 1848ع ۾ [[گواڊالوپي هڊالگو معاھدو|گواڊالوپي هڊالگو جي معاھدي]] تحت ميڪسيڪو پنهنجا اتر وارا علائقا آمريڪا حوالي ڪيا، جن ۾ اولهه ۽ ڏکڻ ڪولوراڊو جو وڏو حصو پڻ شامل هو.{{citation needed|date=February 2026}}

[[File:Mexican Cession in Mexican View.PNG|thumb|[[ميڪسيڪو حوالگي]] جو نقشو، جنهن ۾ اڇو رنگ اهو علائقو ڏيکاري ٿو جيڪو [[ميڪسيڪو–آمريڪا جنگ]] کان پوءِ آمريڪا کي ميڪسيڪو (۽ [[ٽيڪساس جمهوريه]] پاران حوالو ڪيل زمين) کان مليو. ڪولوراڊو جو اڌ کان وڌيڪ حصو هن معاھدي وسيلي حاصل ٿيو.]]

[[سانتا في پيچرو]] آمريڪا کي [[سانتا في، نيو ميڪسيڪو|سانتا في]] سان ڳنڍيندو هو، جڏهن ته [[ڪامينو ريال ڊي ٽيئرا اڊينٽرو]] ڏکڻ طرف ويندو هو. زميني سفر ڪندڙ ٻين ماڻهن [[ڏاکڻا راڪي جبل]] جي ڏکئي علائقي کان بچڻ لاءِ [[نارٿ پليٽ درياهه]] ۽ [[سويٽ واٽر درياهه (وائومنگ)|سويٽ واٽر درياهه]] جي رستي [[سائوٿ پاس (وائومنگ)]] تائين سفر ڪيو، جيڪو ڏاکڻن ۽ وچين راڪي جبلن جي وچ ۾ [[براعظمي آبي ورڇ]] جو سڀ کان هيٺيون لنگهه هو.

1849ع ۾ سالٽ ليڪ واديءَ جي مورمنن غيرقانوني طور [[ڊيزرٽ رياست]] قائم ڪئي، جنهن [[گريٽ بيسن]] ۽ [[گرين درياهه (ڪولوراڊو درياهه)|گرين]]، [[گرينڊ درياهه (ڪولوراڊو)|گرينڊ]] ۽ [[ڪولوراڊو درياهه]] جي وهڪرن سان سينچجندڙ سڀني علائقن تي دعويٰ ڪئي. آمريڪي وفاقي حڪومت نئين مورمن حڪومت کي سختيءَ سان تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اها [[مذھبي حڪومت]] هئي ۽ [[مورمنيت ۽ گهڻ شادي]] کي قانوني حيثيت ڏيندي هئي.

ان جي بدران [[1850ع جو ٺاهه]] [[ميڪسيڪو حوالگي]] ۽ ٽيڪساس جي اتر-اولهه دعوائن کي هڪ نئين رياست ۽ ٻن نون علائقن ۾ ورهائي ڇڏيو، يعني [[ڪيليفورنيا]] رياست، [[نيو ميڪسيڪو علائقو]] ۽ [[يوٽا علائقو]]. 9 اپريل 1851ع تي [[نيو ميڪسيڪو جا هسپانو ماڻهو|هسپانو]] آبادگار [[ٽائوس، نيو ميڪسيڪو|ٽائوس]] جي علائقي مان اچي [[سان لوئس، ڪولوراڊو|سان لوئس]] جو ڳوٺ آباد ڪيو، جيڪو ان وقت [[نيو ميڪسيڪو علائقو]] جو حصو هو. اهو ڪولوراڊو جي پهرين مستقل [[يورپي آمريڪي]] آبادي بڻيو، جنهن سان ترقي ڪندڙ [[ڏاکڻي راڪي جبلن جي سامهون وارو علائقو]] ۾ [[نيو ميڪسيڪو جي طعامن]] ۽ [[نيو ميڪسيڪو جي موسيقي]] جون روايتون وڌيڪ مضبوط ٿي ويون.&lt;ref name=&quot;Lyons 2018&quot;&gt;{{cite web |last=Lyons |first=Luke |title=Musical festival brings in top New Mexico, regional acts |website=Pueblo Chieftain |date=September 27, 2018 |url=https://www.chieftain.com/story/entertainment/local/2018/09/27/musical-festival-brings-in-top/9290899007/ |access-date=March 4, 2024 |archive-date=December 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204014217/https://www.chieftain.com/story/entertainment/local/2018/09/27/musical-festival-brings-in-top/9290899007/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sexton 2019&quot;&gt;{{cite web |last=Sexton |first=Josie |title=The Hatch and Pueblo chile feud is heating up. Why is Colorado losing? |website=The Denver Post |date=September 18, 2019 |url=https://www.denverpost.com/2019/09/18/pueblo-chile-colorado/ |access-date=March 4, 2024 |archive-date=June 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616141419/https://www.denverpost.com/2019/09/18/pueblo-chile-colorado/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===ڪولوراڊو علائقو===


[[File:1860 Colorado Territory map.svg|thumb|[[ڪولوراڊو علائقو]] جي قيام کان اڳ [[نيو ميڪسيڪو علائقو|نيو ميڪسيڪو]]، [[يوٽا علائقو|يوٽا]]، [[ڪنساس علائقو|ڪنساس]] ۽ [[نيبراسڪا علائقو|نيبراسڪا]] جا علائقا]]

==== گهرو جنگ ====
{{Main|آمريڪي گهرو جنگ دوران ڪولوراڊو علائقو}}

1861ع ۾ [[آمريڪي گهرو جنگ]] شروع ٿيڻ کان پوءِ وفاق (ڪنفيڊريٽ) جي حامين ۽ اتحاد (يونين) جي حامين جي وچ ۾ ڪيترائي ننڍا تڪرار ۽ جهيڙا ٿيا. آگسٽ ۾ گورنر گلپن [[پهرين ڪولوراڊو پيادل فوج]] منظم ڪئي. [[جان پي. سلو]] فيبروري–مارچ 1862ع دوران هن دستي جي اڳواڻي ڪندي [[نيو ميڪسيڪو علائقو]] ويو، جتي هنن [[اپاچي ڪينيَن جي جنگ]]، [[گلوريئيٽا پاس جي جنگ]] ۽ [[پرالٽا جي جنگ]] ۾ حصو ورتو. اپريل 1862ع ۾ سلو استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي ميجر [[جان ايم. چيونگٽن]] مقرر ٿيو.&lt;ref&gt;Josephy, pp. 76&amp;ndash;77, 82&amp;ndash;85.&lt;/ref&gt;

[[File:Chiving1.jpg|upright|thumb|سينڊ ڪريڪ قتلِ عام دوران ٽئين ڪولوراڊو گهوڙيسوار فوج جو ڪمانڊر جان چيونگٽن.]]

جنگ سبب گهڻا وسيلا فوجي ضرورتن لاءِ وقف ٿي ويا، جنهن ڪري کاڻين، زراعت ۽ بنيادي ڍانچي جي ترقي لاءِ تمام ٿورا وسيلا بچيا، ۽ [[ڊينور]] جي ترقي سست ٿي وئي.&lt;ref name=MiningCampto&gt;{{harvnb|Leonard|Noel|1990}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. H. Koschman and M. H. Bergendahl (1968) ''Principal Gold-Producing Districts of the United States'', US Geological Survey, Professional Paper 610, p.86.&lt;/ref&gt;

26 مارچ 1862ع تي [[جان ايوانز (ڪولوراڊو جو گورنر)|جان ايوانز]] کي [[ابراهام لنڪن]] طرفان علائقي جو ٻيون گورنر مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;HC&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.historycolorado.org/sites/default/files/media/document/2019/Mss.00226_Governor_John_Evans.pdf |title=Governor John Evans |website=History Colorado |access-date=February 6, 2020|pages=1–6}}&lt;/ref&gt; هن ڊينور ۾ ريلوي منصوبن ۾ سيڙپڪاري جي همٿ افزائي ڪئي،&lt;ref name=&quot;HC&quot;/&gt;&lt;ref name=kd1&gt;{{cite book | last = King | first = Clyde Lyndon | title = The history of the government of Denver with special reference to its relations with public service corporations | publisher = The Fisher Book Company | location = Denver, Colorado | year = 1911 | url = https://archive.org/details/historygovernme00kinggoog |access-date=November 6, 2014}}&lt;/ref&gt;{{rp|85}} ۽ 1864ع ۾ [[ڊينور يونيورسٽي]] جو بنياد وڌو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Report of the John Evans Study Committee|url=https://www.northwestern.edu/provost/about/committees/study-committee-report.pdf |publisher=Northwestern University |date=May 2014}}&lt;/ref&gt;{{rp|22}}

[[File:John Evans with daughter Josephine, c. 1859.png|thumb|upright|جان ايوانز پنهنجي ڌيءَ جوزفين سان، لڳ ڀڳ 1859ع]]

گهرو جنگ جي سالن دوران مقامي آمريڪي ماڻهن خلاف دشمني وڌندي وئي. ڪولوراڊو ۾ ايوانز ۽ چيونگٽن جي اڳواڻيءَ هيٺ اهڙي نظريي کي هٿي ملي، جيڪو علائقي جي سڀني مقامي ماڻهن جي مڪمل خاتمي جي حمايت ڪندو هو.&lt;ref&gt;Josephy, p. 306&lt;/ref&gt; [[ڪولوراڊو جنگ]] سبب مقامي ماڻهن سان لاڳاپا وڌيڪ خراب ٿي ويا، تان جو 1864ع ۾ چيونگٽن [[سينڊ ڪريڪ قتلِ عام]] جو حڪم ڏنو، جنهن کان پوءِ ايندڙ بهار ۾ ايوانز کي استعيفيٰ ڏيڻي پئي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Report of the John Evans Study Committee|url=https://www.northwestern.edu/provost/about/committees/study-committee-report.pdf |publisher=Northwestern University |date=May 2014|page=22}}&lt;/ref&gt;{{rp|85}}

1867ع ۾ [[يونين پيسفڪ ريلوي]] پنهنجي ريلوي پٽڙي اولهه طرف وڌائيندي ويئر، جيڪو هاڻي [[جولسبرگ، ڪولوراڊو|جولسبرگ]] سڏجي ٿو، تائين پهچائي، جيڪو علائقي جي اتر-اوڀر ڪنڊ ۾ واقع هو. 10 مئي 1869ع تي [[يونين پيسفڪ ريلوي]] [[پرامونٽري سمٽ، يوٽا]] وٽ [[سينٽرل پيسفڪ ريلوي]] سان ملي، جنهن سان [[پهريون بين البراعظمي ريلوي]] مڪمل ٿيو. ايندڙ سال جون مهيني ۾ [[ڊينور پيسفڪ ريلوي]] ڊينور تائين پهتي، ۽ ٻن مهينن بعد [[ڪنساس پيسفڪ ريلوي]] به اچي ملي، جنهن سان براعظم کي پار ڪندڙ ٻي ريلوي لائين وجود ۾ آئي.{{cn|date=May 2026}}

===رياست جو درجو===

{{Main|اتحاد ۾ شموليت|آمريڪا جي رياستن جي اتحاد ۾ شموليت جي تاريخ موجب فهرست|ڪولوراڊو سلور بوم|ڪرپل ڪريڪ سون جي ڊوڙ}}

[[File:Georgetown loop 1899.jpg|thumb|[[جارج ٽائون لوپ]]، جيڪو [[ڪولوراڊو سينٽرل ريلوي]] جو حصو هو، جيئن [[وليم هينري جيڪسن]] 1899ع ۾ تصويربند ڪيو.]]

[[آمريڪا جي ٽيتاليهين ڪانگريس]] 3 مارچ 1875ع تي هڪ بااختيار قانون منظور ڪيو، جنهن ۾ [[ڪولوراڊو علائقو]] کي رياست بڻائڻ لاءِ گهربل شرطون بيان ڪيون ويون.&lt;ref name=ColoradoEnablingAct&gt;{{cite web |url=https://www.colorado.gov/pacific/sites/default/files/PROCEEDINGS%20OF%20THE%20CONSTITUTIONAL%20CONVENTION_0.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.colorado.gov/pacific/sites/default/files/PROCEEDINGS%20OF%20THE%20CONSTITUTIONAL%20CONVENTION_0.pdf |archive-date=October 9, 2022 |title=An Act to Enable the People of Colorado to Form a Constitution and State Government, and for the Admission of the Said State into the Union on an Equal Footing with the Original States |author=Forty-third United States Congress |author-link=Forty-third United States Congress |date=March 3, 1875 |access-date=November 15, 2018 }}&lt;/ref&gt; 1 آگسٽ 1876ع تي (آمريڪا جي [[آمريڪا جي سئو سالا جشن|سئو سالا جشن]] کان چار هفتا پوءِ) آمريڪي صدر [[يوليسز ايس. گرانٽ]] هڪ صدارتي اعلان تي صحيح ڪئي، جنهن تحت ڪولوراڊو کي اتحاد جي 38هين رياست طور شامل ڪيو ويو، ۽ ان کي &quot;[[سينٽينيئل رياست]]&quot; جو لقب مليو.&lt;ref name=ColoradoStatehoodProclamation&gt;{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=70540 |title=Proclamation of the Admission of Colorado to the Union |format=[[php]] |author=President of the United States of America |date=August 1, 1876 |publisher=The American Presidency Project |access-date=November 15, 2018 |archive-date=September 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928183309/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=70540 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1878ع ۾ [[ليڊول، ڪولوراڊو|ليڊول]] جي ويجهو چانديءَ جي هڪ وڏي کاڻ دريافت ٿيڻ سان [[ڪولوراڊو سلور بوم]] جي شروعات ٿي. 1890ع جو [[شرمين سلور پرچيز ايڪٽ]] چانديءَ جي کاڻڪني کي وڌيڪ هٿي ڏني، ۽ ڪجهه مهينن بعد [[ڪرپل ڪريڪ، ڪولوراڊو|ڪرپل ڪريڪ]] ۾ ڪولوراڊو جي آخري، پر سڀ کان وڏي، سون جي دريافت سون ڳوليندڙن جي نئين نسل کي متوجه ڪيو.

7 نومبر 1893ع تي ڪولوراڊو جي عورتن کي ووٽ ڏيڻ جو حق مليو، جنهن سان ڪولوراڊو [[عام راءِ جو حق]] ڏيڻ واري ٻي آمريڪي رياست بڻجي وئي، ۽ اها پهرين رياست هئي جنهن ۾ اهو حق [[1893ع ۾ ڪولوراڊو ۾ عورتن جي ووٽ جي حق بابت عوامي ريفرنڊم|عوامي ريفرنڊم]] (ڪولوراڊو جي مرد ووٽرن جي ووٽ) ذريعي منظور ٿيو.

1893ع ۾ شرمين سلور پرچيز ايڪٽ جي منسوخي سبب ڪولوراڊو جي کاڻڪني ۽ زرعي معيشت سخت بحران جو شڪار ٿي، پر رياست آهستي آهستي ۽ مسلسل بحال ٿي وئي. 1880ع کان 1930ع واري عرصي دوران ڊينور جي گلڪاري واري صنعت ڪولوراڊو جي هڪ اهم صنعت بڻجي وئي.&lt;ref&gt;Shu Liu and Linda M. Meyer, [https://dspace.library.colostate.edu/bitstream/handle/10217/5199/Carnations_Liu_Meyer.pdf?sequence=1 Carnations and the Floriculture Industry: Documenting the Cultivation and Marketing of Flowers in Colorado] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525091006/https://dspace.library.colostate.edu/bitstream/handle/10217/5199/Carnations_Liu_Meyer.pdf?sequence=1 |date=May 25, 2017 }}, 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=A History—Colorado Flower Growers and its People |last=Kingman |first=Dick |publisher=Colorado Greenhouse Growers Association, Inc. |year=1986 |url=http://ghex.colostate.edu/pdf_files/AHistoryColoradoFlowerGrowersAndItsPeople.pdf |access-date=March 13, 2016 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304101812/http://ghex.colostate.edu/pdf_files/AHistoryColoradoFlowerGrowersAndItsPeople.pdf }}&lt;/ref&gt; هن دور کي مقامي طور [[ڪارنيشن گولڊ رش]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.denverrealestatewatch.com/2015/10/15/neighbors-want-historic-designation-for-nw-denver-home/ |title=Neighbors want historic designation for NW Denver home |last=Rebchook |first=John |date=October 15, 2015 |archive-date=March 4, 2016 |access-date=March 13, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094545/http://www.denverrealestatewatch.com/2015/10/15/neighbors-want-historic-designation-for-nw-denver-home/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ويهين ۽ ايڪيهين صديون===

[[File:16th street denver L.C McClure.jpg|thumb|upright|1912ع ۾ ڊينور جي 16هين گهٽي]]
[[File:Ruins of Ludlow restored.jpg|thumb|1914ع جي قتلِ عام کان پوءِ [[لڊلو قتلِ عام|لڊلو ڪالوني]] جا کنڊر.]]

مزدورن لاءِ خراب ڪم ڪندڙ حالتن ۽ کاڻڪن جي بيچيني سبب هڙتالي مزدورن ۽ [[ڪولوراڊو نيشنل گارڊ]] جي وچ ۾ ڪيترائي وڏا ٽڪراءَ ٿيا، جن ۾ [[ڪولوراڊو مزدور جنگيون|1903–1904ع ويسٽرن فيڊريشن آف مائنرز جي هڙتال]] ۽ [[ڪولوراڊو ڪوئلي جي ميدانن جي جنگ]] شامل هيون، جنهن دوران [[لڊلو قتلِ عام]] ٿيو، جنهن ۾ درجنين عورتون ۽ ٻار مارجي ويا.&lt;ref name=&quot;Philip Ross 1969&quot;&gt;Philip Taft and Philip Ross, &quot;American Labor Violence: Its Causes, Character, and Outcome&quot;, The History of Violence in America: A Report to the National Commission on the Causes and Prevention of Violence, ed. Hugh Davis Graham and Ted Robert Gurr, 1969.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McGovern, George; Guttridge, Leonard. ''The Great Coalfield War''. Boston: Houghton Mifflin Company, 1972. 88, 89 p.&lt;/ref&gt; 1913–1914ع واري ڪوئلي جي ميدانن جي جنگ ۽ [[1920ع جي ڊينور اسٽريٽ ڪار هڙتال]] ٻنهي کي ختم ڪرائڻ لاءِ وفاقي فوجون موڪليون ويون.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://archive.org/details/denvertramwayst00actigoog/page/n32/mode/2up |page=33 |title=The Denver Tramway Strike of 1920 |year=1921 |last1=Devine |first1=Edward T. |last2=Ryan |first2=John A. |last3=Lapp |first3=John A. |publisher=The Denver Commission of Religious Forces and [[National Catholic Welfare Council]] |access-date=October 12, 2020 }}&lt;/ref&gt;

1927–1928ع ۾ [[1927–1928ع ڪولوراڊو ڪوئلي جي هڙتال]] ٿي، جيڪا آخرڪار مزدورن لاءِ روزاني هڪ ڊالر اجوري جي واڌ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب رهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=McClurg |first=Donald J. |year=1963 |title=The Colorado Coal Strike of 1927 &amp;ndash; Tactical Leadership of the IWW |url=https://archive.org/details/sim_labor-history_winter-1963_4_1/page/71 |journal=Labor History |volume=4 |issue=1 |page=71 |doi=10.1080/00236566308583916 |issn=0023-656X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Conlin |first=Joseph R. |title=At the Point of Production: The Local History of the IWW |url=https://archive.org/details/atpointofproduct0000unse |publisher=Greenwood Press |year=1981 |page=[https://archive.org/details/atpointofproduct0000unse/page/203 203] |author-link=Joseph R. Conlin }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ان دوران [[ڪولمبائن مائن قتلِ عام]] ۾ [[ڪولوراڊو رينجرز]] سان ٽڪراءَ کان پوءِ ڇهه هڙتالي مزدور مارجي ويا.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Schreck |first=Christopher |title=The Strike of 1927 |newspaper=Colorado Fuel and Iron: Culture and Industry in Southern Colorado |url=http://scalar.usc.edu/works/the-colorado-fuel-and-iron-company/the-strike-of-1927 |access-date=November 6, 2019 |archive-date=November 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106053727/http://scalar.usc.edu/works/the-colorado-fuel-and-iron-company/the-strike-of-1927 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=P. Marsh |first=Douglas |date=August 5, 2022 |title=Colorado and the IWW, Part III |url=https://industrialworker.org/colorado-and-the-iww-part-iii/ |access-date=June 26, 2023 |archive-date=May 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529155425/https://industrialworker.org/colorado-and-the-iww-part-iii/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هڪ ٻي واقعي ۾ [[ٽرينڊيڊ، ڪولوراڊو|ٽرينڊيڊ]] جي ميئر تي الزام لڳايو ويو ته هن هڙتالي مزدورن خلاف [[ڪو ڪلڪس ڪلان]] جي ميمبرن کي خاص اختيار ڏئي مقرر ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bayard |first=Charles J. |date=1963 |title=The 1927-1928 Colorado Coal Strike |url=https://archive.org/details/sim_pacific-historical-review_1963-08_32_3/page/235 |journal=Pacific Historical Review |volume=32 |issue=3 |pages=235–250 |doi=10.2307/4492179 |jstor=4492179 |issn=0030-8684 }}&lt;/ref&gt; اندازو آهي ته 1884ع ۾ [[ڪريسٽڊ بٽ، ڪولوراڊو|ڪريسٽڊ بٽ]] ۾ ٿيل حادثي، جنهن ۾ 59 ماڻهو مارجي ويا، کان پوءِ رڪارڊ رکڻ شروع ٿيڻ کان وٺي پنج هزار کان وڌيڪ ڪولوراڊو جا کاڻڪ، جن مان گهڻا مهاجر هئا، مختلف حادثن ۾ فوت ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite report |url=http://digital.denverlibrary.org/cdm/ref/collection/p16079coll16/id/1931 |title=Pre-1963 Colorado mining fatalities |author=Gerald Emerson Sherard |date=2006 |page=1 |access-date=November 12, 2019 |archive-date=August 7, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807040838/https://digital.denverlibrary.org/digital/collection/p16079coll16/id/1931 }}&lt;/ref&gt;

1924ع ۾ [[ڪو ڪلڪس ڪلان]] جي ڪولوراڊو شاخ رياست جي سياست تي غالب ٿي وئي. پنهنجي عروج تي [[ڪو ڪلڪس ڪلان#ٻيو ڪلان|ٻئي ڪلان]] مقامي ۽ رياستي سطح تي [[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽڪ]] ۽ [[آمريڪا جي ريپبلڪن پارٽي|ريپبلڪن]] ٻنهي پارٽين تي، خاص طور تي گورنر جي آفيس ۽ ڊينور، [[ڪينن سٽي، ڪولوراڊو|ڪينن سٽي]] ۽ [[ڊورينگو، ڪولوراڊو|ڊورينگو]] جي شهري حڪومتن تي نمايان اثر قائم ڪيو. ڪلان جو هڪ طاقتور حصو [[ڊينور پوليس کاتو]] تي به ڪنٽرول رکندو هو.&lt;ref name=KKK&gt;{{cite encyclopedia |url=https://coloradoencyclopedia.org/article/ku-klux-klan-colorado |title=Ku Klux Klan in Colorado |encyclopedia=Colorado Encyclopedia |last=Louvaris |first=Elenie |date=August 20, 2019 |access-date=April 12, 2021 |archive-date=April 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420032541/https://coloradoencyclopedia.org/article/ku-klux-klan-colorado |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[صليب ساڙڻ]] جا واقعا [[فلورينس، ڪولوراڊو|فلورينس]] ۽ پيوبلو جهڙن شهرن ۾ عام ٿيڻ لڳا. ڪلان آفريڪي نژاد آمريڪين، [[ڪيٿولڪ چرچ|ڪيٿولڪن]]، اوڀر يورپي مهاجرن ۽ ٻين غير سفيد [[پروٽيسٽنٽ]] گروهن کي نشانو بڻايو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.canoncitydailyrecord.com/2014/04/10/ku-klux-klan-once-a-fremont-county-political-powerhouse/ |title=Ku Klux Klan once a Fremont County political powerhouse |work=Cañon City Daily Record |location=[[ڪينن سٽي، ڪولوراڊو|ڪينن سٽي]] |date=April 15, 2019 |last=Canterbury |first=Carie |access-date=April 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215041415/https://www.canoncitydailyrecord.com/2014/04/10/ku-klux-klan-once-a-fremont-county-political-powerhouse/ |archive-date=December 15, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[فلپ وان ڪائس]] سميت غير ڪلان قانون لاڳو ڪندڙ عملدارن ۽ وڪيلن جي ڪوششن سبب تنظيم جي طاقت تيزي سان گهٽجڻ لڳي، ۽ 1920ع واري ڏهاڪي جي آخر تائين ان جي ميمبرشپ وڏي حد تائين گهٽجي وئي.&lt;ref name=KKK/&gt;

[[File:Three 10th Mountain Division Skitroopers above Camp Hale, 1944.png|thumb|1944ع جي فيبروري ۾ [[ڪيمپ هيل]] مٿان [[ڏهين مائونٽن ڊويزن]] جا اسڪي فوجي.]]

1908ع ۾ ڪولوراڊو پهرين اولهندي رياست بڻجي وئي، جنهن هڪ وڏي سياسي ڪنوينشن جي ميزباني ڪئي، جڏهن [[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي]] ڊينور ۾ گڏ ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1908 Democratic National Convention {{!}} Colorado Encyclopedia |url=https://coloradoencyclopedia.org/article/1908-democratic-national-convention |access-date=March 26, 2026 |website=coloradoencyclopedia.org}}&lt;/ref&gt; [[1930ع آمريڪي مردم شماري]] موجب ڪولوراڊو جي آبادي پهريون ڀيرو ڏهه لک کان وڌي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=U.S. Census Bureau |url=https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1930/population-volume-1/03815512v1ch03.pdf |title=Fifteenth Census of the United States: 1930. Volume 1: Population, Number and Distribution of Inhabitants |date=January 1, 1931 |publisher=[[آمريڪا جو سرڪاري ڇپائي کاتو]] |location=Washington, D.C. |page=149 |access-date=March 26, 2026}}&lt;/ref&gt; 1930ع واري ڏهاڪي ۾ [[وڏي معاشي بدحالي]] ۽ [[ڊسٽ بائول]] سبب ڪولوراڊو سخت متاثر ٿيو، پر [[ٻي عالمي جنگ]] کان پوءِ وڏي پيماني تي ٿيندڙ لڏپلاڻ رياست جي خوشحالي بحال ڪري ڇڏي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Kendall |first=Wilson D. |url=https://hermes.cde.state.co.us/islandora/object/co%3A3222/datastream/OBJ/view |title=A Brief Economic History of Colorado |date=September 15, 2002 |publisher=Center for Business and Economic Forecasting, Inc. |location=Denver, CO |access-date=March 27, 2026 |department=[[ڪولوراڊو مقامي معاملن جو کاتو]] }}{{مئل ڳنڍڻو|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; سياحت رياست جي معيشت جو بنيادي حصو بڻجي وئي، جڏهن ته اعليٰ ٽيڪنالاجي هڪ اهم معاشي محرڪ طور اڀري.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; [[آمريڪا جي مردم شماري بيورو]] اندازو لڳايو ته 2009ع تائين ڪولوراڊو جي آبادي پنجن ملين کان وڌي وئي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 23, 2009 |title=Colorado population tops 5 million |url=https://www.denverpost.com/2009/12/23/colorado-population-tops-5-million/ |access-date=March 27, 2026 |website=The Denver Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

11 سيپٽمبر 1957ع تي [[راڪي فليٽس پلانٽ]] ۾ پلوٽوينيم جي باهه لڳي، جنهن جي نتيجي ۾ ڀرپاسي جي آباد علائقن ۾ نمايان [[راڪي فليٽس پلانٽ مان ريڊيو ايڪٽو آلودگي|پلوٽوينيم آلودگي]] پکڙجي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Iversen |first=Kristen |url=https://www.npr.org/2012/06/12/154839592/under-the-nuclear-shadow-of-colorados-rocky-flats |title=Under The 'Nuclear Shadow' Of Colorado's Rocky Flats |publisher=NPR |date=June 12, 2012 |access-date=August 28, 2019 |archive-date=July 15, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715052015/https://www.npr.org/2012/06/12/154839592/under-the-nuclear-shadow-of-colorados-rocky-flats |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Skiers on Aspen Mountain, Colorado in 1961.jpg|thumb|1961ع ۾ [[ايسپن مائونٽن (اسڪي علائقو)|ايسپن مائونٽن]] تي اسڪي ڪندڙ.]]

1940ع کان 1970ع واري ڏهاڪي تائين ڪيترين احتجاجي تحريڪن ڪولوراڊو، خاص طور تي ڊينور، ۾ زور ورتو. انهن ۾ [[چيڪانو تحريڪ]] شامل هئي، جيڪا [[شهري حقن جون تحريڪون|شهري حقن]] ۽ سماجي تحريڪ هئي، جنهن ۾ [[ميڪسيڪي-آمريڪي]] پنهنجي [[چيڪانو]] سڃاڻپ تي زور ڏنو، ۽ جنهن جي شروعات وڏي پيماني تي ڊينور مان سمجهي وڃي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2011/06/30/137529484/the-chicano-movements-denver-roots-run-deep |title=The Chicano Movement's Denver Roots Run Deep |publisher=[[نيشنل پبلڪ ريڊيو]] |work=Talk of the Nation |date=June 30, 2011 |access-date=March 25, 2021 |archive-date=April 7, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407222927/https://www.npr.org/2011/06/30/137529484/the-chicano-movements-denver-roots-run-deep |url-status=live }}&lt;/ref&gt; مارچ 1969ع ۾ [[نيشنل چيڪانو يوٿ لبريشن ڪانفرنس]] ڪولوراڊو ۾ منعقد ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kcet.org/history-society/defining-chicanismo-since-the-1969-denver-youth-conference |title=Defining 'Chicanismo' Since the 1969 Denver Youth Conference |first=Kelly |last=Simpson |date=March 23, 2012 |access-date=October 15, 2022 |publisher=KCET |archive-date=October 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015215927/https://www.kcet.org/history-society/defining-chicanismo-since-the-1969-denver-youth-conference |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1967ع ۾ ڪولوراڊو پهرين رياست بڻجي، جنهن [[ڪولوراڊو ۾ حمل ضايع ڪرڻ|حمل ضايع ڪرڻ]] بابت پابندين ۾ نرمي آندي، جڏهن گورنر [[جان آرٿر لوو|جان لوو]] اهڙو قانون منظور ڪيو، جنهن موجب زنا بالجبر، محرم سان جنسي تعلق يا عورت جي ذهني يا جسماني صحت کي خطرو هئڻ جي صورت ۾ حمل ضايع ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي. 1960ع ۽ 1970ع واري ڏهاڪي ۾ ڪيترين ئي رياستن ڪولوراڊو جي پيروي ڪندي اهڙن قانونن ۾ نرمي ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=It's Been 50 Years Since Colorado Passed This Groundbreaking Abortion Law |url=https://time.com/4753918/colorado-abortion-law-50-year-anniversary/ |magazine=Time |date=April 25, 2017 |access-date=February 9, 2021 |archive-date=February 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202055301/http://time.com/4753918/colorado-abortion-law-50-year-anniversary/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1990ع واري ڏهاڪي جي آخر کان ڪولوراڊو [[ڪولوراڊو ۾ فائرنگ جي واقعن جي فهرست|ڪيترن وڏن اجتماعي فائرنگ جي واقعن]] جو مرڪز رهيو آهي، جن ۾ 1999ع وارو مشهور [[ڪولمبائن هاءِ اسڪول قتلِ عام]] شامل آهي، جنهن ۾ هاءِ اسڪول جي شاگردن [[ايرڪ هيرس ۽ ڊيلن ڪليبولڊ]] 13 شاگردن{{efn|زخمي ٿيل شاگردياڻين مان [[اين ميري هوخالٽر]] 2025ع ۾ پنهنجي زخمن سبب فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Willard |first=Heather |date=March 12, 2025 |title=Coroner report: Columbine survivor's death 'best classified as homicide' |url=https://kdvr.com/news/local/coroner-report-columbine-survivors-death-best-classified-as-homicide/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313161626/https://kdvr.com/news/local/coroner-report-columbine-survivors-death-best-classified-as-homicide/ |archive-date=March 13, 2025 |access-date=May 16, 2026 |website=FOX31 KVDR}}&lt;/ref&gt;}} ۽ هڪ استاد کي قتل ڪرڻ کان پوءِ خودڪشي ڪئي. هن واقعي عالمي خبرن ۾ وڏي جاءِ ورتي ۽ ان کان پوءِ ڪيترائي [[نقلي ڏوهو|نقلي واقعا]] ٿيا، جن کي [[ڪولمبائن اثر]] سڏيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Follman |first1=Mark |last2=Andrews |first2=Becca |title=Here's the terrifying new data on how Columbine spawned dozens of copycats |url=https://www.motherjones.com/politics/2015/10/columbine-effect-mass-shootings-copycat-data/ |website=Mother Jones |access-date=February 9, 2021 |archive-date=February 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210210003513/https://www.motherjones.com/politics/2015/10/columbine-effect-mass-shootings-copycat-data/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

20 جولاءِ 2012ع تي [[2012ع اورورا سينيما فائرنگ]] ۾ هڪ هٿياربند شخص [[اورورا، ڪولوراڊو|اورورا]] جي هڪ سينيما گهر ۾ 12 ماڻهن کي قتل ڪيو. ان کان پوءِ رياست هٿيارن بابت وڌيڪ سخت قانون آندا، جن ۾ [[هاءِ ڪيپيسٽي ميگزين]] جي گنجائش تي حد مقرر ڪرڻ شامل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=How Colorado's gun laws have changed since the Aurora shooting |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/jul/25/colorado-gun-control-laws-aurora-shooting |website=The Guardian |date=July 25, 2015 |access-date=February 9, 2021 |archive-date=February 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210209025558/https://www.theguardian.com/us-news/2015/jul/25/colorado-gun-control-laws-aurora-shooting |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

22 مارچ 2021ع تي [[2021ع بولڊر فائرنگ]] ۾ هڪ هٿياربند شخص [[ڪنگ سوپرز]] سپر مارڪيٽ ۾، جيڪا [[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]] ۾ واقع آهي، هڪ پوليس آفيسر سميت 10 ماڻهن کي قتل ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Hern |first1=Elizabeth |last2=Ehern |first2=Ez {{!}} |date=March 22, 2021 |title=Boulder shooting: Gunman kills 10, including police officer, at King Soopers |url=https://www.denverpost.com/2021/03/22/police-active-shooter-shooting-king-soopers-boulder/ |access-date=March 23, 2021 |website=The Denver Post |archive-date=May 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523180109/https://www.denverpost.com/2021/03/22/police-active-shooter-shooting-king-soopers-boulder/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ايل جي بي ٽي ماڻهن خلاف تشدد]] جي هڪ واقعي ۾ 19–20 نومبر 2022ع جي رات [[ڪولوراڊو اسپرنگز نائيٽ ڪلب فائرنگ]] دوران [[ڪولوراڊو اسپرنگز، ڪولوراڊو|ڪولوراڊو اسپرنگز]] جي هڪ نائيٽ ڪلب ۾ هڪ هٿياربند شخص پنجن ماڻهن کي قتل ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vera |first=Eric Levenson, Michelle Watson, Andy Rose, Amir |date=November 20, 2022 |title=Gunman kills 5 at LGBTQ nightclub in Colorado Springs before patrons confront and stop him, police say |url=https://www.cnn.com/2022/11/20/us/colorado-springs-shooting-gay-nightclub/index.html |access-date=March 9, 2023 |website=CNN |language=en |archive-date=March 6, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306045747/https://www.cnn.com/2022/11/20/us/colorado-springs-shooting-gay-nightclub/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[آمريڪي بحريه]] جي چار جنگي ٻيڙين جا نالا [[يو ايس ايس ڪولوراڊو]] رکيا ويا آهن. پهرين ''يو ايس ايس ڪولوراڊو'' جو نالو ڪولوراڊو درياهه تي رکيو ويو هو، جيڪا گهرو ويڙهه دوران خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ بعد ۾ [[ايشيائي اسڪواڊرن]] ۾ شامل رهي، جتي 1871ع جي [[ڪوريا ڏانهن آمريڪي فوجي مهم]] دوران ان تي حملو ٿيو. ان کان پوءِ ايندڙ ٽن ٻيڙين جا نالا رياست جي اعزاز ۾ رکيا ويا، جن ۾ [[يو ايس ايس ڪولوراڊو (ACR-7)|هڪ بکتر بند ڪروزر]] ۽ [[يو ايس ايس ڪولوراڊو (BB-45)|جنگي ٻيڙي يو ايس ايس ڪولوراڊو]] شامل آهن، جيڪا [[ڪولوراڊو-درجي جون جنگي ٻيڙيون|پنهنجي درجي]] جي اڳواڻ ٻيڙي هئي ۽ 1941ع کان [[پئسفڪ واري جنگ]] ۾ ٻي عالمي جنگ دوران خدمتون انجام ڏنيون. [[پرل هاربر تي حملو]] وقت جنگي ٻيڙي يو ايس ايس ڪولوراڊو [[سين ڊياگو]]، [[ڪيليفورنيا]] جي بحري اڏي تي موجود هئي، تنهن ڪري اها حملي کان محفوظ رهي. هن نالي سان جديد ترين ٻيڙي [[ورجينيا-درجي آبدوز]] [[يو ايس ايس ڪولوراڊو (SSN-788)|يو ايس ايس ڪولوراڊو (SSN-788)]] آهي، جيڪا 2018ع ۾ باقاعده خدمت لاءِ شامل ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dvidshub.net/news/371051/uss-colorado-continues-tradition-submarine-battle-flag |title=USS Colorado Continues the Tradition of the Submarine Battle Flag |work=Defense Visual Information Distribution Service |date=May 29, 2020 |last=Coffield |first=Alfred |location=[[Groton, Connecticut|Groton]], [[Connecticut|CT]] |access-date=May 10, 2021 |archive-date=May 11, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511000102/https://www.dvidshub.net/news/371051/uss-colorado-continues-tradition-submarine-battle-flag |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
{{Main|ڪولوراڊو جي جاگرافي}}

{{See also|ڪولوراڊو جي شهرن ۽ قصبن جي فهرست|ڪولوراڊو جي ڪائونٽين جي فهرست|ڪولوراڊو جي درياهن جي فهرست|فور ڪارنرز يادگار}}
[[File:Colorado geographic map-en.svg|thumb]]

ڪولوراڊو پنهنجي متنوع جاگرافيءَ سبب نمايان آهي، جنهن ۾ الپائن جبل، هاءِ پلينز، وڏن واريءَ جي ٽڪرن وارا ريگستان، ۽ اونها ڪينيَن شامل آهن. 1861ع ۾ [[آمريڪا جي ڇٽيهين ڪانگريس]] نئين [[ڪولوراڊو علائقو]] جون حدون صرف [[ويڪرائي ڦاڪ]] ۽ [[ڊگهائي ڦاڪ]] جي لڪيرن موجب مقرر ڪيون، جيڪي [[اتر ويڪرائي ڦاڪ جو 37هون متوازي|37°N]] کان [[اتر ويڪرائي ڦاڪ جو 41هون متوازي|41°N]] ويڪرائي ڦاڪ تائين، ۽ [[واشنگٽن کان اولهه 25هون ڊگهائي ڦاڪ|102°02′48″W]] کان [[واشنگٽن کان اولهه 32هون ڊگهائي ڦاڪ|109°02′48″W]] ڊگهائي ڦاڪ تائين، يعني [[واشنگٽن ميريڊين]] کان [[واشنگٽن کان اولهه 25هون ڊگهائي ڦاڪ|25°W]] کان [[واشنگٽن کان اولهه 32هون ڊگهائي ڦاڪ|32°W]] تائين پکڙيل هيون.&lt;ref name=&quot;ColoradoOrganicAct&quot;&gt;{{cite web |url=https://govtrackus.s3.amazonaws.com/legislink/pdf/stat/12/STATUTE-12-Pg172.pdf |title=An Act to provide a temporary Government for the Territory of Colorado |work=[[Congressional Record]] |publisher=[[Thirty-sixth United States Congress]] |date=February 28, 1861 |pages=172–177 |access-date=May 28, 2023 |archive-date=May 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528155351/https://govtrackus.s3.amazonaws.com/legislink/pdf/stat/12/STATUTE-12-Pg172.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{age|1861|02|28}} سالن جي سرڪاري سروي کان پوءِ ڪولوراڊو جون سرحدون سرڪاري طور 697 [[سرحدي نشان]]ن ۽ 697 [[سرحد|سڌين سرحدي لڪيرن]] ذريعي مقرر ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;FM&quot;&gt;{{cite web |publisher=Fascinating Maps |title=Colorado is NOT a perfect rectangle |url=https://fascinatingmaps.com/colorado-is-not-a-perfect-rectangle/ |access-date=November 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617202941/https://fascinatingmaps.com/colorado-is-not-a-perfect-rectangle/ |archive-date=June 17, 2019 }}&lt;/ref&gt; ڪولوراڊو، [[وائومنگ]] ۽ [[يوٽا]] اهي واحد رياستون آهن، جن جون سرحدون صرف سڌين سرحدي لڪيرن سان بيان ڪيل آهن ۽ ڪنهن به قدرتي خاصيت تي ٻڌل نه آهن.&lt;ref name=&quot;BT&quot;&gt;{{cite web |publisher=The Big Think, Inc. |title=Colorado is a rectangle? Think again. |date=October 31, 2018 |url=https://bigthink.com/strange-maps/colorado-is-not-a-rectangle |access-date=November 15, 2018 |archive-date=November 16, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116043301/https://bigthink.com/strange-maps/colorado-is-not-a-rectangle |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جي ڏکڻ-اولهه ڪنڊ [[فور ڪارنرز يادگار]] آهي، جيڪو [[اتر ويڪرائي ڦاڪ جو 37هون متوازي|36°59′56″N]]، [[واشنگٽن کان اولهه 32هون ڊگهائي ڦاڪ|109°2′43″W]] تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;FourCorners&quot;&gt;{{cite web |title=Shared Solution: Four Corners |url=https://www.ngs.noaa.gov/OPUS/getDatasheet.jsp?PID=BBCD57&amp;ts=10354154008&amp;style=modern |work=NGS Survey Monument Data Sheet |publisher=[[آمريڪا نيشنل جيوڊيٽڪ سروي]] |date=July 7, 2010 |access-date=May 27, 2023 |archive-date=May 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527163704/https://www.ngs.noaa.gov/OPUS/getDatasheet.jsp?PID=BBCD57&amp;ts=10354154008&amp;style=modern |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{efn|name=&quot;FourCornersMonument&quot;|سرڪاري [[فور ڪارنرز يادگار]] [[اتر ويڪرائي ڦاڪ جو 37هون متوازي|36°59'56.31608″N]]، [[واشنگٽن کان اولهه 32هون ڊگهائي ڦاڪ|109°2'42.62075&quot;W]] تي واقع آهي، جيڪو [[اتر ويڪرائي ڦاڪ جو 37هون متوازي|37°N]]، [[واشنگٽن کان اولهه 32هون ڊگهائي ڦاڪ|109°02′48″W]] واري ان هنڌ کان {{convert|574|ft}} ڏکڻ-اوڀر آهي، جيڪو اصل ۾ [[آمريڪا جي ڇٽيهين ڪانگريس|ڪانگريس]] مقرر ڪيو هو.}} [[فور ڪارنرز يادگار]]، جتي ڪولوراڊو، [[نيو ميڪسيڪو]]، [[ايريزونا]] ۽ [[يوٽا]] گڏ ٿين ٿا، آمريڪا ۾ اهو واحد هنڌ آهي جتي چار رياستون پاڻ ۾ ملن ٿيون.&lt;ref name=BT/&gt;

===ميداني علائقا===
[[File:Picketwire Canyon.jpg|thumb|ڏکڻ-اوڀر ڪولوراڊو جا خشڪ هاءِ پلينز]]

ڪولوراڊو جو لڳ ڀڳ اڌ حصو هموار ۽ لهرائيندڙ زمين تي مشتمل آهي. راڪي جبلن جي اوڀر ۾ [[ڪولوراڊو اڀرندا ميداني علائقا]] واقع آهن، جيڪي [[آمريڪا جا هاءِ پلينز|هاءِ پلينز]] جو حصو آهن؛ اهي ڪولوراڊو اندر عظيم ميدانن جو اهو حصو آهن، جن جي اوچائي تقريباً {{convert|3350|to|7500|ft|m}} تائين آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.summitpost.org/colorado-county-highpoints/532245 |title=Colorado County Highpoints |access-date=February 27, 2012 |archive-date=November 10, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110015344/http://www.summitpost.org/colorado-county-highpoints/532245 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ڪولوراڊو جا ميداني علائقا گهڻو ڪري چراگاهي ميدانن تي مشتمل آهن، پر انهن ۾ [[پن ڇڻندڙ ٻيلو|پن ڇڻندڙ ٻيلن]]، [[بيوٽ]]ن ۽ ڪينيَنن جا علائقا پڻ شامل آهن. سالياني برسات سراسري طور {{convert|15|to|25|in|mm}} هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;ccc&quot;&gt;{{cite web |url=http://ccc.atmos.colostate.edu/climateofcolorado.php |title=Climate of Colorado |last1=Doesken |first1=Nolan J. |last2=Pielke |first2=Roger A. Sr. |author-link2=Roger A. Pielke |last3=Bliss |first3=Odilia A.P. |date=January 2003 |publisher=Colorado Climate Center—Department of Atmospheric Science—[[ڪولوراڊو اسٽيٽ يونيورسٽي]] |access-date=January 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090209230420/http://ccc.atmos.colostate.edu/climateofcolorado.php |archive-date=February 9, 2009 }}&lt;/ref&gt;

اڀرندو ڪولوراڊو هن وقت گهڻو ڪري زرعي زمينن ۽ چراگاهن تي مشتمل آهي، جن سان گڏ ننڍا زرعي ڳوٺ ۽ شهر به موجود آهن. [[مڪئي]]، [[ڪڻڪ]]، [[گاهه]]، [[سويابين]] ۽ [[جَوَ]] هتي جا عام فصل آهن. هن علائقي جا گهڻا ڳوٺ ۽ شهر پاڻيءَ جي ٽانڪي ۽ [[اناج ايليويٽر]] ٻنهي تي فخر ڪن ٿا. آبپاشي لاءِ پاڻي مٿاڇري ۽ زير زمين ٻنهي ذريعن مان دستياب آهي. مٿاڇري جي پاڻيءَ جا ذريعا [[سائوٿ پليٽ درياهه]]، [[آرڪنساس درياهه]] ۽ ڪجهه ٻيا نالا شامل آهن. زير زمين پاڻي عام طور [[آرٽيزين کوهه|آرٽيزين کوهن]] ذريعي حاصل ڪيو ويندو آهي. آبپاشي مقصدن لاءِ انهن کوهن جي گهڻي استعمال سبب هن علائقي ۾ زير زمين پاڻيءَ جا ذخيرا گهٽجي ويا آهن. اڀرندي ڪولوراڊو ۾ چوپائي مال جو پڻ وڏو تعداد ۽ قسم موجود آهي، جهڙوڪ ڍورن جا فارم ۽ سوئر پالڻ جا فارم.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://coloradosun.com/2019/04/08/colorado-cattle-rustling-brand-inspectors/ |title=Colorado cattle rustling's colorful history helps modern brand inspectors keep up with a changing crime |work=The Colorado Sun |access-date=March 27, 2021 |last=Simpson |first=Kevin |date=April 8, 2019 |archive-date=May 7, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507220206/https://coloradosun.com/2019/04/08/colorado-cattle-rustling-brand-inspectors/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===فرنٽ رينج===
[[File:Condiv.JPG|thumb|[[فرنٽ رينج]] جون چوٽيون، ڊينور جي اولهه ۾]]

ڪولوراڊو جي لڳ ڀڳ 84٪ آبادي راڪي جبلن جي اوڀرندي ڪناري سان واقع [[فرنٽ رينج شهري راهداري]] ۾ رهي ٿي، جيڪا [[شيائين، وائيومنگ]] کان [[پويبلو، ڪولوراڊو]] تائين پکڙيل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Office |first=Colorado State Demography |date=February 24, 2026 |title=Colorado Population Summary |url=https://storymaps.arcgis.com/stories/3aa6968ec7a34ff8b0f172ad6ae6d23e |access-date=March 27, 2026 |website=ArcGIS StoryMaps |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Colorado - 2023 - III.B. Overview of the State |url=https://mchb.tvisdata.hrsa.gov/Narratives/Overview/e0fafc30-56a5-4912-9799-9d5c37912f3e#:~:text=Eighty-four%20percent%20of%20the,Health%20Information%20Hub,%202023). |access-date=March 28, 2026 |website=mchb.tvisdata.hrsa.gov}}&lt;/ref&gt; هي علائقو ڪولوراڊو جي وچئين حصي ۾ واقع بلند راڪي جبلن سبب، پئسفڪ سمنڊ واري علائقي کان ايندڙ گهڻن غالب طوفانن کان جزوي طور محفوظ رهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hansen |first=Wallace R. |url=https://pubs.usgs.gov/pp/1019/report.pdf |title=Climatography of the Front Range Urban Corridor and Vicinity, Colorado |last2=Chronic |first2=John |last3=Matelock |first3=John |publisher=[[آمريڪي حڪومت جو ڇپائي کاتو]] |year=1978 |series=[[آمريڪي ارضياتي سروي پيشاور مقالو]] |volume=1019 |page=5}}&lt;/ref&gt;

&quot;فرنٽ رينج&quot; ۾ ڊينور، [[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]]، [[فورٽ ڪولنز، ڪولوراڊو|فورٽ ڪولنز]]، [[لوولينڊ، ڪولوراڊو|لوولينڊ]]، [[ڪاسل راڪ، ڪولوراڊو|ڪاسل راڪ]]، [[ڪولوراڊو اسپرنگس، ڪولوراڊو|ڪولوراڊو اسپرنگس]]، پويبلو، [[گريلي، ڪولوراڊو|گريلي]] ۽ انهن جي وچ وارا ٻيا ڪيترائي شهر ۽ ميونسپلٽيون شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tyler |first=Daniel |title=Front Range {{!}} Colorado Encyclopedia |url=https://coloradoencyclopedia.org/article/front-range |access-date=March 28, 2026 |website=coloradoencyclopedia.org}}&lt;/ref&gt;

ٻئي طرف، راڪي جبلن جي اولهه ۾ واقع اولهندي ڪولوراڊو (جنهن کي &quot;دي ويسٽرن سلوپ&quot; چيو ويندو آهي) جا اهم آبادي مرڪز [[گرانڊ جنڪشن، ڪولوراڊو|گرانڊ جنڪشن]]، [[ڊورينگو، ڪولوراڊو|ڊورينگو]] ۽ [[مونٽروز، ڪولوراڊو|مونٽروز]] جا شهر آهن.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Vandenbusche |first=Duane |title=Western Slope {{!}} Colorado Encyclopedia |url=https://coloradoencyclopedia.org/article/western-slope |access-date=March 28, 2026 |website=coloradoencyclopedia.org}}&lt;/ref&gt;

===جبل===


[[File:Mt. Elbert.jpg|thumb|[[مائونٽ ايلبرٽ]]، {{convert|4401.2|m|order=flip}} جي اوچائي سان، [[راڪي جبلن]] ۽ ڪولوراڊو جي بلند ترين چوٽي آهي.]]

ڪولوراڊو جي عظيم ميداني علائقي جي اولهه ۾ [[راڪي جبلن]] جي اوڀرندي ڍلان اڀري ٿي. راڪي جبلن جون مشهور چوٽيون [[لانگز پيڪ]]، [[مائونٽ بليو اسڪاءِ]]، [[پائيڪس پيڪ]] ۽ ڏاکڻي ڪولوراڊو ۾ [[والسنبرگ، ڪولوراڊو|والسنبرگ]] ڀرسان واقع [[اسپيني چوٽيون]] آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 13, 2012 |title=Colorado Mountains: 6 Famous Peaks |url=https://www.colorado.com/articles/colorado-mountains-6-famous-peaks |access-date=March 28, 2026 |website=Colorado.com |language=en}}&lt;/ref&gt; هن علائقي جو پاڻي اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ڏانهن وهي ٿو، جيڪو آخرڪار يا ته [[مسيسيپي درياهه]] وسيلي يا [[ريو گرانڊي]] وسيلي [[ميڪسيڪو جي نار]] ۾ وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gonzalez |first=Mark A. |date=July 2002 |title=The Divide: A Geologic Frontier |url=https://www.dmr.nd.gov/ndgs/documents/newsletter/2003Summer/pdf/Divide.pdf |journal=NDGS Newsletter |publisher=North Dakota Geological Survey |volume=29 |issue=2 |page=6|access-date=March 29, 2026}}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو اندر واقع راڪي جبلن ۾ 53 حقيقي چوٽيون ۽ 58 نالي وارين چوٽيون آهن،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What are 14ers? Colorado's Tallest Mountains |url=https://www.14ers.com/what-are-14ers |access-date=November 2, 2024 |website=14ers.com |language=en |archive-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912233010/https://www.14ers.com/what-are-14ers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جيڪي سمنڊ جي سطح کان {{convert|14000|ft|m|0|sp=us}} يا ان کان وڌيڪ اوچائي تي آهن، ۽ انهن کي [[ڪولوراڊو فورٽينرز]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |author=U.S. Forest Service |title=Rocky Mountain Region 14ers |url=http://www.fs.fed.us/r2/recreation/14ers/ |access-date=November 6, 2009 |archive-date=November 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091103182627/http://www.fs.fed.us/r2/recreation/14ers/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهي جبل گهڻو ڪري [[صنوبر]] ۽ [[ايسپن]] جهڙن وڻن سان ڍڪيل آهن، جيڪي ڏاکڻي ڪولوراڊو ۾ لڳ ڀڳ {{convert|12000|ft|m|0|sp=us}} ۽ اتر ڪولوراڊو ۾ لڳ ڀڳ {{convert|10500|ft|m|0|sp=us}} جي اوچائي تائين، يعني [[وڻن جي حد]] تائين وڌن ٿا. ان کان مٿي رڳو الپائن نباتات ئي وڌي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NatureServe Explorer 2.0 |url=https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.838600/Rocky_Mountain_Abies_lasiocarpa_-_Picea_engelmannii_Forest_Woodland_Macrogroup |access-date=March 28, 2026 |website=explorer.natureserve.org}}&lt;/ref&gt;

الپائن علائقن جي برف جو وڏو حصو آگسٽ جي وچ ڌاري ڳري وڃي ٿو، سواءِ چند هميشه برف سان ڍڪيل چوٽين ۽ ڪجهه ننڍن برفاني گليشيئرن جي. [[ڪولوراڊو معدني پٽو]]، جيڪو ڏکڻ اولهه ۾ [[سان جوان جبل]] کان شروع ٿي [[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]] ۽ [[سينٽرل سٽي، ڪولوراڊو|سينٽرل سٽي]] تائين پکڙيل آهي، ڪولوراڊو جي تاريخي سون ۽ چانديءَ جي کاڻين جو وڏو حصو پنهنجي اندر رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hart |first=Steve |last2=Fell |first2=James E. |title=Precious Metal Mining in Colorado {{!}} Colorado Encyclopedia |url=https://coloradoencyclopedia.org/article/precious-metal-mining-colorado |access-date=April 2, 2026 |website=coloradoencyclopedia.org}}&lt;/ref&gt; اتر آمريڪا جي راڪي جبلن جون 30 سڀ کان اوچيون مکيه چوٽيون به سڀئي ڪولوراڊو ۾ واقع آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Abbott |first=Lon |title=Rocky Mountains {{!}} Colorado Encyclopedia |url=https://coloradoencyclopedia.org/article/rocky-mountains |access-date=April 2, 2026 |website=coloradoencyclopedia.org}}&lt;/ref&gt;

[[ليڪ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ليڪ ڪائونٽي]] ۾ واقع [[مائونٽ ايلبرٽ]] جي چوٽي، جيڪا {{convert|4400.58|m|order=flip}} اوچي آهي، ڪولوراڊو ۽ اتر آمريڪا جي راڪي جبلن جو بلند ترين مقام آهي.&lt;ref name=&quot;Mount_Elbert&quot;&gt;{{cite ngs |id=KL0637 |designation=Mount Elbert |access-date=October 20, 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=US Department of Commerce |first=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Moving Mountains |url=https://geodesy.noaa.gov/web/news/moving-mountains.shtml |access-date=November 9, 2024 |website=geodesy.noaa.gov |language=EN-US }}&lt;/ref&gt; ڪولوراڊو آمريڪا جي واحد رياست آهي جيڪا مڪمل طور سمنڊ جي سطح کان 1,000 ميٽر کان وڌيڪ اوچائي تي واقع آهي. اهو هنڌ جتان [[ايريڪاري درياهه]] [[يوما ڪائونٽي، ڪولوراڊو|يوما ڪائونٽي]] مان نڪري [[شيائين ڪائونٽي، ڪنساس]] ۾ داخل ٿئي ٿو، {{convert|1011|m|order=flip}} جي اوچائي سان ڪولوراڊو جو سڀ کان هيٺيون نقطو آهي.&lt;ref name=&quot;USGS&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=U.S. Geological Survey |title=Elevations and Distances |url=https://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |access-date=September 8, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080116113632/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |archive-date=January 16, 2008 }}&lt;/ref&gt; هي نقطو، جيڪو ڪنهن به آمريڪي رياست جي سڀ کان اوچي گهٽ ترين اوچائي وارو نقطو آهي،&lt;ref name=&quot;USGS&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=U.S. Geological Survey |title=Elevations and Distances |url=https://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |access-date=September 8, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080116113632/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |archive-date=January 16, 2008 }}&lt;/ref&gt; آمريڪا جي 18 رياستن ۽ [[ضلعو ڪولمبيا]] جي بلند ترين نقطن کان به وڌيڪ اوچو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McKee |first=Spencer |date=July 1, 2025 |title=The lowest point in Colorado is higher than the highest point in 18 other states |url=https://www.denvergazette.com/2025/07/01/the-lowest-point-in-colorado-is-higher-than-the-highest-point-in-18-other-states-b136d4df-9069-435b-b0a2-29e1fc64c81e/ |access-date=March 29, 2026 |website=Denver Gazette |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

====براعظمي آبي ورهاست====
[[File:Grays Peak, Colorado - 2007-06-17.jpg|thumb|upright|[[گريز پيڪ]]، {{convert|4352|m|order=flip}} جي اوچائي سان، اتر آمريڪا ۾ [[آمريڪا جي براعظمي آبي ورهاست]] تي بلند ترين نقطو آهي.]]

[[آمريڪا جي براعظمي آبي ورهاست]] راڪي جبلن جي وڏي حصي جي مکيه چوٽيءَ سان گڏ پکڙيل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 4, 2026 |title=Continental Divide |url=https://www.britannica.com/place/Continental-Divide |access-date=March 29, 2026 |website=[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا]] |publisher=[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا، اِنڪ.]]}}&lt;/ref&gt; براعظمي آبي ورهاست جي اولهه وارو ڪولوراڊو [[ڪولوراڊو جو اولهندي ڍلان وارو علائقو]] سڏجي ٿو.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; هن ورهاست جي اولهه ۾ پاڻي [[ڪولوراڊو درياهه (آمريڪا)|ڪولوراڊو درياهه]] ۽ [[گرين درياهه (ڪولوراڊو درياهه)|گرين درياهه]] وسيلي ڏکڻ اولهه طرف وهي [[ڪيليفورنيا جي نار]] ۾ داخل ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Colorado River Basin |url=https://www.usbr.gov/ColoradoRiverBasin/ |access-date=March 31, 2026 |website=[[بيورو آف ريڪليميشن]] |publisher=[[آمريڪي گهرو کاتو]]}}&lt;/ref&gt;

راڪي جبلن جي اندرين حصي ۾ ڪيترائي وڏا &quot;پارڪ&quot; موجود آهن، جيڪي حقيقت ۾ اوچا ۽ وسيع ميداني طاس آهن. اتر ۾، براعظمي آبي ورهاست جي اوڀر پاسي [[نارٿ پارڪ (ڪولوراڊو طاس)|ڪولوراڊو جو نارٿ پارڪ]] واقع آهي. نارٿ پارڪ مان پاڻي [[نارٿ پليٽ درياهه]] ۾ وهي ٿو، جيڪو اتر طرف [[وائيومنگ]] ۽ [[نبراسڪا]] ڏانهن وڃي ٿو. نارٿ پارڪ جي ٿورو ڏکڻ ۾، پر براعظمي آبي ورهاست جي اولهه پاسي، [[مڊل پارڪ (ڪولوراڊو طاس)|ڪولوراڊو جو مڊل پارڪ]] آهي، جنهن مان پاڻي [[ڪولوراڊو درياهه]] ۾ وڃي ٿو. [[ساوٿ پارڪ (پارڪ ڪائونٽي، ڪولوراڊو)|ڪولوراڊو جو ساوٿ پارڪ]] [[ساوٿ پليٽ درياهه]] جي مٿئين وهڪري (Headwaters) وارو علائقو آهي.{{citation needed|date=February 2026}}

===ڏکڻ-مرڪزي علائقو===
[[File:ChicoClosedBasin.jpg|thumb|ڏاکڻي ڪولوراڊو ۾ واقع [[سان لوئيس ماٿري]] جا اوچا ريگستاني علائقا]]

ڏکڻ-مرڪزي ڪولوراڊو ۾ وڏي [[سان لوئيس ماٿري]] واقع آهي، جتي [[ريو گرانڊي]] درياهه جا مٿيان وهڪرا (Headwaters) موجود آهن. ماٿريءَ جو اتر وارو حصو [[سان لوئيس بند طاس]] آهي، جيڪو هڪ [[اندروني نيڪال وارو طاس]] (Endorheic basin) آهي ۽ جنهن [[گريٽ سينڊ ڊيونز قومي پارڪ ۽ محفوظ علائقو]] جي ٺهڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هيءَ ماٿري [[سانگري ڊي ڪرسٽو جبلن]] ۽ [[سان جوان جبلن]] جي وچ ۾ واقع آهي. ريو گرانڊي ڏکڻ طرف وهي [[نيو ميڪسيڪو]]، [[ٽيڪساس]] ۽ [[ميڪسيڪو]] ۾ داخل ٿئي ٿو. سان لوئيس ماٿريءَ جي اوڀر ۾ واقع [[سانگري ڊي ڪرسٽو جبلن جي قطار]] جي ٻئي پاسي [[ويٽ مائونٽين ماٿري]] واقع آهي. اهي طاس، خاص طور تي سان لوئيس ماٿري، [[ريو گرانڊي رفٽ]] سان لاڳاپيل آهن، جيڪو راڪي جبلن جي هڪ اهم [[ارضياتي بناوت]] ۽ ان جي شاخن مان هڪ آهي.{{citation needed|date=February 2026}}

===اولهندي ڍلان===


[[File:Maroon Bells (11553)a.jpg|thumb|[[ميرون بيلز]]، {{cvt|14163|ft|m|abbr=on}} جي اوچائي سان، [[وائيٽ ريور قومي ٻيلو]] جو حصو ۽ هڪ مشهور سياحتي ماڳ آهي.]]

[[File:Colorado National Monument (4939640266).jpg|thumb|گرانڊ جنڪشن ڀرسان [[ڪولوراڊو قومي يادگار]] اوچين ريگستاني واهن ۽ واريلي پٿرن جي بناوتن تي مشتمل آهي.]]

ڪولوراڊو جي اولهندي ڍلان ۾ [[راڪي جبلن]] جو اولهندي پاسو ۽ اولهندي سرحد تائين سمورو علائقو شامل آهي. هن علائقي ۾ الپائن جبلن کان وٺي خشڪ ريگستانن تائين ڪيترن ئي قسمن جا زميني منظر ۽ آبهوا موجود آهن. اولهندي ڍلان ۾ راڪي جبلن جا ڪيترائي اسڪي تفريحي شهر ۽ [[يوٽا]] تائين اولهه ۾ واقع شهر شامل آهن. هي علائقو [[فرنٽ رينج]] جي ڀيٽ ۾ گهٽ آبادي وارو آهي، پر ان ۾ ڪيترائي قومي پارڪ ۽ قومي يادگار موجود آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |date=January 5, 2026 |title=The Colorado Western Slope {{!}} Towns, Destinations, Rivers and Hot Springs to Visit |url=https://www.uncovercolorado.com/western-slope-colorado/ |access-date=March 24, 2026 |website=Uncover Colorado |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جو اتر-اولهندي ڪنڊ تمام گهٽ آبادي وارو علائقو آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: Grand County, Colorado; Routt County, Colorado; Jackson County, Colorado; Rio Blanco County, Colorado; Moffat County, Colorado |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/grandcountycolorado/PST045225 |access-date=March 28, 2026 |website=www.census.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;{{Efn|هتي ڏنل [[آمريڪي مردم شماري بيورو]] جي QuickFacts واري حوالي ۾ ڪولوراڊو جي اتر-اولهندي سڀني ڪائونٽين جا انگ اکر شامل آهن. اهي هر ڪائونٽي جي آباديءَ جي ڪثافت گهٽ هجڻ ڏيکارين ٿا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اتر-اولهندي ڪولوراڊو گهٽ آبادي وارو علائقو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: Grand County, Colorado; Routt County, Colorado; Jackson County, Colorado; Rio Blanco County, Colorado; Moffat County, Colorado |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/grandcountycolorado/PST045225 |access-date=March 28, 2026 |website=www.census.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;}} ۽ ان ۾ مشهور [[ڊائناسور قومي يادگار]] جو هڪ حصو شامل آهي، جيڪو نه رڳو [[قديم حياتيات]] جو اهم علائقو آهي، پر پٿريلي ٽڪرين، واهن، خشڪ ريگستان ۽ نديءَ جي پيٽن سبب هڪ دلڪش قدرتي منظر پڻ پيش ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nature - Dinosaur National Monument (U.S. National Park Service) |url=https://www.nps.gov/dino/learn/nature/index.htm |access-date=March 28, 2026 |website=www.nps.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Natural Features &amp; Ecosystems - Dinosaur National Monument (U.S. National Park Service) |url=https://www.nps.gov/dino/learn/nature/naturalfeaturesandecosystems.htm |access-date=March 28, 2026 |website=www.nps.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; هتي [[گرين درياهه (ڪولوراڊو درياهه)|گرين درياهه]] ٿوري فاصلي لاءِ ڪولوراڊو مان گذري ٿو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Doesken |first=Nolan J. |last2=Pielke, Sr. |first2=Roger A. |last3=P. Bliss |first3=Odilia A. |title=Colorado Climate Center - Colorado's Climate |url=https://climate.colostate.edu/climate_long.html |access-date=March 28, 2026 |website=climate.colostate.edu}}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جي اولهندي ڍلان مان پاڻي [[ڪولوراڊو درياهه (آمريڪا)|ڪولوراڊو درياهه]] ۽ ان جي معاون درياهن (خاص طور [[گنيسن درياهه]]، [[گرين درياهه (ڪولوراڊو درياهه)|گرين درياهه]] ۽ [[سان جوان درياهه (ڪولوراڊو درياهه)|سان جوان درياهه]]) وسيلي نيڪال ٿئي ٿو. ڪولوراڊو درياهه [[گلين ووڊ ڪينين]] مان وهي ٿو، پوءِ [[رائيفل، ڪولوراڊو|رائيفل]] کان [[پيراشيوٽ، ڪولوراڊو|پيراشيوٽ]] تائين پکڙيل خشڪ ريگستاني ماٿري مان گذري، [[ڊي بيڪ ڪينين]] جي ريگستاني واهه مان وهي، [[گرانڊ ويلي (ڪولوراڊو-يوٽا)|گرانڊ ويلي]] جي خشڪ ريگستان ۾ داخل ٿئي ٿو، جتي [[گرانڊ جنڪشن، ڪولوراڊو|گرانڊ جنڪشن]] جو شهر واقع آهي.{{citation needed|date=February 2026}}

هن علائقي جون نمايان جاگرافيائي خصوصيتون [[گرانڊ ميسا]] آهن، جيڪا گرانڊ جنڪشن جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي؛ بلند [[سان جوان جبل]]، جيڪي هڪ سخت ۽ ڏکيا جبلستاني سلسلو آهن؛ ۽ سان جوان جبلن جي اتر ۽ اولهه ۾ [[ڪولوراڊو پليٽو]].{{citation needed|date=February 2026}}

[[گرانڊ جنڪشن، ڪولوراڊو|گرانڊ جنڪشن]]، جتي ڪولوراڊو ۽ گنيسن درياهه پاڻ ۾ ملن ٿا، اولهندي ڍلان جو سڀ کان وڏو شهر آهي. گرانڊ جنڪشن ۽ [[ڊورينگو، ڪولوراڊو|ڊورينگو]] ڪولوراڊو ۾ براعظمي آبي ورهاست جي اولهه ۾ [[ٽيليويزن نشريات]] جا واحد اهم مرڪز آهن، جيتوڻيڪ گهڻا جبلستاني تفريحي شهر روزاني اخبارون پڻ شايع ڪن ٿا. گرانڊ جنڪشن [[ڪولوراڊو ۾ بين الرياستي شاهراهه 70|بين الرياستي شاهراهه 70]] ۽ [[آمريڪي شاهراهه 50]] جي سنگم تي واقع آهي، جيڪي اولهندي ڪولوراڊو جون اهم شاهراهون آهن. گرانڊ جنڪشن اولهندي ڍلان جي مکيه ريلوي، [[يونين پئسفڪ ريلوي]]، تي پڻ واقع آهي. اها ريلوي [[ايمٽريڪ]] جي مسافر ريل ''[[ڪيليفورنيا زيفر]]'' کي پڻ ٽريڪ فراهم ڪري ٿي، جيڪا ڊينور ۽ گرانڊ جنڪشن جي وچ ۾ راڪي جبلن کي پار ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web | author=Sue |title=Complete California Zephyr Route Station List and Map |url=https://sojournswithsue.com/amtrak-california-zephyr-train-route-map/ |website=Sojourns with Sue |access-date=April 2, 2026}}&lt;/ref&gt;

اولهندي ڍلان ۾ ڪولوراڊو جي راڪي جبلن جا ڪيترائي مشهور سياحتي ماڳ شامل آهن، جن ۾ [[گلين ووڊ اسپرنگس، ڪولوراڊو|گلين ووڊ اسپرنگس]] جا گرم پاڻيءَ جا چشما، ۽ [[اسپين، ڪولوراڊو|اسپين]]، [[بريڪنرج، ڪولوراڊو|بريڪنرج]]، [[ويل، ڪولوراڊو|ويل]]، [[ڪريسٽيڊ بٽ، ڪولوراڊو|ڪريسٽيڊ بٽ]]، [[اسٽيم بوٽ اسپرنگس، ڪولوراڊو|اسٽيم بوٽ اسپرنگس]] ۽ [[ٽيلورائيڊ، ڪولوراڊو|ٽيلورائيڊ]] جا [[اسڪي تفريحي مرڪز]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 3, 2025 |title=Winter Activities in Colorado Beyond the Ski Slopes |url=https://www.colorado.com/articles/winter-activities-colorado-beyond-ski-slopes |access-date=April 17, 2026 |website=Colorado.com |language=en |archive-date=March 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260305050915/https://www.colorado.com/articles/winter-activities-colorado-beyond-ski-slopes |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |date=January 5, 2026 |title=The Colorado Western Slope {{!}} Towns, Destinations, Rivers and Hot Springs to Visit |url=https://www.uncovercolorado.com/western-slope-colorado/ |access-date=April 17, 2026 |website=Uncover Colorado |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

اولهندي ۽ ڏکڻ-اولهندي ڪولوراڊو ۾ اعليٰ تعليم جا ادارا پڻ موجود آهن، جن ۾ گرانڊ جنڪشن ۾ [[ڪولوراڊو ميسا يونيورسٽي]]،&lt;ref&gt;{{cite web |title=Welcome to Colorado Mesa University |publisher=Colorado Mesa University |url=https://www.coloradomesa.edu/index.html |access-date=June 13, 2026}}&lt;/ref&gt; گنيسن ۾ [[ويسٽرن ڪولوراڊو يونيورسٽي]]،&lt;ref&gt;{{cite web |title=Western Colorado University |publisher=Western Colorado University |url=https://western.edu/ |access-date=June 13, 2026}}&lt;/ref&gt; ڊورينگو ۾ [[فورٽ ليوس ڪاليج]]،&lt;ref&gt;{{cite web |title=Campus Map &amp; Directions |publisher=Fort Lewis College |url=https://www.fortlewis.edu/search-directories/directory/campus-map-directions |access-date=June 13, 2026}}&lt;/ref&gt; ۽ گلين ووڊ اسپرنگس ۽ اسٽيم بوٽ اسپرنگس ۾ [[ڪولوراڊو مائونٽين ڪاليج]] جا ڪيمپس شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Colorado Mountain College Locations |publisher=Colorado Mountain College |url=https://coloradomtn.edu/locations-maps-contact/ |access-date=June 13, 2026}}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جي ڏکڻ-اولهندي ڪنڊ ۾ واقع [[فور ڪارنرز يادگار]] ڪولوراڊو، [[نيو ميڪسيڪو]]، [[ايريزونا]] ۽ [[يوٽا]] جي گڏيل سرحد کي ظاهر ڪري ٿو، ۽ آمريڪا ۾ اهو واحد هنڌ آهي جتي چار رياستون هڪ ئي نقطي تي پاڻ ۾ ملن ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Four Corners Colorado, Utah, New Mexico, Arizona, USA Vacation |url=http://explorefourcorners.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090305122900/http://explorefourcorners.com/ |archive-date=March 5, 2009 |access-date=March 23, 2026 |website=explorefourcorners.com}}&lt;/ref&gt;

==آبهوا==
[[File:Köppen Climate Types Colorado.png|thumb|1991–2020 جي [[آبهوا جي معياري انگن اکرن]] موجب ڪولوراڊو جي [[ڪوپن آبهوا درجابندي]] جا قسم]]

ڪولوراڊو جي [[آبهوا]] [[جبلستاني رياستن]] کان ٻاهر واقع ٻين رياستن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پيچيده آهي. گهڻين ٻين رياستن جي ابتڙ، ڏکڻ ڪولوراڊو هميشه اتر ڪولوراڊو کان وڌيڪ گرم نه هوندو آهي. ڪولوراڊو جو وڏو حصو جبلن، دامنن، اوچن ميدانن ۽ ريگستاني علائقن تي مشتمل آهي. جبل ۽ انهن جي چوڌاري موجود ماٿريون مقامي آبهوا تي گهرو اثر وجهن ٿيون. اتر-اوڀر، اوڀر ۽ ڏکڻ-اوڀر ڪولوراڊو گهڻو ڪري اوچا ميدان آهن، جڏهن ته اتر ڪولوراڊو اوچن ميدانن، دامنن ۽ جبلن جو ميلاپ آهي. اتر-اولهه ۽ اولهه ڪولوراڊو گهڻو ڪري جبلستاني آهي، جتي ڪجهه ريگستاني علائقا پڻ شامل آهن. ڏکڻ-اولهه ۽ ڏکڻ ڪولوراڊو ريگستاني ۽ جبلستاني علائقن جو هڪ پيچيده ميلاپ آهن.{{citation needed|date=February 2026}}

===اوڀر وارا ميدان===

اوڀر وارن ميدانن جي آبهوا [[نيم خشڪ آبهوا]] ([[ڪوپن آبهوا درجابندي]]: [[ٿڌي نيم خشڪ آبهوا|''BSk'']]) آهي، جتي نمي گهٽ ۽ برسات معتدل هوندي آهي، جيڪا عام طور هر سال {{convert|15|to|25|in|mm|sp=us}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جيتوڻيڪ درياهن جي ويجهو ڪيترن ئي علائقن ۾ نيم مرطوب آبهوا ملي ٿي. هي علائقو گهڻي سج جي روشني ۽ ٿڌين، صاف راتين لاءِ مشهور آهي، جيڪي ڏينهن ۽ رات جي گرمي پد ۾ وڏو فرق پيدا ڪن ٿيون. صاف راتين دوران گرمي خلائي فضا ڏانهن نڪري وڃي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪڪر نه هئڻ سبب گرميءَ جي شعاعن کي روڪڻ وارو ڪو ذريعو موجود نه هوندو آهي. [[فرنٽ رينج شهري پٽو]]، جتي ڪولوراڊو جي اڪثر آبادي رهي ٿي، [[راڪي جبلن]] جي هوا جي پٺئين پاسي واقع هجڻ سبب نمايان [[برساتي پاڇي]] واري علائقي ۾ اچي ٿو.&lt;ref name=&quot;usgsFRUC1978&quot;&gt;{{cite report |last1=Hansen |first1=Wallace R. |last2=Chronic |first2=John |last3=Matelock |first3=John |date=1979 |orig-date=first published 1978 |title=Climatography of the Front Range Urban Corridor and vicinity, Colorado |work=Geological Survey Professional Paper 1019 |publisher=USG Printing Office |place=Washington, DC |url=https://pubs.usgs.gov/pp/1019/report.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://pubs.usgs.gov/pp/1019/report.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live |access-date=March 21, 2016 }}&lt;/ref&gt;

اونهاري ۾ هن علائقي ۾ ڪيترن ئي ڏينهن تي گرمي پد {{cvt|95|°F|°C|abbr=on}} کان مٿي ۽ اڪثر {{cvt|100|°F|°C|abbr=on}} تائين پهچي ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Climate of Colorado&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.wrcc.dri.edu/narratives/COLORADO.htm |title=Climate of Colorado |website=Wrcc.dri.edu |access-date=April 1, 2016 |archive-date=April 7, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407210955/http://www.wrcc.dri.edu/narratives/COLORADO.htm }}&lt;/ref&gt; ميداني علائقن ۾ سياري دوران گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد عام طور {{convert|25|to|-10|F|C}} جي وچ ۾ هوندو آهي. سالياني برسات جو لڳ ڀڳ 75٪ حصو اپريل کان سيپٽمبر تائين وڌندڙ فصلن جي موسم ۾ پوي ٿو، پر هي علائقو خشڪ ساليءَ لاءِ تمام گهڻو حساس آهي. برسات جو وڏو حصو گجگوڙ وارن طوفانن مان پوي ٿو، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن تمام شديد هوندا آهن، ۽ سياري يا بهار جي شروعات ۾ ايندڙ وڏين برفاني طوفانن مان به پوي ٿو. ان کان سواءِ سيارو گهڻو ڪري خشڪ ۽ ٿڌو هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;Denver-Colorado-United-States-of-America&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=096427&amp;refer=&amp;cityname=Denver-Colorado-United-States-of-America |title=Denver, Colorado Travel Weather Averages |publisher=Weatherbase |access-date=July 10, 2013 |archive-date=June 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618022348/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=096427&amp;refer=&amp;cityname=Denver-Colorado-United-States-of-America |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

هن علائقي جي گهڻي حصي ۾ مارچ سڀ کان وڌيڪ برفباري وارو مهينو هوندو آهي. اپريل ۽ مئي عام طور سڀ کان وڌيڪ برسات وارا مهينا آهن، جڏهن ته اپريل مجموعي طور سڀ کان وڌيڪ آلو مهينو هوندو آهي. جبلن جي ويجهو واقع فرنٽ رينج جا شهر سياري ۾ [[چنوڪ هوائون|چنوڪ هوائن]] سبب نسبتاً گرم رهندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي هوائون علائقي کي گرم ڪن ٿيون ۽ ڪڏهن ڪڏهن سياري ۾ گرمي پد {{cvt|70|°F|°C|abbr=on}} يا ان کان به مٿي پهچائي ڇڏين ٿيون.&lt;ref name=&quot;Denver-Colorado-United-States-of-America&quot; /&gt; جولاءِ ۾ صبح جو سراسري گرمي پد {{cvt|55|°F|°C|abbr=on}} ۽ منجهند جو {{cvt|90|°F|°C|abbr=on}} هوندو آهي. جنوري ۾ صبح جو سراسري گرمي پد {{cvt|18|°F|°C|abbr=on}} ۽ منجهند جو {{cvt|48|°F|°C|abbr=on}} هوندو آهي، جيتوڻيڪ لڳاتار ٻن ڏينهن جي گرمي پد ۾ {{cvt|40|°F|°C|abbr=on}} تائين فرق ٿي سگهي ٿو.{{citation needed|date=February 2026}}

===فرنٽ رينج جا دامن===

ميدانن جي اولهه طرف ۽ دامنن ۾ داخل ٿيندي ئي آبهوا جا ڪيترائي مختلف قسم ملن ٿا. صرف چند ميلن جي فاصلي تي واقع هنڌن تي به زميني بناوت سبب مڪمل طور مختلف موسم ڏسڻ ۾ اچي سگهي ٿي. گهڻين ماٿرين ۾ [[نيم خشڪ آبهوا]] هوندي آهي، جيڪا اوڀر وارن ميدانن جهڙي هوندي آهي، پر وڌيڪ اوچائين تي اها آهستي آهستي [[الپائن آبهوا]] ۾ تبديل ٿي وڃي ٿي. ڪجهه مقامي علائقن ۾ [[خرد آبهوا]] پڻ موجود آهي، جيڪا تقريباً سڀني آبهوا جي قسمن تي پکڙيل آهي، جن ۾ [[نيم اُڀرندي جبلستاني آبهوا]] (''Cfb/Cwb'')، [[مرطوب اُڀرندي آبهوا]] (''Cfa'')، [[مرطوب براعظمي آبهوا]] (''Dfa/Dfb'')، [[بحر روم واري آبهوا]] (''Csa/Csb'') ۽ [[ذيلي قطبي آبهوا]] (''Dfc'') شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.greenhornchamber.org/relocation.html |title=Relocating to Greenhorn Valley |access-date=February 9, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525090433/http://www.greenhornchamber.org/relocation.html |archive-date=May 25, 2017 |url-status=usurped }}&lt;/ref&gt;

===انتهائي موسم===

ڪولوراڊو ۾ موسم جون انتهائي تبديليون عام آهن، جيتوڻيڪ اهڙي شديد موسم جو وڏو حصو رياست جي گهٽ آبادي وارن علائقن ۾ پيش اچي ٿو. [[براعظمي ورهاڱو]] جي اوڀر طرف بهار ۽ اونهاري ۾ گجگوڙ وارا طوفان عام هوندا آهن، پر اهي گهڻو وقت برقرار نٿا رهن. جبلن ۾ ورهاڱي جي اوڀر طرف ۽ اوڀر وارن ميدانن، خاص طور تي رياست جي اتر-اوڀر حصي ۾، اولن جو وسڻ عام ڳالهه آهي. اولا گرم موسم دوران سڀ کان وڌيڪ رپورٽ ٿيندڙ خطرناڪ موسمي آفت آهن، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن ماڻهن جي زخمي ٿيڻ ۽ ملڪيت جي وڏي نقصان جو سبب بڻجن ٿا.&lt;ref name=&quot;Childs&quot;&gt;{{cite journal |last=Childs |first=Samuel J. |author2=R. S. Schumacher |title=An Updated Severe Hail and Tornado Climatology for Eastern Colorado |journal=J. Appl. Meteorol. Climatol. |volume=58 |issue=10 |pages=2273–2293 |date=2019 |doi=10.1175/JAMC-D-19-0098.1 |bibcode=2019JApMC..58.2273C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اوڀر وارا ميدان اتر آمريڪا جي سڀ کان وڏن اولن وارن طوفانن مان ڪجهه جو شڪار ٿيندا آهن.&lt;ref name=ccc/&gt;

ان جا نمايان مثال 11 جولاءِ 1990 تي [[ڊينور]] ۾ آيل شديد اولن وارو طوفان&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://denver.cbslocal.com/2014/07/11/historic-denver-hailstorm-was-called-worst-in-american-history/ |title=Historic Denver Hailstorm Was Called Worst in American History |date=July 11, 2014 |access-date=March 18, 2018 |archive-date=March 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180318120657/http://denver.cbslocal.com/2014/07/11/historic-denver-hailstorm-was-called-worst-in-american-history/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ 8 مئي 2017 وارو طوفان آهن، جيڪو رياست جي تاريخ جو سڀ کان وڌيڪ مالي نقصان پهچائيندڙ ثابت ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.denverpost.com/2017/05/23/hailstorm-costliest-ever-metro-denver/ |title=Hailstorm that hammered west metro Denver May 8 is costliest ever for Colorado |date=May 23, 2017 |access-date=March 18, 2018 |archive-date=April 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180404132637/https://www.denverpost.com/2017/05/23/hailstorm-costliest-ever-metro-denver/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اوڀر وارا ميدان [[ٽورنيڊو ايلِي]] جي انتهائي اولهندي حصي ۾ واقع آهن. هتي ايندڙ تباهه ڪندڙ واچوڙن ۾ 1990 وارو [[ليمون، ڪولوراڊو|ليمون]] جو [[فوجيتا پيمانو|F3]] واچوڙو ۽ [[2008 ونڊسر، ڪولوراڊو واچوڙو]] (EF3) شامل آهن، جنهن هڪ ننڍڙي شهر کي سخت تباهه ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Slater |first=Jane |title=Thursday's Tornado State's 4th Costliest Disaster |publisher=[[KMGH]] |date=May 28, 2008 |url=http://www.thedenverchannel.com/news/16408116/detail.html |access-date=January 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604044140/http://www.thedenverchannel.com/news/16408116/detail.html |archive-date=June 4, 2008 }}&lt;/ref&gt; اوڀر وارن ميدانن جا ڪجهه حصا خاص طور تي واچوڙن جي گهڻي اچ وڃ لاءِ مشهور آهن، جيڪي يا ته [[سپرسيل]] گجگوڙ وارن طوفانن ۾ پيدا ٿيندڙ [[ميسوسائيڪلون]] مان جنم وٺندا آهن يا نسبتاً ڪمزور [[لينڊ اسپائوٽ]] قسمن جا هوندا آهن، جهڙوڪ [[ڊينور ڪنورجنس ورٽيسيٽي زون]] (DCVZ) ۾.&lt;ref name=&quot;Childs&quot;/&gt;

ميداني علائقا وقت بوقت ٻوڏن، خاص طور تي انتهائي شديد اوچتين ٻوڏن، جو به شڪار ٿيندا آهن. اهي ٻوڏون گجگوڙ وارن طوفانن سان گڏوگڏ گرم موسم دوران جبلن جي برف جي تيزي سان ڳرڻ سبب اينديون آهن. انهن جا مشهور مثال [[1965 ڊينور ٻوڏ]]، [[بگ ٿامپسن درياهه]] جي 1976 واري ٻوڏ ۽ [[2013 ڪولوراڊو ٻوڏون]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.westword.com/news/the-1965-flood-how-denvers-greatest-disaster-changed-the-city-6668119 |title=The 1965 Flood: How Denver's Greatest Disaster Changed the City |first=Alan |last=Prendergast |date=April 29, 2015 |access-date=March 14, 2018 |archive-date=March 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315134434/http://www.westword.com/news/the-1965-flood-how-denvers-greatest-disaster-changed-the-city-6668119 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ڊينور ۾ اونهاري دوران تمام گرم موسم عام هوندي آهي. 1901ع ۾ شهر ۾ لڳاتار {{cvt|90|°F|°C|abbr=on}} کان مٿي گرمي پد وارن ڏينهن جو قائم ٿيل رڪارڊ 2008ع جي اونهاري ۾ ٽٽي ويو، جڏهن نئون رڪارڊ 24 لڳاتار ڏينهن جو قائم ٿيو، جيڪو اڳوڻي رڪارڊ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Denver's Consecutive 90 Degree Streaks |publisher=[[National Weather Service]] |access-date=October 10, 2009 |url=http://www.crh.noaa.gov/bou/?n=consec90 |archive-date=May 11, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090511004332/http://www.crh.noaa.gov/bou/?n=consec90 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جو وڏو حصو تمام خشڪ آهي، ۽ سڄي رياست ۾ سالياني سراسري برسات رڳو {{convert|17|in|mm|sp=us}} آهي. رياست ۾ شايد ئي ڪو اهڙو وقت هجي، جڏهن ان جو ڪو نه ڪو حصو ڪنهن نه ڪنهن درجي جي خشڪ ساليءَ جو شڪار نه هجي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ccc.atmos.colostate.edu/pdfs/ahistoryofdrought.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://ccc.atmos.colostate.edu/pdfs/ahistoryofdrought.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live |title=A History of Drought |access-date=July 30, 2010 }}&lt;/ref&gt; برسات جي کوٽ سبب رياست ۾ ٻيلن جي باهين جي شدت وڌي ويندي آهي، جهڙوڪ 2002ع جي [[هيمين باهه]]. ٻين مشهور باهين ۾ 2010ع جي [[فورمائل ڪينين باهه]]، جون 2012ع جون [[والڊو ڪينين باهه]] ۽ [[هاءِ پارڪ باهه]]، ۽ جون 2013ع جي [[بليڪ فاريسٽ باهه]] شامل آهن. پر انهن کان به وڌيڪ شديد 2020ع جون [[پائن گلچ باهه]]، [[ڪيمرون پيڪ باهه]] ۽ [[ايسٽ ٽربلسم باهه]] هيون، جيڪي ڪولوراڊو جي تاريخ جون ٽي سڀ کان وڏيون باهيون بڻيون (ڏسو [[2020 ڪولوراڊو ٻيلن جون باهيون]]). ان کان علاوه، 30 ڊسمبر 2021ع تي لڳل [[مارشل باهه]]، جيتوڻيڪ ايراضيءَ جي لحاظ کان سڀ کان وڏي نه هئي، پر ملڪيت جي نقصان جي لحاظ کان رياست جي تاريخ جي سڀ کان وڌيڪ تباهه ڪندڙ باهه ثابت ٿي (ڏسو [[مارشل باهه]]).{{citation needed|date=February 2026}}

تنهن هوندي به، ڪولوراڊو جي ڪجهه جبلستاني علائقن ۾ سياري جي برفباري مان تمام گهڻي نمي حاصل ٿئي ٿي. بهار ۾ هن برف جي ڳرڻ سبب [[يامپا درياهه]]، [[ڪولوراڊو درياهه]]، [[ريو گرانڊي]]، [[آرڪنساس درياهه]]، [[اتر پليٽ درياهه]] ۽ [[ڏکڻ پليٽ درياهه]] ۾ پاڻيءَ جو وهڪرو تمام گهڻو وڌي ويندو آهي.{{citation needed|date=February 2026}}

ڪولوراڊو جي راڪي جبلن مان وهندڙ پاڻي [[نيو ميڪسيڪو]]، [[ايريزونا]]، [[يوٽا]] ۽ [[نيواڊا]] جي ڏکڻ-اولهندي رياستن جي زراعت، شهرن ۽ آباديءَ لاءِ انتهائي اهم پاڻيءَ جو ذريعو آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 17, 2026 |title=Colorado River Basin {{!}} Bureau of Reclamation |url=https://www.usbr.gov/ColoradoRiverBasin/}}&lt;/ref&gt; ۽ گڏوگڏ وچئين آمريڪي رياستن جهڙوڪ [[نيبراسڪا]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 4, 2019 |title=NAWQA South Platte River Basin Study {{!}} U.S. Geological Survey |url=https://www.usgs.gov/centers/colorado-water-science-center/science/nawqa-south-platte-river-basin-study |access-date=May 8, 2026 |website=www.usgs.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڪنساس]]،&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |title=Arkansas River — Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Arkansas-River}}&lt;/ref&gt; ۽ ڏاکڻين رياستن [[اوڪلاهوما]]&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; ۽ [[ٽيڪساس]] لاءِ پڻ اهم حيثيت رکي ٿو. پاڻيءَ جو هڪ وڏو حصو [[ڪيليفورنيا]] ڏانهن به منتقل ڪيو ويندو آهي؛ ڪڏهن ڪڏهن (ماضيءَ ۾ قدرتي ۽ مسلسل طور) ان جو وهڪرو اتر [[ميڪسيڪو]] تائين به پهچي ويندو هو.{{citation needed|date=February 2026}}

===رڪارڊ===

ڪولوراڊو ۾ سرڪاري طور تي رڪارڊ ڪيل سڀ کان وڌيڪ محيطي هوا جو گرمي پد {{convert|115|°F|°C|1}} هو، جيڪو 20 جولاءِ 2019ع تي [[جان مارٽن رزروائر|جان مارٽن ڊيم]] وٽ رڪارڊ ڪيو ويو. سرڪاري طور تي رڪارڊ ڪيل سڀ کان گهٽ هوا جو گرمي پد {{convert|-61|°F|°C|1}} هو، جيڪو 1 فيبروري 1985ع تي [[ميبل، ڪولوراڊو|ميبل]] ۾ رڪارڊ ڪيو ويو.&lt;ref name=StateMaxTemps&gt;{{cite web |url=http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/pub/data/special/maxtemps.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20011117050101/http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/pub/data/special/maxtemps.pdf |archive-date=November 17, 2001 |title=Record Highest Temperatures by State |publisher=[[نيشنل ڪلائميٽڪ ڊيٽا سينٽر]] |date=January 1, 2004 |access-date=January 11, 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=StateMinTemps&gt;{{cite web |url=http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/pub/data/special/mintemps.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20011117050021/http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/pub/data/special/mintemps.pdf |archive-date=November 17, 2001 |title=Record Lowest Temperatures by State |publisher=[[نيشنل ڪلائميٽڪ ڊيٽا سينٽر]] |date=January 1, 2004 |access-date=January 11, 2007 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; &quot;text-align:center; font-size:90%; margin: 1em auto;&quot;|
|+ ڪولوراڊو جي مختلف شهرن لاءِ مهيني وار عام وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://w2.weather.gov/climate |title=NOAA's National Weather Service—National Climate |website=W2.weather.gov |access-date=April 1, 2016 |archive-date=March 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160330125053/http://w2.weather.gov/climate/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|+&lt;span style=&quot;color:#c00;&quot;&gt;(°F)&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;(°C)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000; height:17px;&quot;| شهر
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| جنوري
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| فيبروري
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| مارچ
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| اپريل
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| مئي
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| جون
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| جولاءِ
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| آگسٽ
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| سيپٽمبر
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| آڪٽوبر
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| نومبر
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot;| ڊسمبر
|-
! style=&quot;background:#f8f3ca; color:#000; height:16px; text-align:left;&quot;| [[الاموسا]]
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 34/−2&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;2/−19&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 40/6&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;4/−14&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 50/17&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;10/−8&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 59/24&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;15/−4&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 69/33&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;21/1&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 79/41&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;26/5&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 82/47&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;28/8&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 80/46&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;27/8&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 73/40&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;23/4&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 62/25&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;17/−4&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 47/12&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;8/−11&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 35/1&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;2/−17&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;background:#c5dfe1; color:#000; height:16px; text-align:left;&quot;| [[ڪولوراڊو اسپرنگس]]
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 43/18&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;6/−8&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 45/20&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;7/−7&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 52/26&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;11/−3&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 60/33&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;16/1&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 69/43&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;21/6&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 79/51&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;26/11&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 85/57&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;29/14&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 82/56&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;28/13&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 75/47&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;24/8&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 63/36&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;17/2&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 51/25&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;11/−4&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 42/18&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;6/−8&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;background:#f8f3ca; color:#000; height:16px; text-align:left;&quot;| [[ڊينور]]
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 49/20&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;9/−7&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 49/21&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;9/−6&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 56/29&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;13/−2&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 64/35&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;18/2&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 73/46&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;23/8&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 84/54&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;29/12&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 92/61&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;33/16&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 89/60&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;32/16&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 81/50&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;27/10&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 68/37&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;20/3&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 55/26&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;13/−3&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 47/18&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;8/−8&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;background:#c5dfe1; color:#000; height:16px; text-align:left;&quot;| [[گرانڊ جنڪشن، ڪولوراڊو|گرانڊ جنڪشن]]
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 38/17&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;3/−8&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 45/24&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;7/−4&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 57/31&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;14/-1&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 65/38&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;18/3&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 76/47&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;24/8&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 88/56&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;31/13&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 93/63&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;34/17&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 90/61&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;32/16&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 80/52&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;27/11&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 66/40&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;19/4&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 51/28&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;11/−2&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#c5dfe1; color:#C00;&quot;| 39/19&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;4/−7&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;background:#f8f3ca; color:#000; height:16px; text-align:left;&quot;| [[پويبلو، ڪولوراڊو|پويبلو]]
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 47/14&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;8/−10&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 51/17&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;11/−8&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 59/26&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;15/−3&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 67/34&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;19/1&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 77/44&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;25/7&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 87/53&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;31/12&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 93/59&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;34/15&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 90/58&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;32/14&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 82/48&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;28/9&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 69/34&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;21/1&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 56/23&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;13/−5&lt;/span&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:#f8f3ca; color:#C00;&quot;| 46/14&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#008800&quot;&gt;8/−10&lt;/span&gt;
|}

===زلزلا===

پنهنجي جبلستاني زميني بناوت باوجود، ڪولوراڊو ۾ ڪيليفورنيا ۽ الاسڪا جهڙين رياستن جي ڀيٽ ۾ گهٽ زلزلي سرگرمي ٿئي ٿي. هتي 90 کان وڌيڪ ممڪن طور سرگرم فالٽ موجود آهن، ۽ 1867ع کان وٺي ڪولوراڊو ۾ 2.5 يا ان کان وڌيڪ شدت جا 700 رڪارڊ ٿيل زلزلا اچي چڪا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Earthquakes |url=https://coloradogeologicalsurvey.org/hazards/eq/ |access-date=November 27, 2024 |website=[[ڪولوراڊو ارضياتي سروي]] }}&lt;/ref&gt; آمريڪا جو [[نيشنل ارٿ ڪوئڪ انفارميشن سينٽر]] [[گولڊن، ڪولوراڊو|گولڊن]] ۾ واقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=National Earthquake Information Center (NEIC) |url=https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/national-earthquake-information-center-neic |access-date=November 27, 2024 |website=[[آمريڪا جي ارضياتي سروي]] |date=October 11, 2018 |archive-date=November 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126124241/https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/national-earthquake-information-center-neic |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

22 آگسٽ 2011ع تي [[2011 ڪولوراڊو زلزلو|5.3 شدت جو زلزلو]] [[ٽرينڊيڊ، ڪولوراڊو|ٽرينڊيڊ]] شهر کان {{convert|9|mi|km}} اولهه-ڏکڻ اولهه ۾ آيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsus/Maps/US2/36.38.-106.-104.php |title=Recent Earthquakes in the U.S. |date=January 17, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117052953/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsus/Maps/US2/36.38.-106.-104.php |archive-date=January 17, 2013 |publisher=U.S. Geological Survey }}&lt;/ref&gt; ڪنهن به جاني نقصان جي خبر نه آئي ۽ صرف ٿورو نقصان رپورٽ ٿيو. اهو ڪولوراڊو جي تاريخ جو ٻيو سڀ کان وڏو زلزلو هو؛ سڀ کان وڏو 1882ع ۾ رڪارڊ ٿيل [[1882 فورٽ ڪولنز زلزلو|6.6 شدت جو زلزلو]] هو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Admin |first=CGS |date=November 8, 1882 |title=Case Study: The Big One - Colorado Geological Survey |url=https://coloradogeologicalsurvey.org/1882/46696-case-study-the-big-one/ |access-date=May 5, 2024 |work=Colorado Geological Survey |language=en-US |archive-date=June 17, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617020456/https://coloradogeologicalsurvey.org/1882/46696-case-study-the-big-one/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 24 آگسٽ 2018ع تي ڪولوراڊو ۾ چار ننڍا زلزلا محسوس ڪيا ويا، جن جي شدت 2.9 کان 4.3 تائين هئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.outtherecolorado.com/four-earthquakes-rumble-in-colorado/ |title=Four earthquakes rumble Colorado overnight {{!}} OutThere Colorado |date=August 24, 2018 |work=OutThere Colorado |access-date=September 10, 2018 |archive-date=September 10, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910204557/https://www.outtherecolorado.com/four-earthquakes-rumble-in-colorado/ }}&lt;/ref&gt; {{As of|June 2020}}، 1973ع کان وٺي ڪولوراڊو ۾ 525 رڪارڊ ٿيل زلزلا اچي چڪا هئا، جن مان گهڻن جي شدت ريڪٽر پيماني تي 2&amp;nbsp;کان 3.5 تائين هئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://gazette.com/news/earthquakes-reported-overnight-in-colorado/article_4175d3a8-a7ae-11e8-906e-63e6d8b74878.html |title=3 earthquakes reported overnight in Colorado |last=Forster |first=Liz |work=Colorado Springs Gazette |date=June 14, 2020 |archive-date=September 11, 2018 |access-date=September 10, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002431/https://gazette.com/news/earthquakes-reported-overnight-in-colorado/article_4175d3a8-a7ae-11e8-906e-63e6d8b74878.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==حيوانيات==
{{Further|topic=فهرستن لاءِ ڏسو |ڪولوراڊو جي ٻه-جيوت جانورن جي فهرست|label1=ٻه-جيوت جانور|ڪولوراڊو جي پکين جي فهرست|label2=پکي|ڪولوراڊو جي ٿڻائتن جانورن جي فهرست|label3=ٿڻائتا جانور|ڪولوراڊو جي رينگڻ وارن جانورن جي فهرست|label4=رينگڻ وارا جانور}}

[[File:Colorado Wolf - Colorado Taxidermist, Edwin Carter, Collection in Breckenridge, Mounted Wolf from a kill in Colorado Rockies.jpg|thumb|upright|بريڪنرج جو قدرتيات ماهر [[ايڊون ڪارٽر]] ڪولوراڊو راڪي جبلن ۾ ماريل ڀريل [[سرمائي بگهڙ]] سان، {{circa}} 1890–1900|alt=بريڪنرج جي قدرتيات ماهر ايڊون ڪارٽر جي تصوير، جنهن ۾ هو ڪولوراڊو راڪي جبلن ۾ ماريل ٽيڪسيڊرمي ٿيل سرمائي بگهڙ ڀرسان بيٺو آهي، لڳ ڀڳ 1890–1900]]

1930ع واري ڏهاڪي ۾ ڪولوراڊو مان [[سرمائي بگهڙ]] (''Canis lupus'') کي ڦندن ۽ زهر وسيلي ختم ڪرڻ جي عمل کان پوءِ، رياست ۾ آخري جهنگلي بگهڙ 1945ع ۾ ماريو ويو.&lt;ref name=&quot;SierraWolf&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.sierraclub.org/sierra/wolves-are-coming-back-colorado-now-comes-tricky-part |title=Wolves Are Coming Back to Colorado. Now Comes the Tricky Part. |work=Sierra |publisher=[[سيرا ڪلب]] |date=November 18, 2020 |last=Purtell |first=Joe |access-date=March 25, 2021 |archive-date=March 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210324020030/https://www.sierraclub.org/sierra/wolves-are-coming-back-colorado-now-comes-tricky-part |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2019ع ۾ اتر-اولهندي ڪولوراڊو ۾ [[ڪولوراڊو ۾ بگهڙن جي ٻيهر آبادڪاري|بگهڙن جو هڪ ٽولو موفاٽ ڪائونٽي، ڪولوراڊو ۾ ٻيهر آباد ٿيو]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Polis welcomes wolves back to Colorado after wildlife officers confirm pack of 6 in Moffat County |author=Bruce Finley |date=January 22, 2020 |newspaper=Denver Post |url=https://www.denverpost.com/2020/01/22/colorado-wolves-return/?spot_im_verify=signup&amp;spot_im_token_ticket=08535d639c2a48cd8276cc78dd53c7ea |archive-date=July 28, 2020 |access-date=January 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728212152/https://www.denverpost.com/2020/01/22/colorado-wolves-return/?spot_im_verify=signup&amp;spot_im_token_ticket=08535d639c2a48cd8276cc78dd53c7ea |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ڍورن جي پالڻ وارن خدشو ظاهر ڪيو آهي ته بگهڙن جي واپس ايندڙ آبادي ممڪن طور سندن ڌڻن لاءِ خطرو بڻجي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;SierraWolf&quot; /&gt; ڪولوراڊو جي ماڻهن 2020ع ۾ [[2020 ڪولوراڊو تجويز 114|سرمائي بگهڙن کي ٻيهر متعارف ڪرائڻ]] جي حق ۾ ووٽ ڏنو؛ رياست 2022ع تائين بگهڙن جي آبادي قائم ڪرڻ جي منصوبي جي پابند ٿي، ۽ چوپائي مال ۽ پالتو جانورن تي حملو ڪندڙ بگهڙن کي ڀڄائڻ لاءِ غير قاتل طريقن جي اجازت ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.denverpost.com/2021/03/21/colorado-gray-wolf-reintroduction-plan/ |title=As Colorado starts planning to bring back wolves, Rio Blanco County's leaders say they won't allow it |newspaper=The Denver Post |date=March 21, 2021 |archive-date=November 18, 2021 |access-date=November 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211118003232/https://www.denverpost.com/2021/03/21/colorado-gray-wolf-reintroduction-plan/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://coloradosun.com/2022/01/12/colorado-hazing-wolves-cowboy-dog-killed/ |title=Colorado wildlife officials just legalized hazing wolves. It came too late for a cowboy whose dog was killed. |work=[[دي ڪولوراڊو سن]] |date=January 12, 2022 |last=Gilbert |first=David |access-date=February 3, 2022 |archive-date=February 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203232021/https://coloradosun.com/2022/01/12/colorado-hazing-wolves-cowboy-dog-killed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ ڪولوراڊو ۾ گهٽ ۾ گهٽ 800,000 سال اڳ کان وٺي [[هيرنگٽن جو جبلائي ٻڪر]] موجود هئڻ جا فوسلي ثبوت ملن ٿا، ۽ اهو لڳ ڀڳ 11,000 سال اڳ [[وڏي جسامت وارا جانور|ميگا فونا]] سان گڏ ختم ٿي ويو، پر اڄ وارو [[جبلائي ٻڪر]] ڪولوراڊو جو مقامي جانور نه آهي؛ ان کي 1947ع کان 1972ع جي وچ واري عرصي دوران آهستي آهستي رياست ۾ متعارف ڪرايو ويو. مصنوعي طور متعارف ڪرايل نوع هجڻ باوجود، رياست 1993ع ۾ جبلائي ٻڪرن کي مقامي نوع قرار ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.colorado.edu/asmagazine/2019/12/06/introduced-mountain-goats-have-colonized-much-land-above-trees |title=Introduced mountain goats have colonized much of the land above the trees |last=Mitton |first=Jeff |date=December 9, 2019 |work=Colorado Arts and Sciences Magazine |publisher=[[ڪولوراڊو يونيورسٽي بولڊر]] |location=[[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]] |access-date=March 1, 2021 |archive-date=March 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210327210653/https://www.colorado.edu/asmagazine/2019/12/06/introduced-mountain-goats-have-colonized-much-land-above-trees |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2013ع، 2014ع ۽ 2019ع ۾ هڪ اڻڄاتل بيماريءَ تقريباً سڀني جبلائي ٻڪرن جي ٻچن کي ماري ڇڏيو، جنهن تي [[ڪولوراڊو پارڪس اينڊ وائلڊ لائيف]] تحقيق شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cpw.state.co.us/aboutus/Pages/News-Release-Details.aspx?NewsID=7550 |title=CPW launches study to identify unknown disease in mountain goats |work=Colorado Parks and Wildlife |publisher=[[ڪولوراڊو پارڪس اينڊ وائلڊ لائيف]] |date=August 11, 2021 |location=[[Mount Blue Sky|Mount Blue Sky, CO]] |access-date=March 1, 2021 |archive-date=May 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508140136/https://cpw.state.co.us/aboutus/Pages/News-Release-Details.aspx?NewsID=7550 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.outtherecolorado.com/news/study-launched-to-identify-disease-thats-killing-mountain-goats-in-colorado/article_5cdf3a38-dc10-11ea-972c-279311589177.html |title=Study launched to identify disease that's killing mountain goats in Colorado |work=Out There Colorado |last=McKee |first=Spencer |date=August 11, 2020 |access-date=March 1, 2021 |archive-date=May 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516180425/https://www.outtherecolorado.com/news/study-launched-to-identify-disease-thats-killing-mountain-goats-in-colorado/article_5cdf3a38-dc10-11ea-972c-279311589177.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو ۾ [[پرونگ هورن]] جي مقامي آبادي گذريل صديءَ دوران تمام گهڻي بدلجندي رهي، ۽ 1960ع واري ڏهاڪي ۾ اها گهٽجي صرف 15,000 جانورن تائين پهچي وئي. بهرحال، تحفظاتي ڪوششن سبب اها مستحڪم آبادي 2013ع تائين ٻيهر لڳ ڀڳ 66,000 تائين وڌي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gohunt.com/read/antelope-numbers-across-6-states#gs.x2odjd |title=Antelope Numbers Across 6 States |work=GoHunt |access-date=March 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312113526/https://www.gohunt.com/read/antelope-numbers-across-6-states |archive-date=March 12, 2016 }}&lt;/ref&gt; 2019ع تائين آبادي 85,000 تائين پهچڻ جو اندازو لڳايو ويو، ۽ اوڀرندي فرنٽ رينج سان وڌندڙ مضافاتي رهائشي علائقن سبب انهن جا انسانن سان وڌيڪ ٽڪراءَ ٿيڻ لڳا. رياستي جهنگلي جيوت عملدارن صلاح ڏني ته زميندارن کي پنهنجن باڙن ۾ تبديلي آڻڻي پوندي ته جيئن وڌندڙ پرونگ هورن نئين ترقي ڪيل زمين مان بنا روڪ ٽوڪ گذري سگهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://coloradosun.com/2019/01/21/colorado-pronghorn-antelope-recovery/ |title=Colorado's booming pronghorn population is running horns-first into newly built neighborhoods |last=Brown |first=Jennifer |work=The Colorado Sun |date=January 21, 2019 |access-date=March 24, 2021 |archive-date=March 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305161706/https://coloradosun.com/2019/01/21/colorado-pronghorn-antelope-recovery/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پرونگ هورن اڪثر رياست جي اتر ۽ اوڀر وارن حصن ۾ ملن ٿا، جڏهن ته ڪجهه آباديون اولهه وارن [[سان جوان جبلن]] ۾ پڻ موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite iucn |author=IUCN SSC Antelope Specialist Group |year=2016 |title=''Antilocapra americana'' |errata=2017 |article-number=e.T1677A115056938 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T1677A50181848.en |access-date=March 25, 2021 }}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جي جبلن ۾ عام طور ملندڙ جهنگلي جيوت ۾ [[ميول هرڻ]]، [[ڏکڻ-اولهندي ڳاڙهي گلهري]]، [[سونائي چادر واري زميني گلهري]]، [[پيلي پيٽ وارو مارموٽ]]، [[موس]]، [[آمريڪي پائڪا]] ۽ [[ڳاڙهي لومڙي]] شامل آهن، ۽ اهي سڀ غير معمولي وڏي تعداد ۾ ملن ٿا، جيتوڻيڪ موس رياست جو مقامي جانور نه آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mammalsociety.org/southwestern-red-squirrel |title=Southwestern Red Squirrel |publisher=[[آمريڪي سوسائٽي آف ممالاجسٽس]] |access-date=February 3, 2022 |archive-date=February 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203232700/http://www.mammalsociety.org/southwestern-red-squirrel |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.9news.com/article/news/local/9-fascinating-facts-about-pika-in-colorado/73-249834117 |title=9 fascinating facts about pika in Colorado |publisher=[[KUSA]] |last=Sommariva |first=Kelly |date=February 6, 2014 |access-date=February 3, 2022 |location=[[Denver]] |archive-date=May 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509230148/https://www.9news.com/article/news/local/9-fascinating-facts-about-pika-in-colorado/73-249834117 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://visitclearcreek.com/activities/colorado-wildlife/yellow-bellied-marmot/ |title=Yellow Bellied Marmot |publisher=[[ڪليئر ڪريڪ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڪليئر ڪريڪ ڪائونٽي ٽوئرزم بيورو]] |location=[[ڪليئر ڪريڪ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڪليئر ڪريڪ ڪائونٽي]], CO |access-date=February 3, 2022 |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210211736/https://visitclearcreek.com/activities/colorado-wildlife/yellow-bellied-marmot/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cpw.state.co.us/Documents/WildlifeSpecies/Mammals/MooseReintroductionFactSheet.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cpw.state.co.us/Documents/WildlifeSpecies/Mammals/MooseReintroductionFactSheet.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live |title=Moose Reintroduction |publisher=[[ڪولوراڊو پارڪس اينڊ وائلڊ لائيف]] |date=November 2013 |access-date=February 3, 2022 }}&lt;/ref&gt; دامنن ۾ [[هرڻ]]، [[فاڪس گلهري]]، [[ريگستاني ڪپهه پڇ خرگوش]]، [[جبلائي ڪپهه پڇ خرگوش]] ۽ [[ڪويوٽ]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.arapahoegov.com/1219/Rabbits |title=Rabbits |publisher=[[اراپاهو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|اراپاهو ڪائونٽي حڪومت]] |last=Cahill |first=Caitlyn |access-date=February 3, 2022 |archive-date=February 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204045049/https://www.arapahoegov.com/1219/Rabbits }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1536555 |title=Coyote Hunt for Colorado |last=Brady |first=Jeff |date=December 7, 2003 |publisher=[[نيشنل پبلڪ ريڊيو]] |access-date=February 3, 2022 |archive-date=February 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203163033/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1536555 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چراگاهي ميدان [[ڪاري پڇ وارو پريئري ڪتو]]، خطري هيٺ [[سوئفٽ لومڙي]]، [[آمريڪي بيجر]] ۽ [[اڇي پڇ وارو جيڪ ريبيٽ]] جا گهر آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jeffco.us/DocumentCenter/View/16975/Prairie-Dog-Fact-Sheet-2019-PDF?bidId= |title=Black-tailed Prairie Dogs |access-date=February 3, 2022 |publisher=[[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن ڪائونٽي حڪومت]] |archive-date=February 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203162050/https://www.jeffco.us/DocumentCenter/View/16975/Prairie-Dog-Fact-Sheet-2019-PDF?bidId= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cpw.state.co.us/learn/Pages/SwiftFoxConservationTeam.aspx |title=Swift Fox Conservation Team |access-date=February 3, 2022 |publisher=[[ڪولوراڊو پارڪس اينڊ وائلڊ لائيف]] |archive-date=February 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203161534/https://cpw.state.co.us/learn/Pages/SwiftFoxConservationTeam.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.coloradovirtuallibrary.org/resource-sharing/state-pubs-blog/colorados-small-mammals-part-iii-mustelids/ |title=Colorado's Small Mammals, Part III: Mustelids |last=Zimmer |first=Amy |date=January 6, 2020 |access-date=February 3, 2022 |publisher=Colorado Virtual Library |archive-date=February 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203161543/https://www.coloradovirtuallibrary.org/resource-sharing/state-pubs-blog/colorados-small-mammals-part-iii-mustelids/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==حڪومت==
{{main|ڪولوراڊو جي حڪومت}}

===رياستي حڪومت===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ رياستي انتظامي عملدار
|-
!| عهدو
! نالو
! پارٽي
|-
| گورنر
| [[جيرڊ پوليس]]
| {{party shading/Democratic}} | ڊيموڪريٽڪ
|-
| ليفٽيننٽ گورنر
| [[ڊيئن پريماويرا]]
| {{party shading/Democratic}} | ڊيموڪريٽڪ
|-
| سيڪريٽري آف اسٽيٽ
| [[جينا گرسوولڊ]]
| {{party shading/Democratic}} | ڊيموڪريٽڪ
|-
| اٽارني جنرل
| [[فل وائيزر]]
| {{party shading/Democratic}} | ڊيموڪريٽڪ
|-
| خزانچي
| [[ڊيو ينگ (ڪولوراڊو سياستدان)|ڊيو ينگ]]
| {{party shading/Democratic}} | ڊيموڪريٽڪ
|}

وفاقي حڪومت ۽ آمريڪا جي ٻين سڀني رياستن وانگر، ڪولوراڊو جو [[ڪولوراڊو رياست جو آئين|رياستي آئين]] حڪومت جون ٽي شاخون مقرر ڪري ٿو: قانونساز، انتظامي ۽ عدالتي شاخون.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitution of the state of Colorado |url=https://content.leg.colorado.gov/sites/default/files/images/olls/crs2024-title-00.pdf |access-date=May 28, 2026 |page=13}}&lt;/ref&gt;

[[ڪولوراڊو جو گورنر]] رياست جي انتظامي شاخ جو سربراهه آهي. موجوده گورنر [[جيرڊ پوليس]] آهي، جيڪو [[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽ]] آهي. ڪولوراڊو جا ٻيا رياست-گير چونڊيل انتظامي عملدار [[ڪولوراڊو جو ليفٽيننٽ گورنر]]، جيڪو گورنر سان گڏ [[ٽڪيٽ (چونڊ)|ٽڪيٽ]] تي چونڊيو ويندو آهي، [[ڪولوراڊو جو سيڪريٽري آف اسٽيٽ]]، [[ڪولوراڊو رياستي خزانچي]]، ۽ [[ڪولوراڊو جو اٽارني جنرل]] آهن؛ اهي سڀ چار سالن جي مدت لاءِ خدمت ڪن ٿا.{{citation needed|date=February 2026}}

ستن ميمبرن واري [[ڪولوراڊو سپريم ڪورٽ]] رياست جي سڀ کان وڏي عدالت آهي. [[ڪولوراڊو ڪورٽ آف اپيلز]]، جنهن ۾ 22 جج آهن، هر هڪ ٽن ججن واري ڊويزنن ۾ ويهندي آهي. ڪولوراڊو 23 عدالتي ضلعن ۾ ورهايل آهي، جن مان هر هڪ ۾ ضلعي عدالت ۽ محدود اختيار واري ڪائونٽي عدالت موجود آهي. رياست وٽ [[ڪولوراڊو واٽر ڪورٽس|خاص واٽر ڪورٽس]] پڻ آهن، جيڪي رياست جي ست جدا جدا ڊويزنن ۾ ويهن ٿيون ۽ پاڻيءَ جي حقن، استعمال ۽ انتظام سان لاڳاپيل معاملن جو فيصلو ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Water Courts |url=https://www.coloradojudicial.gov/water-courts |access-date=April 27, 2026 |website=Colorado Judicial Branch}}&lt;/ref&gt;

رياستي قانونساز ادارو [[ڪولوراڊو جنرل اسيمبلي]] آهي، جيڪا ٻن ايوانن، يعني [[ڪولوراڊو ايوان نمائندگان|ايوان نمائندگان]] ۽ [[ڪولوراڊو سينيٽ|سينيٽ]]، تي مشتمل آهي. ايوان نمائندگان ۾ 65 ميمبر ۽ سينيٽ ۾ 35 ميمبر آهن. 2026ع مطابق، [[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽڪ پارٽي]] سينيٽ ۾ 23 بمقابله 12 ۽ ايوان نمائندگان ۾ 43 بمقابله 22 جي اڪثريت رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Colorado General Assembly |url=https://ballotpedia.org/Colorado_General_Assembly |access-date=April 27, 2026 |website=Ballotpedia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Quinn |first=George D. |year=2024 |title=Age in the 75th Colorado General Assembly |url=https://cypp.rutgers.edu/colorado-legislature-snapshot/ |access-date=April 27, 2026 |website=Young Elected Leaders Project}}&lt;/ref&gt;

گهڻا ڪولوراڊو واسي ٻين رياستن جا ڄاول آهن؛ 2000ع جي مردم شماري موجب لڳ ڀڳ 60٪،&lt;ref&gt;{{cite web |title=State of Residence in 2000 by State of Birth |publisher=[[آمريڪا جي مردم شماري بيورو|آمريڪي مردم شماري بيورو]] |access-date=October 10, 2009 |url=https://www.census.gov/population/www/cen2000/briefs/phc-t38/index.html |archive-date=May 9, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090509171558/http://www.census.gov/population/www/cen2000/briefs/phc-t38/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ اهو حقيقت مان ظاهر ٿئي ٿو ته رياست وٽ 1975ع کان، جڏهن [[جان ڊيوڊ وينڊرهوف]] عهدو ڇڏيو، 2007ع تائين، جڏهن [[بل رٽر]] عهدو سنڀاليو، ڪولوراڊو ۾ ڄاول ڪو گورنر نه هو. گذريل سال واري [[2006 ڪولوراڊو گورنري چونڊ|سندس چونڊ]] 1958ع کان پوءِ گورنري مقابلي ۾ ڪولوراڊو ۾ ڄاول اميدوار جي پهرين چونڊ فتح هئي؛ وينڊرهوف 1973ع ۾ [[جان آرٿر لوو]] کي [[رچرڊ نڪسن]] جي انتظاميا ۾ عهدو ملڻ کان پوءِ ليفٽيننٽ گورنر مان گورنر بڻيو هو.{{citation needed|date=February 2026}}

رياستي وڪري جا ٽيڪس ۽ رياست طرفان گڏ ڪيل ڪيترائي مقامي وڪري جا ٽيڪس [[ڪولوراڊو ڊپارٽمينٽ آف روينيو]] طرفان منظم ۽ گڏ ڪيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sales &amp; Use Tax: Frequently Asked Questions |url=https://tax.colorado.gov/sales-use-tax-FAQ |website=Colorado Department of Revenue - Taxation |access-date=May 8, 2026}}&lt;/ref&gt;

====سياست====
{{Main|ڪولوراڊو جي سياست}}

{{See also|ڪولوراڊو ۾ سياسي پارٽين جي طاقت|ڪولوراڊو ۾ آمريڪي صدارتي چونڊون}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ڪولوراڊو جا رجسٽرڊ ووٽر 1ھين جون 2025ع مطابق&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sos.state.co.us/pubs/elections/VoterRegNumbers/2025/JanuaryStatistics20250203.xlsx |title=January 2025 Total Registered Voters By Party Affiliation |access-date=February 17, 2025 |website=Colorado Secretary of State }}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | پارٽي
! ووٽرن جو تعداد
! سيڪڙو
|-
| {{party color cell|Independent Party (United States)}}
| [[آزاد سياستدان (آمريڪا)|غير وابسته]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2,011,247
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 49.20%
|-
| {{party color cell|Democratic Party (United States)}}
| [[ڪولوراڊو ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽڪ]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1,039,477
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 25.43%
|-
| {{party color cell|Republican Party (United States)}}
| [[ڪولوراڊو ريپبلڪن پارٽي|ريپبلڪن]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 940,271
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 23.00%
|-
| {{party color cell|Libertarian Party (United States)}}
| [[ڪولوراڊو لبرٽيرين پارٽي|لبرٽيرين]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 37,166
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0.91%
|-
| {{party color cell|No Labels}}
| [[نو ليبلز]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 26,843
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0.65%
|-
| {{party color cell|Constitution Party (United States)}}
| [[آمريڪن ڪانسٽيٽيوشن پارٽي (ڪولوراڊو)|آمريڪن ڪانسٽيٽيوشن]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 11,725
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0.29%
|-
| {{party color cell|Green Party (United States)}}
| [[ڪولوراڊو گرين پارٽي|گرين]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 8,635
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0.21%
|-
| {{party color cell|Approval Voting Party}}
| [[اپروول ووٽنگ پارٽي|اپروول ووٽنگ]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 5,067
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0.12%
|-
| {{party color cell|Unity Party of America}}
| [[يونٽي پارٽي آف آمريڪا|يونٽي]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 4,087
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0.10%
|-
| {{party color cell|Colorado Center Party}}
| [[ڪولوراڊو سينٽر پارٽي|سينٽر]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3,674
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0.09%
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ڪل
! style=&quot;text-align:center;&quot; | 4,087,582
! style=&quot;text-align:center;&quot; | 100.00%
|}

ڪولوراڊو ڪنهن وقت [[سوئنگ اسٽيٽ]] سمجهي ويندي هئي، پر 2010ع واري ڏهاڪي جي آخر کان رياستي ۽ وفاقي ٻنهي چونڊن ۾ نسبتاً محفوظ [[ڳاڙهي رياستون ۽ نيريون رياستون|نيري رياست]] بڻجي وئي آهي. صدارتي چونڊن ۾ [[2020 ڪولوراڊو ۾ آمريڪي صدارتي چونڊ|2020ع]] تائين، [[1984 ڪولوراڊو ۾ آمريڪي صدارتي چونڊ|1984ع]] کان پوءِ، هتي ڪنهن به اميدوار ٻه عددن جي فرق سان ڪاميابي حاصل نه ڪئي هئي، ۽ هن رياست گذريل 11 چونڊن مان 9 ۾ فاتح اميدوار جي حمايت ڪئي. گذريل 100 سالن ۾ ڪولوراڊو واسين 17 [[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽس]] ۽ 12 [[آمريڪا جي ريپبلڪن پارٽي|ريپبلڪن]] کي گورنر چونڊيو آهي.{{citation needed|date=February 2026}}

صدارتي سياست ۾، ٻي عالمي جنگ کان پوءِ واري دور ۾ ڪولوراڊو کي ڀروسي جوڳي ريپبلڪن رياست سمجهيو ويندو هو، جنهن 1948ع، 1964ع ۽ 1992ع ۾ ئي ڊيموڪريٽڪ اميدوار کي ووٽ ڏنو. بهرحال، 1990ع واري ڏهاڪي ۾ اها مقابلي واري سوئنگ رياست بڻجي وئي. 2000ع واري ڏهاڪي جي وچ کان وٺي اها واضح طور ڊيموڪريٽس ڏانهن مڙي وئي، 2008ع&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Federal Elections 2008 |url=https://www.fec.gov/introduction-campaign-finance/election-results-and-voting-information/federal-elections-2008/ |access-date=April 10, 2026 |website=FEC.gov |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ۽ 2012ع&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Federal Elections 2012 |url=https://www.fec.gov/introduction-campaign-finance/election-results-and-voting-information/federal-elections-2012/ |access-date=April 10, 2026 |website=FEC.gov |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ۾ [[بارڪ اوباما]]، 2016ع ۾ [[هلري ڪلنٽن]]،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Federal Elections 2016 |url=https://www.fec.gov/introduction-campaign-finance/election-results-and-voting-information/federal-elections-2016/ |access-date=April 10, 2026 |website=FEC.gov |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2020ع ۾ [[جو بائيڊن]]،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Federal Elections 2020 |url=https://www.fec.gov/introduction-campaign-finance/election-results-and-voting-information/federal-elections-2020/ |access-date=April 10, 2026 |website=FEC.gov |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ۽ 2024ع ۾ [[ڪمالا هيرس]] کي ووٽ ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2024 Colorado Election Results |url=https://apnews.com/projects/election-results-2024/colorado/ |access-date=April 10, 2026 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جي سياست ۾ قدامت پسند شهرن، جهڙوڪ ڪولوراڊو اسپرنگس ۽ گرانڊ جنڪشن، ۽ لبرل شهرن، جهڙوڪ بولڊر ۽ ڊينور، جي وچ ۾ واضح فرق نظر اچي ٿو. ڊيموڪريٽس [[ڊينور ميٽروپوليٽن علائقو|ميٽروپوليٽن ڊينور]]، [[فورٽ ڪولنز، ڪولوراڊو|فورٽ ڪولنز]] ۽ [[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]] جهڙن ڪاليجي شهرن، ڏکڻ ڪولوراڊو، جنهن ۾ پويبلو شامل آهي، ۽ ڪيترين اولهندي اسڪي تفريحي ڪائونٽين ۾ سڀ کان وڌيڪ مضبوط آهن. ريپبلڪن اوڀر وارن ميدانن، ڪولوراڊو اسپرنگس، گريلي، ۽ گرانڊ جنڪشن ڀرسان ڏور اولهندي ڪولوراڊو ۾ سڀ کان وڌيڪ مضبوط آهن.{{citation needed|date=February 2026}}

ڪولوراڊو جي نمائندگي [[آمريڪي سينيٽ]] ۾ ٻن ميمبرن طرفان ڪئي وڃي ٿي:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S. Senate: States in the Senate {{!}} Colorado |url=https://www.senate.gov/states/CO/intro.htm |access-date=April 10, 2026 |website=www.senate.gov}}&lt;/ref&gt;
* [[آمريڪي سينيٽرن جا درجا#درجو 2|درجو 2]]، [[جان هيڪنلوپر]] ([[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽڪ]])، 2021ع کان
* [[آمريڪي سينيٽرن جا درجا#درجو 3|درجو 3]]، [[مائيڪل بينيٽ]] ([[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽڪ]])، 2009ع کان

ڪولوراڊو جي نمائندگي [[آمريڪي ايوان نمائندگان]] ۾ اٺ ميمبرن طرفان ڪئي وڃي ٿي:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Representatives {{!}} house.gov |url=https://www.house.gov/representatives |access-date=March 11, 2026 |website=www.house.gov}}&lt;/ref&gt;
* [[ڪولوراڊو جو پهريون ڪانگريسي ضلعو|پهريون ضلعو]]: [[ڊائنا ڊيگيٽ]] ([[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽڪ]])، 1997ع کان
* [[ڪولوراڊو جو ٻيون ڪانگريسي ضلعو|ٻيون ضلعو]]: [[جو نيگوس]] ([[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽڪ]])، 2019ع کان
* [[ڪولوراڊو جو ٽيون ڪانگريسي ضلعو|ٽيون ضلعو]]: [[جيف هرڊ (سياستدان)|جيف هرڊ]] ([[آمريڪا جي ريپبلڪن پارٽي|ريپبلڪن]])، 2025ع کان
* [[ڪولوراڊو جو چوٿون ڪانگريسي ضلعو|چوٿون ضلعو]]: [[لارين بوئبرٽ]] ([[آمريڪا جي ريپبلڪن پارٽي|ريپبلڪن]])، 2025ع کان؛ ٽيون ضلعو 2021ع کان 2025ع تائين
* [[ڪولوراڊو جو پنجون ڪانگريسي ضلعو|پنجون ضلعو]]: [[جيف ڪرينڪ]] ([[آمريڪا جي ريپبلڪن پارٽي|ريپبلڪن]])، 2025ع کان
* [[ڪولوراڊو جو ڇهون ڪانگريسي ضلعو|ڇهون ضلعو]]: [[جيسن ڪرو]] ([[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽڪ]])، 2019ع کان
* [[ڪولوراڊو جو ستون ڪانگريسي ضلعو|ستون ضلعو]]: [[برٽني پيٽرسن]] ([[آمريڪا جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي|ڊيموڪريٽڪ]])، 2023ع کان
* [[ڪولوراڊو جو اٺون ڪانگريسي ضلعو|اٺون ضلعو]]: [[گيبي ايوانز]] ([[آمريڪا جي ريپبلڪن پارٽي|ريپبلڪن]])، 2025ع کان

2020ع جي هڪ مطالعي ۾، ڪولوراڊو کي شهرين لاءِ ووٽ ڏيڻ جي لحاظ کان ستين آسان ترين رياست قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=J. Pomante II |first1=Michael |last2=Li |first2=Quan |title=Cost of Voting in the American States: 2020 |journal=Election Law Journal: Rules, Politics, and Policy |date=December 15, 2020 |volume=19 |issue=4 |pages=503–509 |doi=10.1089/elj.2020.0666 |s2cid=225139517 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====ڪولوراڊو ۾ منظور ٿيل اهم تجويزون ۽ قانونسازي====
ڪولوراڊو اتحاد جي پهرين رياست هئي، جنهن ووٽرن جي ريفرنڊم ذريعي عورتن کي [[ووٽ جو حق]] ڏيڻ وارو [[1893 ڪولوراڊو عورتن جي ووٽ جي حق بابت ريفرنڊم|قانون وڌايو]]. اها تجويز رياست جي ووٽرن 7 نومبر 1893ع تي منظور ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite news |date=August 19, 1893 |title=Notice of General Election |volume=4 |agency=Silverton Standard |issue=41 |url=https://www.coloradohistoricnewspapers.org/cgi-bin/colorado?a=d&amp;d=TSS18930819.2.61&amp;srpos=1&amp;dliv=none&amp;e=19-08-1893-19-08-1893--en-20-TSS-1--txt-txIN-election-------0- |access-date=November 28, 2020 |archive-date=December 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209023716/https://www.coloradohistoricnewspapers.org/cgi-bin/colorado?a=d&amp;d=TSS18930819.2.61&amp;srpos=1&amp;dliv=none&amp;e=19-08-1893-19-08-1893--en-20-TSS-1--txt-txIN-election-------0- |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

8 نومبر 1932ع جي بيلٽ تي، ڪولوراڊو [[شراب جي پابندي جي منسوخي]] جي منظوري ڏني، اها منظوري [[آمريڪا جي آئين جي ايڪيهين ترميم]] جي توثيق کان هڪ سال کان وڌيڪ اڳ ڏني وئي.{{citation needed|date=February 2026}}

ڪولوراڊو ۾ گهٽ ۾ گهٽ 1953ع کان وٺي C.R.S. سيڪشن 12-6-302 ذريعي آچر ڏينهن موٽر گاڏين جي وڪري تي پابندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Colorado Revised Statutes 2017 |url=https://leg.colorado.gov/sites/default/files/images/olls/crs2017-title-12.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://leg.colorado.gov/sites/default/files/images/olls/crs2017-title-12.pdf |archive-date=October 9, 2022 |website=Colorado General Assembly |publisher=State of Colorado |access-date=November 30, 2020 }}&lt;/ref&gt;

1972ع ۾ ڪولوراڊو جي ووٽرن [[1972 ڊينور سياري اولمپڪس ريفرنڊم|هڪ ريفرنڊم تجويز]] کي رد ڪيو، جنهن تحت [[1976 سياري اولمپڪس]] لاءِ مالي مدد فراهم ڪرڻي هئي، جيڪي رياست ۾ ٿيڻ لاءِ مقرر هئا. ڊينور کي [[بين الاقوامي اولمپڪ ڪميٽي]] 12 مئي 1970ع تي ميزبان شهر طور چونڊيو هو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://denver.rockymountainnews.com/millennium/1012stone.shtml |title=Colorado only state ever to turn down Olympics |date=October 12, 1999 |last=Sanko |first=John |work=[[Rocky Mountain News]] |access-date=November 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601181029/http://denver.rockymountainnews.com/millennium/1012stone.shtml |archive-date=June 1, 2009 }}&lt;/ref&gt;

1992ع ۾، 53 کان 47 سيڪڙو جي فرق سان، ڪولوراڊو جي ووٽرن رياستي آئين ۾ هڪ ترميم (ترميم 2) منظور ڪئي، جيڪا رياست جي ڪنهن به شهر، قصبي يا ڪائونٽي کي هم جنس پرستن يا ٻه جنسي رجحان رکندڙ ماڻهن کي [[محفوظ طبقو]] طور تسليم ڪرڻ لاءِ ڪو به قانونساز، انتظامي يا عدالتي قدم کڻڻ کان روڪي ها.&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://lawdigitalcommons.bc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1986&amp;context=bclr |title=Colorado's Amendment 2 and Homosexuals' Right to Equal Protection of the Law |last1=Zamansky |first1=Stephen |journal=[[Boston College Law Review]] |volume=35 |issue=1 |pages=221–258 |date=December 1993 |archive-date=April 4, 2018 |access-date=May 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180404175457/http://lawdigitalcommons.bc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1986&amp;context=bclr |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1996ع ۾ ''[[رومر بمقابله ايوانز]]'' ۾ 6–3 فيصلي ذريعي، آمريڪي سپريم ڪورٽ قرار ڏنو ته هم جنس پرستي يا [[ٻه جنسي رجحان]] جي بنياد تي محفوظ حيثيت کان روڪڻ [[برابر تحفظ واري شق]] تي پورو نٿو لهي.&lt;ref name=&quot;romervevans&quot;&gt;{{ussc|name=Romer v. Evans|volume=517|page=620|pin=|year=1996 }}.&lt;/ref&gt;

2006ع ۾ ووٽرن [[2006 ڪولوراڊو ترميم 43|ترميم 43]] منظور ڪئي، جنهن [[ڪولوراڊو ۾ هم جنس شادي]] تي پابندي لڳائي.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Simpson |first1=Kevin |title=Colorado Amendment 43: Gay marriage banned; domestic partnerships also defeated |url=https://www.denverpost.com/2006/11/08/colorado-amendment-43-gay-marriage-banned-domestic-partnerships-also-defeated/ |access-date=November 28, 2020 |agency=The Denver Post |location=[[Denver]] |date=November 8, 2006 |archive-date=December 7, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207030151/https://www.denverpost.com/2006/11/08/colorado-amendment-43-gay-marriage-banned-domestic-partnerships-also-defeated/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اها تجويز [[آمريڪي سپريم ڪورٽ]] جي 2015ع واري ''[[اوبرگيفيل بمقابله هاجز]]'' فيصلي سان بي اثر ٿي وئي. 2024ع ۾ ڪولوراڊو جي رهواسين [[ڪولوراڊو ۾ حمل ضايع ڪرڻ]] بابت رياستي آئين ۾ واضح حق قائم ڪرڻ لاءِ ووٽ ڏنو&lt;ref&gt;{{cite news |last=Grimes |first=Thelma |date=September 13, 2024 |title=Amendment 79 seeks to enshrine abortion rights in Colorado's Constitution |url=https://www.coloradopolitics.com/elections/2024/colorado-amendment-79-abortion-rights/article_e7931948-7062-11ef-8703-3bf964d68882.html |access-date=September 21, 2024 |work=Colorado Politics }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Brown |first=Jennifer |date=November 6, 2024 |title=Amendment 79 passes: Colorado will protect abortion in state constitution, allow public spending on procedure |url=https://coloradosun.com/2024/11/05/colorado-amendment-79-results/ |access-date=November 6, 2024 |website=The Colorado Sun |language=en-US }}&lt;/ref&gt; ۽ ترميم 43 جي غيرفعال شادي پابندي کي ختم ڪرڻ لاءِ به ووٽ ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Colorado voters repeal state Constitution's 2006 same-sex marriage ban |url=https://kiowacountypress.net/content/colorado-voters-repeal-state-constitutions-2006-same-sex-marriage-ban |access-date=November 6, 2024 |website=Kiowa County Press |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106140511/https://kiowacountypress.net/content/colorado-voters-repeal-state-constitutions-2006-same-sex-marriage-ban |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Woodruff |first=Chase |date=November 6, 2024 |title=Colorado voters repeal state Constitution's 2006 same-sex marriage ban • Colorado Newsline |url=https://coloradonewsline.com/2024/11/05/colorado-voters-repeal-state-constitutions-2006-same-sex-marriage-ban/ |access-date=November 6, 2024 |website=Colorado Newsline |language=en-US |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106080927/https://coloradonewsline.com/2024/11/05/colorado-voters-repeal-state-constitutions-2006-same-sex-marriage-ban/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2012ع ۾ ووٽرن رياستي آئين ۾ ترميم ڪئي، جنهن بالغن لاءِ ميري جوانا جي &quot;ذاتي استعمال&quot; کي تحفظ ڏنو ۽ [[ڀنگ (نشو)|ڀنگ]] کي [[شرابي مشروب|شراب]] وانگر منظم ڪرڻ لاءِ هڪ ڍانچو قائم ڪيو. ڪولوراڊو ۽ ان سان گڏ آمريڪا ۾ پهريون تفريحي ميري جوانا جا دڪان 1 جنوري 2014ع تي کليا.&lt;ref name=&quot;Healy&quot; /&gt;

30 آڪٽوبر 2019ع تي ڪولوراڊو پنهنجي myColorado ايپ ذريعي ڊجيٽل سڃاڻپ قبول ڪندڙ پهرين رياست بڻجي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://appitventures.com/success-stories/mycolorado |title=How we built the State of Colorado, myColorado™ app. |publisher=appitventures.com |access-date=May 13, 2024 }}&lt;/ref&gt; رياست طرفان جاري ڪيل ڊجيٽل سڃاڻپون 2025ع ۾ [[ريل آءِ ڊي ايڪٽ|2005ع جي ريل آءِ ڊي ايڪٽ]] تحت ريل آءِ ڊي جي عملداري شروع ٿيڻ وقت صحيح سمجهيون وينديون. نومبر 2022ع تائين ڪولوراڊو گورنر جي آفيس آف انفارميشن ٽيڪنالاجي اعلان ڪيو ته myColorado ايپ جا 10 لک کان وڌيڪ استعمال ڪندڙ هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://oit.colorado.gov/press-release/states-mycolorado-app-celebrates-1-million-users |title=State's myColorado App Celebrates 1 Million Users |publisher=colorado.gov |access-date=November 29, 2022 }}&lt;/ref&gt;

19 ڊسمبر 2023ع تي [[ڪولوراڊو سپريم ڪورٽ]] فيصلو ڏنو ته [[ڊونالڊ ٽرمپ]] [[2024 آمريڪي صدارتي چونڊ]] لاءِ نااهل هو، جزوي طور سندس مبينا طور [[6 جنوري آمريڪي ڪيپيٽول حملو]] ڀڙڪائڻ سبب.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Astor |first1=Maggie |title=Trump Is Disqualified From 2024 Ballot, Colorado Court Says in Explosive Ruling |url=https://www.nytimes.com/2023/12/19/us/politics/trump-colorado-ballot-14th-amendment.html?unlocked_article_code=1.HU0.XfYS.AN8fM_SETK68&amp;hpgrp=k-abar&amp;smid=tw-share |work=New York Times |date=December 19, 2023 |access-date=December 20, 2023 |archive-date=October 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101502/https://www.nytimes.com/2023/12/19/us/politics/trump-colorado-ballot-14th-amendment.html?unlocked_article_code=1.HU0.XfYS.AN8fM_SETK68&amp;hpgrp=k-abar&amp;smid=tw-share |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 4 مارچ 2024ع تي [[آمريڪي سپريم ڪورٽ]] [[ٽرمپ بمقابله اينڊرسن|ڪولوراڊو جي فيصلي کي رد ڪري ڇڏيو]].&lt;ref&gt;{{ussc|601|100|2024|docket=23-719 }}&lt;/ref&gt;

===ڪائونٽيون===


ڪولوراڊو رياست 64 [[ڪائونٽي (آمريڪا)|ڪائونٽين]] ۾ ورهايل آهي. انهن مان ٻه ڪائونٽيون، [[بروم فيلڊ، ڪولوراڊو|بروم فيلڊ جو شهر ۽ ڪائونٽي]] ۽ [[ڊينور|ڊينور جو شهر ۽ ڪائونٽي]]، [[گڏيل شهر-ڪائونٽي]] حڪومتون رکن ٿيون. ڪولوراڊو ۾ ڪائونٽيون حڪومت جون اهم انتظامي وحدتون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ هتي [[سول ٽائون شپ]] يا ٻيون [[ننڍيون سول انتظامي ورهاستون]] موجود ناهن.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Colorado County Government Overview |url=https://www.naco.org/sites/default/files/event_attachments/DRAFT_Colorado_012022.pdf |publisher=National Association of Counties (NACo) |access-date=April 22, 2026 |quote=Colorado is divided into 64 counties... currently only two counties and two consolidated city-county governments have adopted a home rule charter.}}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري ڪائونٽي [[ايل پاسو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايل پاسو ڪائونٽي]] آهي، جتي [[ڪولوراڊو اسپرنگس، ڪولوراڊو|ڪولوراڊو اسپرنگس]] شهر واقع آهي. ٻي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري ڪائونٽي [[ڊينور|ڊينور جو شهر ۽ ڪائونٽي]] آهي، جيڪو رياست جو گاديءَ جو هنڌ پڻ آهي. هاڻي 64 مان پنج ڪائونٽين جي آبادي 500,000 کان وڌيڪ آهي، جڏهن ته 12 ڪائونٽين جي آبادي 5,000 کان گهٽ آهي. ڪولوراڊو جون ڏهه سڀ کان وڌيڪ آبادي واريون ڪائونٽيون سڀئي [[فرنٽ رينج شهري راهدارو]] ۾ واقع آهن. [[ميسا ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ميسا ڪائونٽي]] [[ڪولوراڊو جي اولهندي ڍلوان]] تي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري ڪائونٽي آهي. سڀ کان گهٽ آبادي واري ڪائونٽي [[هنسڊيل ڪائونٽي، ڪولوراڊو|هنسڊيل ڪائونٽي]] آهي، جنهن جي آبادي 747 آهي.{{efn|name=2024 county estimates|[[آمريڪا جي مردم شماري بيورو]] موجب 1 جولاءِ 2024ع تائين ڪائونٽين جي آبادي جا اندازا.&lt;ref name=Census&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/dashboard/CO/ |title=QuickFacts for Colorado |publisher=[[United States Census Bureau]] |access-date=December 9, 2025 |archive-date=May 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509230153/https://www.census.gov/quickfacts/fact/dashboard/CO/PST045221 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}

{{panorama|image=Pikes Peak and Garden of the Gods (25846068782).jpg|height=288|width=100%|align=center|caption=[[پائڪس پيڪ]] ۽ [[گارڊن آف دي گاڊز]]، [[ايل پاسو ڪائونٽي، ڪولوراڊو]]|alt=Photo of Pikes Peak and Garden of the Gods in El Paso County, Colorado}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+&lt;big&gt;ڪولوراڊو جون 16 سڀ کان وڌيڪ آبادي واريون ڪائونٽيون&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;
|-
!scope=col|2024 درجو{{efn|name=2024 county estimates}}
!scope=col|[[ڪولوراڊو جي ڪائونٽين جي فهرست|ڪائونٽي]]
!scope=col|[[ڪولوراڊو جي ڪائونٽي هيڊڪوارٽرن جي فهرست|ڪائونٽي هيڊڪوارٽر]]
!scope=col|[[ڪولوراڊو جي ميونسپلٽين جي آبادي موجب فهرست|سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر]]
!scope=col|2024 آبادي{{efn|name=2024 county estimates}}
|-
!scope=row align=center|1
|[[ايل پاسو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايل پاسو ڪائونٽي]]
|[[ڪولوراڊو اسپرنگس، ڪولوراڊو|ڪولوراڊو اسپرنگس]]
|ڪولوراڊو اسپرنگس
|align=right|752,772
|-
!scope=row align=center|2
|colspan=3 data-sort-value=Denver|[[ڊينور|ڊينور جو شهر ۽ ڪائونٽي]]{{efn|گڏيل شهر ۽ ڪائونٽي هجڻ سبب [[ڊينور]] جو شهر ۽ ڪائونٽي پنهنجو ئي [[ڪائونٽي هيڊڪوارٽر]] آهي.&lt;ref name=MuniIncCO/&gt;}}
|align=right|729,019
|-
!scope=row align=center|3
|[[اراپاهو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|اراپاهو ڪائونٽي]]
|[[لِٽلٽن، ڪولوراڊو|لِٽلٽن]]{{efn|[[لِٽلٽن، ڪولوراڊو]] [[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن]] ۽ [[ڊگلس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊگلس]] ڪائونٽين تائين به پکڙيل آهي.}}
|[[اورورا، ڪولوراڊو|اورورا]]{{efn|[[اورورا، ڪولوراڊو]] [[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز]] ۽ [[ڊگلس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊگلس]] ڪائونٽين تائين به پکڙيل آهي.}}
|align=right|666,918
|-
!scope=row align=center|4
|[[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن ڪائونٽي]]
|[[گولڊن، ڪولوراڊو|گولڊن]]
|[[ليڪ ووڊ، ڪولوراڊو|ليڪ ووڊ]]
|align=right|578,533
|-
!scope=row align=center|5
|[[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز ڪائونٽي]]
|[[برائيٽن، ڪولوراڊو|برائيٽن]]{{efn|[[برائيٽن، ڪولوراڊو]] [[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ ڪائونٽي]] تائين به پکڙيل آهي.}}
|[[ٿارنٽن، ڪولوراڊو|ٿارنٽن]]{{efn|[[ٿارنٽن، ڪولوراڊو]] [[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ ڪائونٽي]] تائين به پکڙيل آهي.}}
|align=right|542,973
|-
!scope=row align=center|6
|[[ڊگلس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊگلس ڪائونٽي]]
|[[ڪيسل راڪ، ڪولوراڊو|ڪيسل راڪ]]
|[[هاءِ لينڊز رينچ، ڪولوراڊو|هاءِ لينڊز رينچ]]{{efn|[[هاءِ لينڊز رينچ، ڪولوراڊو]] هڪ [[مردم شماري لاءِ مقرر ڪيل هنڌ]] آهي.}}
|align=right|393,995
|-
!scope=row align=center|7
|[[لاريمر ڪائونٽي، ڪولوراڊو|لاريمر ڪائونٽي]]
|[[فورٽ ڪولنز، ڪولوراڊو|فورٽ ڪولنز]]
|فورٽ ڪولنز
|align=right|374,574
|-
!scope=row align=center|8
|[[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ ڪائونٽي]]
|[[گريلي، ڪولوراڊو|گريلي]]
|گريلي
|align=right|369,745
|-
!scope=row align=center|9
|[[بولڊر ڪائونٽي، ڪولوراڊو|بولڊر ڪائونٽي]]
|[[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]]
|بولڊر
|align=right|330,262
|-
!scope=row align=center|10
|[[پويبلو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|پويبلو ڪائونٽي]]
|[[پويبلو، ڪولوراڊو|پويبلو]]
|پويبلو
|align=right|169,866
|-
!scope=row align=center|11
|[[ميسا ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ميسا ڪائونٽي]]
|[[گرينڊ جنڪشن، ڪولوراڊو|گرينڊ جنڪشن]]
|گرينڊ جنڪشن
|align=right|161,260
|-
!scope=row align=center|12
|colspan=3 data-sort-value=Broomfield|[[بروم فيلڊ، ڪولوراڊو|بروم فيلڊ جو شهر ۽ ڪائونٽي]]{{efn|گڏيل شهر ۽ ڪائونٽي هجڻ سبب [[بروم فيلڊ، ڪولوراڊو|بروم فيلڊ جو شهر ۽ ڪائونٽي]] پنهنجو ئي [[ڪائونٽي هيڊڪوارٽر]] آهي.&lt;ref name=MuniIncCO/&gt;}}
|align=right|78,323
|-
!scope=row align=center|13
|[[گارفيلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|گارفيلڊ ڪائونٽي]]
|[[گلين ووڊ اسپرنگس، ڪولوراڊو|گلين ووڊ اسپرنگس]]
|[[رائيفل، ڪولوراڊو|رائيفل]]
|align=right|63,167
|-
!scope=row align=center|14
|[[لا پلاٽا ڪائونٽي، ڪولوراڊو|لا پلاٽا ڪائونٽي]]
|[[ڊيورينگو، ڪولوراڊو|ڊيورينگو]]
|ڊيورينگو
|align=right|56,823
|-
!scope=row align=center|15
|[[ايگل ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايگل ڪائونٽي]]
|[[ايگل، ڪولوراڊو|ايگل]]
|[[ايڊورڊز، ڪولوراڊو|ايڊورڊز]]{{efn|[[ايڊورڊز، ڪولوراڊو]] هڪ [[مردم شماري لاءِ مقرر ڪيل هنڌ]] آهي.}}
|align=right|54,330
|-
!scope=row align=center|16
|[[فريمونٽ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|فريمونٽ ڪائونٽي]]
|[[ڪينين سٽي، ڪولوراڊو|ڪينين سٽي]]
|ڪينين سٽي
|align=right|50,093
|}

===بلديائون===
{{main|ڪولوراڊو جي بلديائن جي فهرست}}

{{GeoGroup|article=ڪولوراڊو جي بلديائن جي فهرست|section=بلديائون}}

ڪولوراڊو ۾ 273 سرگرم شامل ٿيل بلديائون آهن، جن ۾ 198 [[ڳوٺ]]، 73 [[شهر]] ۽ ٻه [[گڏيل شهر ۽ ڪائونٽي]] حڪومتون شامل آهن.&lt;ref name=MuniIncCO&gt;{{cite web |url=https://dola.colorado.gov/dlg_lgis_ui_pu/ |title=Active Colorado Municipalities |publisher=State of Colorado, [[ڪولوراڊو ڊپارٽمينٽ آف لوڪل افيئرز|Department of Local Affairs]], Division of Local Government |access-date=September 4, 2022 |archive-date=December 12, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091212060308/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Colorado_incplace&gt;{{cite web |url=https://tigerweb.geo.census.gov/tigerwebmain/Files/tab20/tigerweb_tab20_incplace_co.html |title=State of Colorado Incorporated Places - Current/TAB20 - Data as of January 1, 2020 |publisher=[[آمريڪا جي مردم شماري بيورو]] |date=January 1, 2020 |access-date=September 4, 2022 |archive-date=September 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927134131/https://tigerweb.geo.census.gov/tigerwebmain/Files/tab20/tigerweb_tab20_incplace_co.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[2020ع جي آمريڪي مردم شماري]] موجب، ڪولوراڊو جي 5,773,714 رهواسين مان 4,299,942 (74.47٪) انهن بلديائن مان ڪنهن هڪ ۾ رهندا هئا. وڌيڪ 714,417 رهواسي (12.37٪) [[ڪولوراڊو جي مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌن جي فهرست|210 مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌن]] ۾ رهندا هئا، جڏهن ته باقي 759,355 رهواسي (13.15٪) رياست جي ڪيترن ئي ٻهراڙي ۽ جبلستاني علائقن ۾ رهندا هئا.&lt;ref name=Census/&gt;

ڪولوراڊو جون بلديائون بلدياتي حڪومت جي پنجن قسمن مان ڪنهن هڪ تحت ڪم ڪن ٿيون. هن وقت ڪولوراڊو ۾ [[ڪولوراڊو جي بلديائن جي فهرست#گڏيل شهر ۽ ڪائونٽي|ٻه گڏيل شهر ۽ ڪائونٽي حڪومتون]]، [[ڪولوراڊو جي بلديائن جي فهرست#هوم رول بلديہ|61 هوم رول شهر]]، [[ڪولوراڊو جي بلديائن جي فهرست#قانوني شهر|12 قانوني شهر]]، 35 هوم رول ڳوٺ، [[ڪولوراڊو جي بلديائن جي فهرست#قانوني ڳوٺ|161 قانوني ڳوٺ]] ۽ [[ڪولوراڊو جي بلديائن جي فهرست#علائقائي چارٽر واري بلديہ|هڪ علائقائي چارٽر واري بلديہ]] موجود آهي.{{citation needed|date=February 2026}}

سڀ کان وڌيڪ آبادي واري بلديہ [[ڊينور|ڊينور جو شهر ۽ ڪائونٽي]] آهي. ڪولوراڊو ۾ 12 اهڙيون بلديائون آهن، جن جي آبادي 100,000 کان وڌيڪ آهي، جڏهن ته 17 اهڙيون بلديائون آهن، جن جي آبادي 100 کان به گهٽ آهي. ڪولوراڊو جون 16 سڀ کان وڌيڪ آبادي واريون بلديائون [[فرنٽ رينج شهري پٽي]] ۾ واقع آهن. [[گرينڊ جنڪشن، ڪولوراڊو|گرينڊ جنڪشن جو شهر]] [[ڪولوراڊو ويسٽرن سلوپ]] تي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري بلديہ آهي. [[ڪاربونيٽ، ڪولوراڊو|ڪاربونيٽ جو ڳوٺ]] ۾ [[1890ع جي آمريڪي مردم شماري|1890ع جي مردم شماري]] کان وٺي سخت سياري ۽ ڏکئي آمدرفت سبب ڪو به مستقل رهواسي نه رهيو آهي.{{efn|name=2024 muni estimates|[[آمريڪا جي مردم شماري بيورو]] موجب 1 جولاءِ 2024ع تائين بلديائن جي آباديءَ جا اندازا.&lt;ref name=COmuniest2024&gt;{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/popest/tables/2020-2024/cities/totals/SUB-IP-EST2024-POP-08.xlsx |title=Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places in Colorado: April 1, 2020 to July 1, 2024 (SUB-IP-EST2024-POP-08) |publisher=[[آمريڪا جي مردم شماري بيورو]], [[آمريڪا جو واپار کاتو]] |date=May 2025 |access-date=December 9, 2025 |archive-date=December 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219161012/https://www2.census.gov/programs-surveys/popest/tables/2020-2024/cities/totals/SUB-IP-EST2024-POP-08.xlsx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}

{{panorama
| image = 2006-07-14-Denver Skyline Midnight.jpg
| height = 288
| width = 100%
| align = center
| caption = مرڪزي [[ڊينور]] جي شام واري آسماني منظر
| alt = مرڪزي ڊينور جي شام واري آسماني منظر جي تصوير
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+&lt;big&gt;ڪولوراڊو جون 25 سڀ کان وڌيڪ آبادي واريون بلديائون&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;
|-
!scope=col|2024ع درجو{{efn|name=2024 muni estimates}}
!scope=col|[[ڪولوراڊو جي بلديائن جي فهرست|بلديہ]]
!scope=col|[[ڪولوراڊو جي ڪائونٽين جي فهرست|ڪائونٽي]]
!scope=col|2024ع آبادي{{efn|name=2024 muni estimates}}
|-
!scope=row align=center|1
|colspan=2 data-sort-value=&quot;Denver&quot;|[[ڊينور|ڊينور جو شهر ۽ ڪائونٽي]]
|align=right|729,019
|-
!scope=row align=center|2
|data-sort-value=&quot;Colorado Springs&quot;|[[ڪولوراڊو اسپرنگس، ڪولوراڊو|ڪولوراڊو اسپرنگس جو شهر]]
|[[ايل پاسو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايل پاسو ڪائونٽي]]
|align=right|493,554
|-
!scope=row align=center|3
|data-sort-value=&quot;Aurora&quot;|[[اورورا، ڪولوراڊو|اورورا جو شهر]]
|[[اراپاهو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|اراپاهو]]، [[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز]] ۽ [[ڊگلس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊگلس ڪائونٽيون]]
|align=right|403,130
|-
!scope=row align=center|4
|data-sort-value=&quot;Fort Collins&quot;|[[فورٽ ڪولنز، ڪولوراڊو|فورٽ ڪولنز جو شهر]]
|[[لاريمر ڪائونٽي، ڪولوراڊو|لاريمر ڪائونٽي]]
|align=right|170,924
|-
!scope=row align=center|5
|data-sort-value=&quot;Lakewood&quot;|[[ليڪ ووڊ، ڪولوراڊو|ليڪ ووڊ جو شهر]]
|[[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن ڪائونٽي]]
|align=right|156,868
|-
!scope=row align=center|6
|data-sort-value=&quot;Thornton&quot;|[[ٿارنٽن، ڪولوراڊو|ٿارنٽن جو شهر]]
|[[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز]] ۽ [[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ ڪائونٽيون]]
|align=right|146,689
|-
!scope=row align=center|7
|data-sort-value=&quot;Arvada&quot;|[[ارواڊا، ڪولوراڊو|ارواڊا جو شهر]]
|[[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن]] ۽ [[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز ڪائونٽيون]]
|align=right|121,873
|-
!scope=row align=center|8
|data-sort-value=&quot;Westminster&quot;|[[ويسٽ منسٽر، ڪولوراڊو|ويسٽ منسٽر جو شهر]]
|[[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز]] ۽ [[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن ڪائونٽيون]]
|align=right|115,302
|-
!scope=row align=center|9
|data-sort-value=&quot;Greeley&quot;|[[گريلي، ڪولوراڊو|گريلي جو شهر]]
|[[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ ڪائونٽي]]
|align=right|114,363
|-
!scope=row align=center|10
|data-sort-value=&quot;Pueblo&quot;|[[پويبلو، ڪولوراڊو|پويبلو جو شهر]]
|[[پويبلو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|پويبلو ڪائونٽي]]
|align=right|111,166
|-
!scope=row align=center|11
|data-sort-value=&quot;Centennial&quot;|[[سينٽينيئل، ڪولوراڊو|سينٽينيئل جو شهر]]
|[[اراپاهو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|اراپاهو ڪائونٽي]]
|align=right|108,853
|-
!scope=row align=center|12
|data-sort-value=&quot;Boulder&quot;|[[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر جو شهر]]
|[[بولڊر ڪائونٽي، ڪولوراڊو|بولڊر ڪائونٽي]]
|align=right|106,803
|-
!scope=row align=center|13
|data-sort-value=&quot;Longmont&quot;|[[لانگمونٽ، ڪولوراڊو|لانگمونٽ جو شهر]]
|[[بولڊر ڪائونٽي، ڪولوراڊو|بولڊر]] ۽ [[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ ڪائونٽيون]]
|align=right|99,818
|-
!scope=row align=center|14
|data-sort-value=&quot;Castle Rock&quot;|[[ڪاسل راڪ، ڪولوراڊو|ڪاسل راڪ جو ڳوٺ]]
|[[ڊگلس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊگلس ڪائونٽي]]
|align=right|83,213
|-
!scope=row align=center|15
|data-sort-value=&quot;Loveland&quot;|[[لوولينڊ، ڪولوراڊو|لوولينڊ جو شهر]]
|[[لاريمر ڪائونٽي، ڪولوراڊو|لاريمر ڪائونٽي]]
|align=right|81,102
|-
!scope=row align=center|16
|colspan=2 data-sort-value=&quot;Broomfield&quot;|[[برومفيلڊ، ڪولوراڊو|برومفيلڊ جو شهر ۽ ڪائونٽي]]
|align=right|78,323
|-
!scope=row align=center|17
|data-sort-value=&quot;Grand Junction&quot;|[[گرينڊ جنڪشن، ڪولوراڊو|گرينڊ جنڪشن جو شهر]]
|[[ميسا ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ميسا ڪائونٽي]]
|align=right|70,554
|-
!scope=row align=center|18
|data-sort-value=&quot;Commerce City&quot;|[[ڪامرس سٽي، ڪولوراڊو|ڪامرس سٽي جو شهر]]
|[[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز ڪائونٽي]]
|align=right|70,245
|-
!scope=row align=center|19
|data-sort-value=&quot;Parker&quot;|[[پارڪر، ڪولوراڊو|پارڪر جو ڳوٺ]]
|[[ڊگلس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊگلس ڪائونٽي]]
|align=right|65,473
|-
!scope=row align=center|20
|data-sort-value=&quot;Littleton&quot;|[[لٽلٽن، ڪولوراڊو|لٽلٽن جو شهر]]
|[[اراپاهو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|اراپاهو]]، [[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن]] ۽ [[ڊگلس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊگلس ڪائونٽيون]]
|align=right|44,879
|-
!scope=row align=center|21
|data-sort-value=&quot;Brighton&quot;|[[برائيٽن، ڪولوراڊو|برائيٽن جو شهر]]
|[[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز]] ۽ [[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ ڪائونٽيون]]
|align=right|43,473
|-
!scope=row align=center|22
|data-sort-value=&quot;Windsor&quot;|[[ونڊسر، ڪولوراڊو|ونڊسر جو ڳوٺ]]
|[[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ]] ۽ [[لاريمر ڪائونٽي، ڪولوراڊو|لاريمر ڪائونٽيون]]
|align=right|41,734
|-
!scope=row align=center|23
|data-sort-value=&quot;Erie&quot;|[[ايري، ڪولوراڊو|ايري جو ڳوٺ]]
|[[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ]] ۽ [[بولڊر ڪائونٽي، ڪولوراڊو|بولڊر ڪائونٽيون]]
|align=right|38,594
|-
!scope=row align=center|24
|data-sort-value=&quot;Northglenn&quot;|[[نارٿ گلين، ڪولوراڊو|نارٿ گلين جو شهر]]
|[[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز]] ۽ [[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ ڪائونٽيون]]
|align=right|38,287
|-
!scope=row align=center|25
|data-sort-value=&quot;Englewood&quot;|[[اينگلووڊ، ڪولوراڊو|اينگلووڊ جو شهر]]
|[[اراپاهو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|اراپاهو ڪائونٽي]]
|align=right|35,238
|}

===غير شامل ٿيل آباديون===
{{GeoGroup|article=ڪولوراڊو جي مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌن جي فهرست|section=مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ}}
{{Main|ڪولوراڊو جي مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌن جي فهرست|ڪولوراڊو جي آباد هنڌن جي فهرست}}

[[File:HighlandsRanchAerial CreditJohnChristensen.jpg|thumb|[[هائيلينڊس رينچ، ڪولوراڊو]].]]

پنهنجين 272 بلديائن کان علاوه، ڪولوراڊو ۾ 210 [[غير شامل ٿيل علائقو|غير شامل ٿيل]] [[مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ|مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ (CDPs)]] ۽ ٻيون ڪيتريون ئي ننڍيون آباديون آهن. ڪولوراڊو جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري غير شامل ٿيل آبادي [[هائيلينڊس رينچ، ڪولوراڊو|هائيلينڊس رينچ]] آهي، جيڪا ڊينور جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. سڀ کان وڌيڪ آبادي وارا ست مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ [[فرنٽ رينج شهري پٽي]] ۾ واقع آهن. [[ڪلفٽن، ڪولوراڊو|ڪلفٽن سي ڊي پي]] [[ڪولوراڊو ويسٽرن سلوپ]] تي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ آهي.&lt;ref name=CO_CDP_2020&gt;{{cite web |url=https://tigerweb.geo.census.gov/tigerwebmain/Files/acs21/tigerweb_acs21_cdp_2020_tab20_co.html |title=State of Colorado Census Designated Places - BAS20 - Data as of January 1, 2020 |publisher=[[آمريڪا جي مردم شماري بيورو]] |access-date=September 30, 2022 |archive-date=November 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103132722/https://tigerweb.geo.census.gov/tigerwebmain/Files/acs21/tigerweb_acs21_cdp_2020_tab20_co.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+&lt;big&gt;ڪولوراڊو جا ڏهه سڀ کان وڌيڪ آبادي وارا مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;
|-
!scope=col|2020ع درجو&lt;ref name=Census/&gt;
!scope=col|[[ڪولوراڊو جي مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌن جي فهرست|مردم شماريءَ لاءِ مقرر ڪيل هنڌ]]
!scope=col|[[ڪولوراڊو جي ڪائونٽين جي فهرست|ڪائونٽي]]
!scope=col|[[2020ع جي آمريڪي مردم شماري|2020ع جي مردم شماري]]&lt;ref name=Census/&gt;
|-
!scope=row align=center|1
|[[هائيلينڊس رينچ، ڪولوراڊو|هائيلينڊس رينچ سي ڊي پي]]
|[[ڊگلس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊگلس ڪائونٽي]]
|align=right|103,444
|-
!scope=row align=center|2
|[[سڪيورٽي-وائڊفيلڊ، ڪولوراڊو|سڪيورٽي-وائڊفيلڊ سي ڊي پي]]
|[[ايل پاسو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايل پاسو ڪائونٽي]]
|align=right|38,639
|-
!scope=row align=center|3
|[[ڊڪوٽا رِج، ڪولوراڊو|ڊڪوٽا رِج سي ڊي پي]]
|[[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن ڪائونٽي]]
|align=right|33,892
|-
!scope=row align=center|4
|[[ڪين ڪيريل، ڪولوراڊو|ڪين ڪيريل سي ڊي پي]]
|[[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن ڪائونٽي]]
|align=right|33,811
|-
!scope=row align=center|5
|[[پويبلو ويسٽ، ڪولوراڊو|پويبلو ويسٽ سي ڊي پي]]
|[[پويبلو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|پويبلو ڪائونٽي]]
|align=right|33,086
|-
!scope=row align=center|6
|[[ڪولمبائين، ڪولوراڊو|ڪولمبائين سي ڊي پي]]
|[[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن]] ۽ [[اراپاهو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|اراپاهو ڪائونٽيون]]
|align=right|25,229
|-
!scope=row align=center|7
|[[فور اسڪوائر مائل، ڪولوراڊو|فور اسڪوائر مائل سي ڊي پي]]
|[[اراپاهو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|اراپاهو ڪائونٽي]]
|align=right|22,872
|-
!scope=row align=center|8
|[[ڪلفٽن، ڪولوراڊو|ڪلفٽن سي ڊي پي]]
|[[ميسا ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ميسا ڪائونٽي]]
|align=right|20,413
|-
!scope=row align=center|9
|[[سِمارون هلز، ڪولوراڊو|سِمارون هلز سي ڊي پي]]
|[[ايل پاسو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايل پاسو ڪائونٽي]]
|align=right|19,311
|-
!scope=row align=center|10
|[[شيرل ووڊ، ڪولوراڊو|شيرل ووڊ سي ڊي پي]]
|[[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز ڪائونٽي]]
|align=right|19,228
|}

===خصوصي ضلعا===
ڪولوراڊو ۾ 4,000 کان وڌيڪ [[:Category:Special districts in Colorado|خصوصي ضلعا]] آهن، جن مان گهڻن کي [[ملڪيت ٽيڪس]] لاڳو ڪرڻ جو اختيار حاصل آهي. اهي ضلعا [[:Category:Health Service Districts in Colorado|صحت جون خدمتون]]، ايمبولينس، اسڪول، قانون لاڳو ڪندڙ خدمتون، باهه کان تحفظ، پاڻي، نيڪال، نيڪاسي، آبپاشي، آمدرفت، وندر، بنيادي ڍانچو، ثقافتي سهولتون، ڪاروباري سهائتا، ٻيهر ترقي يا ٻيون خدمتون مهيا ڪري سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special Districts {{!}} Division of Local Government |url=https://dlg.colorado.gov/special-districts |access-date=January 13, 2026 |website=dlg.colorado.gov |archive-date=October 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010085343/https://dlg.colorado.gov/special-districts |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:RTD No. 4018 A Line train, USTH.jpg|thumb|[[علائقائي آمدرفت ضلعو]] جي اي لائين واري ريل [[ڊينور يونين اسٽيشن]] تي.]]

انهن مان ڪجهه ضلعن کي ملڪيت ٽيڪس سان گڏ سيلز ٽيڪس ۽ استعمال بابت فيسون لاڳو ڪرڻ جو به اختيار حاصل آهي.

ڪولوراڊو جي ڪجهه وڌيڪ مشهور ضلعن ۾ هيٺيان شامل آهن:
* [[علائقائي آمدرفت ضلعو]] (RTD)، جيڪو ڊينور، بولڊر، جيفرسن ۽ ايڊمز، اراپاهو، برومفيلڊ ۽ ڊگلس ڪائونٽين جي ڪجهه حصن تي مشتمل آهي.
* [[سائنسي ۽ ثقافتي سهولتن وارو ضلعو]] (SCFD)، جيڪو ايڊمز، اراپاهو، بولڊر، برومفيلڊ، ڊينور، ڊگلس ۽ جيفرسن ڪائونٽين ۾ ثقافتي پروگرامن لاءِ مالي سهائتا فراهم ڪري ٿو.
* فٽبال اسٽيڊيم ضلعو (FD يا FTBL)، جنهن کي ووٽرن [[ڊينور برونڪوز]] جي اسٽيڊيم [[ايمپاور فيلڊ ايٽ مائل هاءِ]] جي تعمير ۽ خرچن لاءِ منظور ڪيو.
* مقامي بهتري وارا ضلعا (LID)، جيڪي جيفرسن ۽ برومفيلڊ ڪائونٽين جي مخصوص علائقن اندر قائم آهن.
* ميٽروپوليٽن ميجر ليگ بيس بال اسٽيڊيم ضلعو، جنهن کي ووٽرن [[ڪولوراڊو راڪيز]] جي اسٽيڊيم [[ڪورس فيلڊ]] جي تعمير ۽ خرچن لاءِ منظور ڪيو.
* علائقائي آمدرفت اٿارٽي (RTA)، جيڪا باسالٽ، ڪاربنڊيل، گلين ووڊ اسپرنگس ۽ گنيسن ڪائونٽي ۾ مختلف شرحن سان ٽيڪس لاڳو ڪري ٿي.

===شمارياتي علائقا===
{{Colorado statistical areas map|float=right}}
{{main|ڪولوراڊو جي شمارياتي علائقن جي فهرست}}

تازو ترين طور 21 جولاءِ 2023ع تي [[انتظام ۽ بجيٽ جو دفتر]] ڪولوراڊو لاءِ 21 شمارياتي علائقا مقرر ڪيا، جن ۾ چار [[گڏيل شمارياتي علائقا]]، ست [[ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقا]] ۽ ڏهه [[مائڪروپوليٽن شمارياتي علائقا]] شامل آهن.&lt;ref name=OMB-20-01&gt;{{cite web |url=https://www.bls.gov/bls/omb-bulletin-23-01-revised-delineations-of-metropolitan-statistical-areas.pdf |title=0MB Bulletin No. 23-01 |subject=Revised Delineations of Metropolitan Statistical Areas, Micropolitan Statistical Areas, and Combined Statistical Areas, and Guidance on Uses of the Delineations of These Areas |publisher=[[انتظام ۽ بجيٽ جو دفتر]] |date=July 21, 2023 |access-date=February 6, 2025 |archive-date=November 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125014319/https://www.bls.gov/bls/omb-bulletin-23-01-revised-delineations-of-metropolitan-statistical-areas.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جي ستن [[ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقا|ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقن]] مان سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو علائقو 10 ڪائونٽين تي ٻڌل [[ڊينور–اورورا–سينٽينيئل، ڪولوراڊو ميٽروپوليٽن شمارياتي علائقو]] آهي، جنهن جي آبادي [[2020ع جي آمريڪي مردم شماري]] موجب 2,963,821 هئي، جيڪا [[2010ع جي آمريڪي مردم شماري|2010ع جي مردم شماري]] جي ڀيٽ ۾ 15.29٪ وڌيڪ هئي.&lt;ref name=Census/&gt;

ان کان وڌيڪ وسيع 12 ڪائونٽين تي ٻڌل [[ڊينور–اورورا–گريلي، ڪولوراڊو گڏيل شمارياتي علائقو]] جي آبادي 2020ع جي مردم شماري موجب 3,623,560 هئي، جيڪا 2010ع جي مردم شماري جي ڀيٽ ۾ 17.23٪ وڌيڪ هئي.&lt;ref name=Census/&gt;

[[راڪي جبلن وارو علائقو]] جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري وسيع ميٽروپوليٽن علائقي جو نالو 18 ڪائونٽين تي مشتمل [[فرنٽ رينج شهري پٽي]] آهي، جيڪا [[ڏاکڻا راڪي جبل]] جي اتر-اوڀرئين دامن سان گڏ پکڙيل آهي. هن علائقي جو مرڪز ڊينور آهي، ۽ 2020ع جي مردم شماري موجب هن علائقي جي آبادي 5,055,344 هئي، جيڪا 2010ع جي مردم شماري جي ڀيٽ ۾ 16.65٪ وڌيڪ هئي.&lt;ref name=Census/&gt;

==آباديءَ جا انگ اکر==
[[File:Colorado population density 2020.png|thumb|250px|ڪولوراڊو جي آباديءَ جي گهاٽائيءَ جو نقشو، 2020ع]]

[[آمريڪا جي مردم شماري بيورو]] اندازو لڳايو ته 1 جولاءِ 2024ع تي ڪولوراڊو جي آبادي 5,957,493 هئي، جيڪا [[2020ع جي آمريڪي مردم شماري]] کان پوءِ 3.2٪ واڌ ڏيکاري ٿي.&lt;ref name=Census/&gt;

{{US Census population
| 1860 = 34277
| 1870 = 39864
| 1880 = 194327
| 1890 = 413249
| 1900 = 539700
| 1910 = 799024
| 1920 = 939629
| 1930 = 1035791
| 1940 = 1123296
| 1950 = 1325089
| 1960 = 1753947
| 1970 = 2207259
| 1980 = 2889964
| 1990 = 3294394
| 2000 = 4301262
| 2010 = 5029196
| 2020 = 5773714
| estyear = 2025
| estimate = 6012561
| estref = &lt;ref name=&quot;USCensusEst2026&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-national-total.html#v2025 |title=2020ع واري ڏهاڪي جا قومي ڪُل انگ |publisher=[[آمريڪا جي مردم شماري بيورو]] |access-date=January 27, 2026 |archive-date=October 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251001214130/https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-national-total.html#v2025 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| footnote = [[آمريڪا جي مردم شماري|آمريڪا جي ڏهاڪي وارِي مردم شماري]]
}}

{| class=&quot;wikitable sortable collapsible&quot;; text-align:right; font-size:80%;&quot;
|+ style=&quot;font-size:90%&quot; |[[2020ع جي آمريڪي مردم شماري|2020ع جي مردم شماري]] موجب نسلي جوڙجڪ
|-
! نسل ۽ قوميت&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=September 26, 2021 |archive-date=August 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815165418/https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; data-sort-type=number |غير هسپانوي
! colspan=&quot;2&quot; data-sort-type=number |ڪل
|-
| [[غير هسپانوي اڇا يا لاطيني اڇا|اڇا]]
|align=right| {{bartable|65.1|%|2||background:gray}}
|align=right| {{bartable|69.4|%|2||background:gray}}
|-
| [[ڪولوراڊو جا هسپانوي ۽ لاطيني|هسپانوي يا لاطيني]]{{efn|هسپانوي يا لاطيني نسل وارن ماڻهن کي مڪمل يا جزوي نسب جي بنياد تي الڳ نه ڪيو ويو آهي.}}
|align=right| {{bartable}}
|align=right| {{bartable|21.9|%|2||background:green}}
|-
| [[افريقي نژاد آمريڪي|ڪارا]]
|align=right| {{bartable|3.8|%|2||background:mediumblue}}
|align=right| {{bartable|4.9|%|2||background:mediumblue}}
|-
| [[ايشيائي آمريڪي|ايشيائي]]
|align=right| {{bartable|3.4|%|2||background:purple}}
|align=right| {{bartable|4.7|%|2||background:purple}}
|-
| [[آمريڪا جا اصلي رهاڪو|اصلي آمريڪي]]
|align=right| {{bartable|0.6|%|2||background:gold}}
|align=right| {{bartable|2.1|%|2||background:gold}}
|-
| [[پئسفڪ ٻيٽن جا آمريڪي|پئسفڪ ٻيٽن جا رهواسي]]
|align=right| {{bartable|0.2|%|2||background:pink}}
|align=right| {{bartable|0.4|%|2||background:pink}}
|-
| ٻيا
|align=right| {{bartable|0.5|%|2||background:brown}}
|align=right| {{bartable|1.5|%|2||background:brown}}
|}

{| class=&quot;wikitable sortable collapsible&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|+ ڪولوراڊو جي تاريخي نسلي آباديءَ جا انگ اکر
|-
! نسلي جوڙجڪ !! 1970&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt; !! 1990&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725044857/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |archive-date=July 25, 2008 |title=Historical Census Statistics on Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For The United States, Regions, Divisions, and States |first1=Campbell |last1=Gibson |first2=Kay |last2=Jung |date=September 2002 |publisher=U.S. Census Bureau |department=Population Division |access-date=April 17, 2012 }}&lt;/ref&gt; !! 2000&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://censusviewer.com/state/CO |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703053716/http://censusviewer.com/state/CO |url-status=usurped |archive-date=July 3, 2012 |title=Population of Colorado—Census 2010 and 2000 Interactive Map, Demographics, Statistics, Quick Facts |website=CensusViewer.com |access-date=April 1, 2016 }}&lt;/ref&gt; !! 2010&lt;ref&gt;{{cite web |author=2010 Census Data |url=https://www.census.gov/programs-surveys/decennial-census/decade.2010.html |title=2010 Census Data—2010 Census |website=Census.gov |access-date=April 1, 2016 |archive-date=May 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170522200920/https://census.gov/programs-surveys/decennial-census/decade.2010.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; !! 2020&lt;ref name=&quot;2020DP1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://data.census.gov/table/DECENNIALDP2020.DP1?g=040XX00US08 |title=Profile of General Population and Housing Characteristics: 2020 Demographic Profile Data (DP-1): Colorado |publisher=United States Census Bureau |access-date=April 2, 2024 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[اڇا آمريڪي|اڇا]] (بشمول [[هسپانوي اڇا]])
|align=right| {{nts|95.7}}%
|align=right| {{nts|88.2}}%
|align=right| {{nts|82.8}}%
|align=right| {{nts|81.3}}%
|align=right| {{nts|70.7}}%
|-
| [[افريقي نژاد آمريڪي|ڪارا]]
|align=right| {{nts|3.0}}%
|align=right| {{nts|4.0}}%
|align=right| {{nts|3.8}}%
|align=right| {{nts|4.0}}%
|align=right| {{nts|4.1}}%
|-
| [[ايشيائي آمريڪي|ايشيائي]]
|align=right| {{nts|0.5}}%
|align=right| {{nts|1.8}}%
|align=right| {{nts|2.2}}%
|align=right| {{nts|2.8}}%
|align=right| {{nts|3.5}}%
|-
| [[آمريڪا جا اصلي رهاڪو|اصلي آمريڪي]]
|align=right| {{nts|0.4}}%
|align=right| {{nts|0.8}}%
|align=right| {{nts|1.0}}%
|align=right| {{nts|1.1}}%
|align=right| {{nts|1.3}}%
|-
| [[مقامي هوائي وارا]] ۽&lt;br /&gt;[[پئسفڪ ٻيٽن جا رهواسي|ٻيا پئسفڪ ٻيٽن جا رهواسي]]
|align=right| {{ntsh|0.0001}}–
|align=right| {{ntsh|0.0001}}–
|align=right| {{nts|0.1}}%
|align=right| {{nts|0.1}}%
|align=right| {{nts|0.2}}%
|-
| [[آمريڪي مردم شماري ۾ نسل ۽ قوميت|ٻيو نسل]]
|align=right| {{nts|0.4}}%
|align=right| {{nts|5.1}}%
|align=right| {{nts|7.2}}%
|align=right| {{nts|7.2}}%
|align=right| {{nts|8.0}}%
|-
| [[گهڻ نسلي آمريڪي|ٻه يا وڌيڪ نسل]]
|align=right| {{ntsh|0.0002}}–
|align=right| {{ntsh|0.0002}}–
|align=right| {{nts|2.8}}%
|align=right| {{nts|3.4}}%
|align=right| {{nts|12.3}}%
|}

[[File:Ethnic Origins in Colorado.png|thumb|ڪولوراڊو ۾ نسلي بڻ]]
[[File:Ethnic_origin_in_Colorado_(2020).jpg|thumb|2020ع جي مردم شماري موجب ڪولوراڊو جي هر ڪائونٽي ۾ سڀ کان وڏي اڪيلي يا گڏيل نسلي بڻ]]

[[File:Colorado counties by race.svg|thumb|2020ع جي آمريڪي مردم شماري موجب ڪولوراڊو جي ڪائونٽين جو نسلي اڪثريت وارو نقشو{{Collapsible list
| title = وضاحت
|{{col-begin}}{{col-2}}

'''غير هسپانوي اڇا'''

{{legend|#dd7e6b|40–50%}}

{{legend|#cc4125|50–60%}}

{{legend|#a61c00|60–70%}}

{{legend|#85200c|70–80%}}

{{legend|#5b0f00|80–90%}}

{{col-2}}

'''هسپانوي يا لاطيني'''

{{legend|#a2c4c9|40–50%}}

{{legend|#76a5af|50–60%}}

{{col-end}}
}}]]

[[File:Tribes Colorado 2020.png|thumb|هر ڪائونٽي ۾ سڀ کان وڏي غير هسپانوي اصلي آمريڪي نسل ۽ انهن ماڻهن جو تعداد، جن پاڻ کي صرف &quot;اصلي آمريڪي&quot; طور ظاهر ڪيو.]]

[[ڪولوراڊو جا هسپانوي ۽ لاطيني|ڪولوراڊو جا هسپانوي ۽ لاطيني]] (ڪنهن به نسل يا نسبي پس منظر سان تعلق رکندڙ) رياست جي ڪل آباديءَ جو 20.7٪ هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_DP_DPDP1&amp;prodType=table |archive-url=https://archive.today/20190521214830/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_DP_DPDP1&amp;prodType=table |archive-date=May 21, 2019 |format=PDF |title=Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010: 2010 Demographic Profile Data |website=Factfinder2.census.gov |access-date=April 1, 2016 }}&lt;/ref&gt; 2000ع جي مردم شماري موجب، ڪولوراڊو ۾ سڀ کان وڏا نسلي پس منظر وارا گروهه [[جرمن آمريڪي|جرمن]] (22٪)، [[ميڪسيڪي آمريڪي|ميڪسيڪي]] (18٪)، [[آئرش آمريڪي|آئرش]] (12٪) ۽ [[انگريز آمريڪي|انگريز]] (12٪) هئا. جرمن نسل سان واسطو رکندڙ ماڻهو خاص طور [[فرنٽ رينج شهري پٽي]]، [[راڪي جبل]] (اولهه-مرڪزي ڪائونٽين) ۽ اوڀر وارن حصن/هاءِ پلينز ۾ وڏي تعداد ۾ رهن ٿا.{{citation needed|date=February 2026}}

ڪولوراڊو ۾ [[هسپانوي]]، خاص طور [[ميڪسيڪي آمريڪي]] شهرين جو تناسب گهڻو آهي، جيڪي ميٽروپوليٽن ڊينور، ڪولوراڊو اسپرنگس، گڏوگڏ گريلي، پويبلو ۽ ٻين ننڍن شهرن ۾ رهن ٿا. ڏاکڻي، ڏکڻ-اولهه ۽ ڏکڻ-اوڀر ڪولوراڊو ۾ ''هسپانوس'' جي وڏي آبادي موجود آهي، جيڪي نوآبادياتي اسپيني نسل جي ابتدائي آبادڪارن جا اولاد آهن. 1940ع ۾، آمريڪا جي مردم شماري بيورو ٻڌايو ته ڪولوراڊو جي آباديءَ مان 8.2٪ هسپانوي ۽ 90.3٪ غير هسپانوي اڇا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Historical Census Statistics on Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For The United States, Regions, Divisions, and States |publisher=U.S. Census Bureau |url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |access-date=January 3, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224151538/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |archive-date=December 24, 2014 }}&lt;/ref&gt; گذريل ڪيترن ئي ڏهاڪن دوران ڪولوراڊو جي هسپانوي آبادي تيزيءَ سان وڌندي رهي آهي. 2019ع تائين هسپانوي آبادي 22٪ ٿي وئي، جڏهن ته [[غير هسپانوي اڇا]] آباديءَ جو 70٪ هئا.&lt;ref name=&quot;quickfacts.census.gov&quot;&gt;{{cite web |url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/08000.html |title=Colorado QuickFacts from the US Census Bureau |website=Quickfacts.census.gov |access-date=April 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219004405/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/08000.html |archive-date=February 19, 2016 }}&lt;/ref&gt; ڪولوراڊو ۾ ڳالهائجندڙ انگريزي ٻوليءَ ۾ اسپيني ٻوليءَ جا ڪيترائي محاورا شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.elcastellano.org/palabra.php?id=946 |title=talking about Colorado in &quot;nada&quot; |publisher=Elcastellano.org |date=June 30, 2007 |access-date=July 30, 2010 |archive-date=June 16, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616014511/http://elcastellano.org/palabra.php?id=946 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو ۾ افريقي نژاد آمريڪين جون به ڪجهه وڏيون آباديون موجود آهن، جيڪي ڊينور جي مونٽبيلو، فائيو پوائنٽس، وِٽيئر ۽ اوڀر ڊينور جي ٻين ڪيترن ئي پاڙن ۾ رهن ٿيون. [[2020ع جي آمريڪي مردم شماري|2020ع جي مردم شماري]] موجب، ڪولوراڊو جا 234,828 رهواسي افريقي نژاد آمريڪي طور سڃاتا ويا (ڪل آبادي 5,773,714 مان).&lt;ref&gt;هي انگ انهن ماڻهن لاءِ آهي، جن پاڻ کي صرف افريقي نژاد آمريڪي ۽ ڪنهن ٻي نسل سان نه ڄاڻايو.&lt;/ref&gt; [[اراپاهو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|اراپاهو ڪائونٽي]]، جتي افريقي نژاد آمريڪي آبادي 10.8٪ هئي، رياست جي 64 ڪائونٽين مان واحد ڪائونٽي هئي، جتي افريقي نژاد آمريڪي آبادي 10٪ کان وڌيڪ هئي. افريقي نژاد آمريڪين مان 90٪ کان وڌيڪ هيٺين ستن ڪائونٽين ۾ رهن ٿا: اراپاهو (70,787)، [[ڊينور ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊينور]] (64,038)، [[ايل پاسو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايل پاسو]] (43,822)، [[ايڊمز ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ايڊمز]] (17,463)، [[جيفرسن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|جيفرسن]] (7,356)، [[ڊگلس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊگلس]] (5,160) ۽ [[ويلڊ ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ويلڊ]] (4,539).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RACE |url=https://data.census.gov/table/DECENNIALPL2020.P1?g=040XX00US08$0500000&amp;y=2020&amp;d=DEC+Redistricting+Data+(PL+94-171)&amp;tp=true |access-date=January 3, 2026 |work=Decennial Census, DEC Redistricting Data (PL 94-171), Table P1 |publisher=U.S. Census Bureau}}&lt;/ref&gt;

رياست ۾ اصلي آمريڪين جي آبادي نسبتاً گهٽ آهي. اهي خاص طور ميٽروپوليٽن ڊينور ۽ ڪولوراڊو جي ڏکڻ-اولهه واري ڪنڊ ۾ رهن ٿا، جتي [[يوٽ]] قبيلي جا ٻه محفوظ علائقا موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Native Americans, Pioneers, Settlers |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |date=October 26, 1998 |url=https://www.britannica.com/place/Colorado-state/People }}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو ۾ ايندڙ مهاجرن جي اڪثريت [[ميڪسيڪو]]، [[ڀارت]]، [[چين]]، [[ويٽنام]]، [[ڪوريا]]، [[جرمني]] ۽ [[ڪينيڊا]] مان اچي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ona.colorado.gov/about-the-office-of-new-americans |title=About New Americans |publisher=Colorado Department of Labor and Employment |access-date=September 24, 2023 |archive-date=February 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240211051627/https://ona.colorado.gov/about-the-office-of-new-americans |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2006ع ۾ ڪولوراڊو ۾ ڪل 70,331 ٻار ڄايا ويا (پيدائش جي شرح هر هزار ماڻهن تي 14.6 هئي). 2007ع ۾ سڀني پيدائشن مان 59.1٪ ۾ غير هسپانوي اڇا شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr57/nvsr57_12.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr57/nvsr57_12.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live |title=National Vital Statistics Reports, Volume 57, Number 12, (March 18, 2009) |publisher=[[بيمارين جي ڪنٽرول ۽ روڪٿام جا مرڪز]] |access-date=July 30, 2010 }}&lt;/ref&gt; انهن پيدائشن مان تقريباً 14.06٪ اهڙيون هيون، جن ۾ هڪ غير هسپانوي اڇو شخص ۽ ٻئي مختلف نسل سان واسطو رکندڙ شخص شامل هو، اڪثر اهڙن جوڙن ۾ هڪ هسپانوي فرد هوندو هو. جن پيدائشن ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ هسپانوي شخص شامل هو، اهي ڪولوراڊو جي سڀني پيدائشن جو 43٪ هيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cdphe.state.co.us/scripts/htmsql.exe/cohid/natalityPub.hsql |title=Department of Public Health and Environment &amp;#124; |website=Cdphe.state.co.us |access-date=April 1, 2016 |archive-date=May 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528215850/http://www.cdphe.state.co.us/scripts/htmsql.exe/cohid/natalityPub.hsql |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[2010ع جي آمريڪي مردم شماري]] موجب، آمريڪا ۾ هسپانوي آباديءَ جي تناسب جي لحاظ کان ڪولوراڊو ستون نمبر رياست آهي (20.7٪)، جنهن کان اڳ [[نيو ميڪسيڪو]] (46.3٪)، ڪيليفورنيا (37.6٪)، [[ٽيڪساس]] (37.6٪)، [[ايريزونا]] (29.6٪)، [[نيواڊا]] (26.5٪) ۽ فلوريڊا (22.5٪) آهن. 2000ع جي مردم شماري موجب، هسپانوي آبادي 918,899 هئي، جيڪا رياست جي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 20٪ هئي. ميڪسيڪي آمريڪين جي آباديءَ جي لحاظ کان ڪولوراڊو پنجين نمبر تي آهي، جڏهن ته ان کان اڳ ڪيليفورنيا، ٽيڪساس، ايريزونا ۽ [[ايلينوئي]] آهن. آباديءَ جي تناسب جي لحاظ کان ميڪسيڪي آمريڪين جو ڇهون وڏو حصو پڻ ڪولوراڊو ۾ آهي، جنهن کان اڳ نيو ميڪسيڪو، ڪيليفورنيا، ٽيڪساس، ايريزونا ۽ نيواڊا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statemaster.com/state/CO-colorado/peo- |title=People of Colorado statistics |website=StateMaster.com |date=June 15, 2007 |access-date=April 1, 2016 |archive-date=April 21, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421185721/http://www.statemaster.com/state/CO-colorado/peo- }}&lt;/ref&gt;

===پيدائش جا انگ اکر===
2011ع ۾ ڪولوراڊو جي هڪ سال کان گهٽ عمر واري آباديءَ جو 46٪ اقليتن سان تعلق رکندڙ هو، يعني انهن جو گهٽ ۾ گهٽ هڪ والدين غير هسپانوي اڇو نه هو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.adworks.org/pdf/LosingGround_e-book.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.adworks.org/pdf/LosingGround_e-book.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=dead |title=Losing ground |website=Adworks.org |access-date=April 1, 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cleveland.com/datacentral/index.ssf/2012/06/americas_under_age_1_populatio.html |title=Americans under age 1 now mostly minorities, but not in Ohio: Statistical Snapshot |last=Exner |first=Rich |date=June 3, 2012 |work=[[دي پلين ڊيلر]] |archive-date=July 14, 2016 |access-date=July 7, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714084214/http://www.cleveland.com/datacentral/index.ssf/2012/06/americas_under_age_1_populatio.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

''نوٽ: جدول ۾ ڄمڻ وارن ٻارن جا انگ گڏائي ڪل سان برابر نٿا ٿين، ڇاڪاڻ⁠تہ هسپانوي ماڻهن کي سندن قوميت ۽ سندن نسل ٻنهي بنيادن تي ڳڻيو ويو آهي، جنهن سبب مجموعي انگ وڌيڪ ٿئي ٿو.''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ماءُ جي اڪيلي نسل/قوميت موجب جيئرا ڄاول ٻار
|-
!scope=&quot;col&quot;| [[آمريڪي مردم شماري ۾ نسل ۽ قوميت|نسل]]
!scope=&quot;col&quot;| 2014&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr64/nvsr64_12.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr64/nvsr64_12.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live |title=Births: Final Data for 2014 Volume 64, Number 12 |publisher=National Vital Statistics Reports, [[بيمارين جي ڪنٽرول ۽ روڪٿام جا مرڪز]] |date=December 23, 2015 |access-date=August 8, 2017 }}&lt;/ref&gt;
!scope=&quot;col&quot;| 2015&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr66/nvsr66_01.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr66_01.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live |title=Births: Final Data for 2015 Volume 66, Number 1 |publisher=National Vital Statistics Reports, [[بيمارين جي ڪنٽرول ۽ روڪٿام جا مرڪز]] |date=January 5, 2017 |access-date=August 8, 2017 }}&lt;/ref&gt;
!scope=&quot;col&quot;| 2016&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nvsr67_01.pdf |title=National Vital Statistics Reports |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr67/nvsr67_01.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr67/nvsr67_01.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live |website=www.cdc.gov |publisher=[[بيمارين جي ڪنٽرول ۽ روڪٿام جا مرڪز]] }}&lt;/ref&gt;
!scope=&quot;col&quot;| 2017&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr67/nvsr67_08-508.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111184850/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr67/nvsr67_08-508.pdf |archive-date=November 11, 2018 |url-status=live |title=Births: Final Data for 2017 |publisher=National Vital Statistics Reports, [[بيمارين جي ڪنٽرول ۽ روڪٿام جا مرڪز]] }}&lt;/ref&gt;
!scope=&quot;col&quot;| 2018&lt;ref&gt;
{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr68/nvsr68_13-508.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr68/nvsr68_13-508.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live |title=Data |website=www.cdc.gov |publisher=[[بيمارين جي ڪنٽرول ۽ روڪٿام جا مرڪز]] |access-date=December 2, 2019 }}&lt;/ref&gt;
!scope=&quot;col&quot;| 2019&lt;ref&gt;
{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr70/nvsr70-02-508.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr70/nvsr70-02-508.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live |title=Data |website=www.cdc.gov |publisher=[[بيمارين جي ڪنٽرول ۽ روڪٿام جا مرڪز]] |access-date=March 27, 2021 }}&lt;/ref&gt;
!scope=&quot;col&quot;| 2020&lt;ref&gt;
{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr70/nvsr70-17.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr70/nvsr70-17.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=February 20, 2022 }}&lt;/ref&gt;
!scope=&quot;col&quot;| 2021&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr72/nvsr72-01.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=February 2, 2022 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201003942/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr72/nvsr72-01.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
!scope=&quot;col&quot;| 2022&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr73/nvsr73-02.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=April 4, 2024 |archive-date=April 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240404230758/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr73/nvsr73-02.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
!scope=&quot;col&quot;| 2023&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr74/nvsr74-1.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=April 4, 2024 |archive-date=March 18, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318123724/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr74/nvsr74-1.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
!scope=&quot;col&quot;| 2024&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr75/nvsr75-02.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=June 11, 2026 |archive-date= |archive-url= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|scope=&quot;row&quot;| [[غير هسپانوي اڇا|اڇا]]
| 40,629 (61.7%)
| 40,878 (61.4%)
| 39,617 (59.5%)
| 37,516 (58.3%)
| 36,466 (58.0%)
| 36,022 (57.3%)
| 34,924 (56.8%)
| 36,334 (57.7%)
| 35,076 (56.2%)
| 33,640 (54.7%)
| 34,331 (53.4%)
|-
|scope=&quot;row&quot;| [[افريقي نژاد آمريڪي|ڪارا]]
| 3,926 (6.0%)
| 4,049 (6.1%)
| 3,004 (4.5%)
| 3,110 (4.8%)
| 3,032 (4.8%)
| 3,044 (4.8%)
| 3,146 (5.1%)
| 2,988 (4.7%)
| 2,981 (4.8%)
| 2,904 (4.7%)
| 2,929 (4.6%)
|-
|scope=&quot;row&quot;| [[ايشيائي آمريڪي|ايشيائي]]
| 3,010 (4.6%)
| 2,973 (4.5%)
| 2,617 (3.9%)
| 2,611 (4.1%)
| 2,496 (4.0%)
| 2,540 (4.0%)
| 2,519 (4.1%)
| 2,490 (4.0%)
| 2,450 (3.9%)
| 2,498 (4.1%)
| 2,677 (4.2%)
|-
|scope=&quot;row&quot;| [[آمريڪا جا اصلي رهاڪو|آمريڪي انڊين]]
| 777 (1.2%)
| 803 (1.2%)
| 412 (0.6%)
| 421 (0.7%)
| 352 (0.6%)
| 365 (0.6%)
| 338 (0.5%)
| 323 (0.5%)
| 336 (0.5%)
| 310 (0.5%)
| 309 (0.5%)
|-
|scope=&quot;row&quot;| [[پئسفڪ ٻيٽن جا آمريڪي|پئسفڪ ٻيٽن جا رهواسي]]
| ...
| ...
| 145 (0.2%)
| 145 (0.2%)
| 155 (0.2%)
| 168 (0.3%)
| 169 (0.3%)
| 202 (0.3%)
| 203 (0.3%)
| 256 (0.4%)
| 256 (0.4%)
|-
|scope=&quot;row&quot;| ''[[هسپانوي ۽ لاطيني آمريڪي|هسپانوي]]'' (ڪنهن به نسل جا)
| ''17,665'' (26.8%)
| ''18,139'' (27.2%)
| ''18,513'' (27.8%)
| ''18,125'' (28.2%)
| ''17,817'' (28.3%)
| ''18,205'' (29.0%)
| ''18,111'' (29.4%)
| ''18,362'' (29.2%)
| ''18,982'' (30.4%)
| ''19,544'' (31.8%)
| ''21,243'' (33.0%)
|-
|scope=&quot;row&quot;| '''ڪل'''
| '''65,830''' (100%)
| '''66,581''' (100%)
| '''66,613''' (100%)
| '''64,382''' (100%)
| '''62,885''' (100%)
| '''62,869''' (100%)
| '''61,494''' (100%)
| '''62,949''' (100%)
| '''62,383''' (100%)
| '''61,494''' (100%)
| '''64,268''' (100%)
|}

[[File:Colorado population pyramid.webp|thumb|ڪولوراڊو جو [[آباديءَ جو هرم]]]]
* 2016ع کان وٺي، [[اڇا هسپانوي ۽ لاطيني آمريڪي|اڇي هسپانوي]] نسل جي پيدائشن جا انگ الڳ گڏ نه ڪيا ويندا آهن، پر انهن کي هڪ ''هسپانوي'' گروهه ۾ شامل ڪيو ويندو آهي؛ هسپانوي نسل جا ماڻهو ڪنهن به نسل جا ٿي سگهن ٿا.{{citation needed|date=February 2026}}

2017ع ۾ ڪولوراڊو ۾ نيو انگلينڊ کان ٻاهر آمريڪا ۾ ٻيو سڀ کان گهٽ زرخيزيءَ وارو شرح رڪارڊ ڪيو ويو، [[اوريگون]] کان پوءِ، يعني هر عورت تي 1.63 ٻار.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; حملن ۾ گهٽتائيءَ جا اهم سبب [[ٽائيٽل ايڪس|ٽائيٽل ايڪس خانداني منصوبابندي پروگرام]] ۽ [[وارن بفٽ]] جي خاندان طرفان ڏنل [[رحم اندر رکجندڙ اوزار]] لاءِ گرانٽ هئا.

===ٻولي===
{{See also|ڪولوراڊو جون اصلي آمريڪي ٻوليون}}
انگريزي، جيڪا رياست جي سرڪاري ٻولي آهي، ڪولوراڊو ۾ سڀ کان وڌيڪ ڳالهائجندڙ ٻولي آهي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; رياست ۾ ٻي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائجندڙ ٻولي اسپيني آهي.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSST1Y2022.S1601?q=languages%20colorado |title=S1601: Language Spoken at Home - Census Bureau Table |access-date=December 7, 2023 |archive-date=December 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207181144/https://data.census.gov/table/ACSST1Y2022.S1601?q=languages%20colorado |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ڪولوراڊو درياهه جي نومڪ ٻولي]]، جنهن کي [[يوٽ لهجو]] به چيو وڃي ٿو، اڃا تائين ڪولوراڊو ۾ ڳالهائي وڃي ٿي.{{citation needed|date=February 2026}}

===مذهب===
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = [[پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ]] جي 2022ع واري ''آمريڪن ويليوز سروي'' موجب مذهبي خود سڃاڻپ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |date=February 24, 2023 |title=2022 American Values Atlas: Religious Tradition |url=https://ava.prri.org/#religious/2022/States/religion/m/US-CO |access-date=March 30, 2023 |website=[[پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ]] |archive-date=April 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170404161714/https://ava.prri.org/#religious/2022/States/religion/m/US-CO |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| label1 = [[آمريڪا ۾ پروٽيسٽنٽ ازم|پروٽيسٽنٽ ازم]]
| value1 = 39
| color1 = LightBlue
| label2 = [[آمريڪا ۾ ڪئٿولڪيت|ڪئٿولڪيت]]
| value2 = 19
| color2 = DarkBlue
| label3 = [[مورمون ازم]]
| value3 = 2
| color3 = LightGreen
| label4 = [[مشرقي آرٿوڊاڪسي]]
| value4 = 1
| color4 = Red
| label5 = [[يونيٽيرين ازم]]/[[يونيٽيرين يونيورسل ازم|يونيٽيرين]]
| value5 = 1
| color5 = White
| label6 = [[يهوديت]]
| value6 = 1
| color6 = Blue
| label7 = [[نيو ايج]]
| value7 = 2
| color7 = Pink
| label8 = اوڀر ايشيائي مذهب
| value8 = 2
| color8 = Maroon
| label9 = [[آمريڪا ۾ هندومت|هندومت]]
| value9 = 1
| color9 = Yellow
| label10 = [[آمريڪا ۾ لامذهبيت|ڪو به مذهب نه]]
| value10 = 34
| color10 = Gray
}}
2014ع تائين ڪولوراڊو جي ماڻهن جا وڏا مذهبي لاڳاپا 64٪ عيسائي هئا، جن مان 44٪ پروٽيسٽنٽ، 16٪ [[آمريڪا ۾ رومن ڪئٿولڪيت|رومن ڪئٿولڪ]]، 3٪ [[چرچ آف جيسس ڪرائسٽ آف ليٽر-ڊي سينٽس|مورمون]] ۽ 1٪ [[مشرقي آرٿوڊاڪس چرچ|مشرقي آرٿوڊاڪس]] هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Adkins |first=Amy |url=http://www.gallup.com/poll/167120/mississippi-alabama-protestant-states.aspx |title=Mississippi and Alabama Most Protestant States in U.S. |website=Gallup.com |date=February 5, 2014 |access-date=April 1, 2016 |archive-date=April 14, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414171721/http://www.gallup.com/poll/167120/mississippi-alabama-protestant-states.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پيو ريسرچ سينٽر موجب ٻين مذهبي ورهاستن ۾ 1٪ [[يهوديت]]، 1٪ [[مسلمان]]، 1٪ [[ٻڌ مت]] ۽ 4٪ ٻيا شامل هئا. [[سيڪيولر ازم|سيڪيولر]] ڪولوراڊو وارا آباديءَ جو 29٪ هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://religions.pewforum.org/maps |title=Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics &amp;#124; Pew Research Center |website=Religions.pewforum.org |access-date=April 1, 2016 |archive-date=July 7, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130707085300/http://religions.pewforum.org/maps |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2020ع ۾، پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ موجب، عيسائيت آباديءَ جو 66٪ هئي. هن الڳ اڀياس ۾ يهوديت بابت پڻ ٻڌايو ويو ته اها وڌي 2٪ مذهبي منظرنامي جو حصو ٿي، جڏهن ته مذهبي طور غير وابسته ماڻهو آباديءَ جو 28٪ ٻڌايا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PRRI – American Values Atlas |url=https://ava.prri.org/#religious/2020/States/religion/m/US-CO |access-date=September 17, 2022 |website=ava.prri.org |archive-date=April 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170404161714/https://ava.prri.org/#religious/2020/States/religion/m/US-CO |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2022ع ۾ ساڳئي اداري ٻڌايو ته 61٪ عيسائي هئا، جن ۾ 39٪ پروٽيسٽنٽ، 19٪ ڪئٿولڪ، 2٪ [[مورمون|مورمون]] ۽ 1٪ [[مشرقي آرٿوڊاڪسي|مشرقي آرٿوڊاڪس]] هئا؛ 2٪ [[نيو ايج]]، 1٪ يهودي، 1٪ هندو ۽ 34٪ مذهبي طور غير وابسته هئا.{{citation needed|date=February 2026}}

[[ايسوسيئيشن آف رليجن ڊيٽا آرڪائيوز]] موجب، 2010ع ۾ پيروڪارن جي تعداد جي لحاظ کان سڀ کان وڏا عيسائي فرقا [[ڪئٿولڪ چرچ]] 811,630 پيروڪارن سان، گهڻ-فرقائي ايوينجيليڪل پروٽيسٽنٽ 229,981 پيروڪارن سان، ۽ [[چرچ آف جيسس ڪرائسٽ آف ليٽر-ڊي سينٽس]] 151,433 پيروڪارن سان هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thearda.com/rcms2010/r/s/08/rcms2010_08_state_adh_2010.asp |title=The Association of Religion Data Archives &amp;#124; State Membership Report |publisher=www.thearda.com |access-date=November 7, 2013 |archive-date=February 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209214139/http://www.thearda.com/rcms2010/r/s/08/rcms2010_08_state_adh_2010.asp }}&lt;/ref&gt; 2020ع ۾ ايسوسيئيشن آف رليجن ڊيٽا آرڪائيوز طئي ڪيو ته سڀ کان وڏا عيسائي فرقا ڪئٿولڪ (873,236)، غير/گهڻ/بين فرقائي پروٽيسٽنٽ (406,798) ۽ مورمون (150,509) هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020 Congregational Membership |url=https://www.thearda.com/us-religion/census/congregational-membership?y=2020&amp;y2=0&amp;t=1&amp;c=08 |access-date=April 16, 2023 |website=www.thearda.com |archive-date=April 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416124755/https://www.thearda.com/us-religion/census/congregational-membership?y=2020&amp;y2=0&amp;t=1&amp;c=08 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2020ع واري اڀياس موجب، غير عيسائي آباديءَ ۾ 12,500 [[آمريڪا ۾ هندومت|هندو]]، 7,101 [[يوگا|هندو يوگي]] ۽ 17,369 [[آمريڪا ۾ ٻڌ مت|ٻڌ مت جا پيروڪار]] هئا.{{citation needed|date=February 2026}}

اور ليڊي آف گواڊالوپ ڪئٿولڪ چرچ جديد دور جي ڪولوراڊو ۾ پهريون مستقل ڪئٿولڪ پيرش هو، جيڪو نيو ميڪسيڪو مان آيل اسپيني نوآبادڪارن جديد دور جي [[ڪونيخوس، ڪولوراڊو|ڪونيخوس]] ۾ تعمير ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.newadvent.org/cathen/04733c.htm |encyclopedia=[[ڪئٿولڪ انسائيڪلوپيڊيا]] |title=Denver |publisher=NewAdvent.org |first=William |last=Howlett |date=1908 |access-date=March 24, 2021 |archive-date=March 7, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307062243/https://www.newadvent.org/cathen/04733c.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[لاطيني چرچ]] جا ڪئٿولڪ ٽن ڊايوسيسز جي نگراني هيٺ آهن: [[رومن ڪئٿولڪ آرچ ڊايوسيس آف ڊينور|آرچ ڊايوسيس آف ڊينور]]، [[رومن ڪئٿولڪ ڊايوسيس آف ڪولوراڊو اسپرنگس|ڊيوسس آف ڪولوراڊو اسپرنگس]] ۽ [[رومن ڪئٿولڪ ڊايوسيس آف پويبلو|پويبلو]].{{citation needed|date=February 2026}}

[[ڪولوراڊو ۾ چرچ آف جيسس ڪرائسٽ آف ليٽر-ڊي سينٽس]] جي ميمبرن جي پهرين مستقل آبادي مسيسپي کان آئي ۽ شروعات ۾ موجوده پويبلو واري هنڌ کان اوڀر طرف آرڪنساس درياهه جي ڪناري تي ڪيمپ لڳائي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://churchofjesuschristcolorado.com/your-colorado-church-history-tour/ |title=Your Colorado Church History Tour |access-date=March 24, 2021 |date=March 24, 2020 |publisher=The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints in Colorado |archive-date=April 11, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411013902/https://churchofjesuschristcolorado.com/your-colorado-church-history-tour/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
== صحت ==
ڪولوراڊو کي عام طور رويي ۽ صحت جي سارسنڀال بابت تحقيق ڪندڙن طرفان آمريڪا جي سڀ کان وڌيڪ صحتمند رياستن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. ان جا مثبت سببن مان هڪ رياست ۾ ٻاهرين تفريحي سرگرمين جا مشهور موقعا ۽ انهن جي واڌاري لاءِ کنيل قدم آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://oedit.colorado.gov/blog-post/outdoor-equity-grant-bill-to-support-outdoor-access-for-underserved-youth |archive-url=https://web.archive.org/web/20210622161215/https://oedit.colorado.gov/blog-post/outdoor-equity-grant-bill-to-support-outdoor-access-for-underserved-youth |archive-date=June 22, 2021 |title=Outdoor Equity Grant Bill to Support Outdoor Access for Underserved Youth |work=oedit.colorado.gov |publisher=Colorado Office of Economic Development and International Trade |location=[[ڊينور]] |access-date=June 23, 2021 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، صحت جي انگن اکرن ۾ واضح تفاوت موجود آهي، جتي وڌيڪ خوشحال ڪائونٽيون، جهڙوڪ [[ڊگلس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ڊگلس]] ۽ [[پٽڪن ڪائونٽي، ڪولوراڊو|پٽڪن]]، ڏاکڻين ۽ گهٽ خوشحال ڪائونٽين، جهڙوڪ [[هوئرفانو ڪائونٽي، ڪولوراڊو|هوئرفانو]] ۽ [[لاس اينيماس ڪائونٽي، ڪولوراڊو|لاس اينيماس]] جي ڀيٽ ۾ نمايان طور بهتر ڪارڪردگي ڏيکارين ٿيون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.denverpost.com/2020/01/19/colorado-a-healthy-state-overall-some-counties-more-than-others-and-its-not-just-the-poorer-areas-with-serious-health-concerns/ |title=Colorado is one of the healthiest states in the country, but health outcomes vary widely by county |last=Svaldi |first=Aldo |date=January 19, 2020 |publisher=The Denver Post |access-date=April 13, 2021 |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413202151/https://www.denverpost.com/2020/01/19/colorado-a-healthy-state-overall-some-counties-more-than-others-and-its-not-just-the-poorer-areas-with-serious-health-concerns/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ٿلهائپ ===
ڪيترن ئي مطالعي موجب، ڪولوراڊو جي رهواسين ۾ آمريڪا جي ڪنهن به رياست جي ڀيٽ ۾ ٿلهائپ جي شرح سڀ کان گهٽ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://calorielab.com/news/wp-images/post-images/fattest-states-2007-big.gif |format=GIF |title=Percentage of Obese Adult Population |website=Calorielab.com |access-date=April 1, 2016 |archive-date=June 12, 2008 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20080612165609/http://calorielab.com/news/wp-images/post-images/fattest-states-2007-big.gif }}&lt;/ref&gt; 2018ع مطابق، آباديءَ جو 24٪ طبي لحاظ کان ٿلهو سمجهيو ويو. جيتوڻيڪ اها شرح ملڪ ۾ سڀ کان گهٽ هئي، پر 2004ع جي 17٪ جي ڀيٽ ۾ ان ۾ واڌ ٿي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://stateofchildhoodobesity.org/adult-obesity/ |title=Adult Obesity Rates |access-date=October 3, 2020 |archive-date=September 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220916151217/https://stateofchildhoodobesity.org/adult-obesity/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://calorielab.com/news/2007/08/06/fattest-states-2007/ |title=Fattest States 2010: CalorieLab's Annual Obesity Map—State Obesity Rankings &amp;#124; CalorieLab—Health News &amp; Information Blog |publisher=CalorieLab |date=June 28, 2010 |access-date=June 5, 2011 |archive-url=https://archive.today/20120713041916/http://calorielab.com/news/2007/08/06/fattest-states-2007/ |archive-date=July 13, 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== متوقع عمر ===
''[[جرنل آف دي آمريڪن ميڊيڪل ايسوسيئيشن]]'' ۾ شايع ٿيل هڪ رپورٽ موجب، 2014ع ۾ ڪولوراڊو جي رهواسين جي [[متوقع عمر]] 80.21 سال هئي، جيڪا آمريڪا جي سڀني رياستن ۾ سڀ کان وڌيڪ هئي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Dwyer-Lindgren |first=Laura |date=May 8, 2017 |title=Inequalities in Life Expectancy Among US Counties, 1980 to 2014 |journal=JAMA Internal Medicine |volume=177 |issue=7 |pages=1003–1011 |doi=10.1001/jamainternmed.2017.0918 |pmid=28492829 |pmc=5543324 }}&lt;/ref&gt;

=== بي گهر هجڻ ===
[[آمريڪا جي هائوسنگ ۽ شهري ترقي واري کاتي]] (HUD) جي 2022ع واري [[ڪانگريس لاءِ سالياني بي گهرن جي جائزي واري رپورٽ]] موجب، ڪولوراڊو ۾ اندازاً 10,397 [[ڪولوراڊو ۾ بي گهر هجڻ|بي گهر ماڻهو]] موجود هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2007-2022 PIT Counts by State |url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.huduser.gov%2Fportal%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fxls%2F2007-2022-PIT-Counts-by-State.xlsx&amp;wdOrigin=BROWSELINK |access-date=March 11, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314020239/https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.huduser.gov%2Fportal%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fxls%2F2007-2022-PIT-Counts-by-State.xlsx&amp;wdOrigin=BROWSELINK |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The 2022 Annual Homelessness Assessment Report (AHAR) to Congress |url=https://www.huduser.gov/portal/sites/default/files/pdf/2022-AHAR-Part-1.pdf |access-date=March 11, 2023 |archive-date=March 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311234217/https://www.huduser.gov/portal/sites/default/files/pdf/2022-AHAR-Part-1.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
{{Main|ڪولوراڊو جي معيشت}}

[[File:Denver CO DT WTC AMH 322.JPG|thumb|upright|right|ڊينور انرجي سينٽر، ڊينور جي مالي ضلعي ۾ 17هين اسٽريٽ تي واقع آهي، جنهن کي ''[[اولهه جي وال اسٽريٽ]]'' سڏيو وڃي ٿو.]]
[[File:Corn production in Colorado.jpg|thumb|[[مڪئي|مڪئي]] جي پوک [[لاريمر ڪائونٽي، ڪولوراڊو|لاريمر ڪائونٽي]] ۾]]

2019ع ۾ ڪل روزگار يافته ماڻهن جو تعداد 2,473,192 هو، جڏهن ته ملازمن کي روزگار ڏيندڙ ادارن جو تعداد 174,258 هو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/CO |title=Quickfacts: Colorado |publisher=United States Census Bureau |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726213943/https://www.census.gov/quickfacts/CO |archive-date=July 26, 2021 |access-date=September 20, 2021 }}&lt;/ref&gt;

2025ع ۾ ڪولوراڊو جي [[مجموعي گهريلو پيداوار]] (GDP) 584.3 ارب آمريڪي ڊالر هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apps.bea.gov/itable/?ReqID=70&amp;step=1&amp;_gl=1*131ebkz*_ga*MTMwNTU5NTYxMC4xNzc2ODY1NjY1*_ga_J4698JNNFT*czE3Nzc0Mzg4NzkkbzMwJGcxJHQxNzc3NDQwMzE0JGo0NyRsMCRoMA..#eyJhcHBpZCI6NzAsInN0ZXBzIjpbMSwyOSwyNSwzMSwyNiwyNywzMF0sImRhdGEiOltbIlRhYmxlSWQiLCI1MzEiXSxbIk1ham9yX0FyZWEiLCIwIl0sWyJTdGF0ZSIsWyIwIl1dLFsiQXJlYSIsWyIwODAwMCJdXSxbIlN0YXRpc3RpYyIsWyItMSJdXSxbIlVuaXRfb2ZfbWVhc3VyZSIsIkxldmVscyJdLFsiWWVhciIsWyIyMDI1Il1dLFsiWWVhckJlZ2luIiwiLTEiXSxbIlllYXJfRW5kIiwiLTEiXV19 |title=SAGDP1 State annual gross domestic product (GDP) summary |website=www.bea.gov |access-date=April 29, 2026}}&lt;/ref&gt; 2025ع ۾ ڪولوراڊو جي [[آمريڪي رياستن جي في فرد مجموعي گهريلو پيداوار جي فهرست|في فرد ذاتي آمدني]] 86,181 آمريڪي ڊالر هئي، جنهن جي بنياد تي ڪولوراڊو ملڪ ۾ ڏهين نمبر تي رهيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apps.bea.gov/itable/?ReqID=70&amp;step=1&amp;_gl=1*nqfze*_ga*MTMwNTU5NTYxMC4xNzc2ODY1NjY1*_ga_J4698JNNFT*czE3Nzc0Mzg4NzkkbzMwJGcxJHQxNzc3NDQwOTIxJGo1NCRsMCRoMA..#eyJhcHBpZCI6NzAsInN0ZXBzIjpbMSwyOSwyNSwzMSwyNiwyNywzMF0sImRhdGEiOltbIlRhYmxlSWQiLCIyMSJdLFsiTWFqb3JfQXJlYSIsIjAiXSxbIlN0YXRlIixbIjAiXV0sWyJBcmVhIixbIlhYIl1dLFsiU3RhdGlzdGljIixbIi0xIl1dLFsiVW5pdF9vZl9tZWFzdXJlIiwiTGV2ZWxzIl0sWyJZZWFyIixbIjIwMjUiXV0sWyJZZWFyQmVnaW4iLCItMSJdLFsiWWVhcl9FbmQiLCItMSJdXX0= |title=SAINC1 State annual personal income summary: personal income, population, per capita personal income |website=U.S. Bureau of Economic Analysis |access-date=April 29, 2026}}&lt;/ref&gt; 2016ع ۾ وچولي سالياني گهريلو آمدني 70,666 آمريڪي ڊالر هئي، جيڪا ملڪ ۾ اٺين نمبر تي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.kff.org/other/state-indicator/median-annual-income/?currentTimeframe=0&amp;selectedDistributions=median-annual-household-income&amp;sortModel=%7B%22colId%22:%22Median%20Annual%20Household%20Income%22,%22sort%22:%22desc%22%7D |title=Median Annual Household Income |date=September 22, 2017 |work=The Henry J. Kaiser Family Foundation |access-date=October 11, 2018 |archive-date=February 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210220154133/https://www.kff.org/other/state-indicator/median-annual-income/?currentTimeframe=0&amp;selectedDistributions=median-annual-household-income&amp;sortModel=%7B%22colId%22%3A%22Median%20Annual%20Household%20Income%22%2C%22sort%22%3A%22desc%22%7D |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

رياست جي معيشت اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري کان کان کنيءَ تي ٻڌل هئي، پر جڏهن آبپاشي واري زراعت ترقي ڪئي ته معيشت جو دائرو وسيع ٿيو، ۽ اوڻيهين صديءَ جي آخر تائين مال پالڻ پڻ اهم صنعت بڻجي ويو. ابتدائي صنعتن جو بنياد معدنيات ۽ زرعي شين جي ڪڍڻ ۽ انهن جي پروسيسنگ تي هو. موجوده زرعي پيداوار ۾ ڍور، ڪڻڪ، [[کير جون شيون]]، [[مڪئي|مڪئي]] ۽ [[گاهه]] شامل آهن. 2025ع ۾ [[ننڍو ڪاروبار|ننڍن ڪاروبارن]] ڪولوراڊو جي سڀني ڪاروبارن جو 99.5٪ حصو ٺاهيو ۽ رياست جي 48.6٪ افرادي قوت کي روزگار فراهم ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Colorado |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Colorado_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 4, 2026 |website=U.S. Small Business Administration Office of Advocacy }}&lt;/ref&gt;

[[آمريڪا جي وفاقي حڪومت|وفاقي حڪومت]] رياست اندر ڪيترائي وفاقي ادارا هلائي ٿي، جن ۾ [[نوراڊ]] (اتر آمريڪي خلائي دفاعي ڪمانڊ)، [[آمريڪا جي هوائي فوجي اڪيڊمي]]، [[شريور هوائي فوجي اڏو]]، جيڪو [[پيٽرسن هوائي فوجي اڏي]] کان لڳ ڀڳ {{convert|10|mi|km|abbr=off|sp=us}} اوڀر طرف واقع آهي، ۽ [[فورٽ ڪارسن]] شامل آهن؛ اهي سڀئي [[ڪولوراڊو اسپرنگس، ڪولوراڊو|ڪولوراڊو اسپرنگس]] ۾ ايل پاسو ڪائونٽي اندر واقع آهن. ان کان سواءِ [[اين او اي اي اي]]، [[قومي قابلِ تجديد توانائي ليبارٽري]] (NREL) گولڊن ۾، [[قومي معيار ۽ ٽيڪنالاجي ادارو]] [[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]] ۾، [[آمريڪي جيالاجيڪل سروي]] ۽ ٻيا سرڪاري ادارا [[ڊينور وفاقي مرڪز]] ۾ [[ليڪ ووڊ، ڪولوراڊو|ليڪ ووڊ]] جي ويجهو، [[ڊينور ٽڪسال]]، [[بڪلي خلائي فوجي اڏو]]، [[آمريڪا جي ڏهين سرڪٽ جي اپيلن واري عدالت]]، [[بائرن جي. راجرز وفاقي عمارت ۽ آمريڪي عدالت]] ڊينور ۾، ۽ هڪ وفاقي [[اي ڊي ايڪس فلورنس|سپر ميڪس جيل]] سميت ٻيون وفاقي جيلون [[ڪينين سٽي، ڪولوراڊو|ڪينين سٽي]] جي ڀرسان واقع آهن.

انهن ۽ ٻين [[آمريڪا جي وفاقي حڪومت جا آزاد ادارا|وفاقي ادارن]] کان علاوه، ڪولوراڊو ۾ [[آمريڪا جا قومي ٻيلا|قومي ٻيلن]] جي وڏي ايراضي ۽ [[آمريڪا جي قومي پارڪن جي فهرست|چار قومي پارڪ]] موجود آهن، جن جي ڪري ڪولوراڊو جي {{convert|24615788|acre|km2|0}} زمين، يعني رياست جي ڪل ايراضيءَ جو 37٪، وفاقي ملڪيت هيٺ اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ag.state.co.us/resource/documents/TotalCOLandOwnership.xls |title=Colorado Land Ownership by County (acres) |date=January 1997 |first=Tony |last=Frank |format=Excel |publisher=Colorado Department of Agriculture |access-date=July 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060116094720/http://www.ag.state.co.us/resource/colorado_land_ownership.html |archive-date=January 16, 2006 }}&lt;/ref&gt;

ويهين صديءَ جي ٻئي اڌ دوران صنعتي ۽ خدمتي شعبن ۾ وڏي پيماني تي واڌ آئي. رياست جي معيشت گهڻ رخي آهي ۽ خاص طور سائنسي تحقيق ۽ اعليٰ ٽيڪنالاجيءَ وارن شعبن جي مرڪزيت سبب مشهور آهي. ٻين صنعتن ۾ [[کاڌي جي پروسيسنگ]]، آمد و رفت جو سامان، [[مشيني انجنيئرنگ|مشينري]]، [[ڪيميائي انجنيئرنگ|ڪيميائي شيون]]، ۽ سون (ڏسو [[ڪولوراڊو ۾ سون جي کاڻ]]), چاندي ۽ [[موليبڊينم]] جهڙين ڌاتن جي ڪڍڻ شامل آهي. ڪولوراڊو هاڻي آمريڪا جي سڀني رياستن مان سالياني بيئر جي پيداوار ۾ سڀ کان اڳتي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rockymountainnews.com/news/2007/nov/24/reuteman-colorado-rides-on-fat-tire-to-beer/ |title=Colorado rides on Fat Tire to beer heights |publisher=Rockymountainnews.com |date=November 24, 2007 |access-date=June 5, 2011 |archive-date=October 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091002035947/http://www.rockymountainnews.com/news/2007/nov/24/reuteman-colorado-rides-on-fat-tire-to-beer/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ڊينور هڪ اهم مالي مرڪز آهي.

رياست جي متنوع [[ڪولوراڊو جي جاگرافي|جاگرافي]] ۽ شاندار جبل هر سال لکين سياحن کي پاڻ ڏانهن ڇڪين ٿا، جن ۾ صرف 2018ع دوران 85.2&amp;nbsp;ملين سياح شامل هئا. سياحت ڪولوراڊو جي معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي، ۽ 2018ع ۾ سياحن 22.3 ارب آمريڪي ڊالرن جي آمدني پيدا ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.colorado.com/news/colorado-tourism-sets-all-time-visitor-spending-record-2018 |title=News Release: Colorado Tourism Sets All-time Visitor Spending Record in 2018 |publisher=Colorado.com |access-date=April 13, 2020 |archive-date=April 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413032735/https://www.colorado.com/news/colorado-tourism-sets-all-time-visitor-spending-record-2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ملڪ گير شهرت رکندڙ ڪيترن ئي برانڊن جي شروعات ڪولوراڊو جي ڪارخانن ۽ تجربگاهن مان ٿي. [[ڊينور#معيشت|ڊينور]] مان 1879ع ۾ مواصلاتي شعبي جي وڏي ڪمپني [[ڪويسٽ ڪارپوريشن|ڪويسٽ]] جو اڳواڻ ادارو وجود ۾ آيو، 1910ع ۾ [[سامسونائيٽ]] جا سفري ٿيلها، 1911ع ۾ [[گيٽس ڪارپوريشن|گيٽس]] جون بيلٽون ۽ هوز، ۽ 1923ع ۾ [[رسل اسٽوور ڪينڊيز]] قائم ٿيون. ٽينن ۾ بند ڀاڄين جي ڪمپني ''ڪيونر'' جي شروعات [[برائٽن، ڪولوراڊو|برائٽن]] ۾ 1864ع ۾ ٿي. [[گولڊن، ڪولوراڊو|گولڊن]] مان 1873ع ۾ [[ڪورس بريونگ ڪمپني|ڪورس]] بيئر، 1920ع ۾ [[ڪورس ٽيڪ]] جا صنعتي سيرامڪس، ۽ 1949ع ۾ [[جولي رينچر]] مٺائي وجود ۾ آئي. [[ڪولوراڊو فيول اينڊ آئرن|سي ايف اينڊ آءِ]] 1892ع ۾ [[پويبلو، ڪولوراڊو|پويبلو]] ۾ ريلوي جون پٽڙيون، تارون، ميخون ۽ پائپ تيار ڪرڻ شروع ڪيا. [[هالي شوگر]] پهريون ڀيرو 1905ع ۾ [[هالي، ڪولوراڊو|هالي]] ۾ چقندر مان کنڊ تيار ڪئي، جنهن بعد ان جو هيڊ ڪوارٽر ڪولوراڊو اسپرنگس منتقل ڪيو ويو. اڄوڪي [[سوئفٽ اينڊ ڪمپني|سوئفٽ]] جي گوشت جي صنعت [[گريلي، ڪولوراڊو|گريلي]] ۾ 1930ع ۾ قائم ٿيل ''مونفورٽ آف ڪولوراڊو'' مان ترقي ڪئي. [[ايسٽس انڊسٽريز|ايسٽس]] جا ماڊل راڪيٽ 1958ع ۾ [[پينروز، ڪولوراڊو|پينروز]] مان متعارف ڪرايا ويا. [[فورٽ ڪولنز، ڪولوراڊو|فورٽ ڪولنز]] 1870ع کان [[ووڊورڊ گورنر ڪمپني]] جي موٽر ڪنٽرولرن (گورنرن) ۽ 1962ع کان [[واترپڪ]] جي ڏندن جي پاڻيءَ واري اوزارن ۽ شاور هيڊن جي پيداوار جو مرڪز رهيو آهي. [[سيليسشل سيزننگز]] جون جڙي ٻوٽين واريون چانهون 1969ع کان [[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]] ۾ تيار ٿينديون رهيون آهن. [[راڪي مائونٽن چاڪليٽ فيڪٽري]] 1981ع ۾ [[ڊورينگو، ڪولوراڊو|ڊورينگو]] ۾ پنهنجي پهرين مٺائي تيار ڪئي.{{citation needed|date=February 2026}}

ڪولوراڊو ۾ آمدني جي سطح کان سواءِ [[آمدني ٽيڪس]] جي شرح 4.63٪ مقرر آهي. 3 نومبر 2020ع تي ووٽرن هڪ تجويز جي منظوري ڏني جنهن تحت اها شرح گهٽائي 4.55٪ ڪئي وئي. اڪثر رياستن جي ابتڙ، جيڪي وفاقي ''ترميم ٿيل مجموعي آمدني'' (adjusted gross income) جي بنياد تي ٽيڪس ڳڻين ٿيون، ڪولوراڊو ۾ ٽيڪس ''ٽيڪس لائق آمدني'' تي لاڳو ڪيو ويندو آهي، يعني وفاقي ڇوٽن ۽ وفاقي مدوار (يا معياري) ڪٽوتين کان پوءِ بچيل آمدني تي.&lt;ref&gt;Colorado individual income tax return (2005) [http://www.revenue.state.co.us/PDF/05104f.pdf Revenue.state.co.us] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081217015546/http://www.revenue.state.co.us/PDF/05104f.pdf |date=December 17, 2008 }}. Retrieved September 26, 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;U.S. Individual Income Tax Return (2005) [https://www.irs.gov/pub/irs-pdf/f1040.pdf#search=%22form%201040%20site%3Airs.gov%22 online copy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904160203/https://www.irs.gov/pub/irs-pdf/f1040.pdf#search=%22form%201040%20site%3Airs.gov%22 |date=September 4, 2019 }}. Retrieved September 26, 2006.&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو ۾ رياستي [[وڪري ٽيڪس]] پرچون وڪرو تي 2.9٪ آهي. جڏهن رياستي آمدني آئين ۾ مقرر حد کان وڌي وڃي ٿي، تڏهن ڪولوراڊو جي [[ٽيڪس ڏيندڙن جي حقن جو بل]] واري قانون موجب، سڄو سال رياست ۾ رهندڙ رهواسي پنهنجي انفرادي رياستي آمدني ٽيڪس جي واپسي ۾ وڪري ٽيڪس جي واپسي جي دعويٰ ڪري سگهن ٿا. ڪيترين ئي ڪائونٽين ۽ شهرن طرفان رياستي بنيادي شرح کان علاوه پنهنجون الڳ شرحون پڻ لاڳو ڪيون وڃن ٿيون. ان کان سواءِ ڪجهه ڪائونٽي ۽ خاص ضلعن جا ٽيڪس پڻ لاڳو ٿي سگهن ٿا.{{citation needed|date=February 2026}}

ڪولوراڊو ۾ غير منقوله ملڪيت ۽ ذاتي ڪاروباري ملڪيت تي ٽيڪس لاڳو ٿئي ٿو. بزرگن لاءِ ملڪيت ٽيڪس ۾ رعايت کي 2003ع ۾ ڪولوراڊو جي قانون ساز اداري عارضي طور معطل ڪري ڇڏيو. اها رعايت 2006ع جي جائزي واري سال لاءِ ٻيهر بحال ٿيڻ واري هئي، جنهن جي ادائيگي 2007ع ۾ ٿيڻي هئي.{{citation needed|date=February 2026}}

2025ع مطابق، رياست ۾ بيروزگاري جي شرح 4.8٪ هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=staff |first=CNBC com |date=July 10, 2025 |title=11. Colorado |url=https://www.cnbc.com/2025/07/10/colorado-top-states-for-business-ranking.html |access-date=January 7, 2026 |website=CNBC |language=en |archive-date=January 11, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111010025/https://www.cnbc.com/2025/07/10/colorado-top-states-for-business-ranking.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2018ع ۾ [[2018 ويسٽ ورجينيا استادن جي هڙتال|ويسٽ ورجينيا جي استادن جي هڙتال]] آمريڪا جي ٻين رياستن جي استادن کي پڻ متاثر ڪيو، جن ۾ [[2018 ڪولوراڊو استادن جي هڙتال|ڪولوراڊو]] جا استاد به شامل هئا، جن ساڳئي قسم جي احتجاجي ڪارروائي ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Inspired by West Virginia Strike, Teachers in Oklahoma and Kentucky Plan Walk Out |url=http://ktla.com/2018/04/02/inspired-by-west-virginia-strike-teachers-in-oklahoma-and-kentucky-plan-walk-out/ |agency=[[KTLA]] |date=April 2, 2018 |access-date=September 4, 2019 |archive-date=August 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812154057/https://ktla.com/2018/04/02/inspired-by-west-virginia-strike-teachers-in-oklahoma-and-kentucky-plan-walk-out/ }}&lt;/ref&gt;

=== زراعت ===
[[مڪئي]] جي پوک ڪولوراڊو جي [[اوڀرئين ميداني علائقن]] ۾ ڪئي وڃي ٿي. خشڪ موسمي حالتن ۽ ڏڪار 2020ع ۽ 2022ع ۾ زرعي پيداوار تي منفي اثر وڌو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Big rainstorms come too late for Colorado farmers whose crop has already died |url=https://www.9news.com/article/news/local/big-rainstorms-too-late-for-colorado-farmers-whose-crop-has-already-died/73-70538659-cd1e-4869-979e-8f41d1c4f127 |publisher=KUSA |date=August 17, 2022 }}&lt;/ref&gt;

=== قدرتي وسيلا ===
[[File:Grand Junction Trip 92007 131.JPG|thumb|اولهه ڪولوراڊو ۾ هڪ [[تيل جو کوهه]]]]

ڪولوراڊو وٽ [[هائيڊرو ڪاربن]] جا اهم وسيلا موجود آهن. [[توانائي معلوماتي انتظاميه]] موجب، ڪولوراڊو ۾ آمريڪا جا قدرتي گئس جا ست وڏا ميدان ۽ [[تيل جو ميدان|تيل جا]] ٻه وڏا ميدان موجود آهن. ڪولوراڊو جي مختلف تلڇٽي حوضن مان روايتي ۽ غير روايتي قدرتي گئس جي پيداوار گڏيل طور آمريڪا جي سالياني قدرتي گئس جي پيداوار جو پنج سيڪڙو کان وڌيڪ حصو بڻجندي آهي. ڪولوراڊو جي [[تيل واري شيل]] جي ذخيرن ۾ اندازي مطابق {{convert|1|Toilbbl|km3}} تيل موجود آهي، جيڪو لڳ ڀڳ دنيا جي ثابت ٿيل تيل جي ڪل ذخيرن جي برابر آهي.&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=CO |title=EIA State Energy Profiles: Colorado |date=June 12, 2008 |access-date=June 24, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516020504/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=CO |archive-date=May 16, 2008 }}&lt;/ref&gt; رياست ۾ [[بيٽومينس ڪوئلو|بيٽومينس]]، [[سب بيٽومينس ڪوئلو|سب بيٽومينس]] ۽ [[لگنائيٽ]] ڪوئلي جا پڻ وڏا ذخيرا موجود آهن.{{citation needed|date=February 2026}}

[[ڪولوراڊو ۾ يورينيم جي کان کني]] جي تاريخ 1872ع کان شروع ٿئي ٿي، جڏهن ڪولوراڊو جي سينٽرل سٽي ڀرسان سون جي کاڻين مان پچبلينڊ معدنيات ڪڍيا ويا. [[فاسفيٽ]] مان ضمني طور حاصل ٿيندڙ يورينيم کي نظرانداز ڪيو وڃي ته ڪولوراڊو، وائيومنگ ۽ نيو ميڪسيڪو کان پوءِ، آمريڪا جي رياستن مان يورينيم جي ذخيرن ۾ ٽئين نمبر تي شمار ٿئي ٿو. 1910ع کان 1922ع تائين جڏهن ڪولوراڊو ۽ يوٽا [[ريڊيم]] جي کان کنيءَ تي حاوي هئا، تڏهن يورينيم ۽ [[وينيڊيم]] ضمني پيداوار طور حاصل ٿيندا هئا، جنهن سبب اڄوڪي [[سپر فنڊ ماڳ]] [[يوراوين، ڪولوراڊو|يوراوين]] جهڙن شهرن کي به پنهنجا نالا مليا.&lt;ref&gt;Robert J. Wright and Donald L. Everhart (1960) Uranium, in Mineral Resources of Colorado First Sequel, State of Colorado Mineral Resources Board, pp. 330–331.&lt;/ref&gt; 2001ع کان 2007ع تائين يورينيم جي قيمتن ۾ واڌ سبب ڪيترين ئي ڪمپنين ڪولوراڊو ۾ يورينيم جي کان کني ٻيهر شروع ڪرڻ جون ڪوششون ڪيون. 1940ع واري ڏهاڪي دوران [[نيچوريتا، ڪولوراڊو|نيچوريتا]] ۽ [[پيراڊاڪس، ڪولوراڊو|پيراڊاڪس]] سميت ڪجهه آبادين کي يورينيم جي کان کنيءَ سان وابستگي سبب ''[[ييلو ڪيڪ]] شهر'' سڏيو ويندو هو. 2008ع جي آخر ۾ قيمتن ۾ گهٽتائي ۽ مالي مشڪلاتن سبب ڪيترين ئي ڪمپنين يورينيم جي کان کنيءَ جا منصوبا منسوخ يا محدود ڪري ڇڏيا. 2016ع تائين رياست ۾ يورينيم جي ڪا وڏي کان هلندڙ نه هئي، جيتوڻيڪ پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جا منصوبا موجود هئا.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://coloradoencyclopedia.org/article/uranium-mining |title=Uranium Mining |encyclopedia=Colorado Encyclopedia |last=Conway |first=Bernard |date=March 31, 2016 |access-date=March 1, 2021 |archive-date=May 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512152951/https://coloradoencyclopedia.org/article/uranium-mining |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== بجلي جي پيداوار ===
{{See also|ڪولوراڊو ۾ بجلي گهرن جي فهرست}}

ڪولوراڊو جي اوچين راڪي جبلن جي قطارن ۽ اوڀرئين ميداني علائقن ۾ [[ڪولوراڊو ۾ هوائي توانائي|هوائي توانائي]] پيدا ڪرڻ جي وڏي صلاحيت موجود آهي، جڏهن ته جبلن وارن علائقن جي ارضياتي سرگرمي [[آمريڪا ۾ زميني حرارتي توانائي|زميني حرارتي توانائي]] جي ترقيءَ لاءِ سازگار امڪان فراهم ڪري ٿي. رياست جو وڏو حصو سال ڀر سج جي روشني حاصل ڪري ٿو، جنهن ڪري [[ڪولوراڊو ۾ شمسي توانائي|شمسي توانائي]] جي پيداوار جا وسيع امڪان موجود آهن. راڪي جبلن مان وهندڙ وڏيون نديون [[ڪولوراڊو ۾ بندن ۽ آبي ذخيرن جي فهرست|آبي بجلي]] پيدا ڪرڻ لاءِ اهم وسيلا فراهم ڪن ٿيون.{{citation needed|date=February 2026}}

== ثقافت ==

[[File:HistoryColoradoCenter1.jpg|thumb|ڊينور ۾ [[هسٽري ڪولوراڊو سينٽر]]]]

=== فنون ۽ فلم ===

[[ڪولوراڊو ۾ عجائب گهرن جي فهرست]]

[[ڪولوراڊو ۾ ٿيئٽرن جي فهرست]]

[[ڪولوراڊو جي موسيقي]]

ڪيتريون ئي فلمن جون شوٽنگون ڪولوراڊو ۾ ٿيون آهن، خاص طور مشهور [[مغربي (فلمي صنف)|مغربي]] فلمون جهڙوڪ ''[[ٽرو گرٽ (1969ع جي فلم)|ٽرو گرٽ]]''، ''[[دي سرچرز (فلم)|دي سرچرز]]''، ''[[سٽي سليڪرز]]''، ''[[بچ ڪيسيڊي اينڊ دي سنڊانس ڪڊ]]'' ۽ ''[[مائي لائيف وِد دي والٽر بوائز]]''. ڪيترائي تاريخي فوجي قلعا، اڄ به هلندڙ ريلوي لائينون ۽ کان کنيءَ وارا [[ڪولوراڊو جي ڀوت شهرن جي فهرست|ويران شهر]] مشهور فلمن ۾ تاريخي درستگي پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ۽ تبديل ڪيا ويا آهن. ان کان علاوه ڪيترائي خوبصورت شاهراهه ۽ جبلائي لنگهه پڻ اهڙين فلمن ۾ کليل رستن جا منظر پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن، جهڙوڪ ''[[وينشنگ پوائنٽ (1971ع جي فلم)|وينشنگ پوائنٽ]]''، ''[[بنگو (1991ع جي فلم)|بنگو]]'' ۽ ''[[اسٽارمين (فلم)|اسٽارمين]]''. ڪولوراڊو جا ڪجهه مشهور ماڳ پڻ فلمن ۾ ڏيکاريا ويا آهن، جهڙوڪ [[دي اسٽينلي هوٽل]] فلمن ''[[ڊم اينڊ ڊمبر]]'' ۽ ''[[دي شائننگ (ٽيليويزن مختصر سلسلو)|دي شائننگ]]'' ۾، جڏهن ته [[اسڪلپچرڊ هائوس]] فلم ''[[سليپر (1973ع جي فلم)|سليپر]]'' ۾ ڏيکاريو ويو. 2015ع ۾ فلم ''[[فاسٽ اينڊ فيوريس 7|فيوريس 7]]'' جا گاڏين جي ڊرائيونگ وارا منظر ڪولوراڊو جي [[پائڪس پيڪ هاءِ وي]] تي فلمايا وڃڻا هئا. بالغن لاءِ تيار ڪيل متحرڪ ٽيليويزن سلسلو ''[[سائوٿ پارڪ]]'' ڪولوراڊو جي وچولي حصي ۾ ساڳئي نالي واري شهر ۾ قائم آهي. ان کان علاوه ٽيليويزن سلسلو ''[[گڊ لک چارلي]]'' جو پس منظر ڊينور، ڪولوراڊو رکيو ويو هو، پر ان جي شوٽنگ اتي نه ٿي هئي.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Eric |last=Griffiths |title=Young offenders |work=[[New Statesman]] |date=June 21, 2007 |url=http://www.newstatesman.com/books/2007/06/south-park-sex-studies |access-date=March 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627133812/https://www.newstatesman.com/books/2007/06/south-park-sex-studies |archive-date=June 27, 2021 }}&lt;/ref&gt; ڪولوراڊو فلم ۽ ٽيليويزن آفيس موجب، ڪولوراڊو ۾ 400 کان وڌيڪ فلمن جي شوٽنگ ٿي چڪي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Cangialosi |first=Jason |title=Scenic Memorabilia: Colorado's Film Locations |work=Yahoo Movies |url=https://movies.yahoo.com/news/scenic-memorabilia-colorados-film-locations.html |publisher=Yahoo! Movies |access-date=March 4, 2013 |archive-date=October 23, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023101604/http://movies.yahoo.com/news/scenic-memorabilia-colorados-film-locations.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو ۾ ڪيترائي مشهور فلمي ميلا پڻ منعقد ٿيندا آهن، جن ۾ [[ايسپن فلم فيسٽ]]، [[ايسپن شارٽس فيسٽ]]، [[بولڊر انٽرنيشنل فلم فيسٽيول]]، [[ڪيسل راڪ فلم فيسٽيول]]، [[ڊينور فلم فيسٽيول]]، [[فيسٽويس فلم فيسٽيول]]، [[مائل هاءِ هارر فلم فيسٽيول]]، [[مون ڊانس انٽرنيشنل فلم فيسٽيول]]، [[ٽيلورائيڊ ۾ مائونٽن فلم]]، [[راڪي مائونٽن وومينز فلم فيسٽيول]] ۽ [[ٽيلورائيڊ فلم فيسٽيول]] شامل آهن. 27 مارچ 2025ع تي اعلان ڪيو ويو ته [[سنڊانس فلم فيسٽيول]] ڏهن سالن جي معاهدي کان پوءِ 2027ع کان بولڊر منتقل ڪيو ويندو.{{citation needed|date=February 2026}}

ڪيترائي مشهور ليکڪ ڪولوراڊو ۾ رهندا رهيا آهن يا ڊگهي عرصي تائين هتي وقت گذاري چڪا آهن. ڊينور مان شايع ٿيندڙ رسالي ''[[5280]]'' 2015ع ۾ لکيو ته [[ڪينٽ هارف]] کي &quot;عام طور ڪولوراڊو جو بهترين ناول نگار سمجهيو وڃي ٿو&quot;. هارف پنهنجا ناول ڪولوراڊو جي خيالي بلند ميداني شهر ''هولٽ'' ۾ قائم ڪيا.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Outcalt |first=Chris |date=June 1, 2015 |title=The Precious Ordinary |url=https://www.5280.com/the-precious-ordinary-2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530064102/https://www.5280.com/the-precious-ordinary-2/ |archive-date=May 30, 2024 |access-date=May 25, 2025 |website=[[5280]] |language=en }}&lt;/ref&gt; [[بيٽ جنريشن]] سان لاڳاپيل ليکڪ [[جيڪ ڪيرواڪ]] ۽ [[نيل ڪيسڊي]] به ڪيترن ئي سالن تائين ڊينور ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ رهيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.westword.com/arts/jack-kerouac-got-off-the-road-in-colorado-and-even-became-a-homeowner-here-11412026 |title=Jack Kerouac Slept Here Seventy Years Ago |work=[[Westword]] |location=[[Denver]] |date=July 17, 2019 |last=Calhoun |first=Patricia |access-date=May 3, 2021 |archive-date=May 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503230004/https://www.westword.com/arts/jack-kerouac-got-off-the-road-in-colorado-and-even-became-a-homeowner-here-11412026 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; آئرش ناٽڪ نويس [[آسڪر وائلڊ]] 1882ع ۾ آمريڪا جي دوري دوران ڪولوراڊو آيو. هن پنهنجي 1906ع جي ڪتاب ''امپريشنز آف آمريڪا'' ۾ [[ليڊويل، ڪولوراڊو|ليڊويل]] بابت لکيو ته: &quot;هي دنيا جو سڀ کان امير شهر آهي. ان سان گڏ ان جي شهرت سڀ کان وڌيڪ سخت شهر هجڻ جي پڻ آهي، ۽ هتي هر ماڻهو وٽ هڪ [[ريوالور]] هوندو آهي.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://britishandirishhistory.wordpress.com/2017/03/02/oscar-wilde-in-leadville-colorado/ |title=Oscar Wilde in Leadville, Colorado |work=Isles Abroad |last=Flewelling |first=Lindsey |date=March 2, 2017 |access-date=May 3, 2021 |archive-date=May 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503230003/https://britishandirishhistory.wordpress.com/2017/03/02/oscar-wilde-in-leadville-colorado/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://www.gutenberg.org/files/41806/41806-h/41806-h.htm |title=Impressions of America |author=[[آسڪر وائلڊ]] |publisher=Keystone Press |location=[[Sunderland]] |date=1906 |via=Project Gutenburg |access-date=May 3, 2021 |archive-date=May 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504040445/https://www.gutenberg.org/files/41806/41806-h/41806-h.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== کاڌو ===

ڪولوراڊو [[آمريڪا جي ڏکڻ اولهه واري کاڌي|ڏکڻ اولهه آمريڪي]] ۽ [[راڪي جبلن جي کاڌي]] لاءِ مشهور آهي، ۽ سڄي رياست ۾ ميڪسيڪي ريسٽورنٽ وڏي تعداد ۾ موجود آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wood |first=Samantha |date=September 1, 2021 |title=Have You Tried Colorado's 9 Famous Foods? |url=https://www.rockymountainfoodtours.com/9-colorado-famous-foods/ |access-date=March 27, 2026 |website=Rocky Mountain Food Tours |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Colorado's Most-Iconic Dishes |url=https://www.foodnetwork.com/restaurants/packages/best-food-in-america/photos/what-to-eat-colorado |access-date=March 27, 2026 |website=Food Com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]] کي رسالي [[بون اپيٽي]] طرفان 2010ع ۾ &quot;آمريڪا جو بهترين خوراڪ وارو شهر&quot; قرار ڏنو ويو.&lt;ref name=&quot;Bon Appétit&quot;&gt;{{cite web |last=Knowlton |first=Andrew |url=http://www.bonappetit.com/magazine/2010/10/americas_foodiest_town_2010_boulder |title=America's Foodiest Town 2010: Boulder, Colorado: In the Magazine |work=Bon AppÃ©tit |date=September 9, 2010 |publisher=bonappetit.com |access-date=June 5, 2011 |archive-date=June 13, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613033434/http://www.bonappetit.com/magazine/2010/10/americas_foodiest_town_2010_boulder }}&lt;/ref&gt; بولڊر ۽ مجموعي طور ڪولوراڊو ڪيترين ئي قومي خوراڪ ۽ مشروبات ٺاهيندڙ ڪمپنين، اعليٰ درجي جي ريسٽورنٽن ۽ هارين جي بازارن جو مرڪز آهن. بولڊر ۾ في فرد [[سوميليي]]ن (شراب جي ماهرن) جو تعداد [[سان فرانسسڪو]] ۽ [[نيو يارڪ شهر|نيو يارڪ]] سميت ڪنهن به ٻئي شهر کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Denver Magazine&quot;&gt;{{cite magazine |url=http://www.denvermagazine.com/March-2011/Colorado-039s-Master-Sommeliers/ |title=Master Class: The Coloradans who've passed the Master Sommelier test that 97 percent fail |first=Jacob |last=Harkins |date=March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315081041/http://www.denvermagazine.com/March-2011/Colorado-039s-Master-Sommeliers/ |archive-date=March 15, 2011 |magazine=Denver Magazine }}&lt;/ref&gt; [[ڊينور]] اسٽيڪ لاءِ مشهور آهي، پر هاڻي اتي ڪيترن ئي ريسٽورنٽن سان گڏ هڪ گهڻ رخي کاڌي جي ثقافت پڻ موجود آهي.&lt;ref name=&quot;Travel + Leisure&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.travelandleisure.com/guides/colorado |title=Colorado Travel Guide |publisher=Travelandleisure.com |access-date=June 5, 2011 |archive-date=August 8, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808190744/http://www.travelandleisure.com/guides/colorado |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[پوليڊوري ساسيج]] سور جي گوشت مان تيار ٿيندڙ شين جو هڪ برانڊ آهي، جيڪو سپر مارڪيٽن ۾ دستياب آهي ۽ جنهن جي شروعات ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ڪولوراڊو مان ٿي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Antonation |first=Mark |date=October 20, 2015 |title=Chef &amp; Tell: Steve Polidori Talks About 90 Years of Sausage in North Denver |url=https://www.westword.com/restaurants/chef-and-tell-steve-polidori-talks-about-90-years-of-sausage-in-north-denver-7261764 |access-date=April 26, 2021 |website=Westword |archive-date=April 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426184110/https://www.westword.com/restaurants/chef-and-tell-steve-polidori-talks-about-90-years-of-sausage-in-north-denver-7261764 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[فوڊ اينڊ وائن ڪلاسڪ]] هر سال جون مهيني ۾ [[ايسپن، ڪولوراڊو|ايسپن]] ۾ منعقد ڪيو ويندو آهي. ايسپن کي راڪي جبلن واري علائقي جي کاڌي جي گاديءَ جو هنڌ پڻ سمجهيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Arnold |first=Katie |url=http://travel.nytimes.com/2008/06/08/travel/08Choice.html |title=As Skiers Depart Aspen, Chowhounds Take Their Place |website=Travel.nytimes.com |location=New York City |date=June 8, 2008 |access-date=June 5, 2011 |archive-date=April 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429091723/http://travel.nytimes.com/2008/06/08/travel/08Choice.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== شراب ۽ بيئر ===
{{Main|ڪولوراڊو جي شراب|ڪولوراڊو جي بيئر}}

[[ڪولوراڊو جي شراب]] ۾ اهڙا ڪيترائي قسم شامل آهن، جن کي رياست کان ٻاهر به سٺي مڃتا ملي آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jackenthal |first=Stefani |url=http://travel.nytimes.com/2008/10/05/travel/05biking.html |title=Biking Colorado's Wine Country |website=Travel.nytimes.com |location=New York City |date=October 5, 2008 |access-date=June 5, 2011 |archive-date=April 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429091726/http://travel.nytimes.com/2008/10/05/travel/05biking.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; روايتي ''[[ويٽس ويني فيرا]]'' انگورن سان گڏوگڏ چيرين، آڙون، آلوبخارن ۽ ماکيءَ مان تيار ٿيندڙ شرابن سبب ڪولوراڊو جي شرابن کي معيار جي لحاظ کان قومي ۽ بين الاقوامي سطح تي اعليٰ انعام مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Jefferson Cup Invitational Wine Competition&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.thejeffersoncup.com |title=The Jefferson Cup Invitational Wine Competition |publisher=Thejeffersoncup.com |date=November 24, 2010 |access-date=June 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501072251/http://www.thejeffersoncup.com/ |archive-date=May 1, 2011 }}&lt;/ref&gt; ڪولوراڊو جا انگور پوکڻ وارا علائقا آمريڪا جي سڀ کان اوچين [[انگورن جي باغ|انگورن جي باغن]] تي مشتمل آهن،&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.winesandvines.com/template.cfm?section=features&amp;content=48734 |title=Wine Industry Feature Articles—Is Colorado the New Washington? |publisher=Winesandvines.com |access-date=June 5, 2011 |archive-date=May 1, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501060737/http://www.winesandvines.com/template.cfm?section=features&amp;content=48734 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جتي رياست ۾ اڪثر [[انگور پوکڻ]] {{convert|4000|and|7000|ft|m|0}} [[سمنڊ جي سطح کان اوچائي|سمنڊ جي سطح کان اوچائي]] تي ڪئي ويندي آهي. جبلائي [[آبهوا]] گرم اونهاري جا ڏينهن ۽ ٿڌيون راتيون مهيا ڪري ٿي. ڪولوراڊو ۾ [[گرانڊ وئلي اي وي اي]] ۽ [[ويسٽ ايلڪس اي وي اي]] نالي ٻه سرڪاري [[آمريڪي انگور پوکڻ وارو علائقو|آمريڪي انگور پوکڻ وارا علائقا]] آهن،&lt;ref name=&quot;Alcohol and Tobacco Tax and Trade Bureau&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ttb.gov/appellation/us_by_ava.pdf |title=Alcohol and Tobacco Tax and Trade Bureau : U.S. Department of the Treasury: Tables |website=Ttb.gov |access-date=April 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319073548/http://ttb.gov/appellation/us_by_ava.pdf |archive-date=March 19, 2015 }}&lt;/ref&gt; جتي رياست جا اڪثر انگورن جا باغ واقع آهن. تنهن هوندي به، [[فرنٽ رينج]] سان گڏ شراب خانا تيزيءَ سان وڌي رهيا آهن.&lt;ref name=&quot;Colorado Wine Industry Development Board&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.coloradowine.com/overview.html |title=Colorado Wine Industry Development Board |publisher=Coloradowine.com |access-date=June 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428212220/http://www.coloradowine.com/overview.html |archive-date=April 28, 2011 }}&lt;/ref&gt; 2018ع ۾ [[وائن انٿوزيئسٽ ميگزين]]، [[ميسا ڪائونٽي، ڪولوراڊو|ميسا ڪائونٽي]] ۾ واقع ڪولوراڊو جي [[گرانڊ وئلي اي وي اي]] کي دنيا جي بهترين ڏهن شراب سياحتي منزلن مان هڪ قرار ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.winemag.com/top-10-wine-travel-getaways-2018/grand-valley-colorado-usa/ |title=Grand Valley, Colorado |website=Wine Enthusiast |access-date=February 6, 2018 |archive-date=February 7, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180207063007/https://www.winemag.com/top-10-wine-travel-getaways-2018/grand-valley-colorado-usa/ }}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو ڪيترين ئي قومي سطح تي مشهور [[ننڍيون بيئر ٺاهڻ واريون ڪارخانا|ننڍين بيئر ٺاهيندڙ ڪارخانن]] جو گهر آهي،&lt;ref&gt;{{cite web |title=Colorado beer.org |publisher=coloradobeer.org |access-date=January 24, 2013 |url=http://coloradobeer.org/ |archive-date=January 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130109050317/http://coloradobeer.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جن ۾ [[نيو بيلجيم بريونگ ڪمپني]]، [[اوڊيل بريونگ ڪمپني]] ۽ [[گريٽ ڊوائڊ بريونگ ڪمپني]] شامل آهن. اتر ڪولوراڊو جو علائقو، جيڪو [[ڊينور]]، [[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]] ۽ [[فورٽ ڪولنز]] جي وچ ۽ ڀرپاسي ۾ واقع آهي، دستڪاري بيئر ٺاهيندڙ ڪارخانن جي گهڻي تعداد سبب &quot;بيئر جي نيپا وئلي&quot; جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;The Denver Beer Triangle&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.denver.org/what-to-do/colorado-day-trips/denver-beer-triangle |title=The Denver Beer Triangle |publisher=Denver.org |access-date=June 18, 2013 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705180211/http://www.denver.org/what-to-do/colorado-day-trips/denver-beer-triangle |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ماريجوانا ۽ هيمپ ===

ڪولوراڊو [[ڀنگ (نشو)|ڀنگ]] (ماريجوانا) جي [[تفريحي نشي جو استعمال|سياحت]] لاءِ کليل آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Land Water People Time (Cultural Guide) |url=http://www.santafenewmexican.com/life/travel/a-new-rocky-mountain-high-colorado-open-for-cannabis-tourism/article_dd6187a4-d20e-5ba3-8c9a-3b4022235184.html |title=A new Rocky Mountain high: Colorado open for cannabis tourism—The Santa Fe New Mexican: Travel |newspaper=The Santa Fe New Mexican |date=February 11, 2014 |access-date=April 1, 2016 |archive-date=May 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502065730/http://www.santafenewmexican.com/life/travel/a-new-rocky-mountain-high-colorado-open-for-cannabis-tourism/article_dd6187a4-d20e-5ba3-8c9a-3b4022235184.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2012ع ۾ [[ڪولوراڊو ترميم 64|رياستي ترميم 64]] جي منظوريءَ سان، ڪولوراڊو يونين جي پهرين رياست بڻجي وئي، جنهن [[آمريڪي دائره اختيار موجب ڀنگ جي قانوني حيثيت|ماريجوانا کي قانوني]] ڪيو: [[آمريڪا ۾ طبي ڀنگ|طبي]] استعمال لاءِ 2000ع ۾، صنعتي استعمال لاءِ ([[هيمپ]] ڏانهن اشارو، 2012ع ۾)، ۽ [[2012ع ڪولوراڊو ترميم 64|تفريحي]] استعمال لاءِ 2012ع ۾. ڪولوراڊو جي ماريجوانا صنعت 2016ع ۾ 1.31 ارب آمريڪي ڊالرن جي ماريجوانا وڪرو ڪئي ۽ 2017ع جي پهرين ٽن چوٿائين ۾ 1.26&amp;nbsp;ارب آمريڪي ڊالرن جي وڪرو ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cdor.colorado.gov/data-and-reports/marijuana-data/marijuana-sales-reports |title=Marijuana Sales Reports—Department of Revenue |website=www.colorado.gov }}&lt;/ref&gt; رياست 2016ع ۾ قانوني ماريجوانا جي وڪري مان ٽيڪس، فيس ۽ لائسنس جي آمدني طور 194 ملين آمريڪي ڊالر حاصل ڪيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.colorado.gov/pacific/revenue/colorado-marijuana-tax-data |title=Marijuana Tax Data—Department of Revenue |website=www.colorado.gov |date=July 22, 2014 |access-date=April 7, 2016 |archive-date=April 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404065511/https://www.colorado.gov/pacific/revenue/colorado-marijuana-tax-data }}&lt;/ref&gt; ڪولوراڊو هيمپ کي ٻوٽي جي ڪنهن به اهڙي حصي طور ضابطو ڪري ٿو، جنهن ۾ ٽي ايڇ سي 0.3٪ کان گهٽ هجي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ag.colorado.gov/plants/hemp |title=Industrial Hemp &amp;#124; Department of Agriculture—Plants |website=Colorado.gov |date=March 30, 2015 |access-date=April 1, 2016 |archive-date=August 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826025810/https://www.colorado.gov/pacific/agplants/industrial-hemp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

4 اپريل 2014ع تي، ڪولوراڊو جي صنعتي هيمپ پروگرام جي نگراني بابت سينيٽ بل 14–184 پهريون ڀيرو پيش ڪيو ويو، جيڪو آخرڪار 31 مئي 2014ع تي گورنر جان هيڪنلوپر جي صحيحن سان قانون بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Colorado Senate Bill 14-184 |url=http://openstates.org/co/bills/2014A/SB14-184/ |access-date=October 13, 2014 |archive-date=October 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018030420/http://openstates.org/co/bills/2014A/SB14-184/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== طبي استعمال ====

7 نومبر 2000ع تي ڪولوراڊو جي 54٪ ووٽرن ترميم 20 منظور ڪئي، جنهن ڪولوراڊو رياست جي آئين ۾ ترميم ڪري [[ڀنگ جو طبي استعمال|ماريجوانا جي طبي استعمال]] جي اجازت ڏني.&lt;ref name=&quot;norml-co&quot;&gt;{{cite web |url=http://norml.com/index.cfm?Group_ID=3391 |title=Active State Medical Marijuana Programs—NORML |publisher=norml.com |access-date=June 4, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503160619/http://norml.com/index.cfm?Group_ID=3391 |archive-date=May 3, 2008 }}&lt;/ref&gt; هيٺين حدن اندر مريض جو ماريجوانا جو طبي استعمال قانوني آهي:
* (I) ماريجوانا جي استعمال لائق صورت جا {{convert|2|oz}} کان وڌيڪ نه؛ ۽
* (II) ماريجوانا جا ٻارهن ٻوٽن کان وڌيڪ نه، جن مان ڇهه يا گهٽ پڪا، گل ڪندڙ ٻوٽا هجن، جيڪي ماريجوانا جي استعمال لائق صورت پيدا ڪري رهيا هجن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nationalfamilies.org/guide/colorado20-full.html |title=Full Text of Colorado Amendment 20—Medical Use of Marijuana 2000 |website=Nationalfamilies.org |access-date=April 1, 2016 |archive-date=April 12, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412014416/http://www.nationalfamilies.org/guide/colorado20-full.html }}&lt;/ref&gt;
هن وقت ڪولوراڊو &quot;اٺ طبي حالتون&quot; درج ڪيون آهن، جن لاءِ مريض ماريجوانا استعمال ڪري سگهن ٿا: ڪينسر، گلوڪوما، ايڇ آءِ وي/ايڊز، عضلاتي ڇڪتاڻ، دورا، شديد سور، شديد الٽي ۽ ڪيڪيڪسيا، يا نمايان وزن گهٽجڻ ۽ عضلاتي ڪمزوري.&lt;ref name=Young&gt;{{Citation |last=Young |first=Saundra |date=August 7, 2013 |title=Marijuana stops child's severe seizures |publisher=[[سي اين اين]] |url=http://www.cnn.com/2013/08/07/health/charlotte-child-medical-marijuana/ |access-date=January 1, 2014 |archive-date=December 23, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223022528/http://www.cnn.com/2013/08/07/health/charlotte-child-medical-marijuana |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گورنر هجڻ دوران، [[جان هيڪنلوپر]] رياست جي 13&amp;nbsp;ملين آمريڪي ڊالرن واري &quot;ميڊيڪل ماريجوانا پروگرام ڪيش فنڊ&quot;&lt;ref name=MMPCF&gt;{{Citation |year=2014 |title=Colorado laws about Medical Marijuana |publisher=Colorado Department of Public Health and Environment |url=https://www.colorado.gov/cs/Satellite/CDPHE-CHEIS/CBON/1251593017076 |access-date=January 1, 2014 |archive-date=January 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104212929/http://www.colorado.gov/cs/Satellite/CDPHE-CHEIS/CBON/1251593017076 |url-status=live}} Several links are found, including .PDF documents to download.&lt;/ref&gt; مان لڳ ڀڳ اڌ رقم 2014ع جي بجيٽ ۾ طبي تحقيق لاءِ مختص ڪئي.&lt;ref name=Markus&gt;{{Citation |last=Markus |first=Ben |date=November 26, 2013 |title=Colorado to spend millions researching medical marijuana benefits |work=Colorado Public Radio |publisher=[[ڪولوراڊو پبلڪ ريڊيو]] |url=https://www.cpr.org/news/story/colorado-spend-millions-researching-medical-marijuana-benefits |access-date=January 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108235138/https://www.cpr.org/news/story/colorado-spend-millions-researching-medical-marijuana-benefits |archive-date=January 8, 2014 }}&lt;/ref&gt; 2018ع تائين، ميڊيڪل ماريجوانا پروگرام ڪيش فنڊ &quot;رياست ۾ ڀنگ جي پئسن جو سڀ کان وڏو ذخيرو&quot; هو ۽ ان کي اهڙن پروگرامن لاءِ استعمال ڪيو ويو، جن ۾ آٽزم جي علامتن کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ ٻارن بابت استعمالن تي تحقيق شامل هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.denverpost.com/2018/12/30/colorado-marijuana-tax-cash-fund-general-assembly/ |title=Almost half of Colorado's marijuana money can go wherever lawmakers wish |date=December 30, 2018 |work=The Denver Post |location=[[ڊينور]] |access-date=November 11, 2020 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112195837/https://www.denverpost.com/2018/12/30/colorado-marijuana-tax-cash-fund-general-assembly/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== تفريحي استعمال ====

6 نومبر 2012ع تي ووٽرن بالغن لاءِ ماريجوانا جي &quot;ذاتي استعمال&quot; کي تحفظ ڏيڻ لاءِ رياستي آئين ۾ ترميم ڪئي، جنهن تحت ماريجوانا کي [[الڪوحل (نشو)|الڪوحل]] جهڙي طريقي سان ضابطو ڪرڻ لاءِ هڪ ڍانچو قائم ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://aclu-co.org/aclu-joins-campaign-to-regulate-marijuana-like-alcohol/ |title=ACLU Joins Campaign To Regulate Marijuana Like Alcohol—ACLU—Colorado |website=Aclu-co.org |date=September 14, 2011 |access-date=April 1, 2016 |archive-date=March 26, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326175000/http://aclu-co.org/aclu-joins-campaign-to-regulate-marijuana-like-alcohol/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ڪولوراڊو، ۽ ان جي ذريعي آمريڪا، ۾ پهريون ڀيرو تفريحي ماريجوانا جا دڪان 1 جنوري 2014ع تي کليا.&lt;ref name=Healy&gt;{{cite news |last=Healy |first=Jack |title=Colorado Stores Throw Open Their Doors to Pot Buyers |url=https://www.nytimes.com/2014/01/02/us/colorado-stores-throw-open-their-doors-to-pot-buyers.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2014/01/02/us/colorado-stores-throw-open-their-doors-to-pot-buyers.html |archive-date=January 1, 2022 |url-access=limited |work=The New York Times |date=January 2014 |access-date=January 1, 2014}}{{cbignore }}&lt;/ref&gt;

== آمدورفت ==
{{Main|ڪولوراڊو ۾ آمدورفت}}

[[File:&quot;Welcome to Colorful Colorado&quot; state welcome sign along Interstate 70, entering from Utah (2006).jpg|thumb|left|ڪولوراڊو رياست جي آجيان وارو سائن]]

مسافرن جي لحاظ کان ڪولوراڊو ۾ آمدورفت جو بنيادي ذريعو ان جو شاهراهن وارو نظام آهي. [[ڪولوراڊو ۾ انٽر اسٽيٽ 25|انٽر اسٽيٽ 25]] (I-25) رياست جي اتر–ڏکڻ واري مکيه شاهراهه آهي، جيڪا پويبلو، ڪولوراڊو اسپرنگس، ڊينور ۽ فورٽ ڪولنز کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿي ۽ اتر طرف وائيومنگ ۽ ڏکڻ طرف نيو ميڪسيڪو تائين وڃي ٿي. [[ڪولوراڊو ۾ انٽر اسٽيٽ 70|انٽر اسٽيٽ 70]] (I-70) اوڀر–اولهه طرف ويندڙ مکيه شاهراهي رستو آهي. اها گرينڊ جنڪشن ۽ جبلائي آبادين کي ڊينور سان ڳنڍي ٿي ۽ پوءِ يوٽا ۽ ڪينساس ۾ داخل ٿئي ٿي. رياست ۾ آمريڪي ۽ ڪولوراڊو شاهراهن جو هڪ وسيع ڄار موجود آهي، جيڪو رياست جي سڀني اهم علائقن تائين رسائي فراهم ڪري ٿو. ڪيترائي ننڍا شهر صرف ضلعي روڊن وسيلي هن شاهراهي ڄار سان ڳنڍيل آهن.

[[File:DIA.jpg|thumb|right|ڊينور بين الاقوامي هوائي اڏي جي مکيه ٽرمينل، جيڪا [[فرنٽ رينج]] جي چوٽين جو تاثر پيش ڪري ٿي.]]

[[ڊينور بين الاقوامي هوائي اڏو]] (DIA) مسافرن جي اچ وڃ جي لحاظ کان آمريڪا جو ٽيون مصروف ترين گهريلو ۽ دنيا جو ٽيون مصروف ترين بين الاقوامي هوائي اڏو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://aci.aero/2022/04/11/the-top-10-busiest-airports-in-the-world-revealed/ |title=The top 10 busiest airports in the world revealed |publisher=[[Airports Council International]] |access-date=April 20, 2022 |date=April 11, 2022 |archive-date=April 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418192251/https://aci.aero/2022/04/11/the-top-10-busiest-airports-in-the-world-revealed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ڊي آءِ اي ڪولوراڊو ۾ تجارتي هوائي آمدورفت جو سڀ کان وڏو مقدار سنڀالي ٿو ۽ شڪاگو ۽ پئسفڪ سامونڊي ڪناري جي وچ ۾ آمريڪا جو سڀ کان وڌيڪ مصروف مرڪزي هوائي اڏو آهي، جنهن ڪري ڊينور اولهه آمريڪا ۾ مسافرن جي رابطي لاءِ سڀ کان اهم هوائي اڏو بڻيل آهي.

عوامي آمدورفت جون بس خدمتون شهرن جي اندر ۽ شهرن جي وچ ۾ ٻنهي لاءِ موجود آهن، جن ۾ ڊينور ميٽرو علائقي جون آر ٽي ڊي خدمتون شامل آهن. [[ريجنل ٽرانسپورٽيشن ڊسٽرڪٽ]] (RTD)، [[ڊينور ميٽروپوليٽن علائقو|ڊينور ميٽروپوليٽن علائقي]] ۾ مشهور [[آر ٽي ڊي بس اينڊ ريل]] آمدورفت جو نظام هلائي ٿو. جنوري 2013ع مطابق آر ٽي ڊي جي ريل نظام وٽ 170 هلڪي ريل جون گاڏيون هيون، جيڪي {{convert|47|mi|km}} ڊگهي ريل پٽڙي تي خدمتون سرانجام ڏينديون هيون. مقامي عوامي آمدورفت کان علاوه شهرن جي وچ ۾ بس خدمتون [[برلنگٽن ٽريل ويز]]، [[بسٽينگ]] ۽ [[گري هائونڊ لائينز]] طرفان مهيا ڪيون وڃن ٿيون.

[[File:California Zephyr--Eastbound meets Westbound in Glenwood Canyon.jpg|thumb|اولهه ۽ اوڀر ڏانهن ويندڙ ''[[ڪيليفورنيا زيفر]]'' ٽرينون [[گلين ووڊ ڪينيَن]] ۾ هڪ ٻئي سان ملن ٿيون.]]

[[ايم ٽريڪ]] ڪولوراڊو ۾ ٻه مسافر ريل خدمتون هلائي ٿي: ''[[ڪيليفورنيا زيفر]]'' ۽ ''[[سائوٿ ويسٽ چيف]]''. دنيا جي ريلوي تاريخ ۾ ڪولوراڊو جو اهم ڪردار خاص طور [[ڊينور اينڊ ريو گرانڊي ويسٽرن ريل روڊ]] ذريعي نمايان ٿيو، جيڪا 1870ع ۾ قائم ٿي ۽ جبلائي ريلوي بابت بنيادي معيار قائم ڪيا. 1988ع ۾ &quot;ريو گرانڊي&quot; کي ان جي گڏيل مالڪ [[فلپ آنشٽز]] طرفان حاصل ڪري [[سدرن پئسفڪ ريل روڊ]] ۾ ضم ڪيو ويو. 11 سيپٽمبر 1996ع تي آنشٽز گڏيل ڪمپني [[يونين پئسفڪ ريل روڊ]] کي وڪڻي ڇڏي، جنهن سان آمريڪا جو سڀ کان وڏو ريلوي نيٽورڪ وجود ۾ آيو. هي وڪرو جزوي طور [[برلنگٽن ناردرن]] ۽ [[سانتا في ريلوي]] جي اڳوڻي انضمام جي جواب ۾ ٿيو، جنهن سان وڏي برلنگٽن ناردرن اينڊ سانتا في ريلوي (BNSF) ٺهي هئي، جيڪا اولهه آمريڪا ۾ يونين پئسفڪ جي مکيه مقابلي ڪندڙ هئي. يونين پئسفڪ ۽ BNSF ٻنهي جون ڪولوراڊو ۾ مال بردار ريل جون وسيع خدمتون آهن.

ڪولوراڊو جي مال بردار ريلوي نيٽورڪ ۾ ڪلاس I جي 2,688 ميل ڊگهيون ريل پٽڙيون شامل آهن. اهو آمريڪي معيشت لاءِ انتهائي اهم آهي، ڇاڪاڻ ته اهو توانائي، زراعت، کان کني، صنعتي شين، عام مال ۽ تيار ڪيل شين کي اوڀر، وچولهه آمريڪا ۽ پئسفڪ سامونڊي ڪناري وارين رياستن جي وچ ۾ منتقل ڪرڻ لاءِ هڪ اهم رڳ جو ڪم ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aar.org/keyissues/Pages/Railroads-And-States.aspx |title=Railroads and States |publisher=Aar.org |access-date=July 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130606044205/https://www.aar.org/keyissues/Pages/Railroads-And-States.aspx |archive-date=June 6, 2013 }}&lt;/ref&gt;

آگسٽ 2014ع ۾ ڪولوراڊو انهن [[پرڏيهي (قانون)|غير ملڪي ماڻهن]] کي ڊرائيونگ لائسنس جاري ڪرڻ شروع ڪيا، جيڪي [[آمريڪا ڏانهن غير قانوني لڏپلاڻ|آمريڪا ۾ قانوني حيثيت کان سواءِ]] رهندا هئا، پر ڪولوراڊو ۾ مقيم هئا.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nicholson |first=Kieran |date=August 1, 2014 |title=Immigrants here illegally begin receiving Colorado driver licenses |url=http://www.denverpost.com/news/ci_26257608/immigrants-here-illegally-begin-receiving-colorado-driver-licenses |newspaper=Denver Post |access-date=August 1, 2014 |archive-date=August 3, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803101341/http://www.denverpost.com/news/ci_26257608/immigrants-here-illegally-begin-receiving-colorado-driver-licenses |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سيپٽمبر 2014ع ۾ [[ڪي سي اين سي]] ٻڌايو ته 524 غير شهري ماڻهن کي ڪولوراڊو جا اهي عام ڊرائيونگ لائسنس جاري ڪيا ويا، جيڪي عام طور ڪولوراڊو ۾ رهندڙ آمريڪي شهرين کي جاري ڪيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=524 Non-Citizens Received Regular Colorado Driver's Licenses, DMV Says |url=http://denver.cbslocal.com/2014/09/12/524-non-citizens-received-regular-colorado-drivers-licenses-dmv-says/ |newspaper=KCNC |location=Denver |date=September 12, 2014 |access-date=February 19, 2015 |archive-date=February 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220093340/http://denver.cbslocal.com/2014/09/12/524-non-citizens-received-regular-colorado-drivers-licenses-dmv-says/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== تعليم ==
{{main|ڪولوراڊو جي ڪاليجن ۽ يونيورسٽين جي فهرست|ڪولوراڊو جي هاءِ اسڪولن جي فهرست}}

{{See also|ڪولوراڊو جي اسڪولي ضلعن جي جدول|ڪولوراڊو جي چارٽر اسڪولن جي جدول|اوراريا ڪيمپس}}

ڪولوراڊو علائقي ۾ [[آمريڪا ۾ اعليٰ تعليم|اعليٰ تعليم]] جو پهريون ادارو [[ڪولوراڊو سيمينري]] هو، جيڪو [[ميٿوڊسٽ ايپسڪوپل چرچ]] طرفان 16 نومبر 1864ع تي کوليو ويو. هي سيمينري 1867ع ۾ بند ٿي وئي، پر 1880ع ۾ ٻيهر [[ڊينور يونيورسٽي]] جي نالي سان کولي وئي. 1870ع ۾ [[جارج ميڪسويل رينڊل]]، جيڪو [[آمريڪا جي ايپسڪوپل چرچ|ايپسڪوپل چرچ]] جي [[ڪولوراڊو جي ايپسڪوپل ڊائيوسز|ڪولوراڊو ۽ ڀرپاسي وارن علائقن جي مشنري ضلعي]] جو بشپ هو، انهن ادارن مان پهريون قائم ڪيو، جيڪي بعد ۾ [[ڪولوراڊو يونيورسٽي اسڪولز]] بڻيا. انهن ۾ 1873ع ۾ قائم ٿيل ''ٽيريٽوريل اسڪول آف مائنز'' پڻ شامل هو، جيڪو 1874ع ۾ ڪولوراڊو علائقي کي وڪرو ڪيو ويو. شروعات ۾ اهي سڀئي ادارا ايپسڪوپل چرچ جي انتظام هيٺ هلندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.calvarygolden.net/history |title=A Brief History of Calvary Church |access-date=April 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160601235528/http://www.calvarygolden.net/history |archive-date=June 1, 2016 |location=[[گولڊن، ڪولوراڊو|گولڊن، ڪولوراڊو]] |publisher=Calvary Episcopal Church }}&lt;/ref&gt; 1861ع جي علائقائي قانون موجب بولڊر ۾ هڪ سرڪاري يونيورسٽي قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو، پر [[ڪولوراڊو بولڊر يونيورسٽي]] جو بنياد 1876ع تائين نه پيو.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/University-of-Colorado |title=University of Colorado |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |editor=Chelsey Parrott-Sheffer |access-date=March 25, 2021 |archive-date=April 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416162303/https://www.britannica.com/topic/University-of-Colorado |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1876ع جي قانون تحت ٽيريٽوريل اسڪول آف مائنز جو نالو بدلائي [[ڪولوراڊو اسڪول آف مائنز]] رکيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Colorado-School-of-Mines |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |title=Colorado School of Mines |access-date=March 25, 2021 |archive-date=May 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516194337/https://www.britannica.com/topic/Colorado-School-of-Mines |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1870ع جي هڪ ٻئي علائقائي قانون تحت ''ايگريڪلچرل ڪاليج آف ڪولوراڊو'' قائم ڪيو ويو، جيڪو 1879ع ۾ کليو.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Colorado-State-University-Colorado |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |title=Colorado State University |access-date=March 25, 2021 |archive-date=April 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415062342/https://www.britannica.com/topic/Colorado-State-University-Colorado |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1935ع ۾ ان جو نالو ''ڪولوراڊو اسٽيٽ ڪاليج آف ايگريڪلچر اينڊ ميڪينڪ آرٽس'' رکيو ويو، ۽ 1957ع ۾ اهو [[ڪولوراڊو اسٽيٽ يونيورسٽي]] بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=College History |url=https://www.chhs.colostate.edu/about/college-history/ |access-date=April 30, 2026 |website=[[ڪولوراڊو اسٽيٽ يونيورسٽي]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جو پهريون [[آمريڪا جي ڪيٿولڪ يونيورسٽين ۽ ڪاليجن جي فهرست|ڪيٿولڪ ڪاليج]] [[سوسائٽي آف جيسس|جيسوئيٽ]] ''سيڪريڊ هارٽ ڪاليج'' هو، جيڪو 1877ع ۾ نيو ميڪسيڪو ۾ قائم ٿيو، 1884ع ۾ [[موريسن، ڪولوراڊو|موريسن]] منتقل ٿيو ۽ 1887ع ۾ ڊينور پهتو. 1921ع ۾ ڪاليج جو نالو ''ريجس ڪاليج'' ۽ 1991ع ۾ [[ريجس يونيورسٽي]] رکيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.regis.edu/about/history-mission/our-history |title=Our History |publisher=[[ريجس يونيورسٽي]] |access-date=March 25, 2021 |archive-date=April 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419100859/https://www.regis.edu/about/history-mission/our-history |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1 اپريل 1924ع تي، هٿياربند شاگردن ڪيمپس جي نگراني ڪئي، جڏهن اتي هڪ [[صليب ساڙڻ]] وارو نشان مليو، جيڪو ريجس ڪاليج ۽ مقامي طور طاقتور ''ڪو ڪلڪس ڪلان'' جي وچ ۾ وڌندڙ ڇڪتاڻ جي انتها هئي.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://issuu.com/regisuniversity/docs/regis_20alumni_20magazine_20fall_20 |title=The Hooded Empire: Remembering the Catholic Clash with the Ku Klux Klan in the 1920s |magazine=Regis University Alumni Magazine |last=Graham |first=Luke |date=Fall 2017 |access-date=March 25, 2021 |location=[[ڊينور]] |pages=14–17 |archive-date=August 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813005351/https://issuu.com/regisuniversity/docs/regis_20alumni_20magazine_20fall_20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1950ع ۾ ''سروس اڪيڊمي بورڊ'' جي جائزي کان پوءِ اهو فيصلو ڪيو ويو ته [[آمريڪي فوجي اڪيڊمي]] ۽ [[آمريڪي بحري اڪيڊمي]] سان گڏ هڪ ٽئين اڪيڊمي جي ضرورت آهي، جيڪا نئين آزاد ٿيل هوائي فوج لاءِ ڪميشن يافته آفيسر تيار ڪري. 1 اپريل 1954ع تي صدر [[ڊوائيٽ آئزنهاور]] هڪ قانون تي صحيحون ڪيون، جنهن تحت [[آمريڪي هوائي فوج اڪيڊمي]] قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=9G8pAAAAIBAJ&amp;pg=6899%2C3318710 |newspaper=Spokesman-Review |location=Spokane, Washington |agency=Associated Press |title=Air Force Academy Act signed by Eisenhower |date=April 2, 1954 |page=1 |access-date=March 25, 2021 |archive-date=February 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227145749/https://news.google.com/newspapers?id=9G8pAAAAIBAJ&amp;pg=6899%2C3318710 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ئي سال ڪولوراڊو اسپرنگس کي هن نئين اداري جي ميزباني لاءِ چونڊيو ويو. 1955ع ۾ قيام کان وٺي، جيستائين ڪولوراڊو اسپرنگس ۾ مناسب عمارتون ٺهي 1958ع ۾ کليون، تيستائين هوائي فوج اڪيڊمي ڊينور جي [[لووري هوائي فوجي اڏو|لووري هوائي فوجي اڏي]] مان هلندي رهي. ڪولوراڊو اسپرنگس واري ڪيمپس جي افتتاح کان پوءِ ڪيڊٽ نئين ڪيمپس ڏانهن منتقل ٿيا، جيتوڻيڪ اهو مڪمل فوجي سامان سان گڏ پيادل مارچ جي صورت ۾ نه هو، جيئن ڪجهه شهري ۽ ڪيمپس سان لاڳاپيل روايتون دعويٰ ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.usafa.org/Heritage/MarchIn |title=March-In Mystery Unraveled |publisher=Association of Graduates, United States Air Force Academy |last=Simon |first=Lt. Col. (Ret.) Steven A. |access-date=March 25, 2021 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308115114/https://www.usafa.org/Heritage/MarchIn |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[آمريڪي خلائي فوج]] جي آفيسرن جو پهريون دستو، جيڪو هوائي فوج اڪيڊمي مان فارغ ٿيو، 18 اپريل 2020ع تي ڪميشن حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.spaceforce.mil/News/Article/2155498/space-force-welcomes-first-academy-graduates-to-its-ranks/ |title=Space Force welcomes first academy graduates to its ranks |date=April 18, 2020 |access-date=April 6, 2021 |publisher=[[آمريڪي خلائي فوج]] |work=U.S. Space Force Public Affairs |archive-url=https://web.archive.org/web/20201223224135/http://www.spaceforce.mil/News/Article/2155498/space-force-welcomes-first-academy-graduates-to-its-ranks/ |archive-date=December 23, 2020 }}&lt;/ref&gt;

== مقامي ماڻهو ==
[[File:Southern Ute Tribal Administration Building.JPG|thumb|[[سدرن يوٽ قبائلي انتظامي عمارت]]]]
[[File:Mesa-Verde---Cliff-Palace-in 1891 - edit1.jpg|thumb|[[ميسا ورڊي قومي پارڪ|ميسا ورڊي]] ۾ واقع [[ڪلف پيلس]] جا کنڊر، جن جي 1891ع ۾ [[گسٽاف نورڊنسڪيولڊ]] تصوير ڪڍي]]
:''ڏسو [[سانچو:ڪولوراڊو جا مقامي ماڻهو|ڪولوراڊو جا مقامي ماڻهو]]''

ڪولوراڊو ۾ هن وقت رهيل ٻه [[انڊين ريزرويشن|مقامي آمريڪي ريزرويشنون]] [[سدرن يوٽ انڊين ريزرويشن]] (1873ع؛ [[يوٽ ٻولي]]: ''Kapuuta-wa Moghwachi Núuchi-u'') ۽ [[يوٽ مائونٽن يوٽ انڊين ريزرويشن]] (1940ع؛ يوٽ ٻولي: ''Wʉgama Núuchi'') آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Colorado Commission of Indian Affairs {{!}} Office of Lieutenant Governor Dianne Primavera |url=https://ltgovernor.colorado.gov/programs/colorado-commission-of-indian-affairs |access-date=April 2, 2026 |website=ltgovernor.colorado.gov}}&lt;/ref&gt;

ڪولوراڊو جون ٻه ختم ڪيل انڊين ريزرويشنون [[شيئن ۽ اراپاهو انڊين ريزرويشن]] (1851ع–1870ع) ۽ [[يوٽ انڊين ريزرويشن]] (1855ع–1873ع) هيون.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Treaty of Fort Wise {{!}} Colorado Encyclopedia |url=https://coloradoencyclopedia.org/article/treaty-fort-wise |access-date=March 12, 2026 |website=coloradoencyclopedia.org}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}

== فوجي اڏا ==

[[File:Carsongate.JPG|thumb|[[فورٽ ڪارسن]]]]
[[File:PetersonAFB.jpg|thumb|[[پيٽرسن اسپيس فورس بيس]]]]
[[File:USAFA Chapel from terrazzo.JPG|thumb|[[آمريڪي هوائي فوج اڪيڊمي]]]]

ڪولوراڊو ۾ اهم [[فوجي اڏو|فوجي اڏا]] هي آهن:

* [[بڪلي اسپيس فورس بيس]] (1938ع–)
** [[ايئر ريزرو پرسنل سينٽر]] (1953ع–)

* [[فورٽ ڪارسن]] ([[آمريڪي فوج]]، 1942ع–)
** [[پينيون ڪينين مينوور سائيٽ]] (1983ع–)

* [[پيٽرسن اسپيس فورس بيس]] (1942ع–)
** [[شيئن مائونٽن اسپيس فورس اسٽيشن]] (1961ع–)

* [[شريور اسپيس فورس بيس]] (1983ع–)

* [[آمريڪي هوائي فوج اڪيڊمي]] (1954ع–)

ڪولوراڊو جا اڳوڻا فوجي اڏا هي هئا:

* [[اسپينش فورٽ (ڪولوراڊو)|اسپينش فورٽ]] ([[هسپانوي فوج]]، 1819ع–1821ع)
* [[فورٽ ميساچوسٽس (ڪولوراڊو)|فورٽ ميساچوسٽس]] ([[آمريڪي فوج]]، 1852ع–1858ع)
* [[فورٽ گارلينڊ]] ([[آمريڪي فوج]]، 1858ع–1883ع)
* [[ڪيمپ ڪالنز]] ([[آمريڪي فوج]]، 1862ع–1870ع)
* [[فورٽ ليوس (ڪولوراڊو)|فورٽ ليوس]] ([[آمريڪي فوج]]، 1878ع–1891ع)
* [[فورٽ لوگن]] ([[آمريڪي فوج]]، 1887ع–1946ع)
* [[ڪولوراڊو نيشنل گارڊ آرمري]] (1913ع–1933ع)
* [[فٽزسائمنز آرمي اسپتال]] ([[آمريڪي فوج]]، 1918ع–1999ع)
* ڊينور ميڊيڪل ڊيپو ([[آمريڪي فوج]]، 1925ع–1949ع)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.historycolorado.org/location/denver-medical-depot-inner-city-business-park |title=Denver Medical Depot (Inner-city Business Park) |website=historycolorado.org |access-date=September 20, 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804213110/https://www.historycolorado.org/location/denver-medical-depot-inner-city-business-park |archive-date=August 4, 2021 }}&lt;/ref&gt;
* [[لووري هوائي فوجي اڏو]] (1938ع–1994ع)
* [[پويبلو آرمي ايئر بيس]] (1941ع–1948ع)
* [[راڪي مائونٽن آرسنل]] ([[آمريڪي فوج]]، 1942ع–1992ع)
* [[پويبلو ڪيميڪل ڊيپو]] ([[آمريڪي فوج]]، 1942ع–2024ع)
* [[ڪيمپ هيل]] ([[آمريڪي فوج]]، 1942ع–1945ع)
* [[لا هونتا آرمي ايئر فيلڊ]] (1942ع–1946ع)
* [[ليڊويل آرمي ايئر فيلڊ]] (1943ع–1944ع)

{{clear}}

== محفوظ علائقا ==
[[File:Fall05-LongsPeakCU JPG RSZ md.jpg|thumb|[[راڪي مائونٽن قومي پارڪ]] ۾ [[لانگز پيڪ]].]]
{{Main|ڪولوراڊو جي محفوظ علائقن جي فهرست}}

ڪولوراڊو ۾ هيٺيان محفوظ علائقا موجود آهن:
{{Columns-list | colwidth=15em |
* [[ڪولوراڊو جي قومي پارڪن جي فهرست|4 قومي پارڪ]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي يادگارن جي فهرست|9 قومي يادگار]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي تاريخي ماڳن جي فهرست|3 قومي تاريخي ماڳ]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي تفريحي علائقن جي فهرست|2 قومي تفريحي علائقا]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي تاريخي پيچرن جي فهرست|4 قومي تاريخي پيچرا]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي قدرتي پيچرن جي فهرست|1 قومي قدرتي پيچرو]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي ٻيلن جي فهرست|11 قومي ٻيلا]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي گاهن وارن ميدانن جي فهرست|2 قومي گاهه وارا ميدان]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي بياباني علائقن جي فهرست|44 قومي بياباني علائقا]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي تحفظي علائقن جي فهرست|3 قومي تحفظي علائقا]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي جهنگلي جيوت پناهگاهن جي فهرست|8 قومي جهنگلي جيوت پناهگاهون]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي ورثي وارن علائقن جي فهرست|3 قومي ورثي وارا علائقا]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي تاريخي نشانين جي فهرست|26 قومي تاريخي نشانيون]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي قدرتي نشانين جي فهرست|16 قومي قدرتي نشانيون]]
* [[ڪولوراڊو جي جهنگلي ۽ قدرتي دريائن جي فهرست|1 جهنگلي ۽ قدرتي درياهه]]
* [[ڪولوراڊو جي رياستي پارڪن جي فهرست|42 رياستي پارڪ]]
* [[ڪولوراڊو جي رياستي جهنگلي جيوت وارن علائقن جي فهرست|307 رياستي جهنگلي جيوت وارا علائقا]]
* [[ڪولوراڊو جي قدرتي علائقن جي فهرست|93 رياستي قدرتي علائقا]]
* [[ڪولوراڊو جي قومي تفريحي پيچرن جي فهرست|28 قومي تفريحي پيچرا]]
* 1,500 کان وڌيڪ [[ڪولوراڊو ۾ قومي تاريخي ماڳن جي رجسٽر جي فهرست|قومي تاريخي ماڳن جي رجسٽر]] ۾ شامل ماڳ
* [[ڪولوراڊو جي علائقائي پيچرن جي فهرست|6 علائقائي پيچرا]]، ۽ ان کان علاوه ڪيترائي ٻيا قدرتي، تاريخي ۽ تفريحي علائقا.
}}
{{clear}}

== رانديون ==
[[File:Coors field 1.JPG|thumb|172x172px|[[ڪولوراڊو راڪيز]] بيس بال ڪلب [[ڪورس فيلڊ]] ۾]]
[[File:Denver invesco stadium 1.jpg|thumb|172x172px|ڊينور ۾ [[ايمپاور فيلڊ ايٽ مائل هاءِ]]، جيڪو [[ڊينور برانڪوز]] ۽ [[ڊينور آئوٽ لاز]] جو گهريلو ميدان آهي]]
[[File:Pepsi Center.jpg|thumb|172x172px|[[بال ارينا]]، جيڪو [[ڊينور نگٽس]]، [[ڪولوراڊو ايولانش]] ۽ [[ڪولوراڊو ميمٿ]] جو گهريلو ميدان آهي]]
[[File:Dick's Park.jpg|thumb|172x172px|[[ڊڪس اسپورٽنگ گڊز پارڪ]]، جيڪو [[ڪولوراڊو ريپڊز]] جو گهريلو ميدان آهي]]
[[File:Weidner Field from Sierra Madre.jpg|thumb|172x172px|ڪولوراڊو اسپرنگز ۾ [[وائيڊنر فيلڊ]]، جيڪو [[ڪولوراڊو اسپرنگز سوئچ بيڪس ايف سي]] جو گهريلو ميدان آهي]]

{{Main|ڪولوراڊو ۾ رانديون}}

ڪولوراڊو ۾ [[آمريڪا ۽ ڪينيڊا جون وڏيون پيشاور راندين جون ليگون|وڏين پيشاور راندين جي ليگن]] جون پنج ٽيمون آهن، جيڪي سڀئي ڊينور ميٽروپوليٽن علائقي ۾ قائم آهن. ڪولوراڊو سڀ کان گهٽ آبادي وارو اهڙو آمريڪي رياست آهي، جنهن وٽ هر وڏي پيشاور راندين جي ليگ ۾ هڪ فرنچائز موجود آهي.{{citation needed|date=February 2026}}

[[پائڪس پيڪ انٽرنيشنل هل ڪلائيمب]] هڪ مشهور موٽر ريس آهي، جيڪا [[پائڪس پيڪ هاءِ وي]] تي منعقد ڪئي ويندي آهي.{{citation needed|date=February 2026}}

[[چيري هلز ڪنٽري ڪلب]] ڪيترن ئي پيشاور گولف مقابلن جي ميزباني ڪئي آهي، جن ۾ [[يو ايس اوپن (گولف)]]، [[يو ايس سينيئر اوپن]]، [[يو ايس وومينز اوپن]]، [[پي جي اي چيمپئن شپ]] ۽ [[بي ايم ڊبليو چيمپئن شپ (پي جي اي ٽور)|بي ايم ڊبليو چيمپئن شپ]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Palmer |first=Arnold |date=June 11, 2010 |title=A Long Look Back At The 1960 Open |url=http://www.usgamuseum.com/about_museum/news_events/news_article.aspx?newsid=124 |url-status=bot: unknown |access-date=May 14, 2026 |website=USGA Museum |archive-date=August 26, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100826053134/http://www.usgamuseum.com/about_museum/news_events/news_article.aspx?newsid=124 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Billy Horschel Wins the 2014 BMW Championship at Cherry Hills Country Club. |url=https://www.press.bmwgroup.com/usa/article/detail/T0192862EN_US/billy-horschel-wins-the-2014-bmw-championship-at-cherry-hills-country-club?language=en_US |access-date=March 21, 2026 |website=www.press.bmwgroup.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cherry Hills Country Club to Host 2014 BMW Championship |url=https://www.press.bmwgroup.com/usa/article/detail/T0104173EN_US/cherry-hills-country-club-to-host-2014-bmw-championship?language=en_US |access-date=March 21, 2026 |website=www.press.bmwgroup.com}}&lt;/ref&gt;

=== پيشاور راندين جون ٽيمون ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ٽيم
! گهريلو شهر
! پهرين راند
! راند
! ليگ
|-
| [[ڪولوراڊو ايولانش]]
| [[ڊينور]]
| align=right |{{dts|October 6, 1995}}
| [[برفاني هاڪي]]
| [[نيشنل هاڪي ليگ]]
|-
| [[ڪولوراڊو ايگلز]]
| [[لوويلينڊ، ڪولوراڊو|لوويلينڊ]]
| align=right |{{dts|October 17, 2003}}
| برفاني هاڪي
| [[آمريڪن هاڪي ليگ]]
|-
| [[ڪولوراڊو ميمٿ]]
| [[ڊينور]]
| align=right |{{dts|January 3, 2003}}
| [[ليڪراس]]
| [[نيشنل ليڪراس ليگ]]
|-
| [[ڪولوراڊو ريپڊز]]
| [[ڪامرس سٽي، ڪولوراڊو|ڪامرس سٽي]]
| align=right |{{dts|April 13, 1996}}
| [[فٽبال]]
| [[ميجر ليگ ساڪر]]
|-
| [[ڪولوراڊو ريپڊز 2]]
| [[ڊينور]]
| align=right |{{dts|March 27, 2022}}
| فٽبال
| [[ايم ايل ايس نيڪسٽ پرو]]
|-
| [[ڪولوراڊو راڪيز]]
| [[ڊينور]]
| align=right |{{dts|April 5, 1993}}
| [[بيس بال]]
| [[ميجر ليگ بيس بال]]
|-
| [[ڪولوراڊو اسپرنگز سوئچ بيڪس ايف سي]]
| [[ڪولوراڊو اسپرنگز، ڪولوراڊو|ڪولوراڊو اسپرنگز]]
| align=right |{{dts|March 28, 2015}}
| فٽبال
| [[يو ايس ايل چيمپئن شپ]]
|-
| [[ڊينور باربيرينز]]
| [[ڊينور]]
| align=right |{{dts|May 1967|format=hide}}بهار 1967
| [[رگبي يونين]]
| [[آمريڪا ۾ رگبي يونين#علائقائي پريميئرشپس (2013–2016)|پئسفڪ رگبي پريميئرشپ]]
|-
| [[ڊينور برانڪوز]]
| [[ڊينور]]
| align=right |{{dts|September 9, 1960}}
| [[آمريڪي فٽبال]]
| [[نيشنل فٽبال ليگ]]
|-
| [[ڊينور نگٽس]]
| [[ڊينور]]
| align=right |{{dts|September 27, 1967}}
| [[باسڪيٽ بال]]
| [[نيشنل باسڪيٽ بال ايسوسيئيشن]]
|-
| [[ڊينور سمٽ ايف سي]]
| [[ڊينور]]
| align=right |{{dts|March 14, 2026}}
| [[فٽبال]]
| [[نيشنل وومينز ساڪر ليگ]]
|-
| [[گلينڊيل ريپٽرز]]
| [[گلينڊيل، ڪولوراڊو|گلينڊيل]]
| align=right |{{dts|August 2006|format=hide}}سرءُ 2006
| رگبي يونين
| [[ميجر ليگ رگبي]]
|-
| [[گرانڊ جنڪشن راڪيز]]
| [[گرانڊ جنڪشن، ڪولوراڊو|گرانڊ جنڪشن]]
| align=right |{{dts|June 18, 2012}}
| بيس بال
| [[پائينيئر ليگ (بيس بال)|پائينيئر ليگ]]
|-
| [[ناردرن ڪولوراڊو هيل اسٽارم ايف سي]]
| [[ونڊسر، ڪولوراڊو|ونڊسر]]
| align=right |{{dts|April 6, 2022}}
| فٽبال
| [[يو ايس ايل ليگ ون]]
|-
| [[ناردرن ڪولوراڊو اولز]]
| [[ونڊسر، ڪولوراڊو|ونڊسر]]
| align=right |{{dts|May 25, 2022}}
| بيس بال
| [[پائينيئر ليگ (بيس بال)|پائينيئر ليگ]]
|-
| [[راڪي مائونٽن وائبز]]
| [[ڪولوراڊو اسپرنگز، ڪولوراڊو|ڪولوراڊو اسپرنگز]]
| align=right |{{dts|June 2019}}
| بيس بال
| [[پائينيئر ليگ (بيس بال)|پائينيئر ليگ]]
|-
| [[ڪولوراڊو سمٽ]]
| [[گولڊن، ڪولوراڊو|گولڊن]]
| align=right |May 7, 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |title=League {{!}} Page 3 |url=https://watchufa.com/league/game-search |website=WatchUFA |access-date=November 28, 2025 |language=en |archive-date=December 8, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251208063655/https://watchufa.com/league/game-search |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[الٽيميٽ فريسبي]]
| [[الٽيميٽ فريسبي ايسوسيئيشن]]
|}

=== يونيورسٽي رانديون ===
{{Main|ڪولوراڊو ۾ يونيورسٽي راندين جي پروگرامن جي فهرست}}

هيٺيون يونيورسٽيون ۽ ڪاليج [[نيشنل ڪاليجيئيٽ ايٿليٽڪ ايسوسيئيشن]] جي [[اين سي اي اي ڊويزن I|ڊويزن I]] ۾ حصو وٺن ٿا.

{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ڪولوراڊو ۾ اين سي اي اي ڊويزن I جا راندين وارا پروگرام
! ٽيم !! تعليمي ادارو !! شهر !! ڪانفرنس
|-
| [[ايئر فورس فيلڪنز]] || [[آمريڪي هوائي فوج اڪيڊمي]] || [[ڪولوراڊو اسپرنگز، ڪولوراڊو|ڪولوراڊو اسپرنگز]] || [[مائونٽن ويسٽ ڪانفرنس|مائونٽن ويسٽ]]{{efn|ايئر فورس جون ڪجهه ٽيمون انهن راندين ۾ ٻين ڪانفرنسن يا آزاد حيثيت سان مقابلو ڪن ٿيون، جن جي سرپرستي مائونٽن ويسٽ نٿي ڪري:
* باڪسنگ (صرف مردن لاءِ) اين سي اي اي جي منظوري هيٺ نه آهي ۽ آزاد حيثيت سان مقابلو ڪري ٿي.
* فينسنگ (مردن ۽ عورتن ٻنهي لاءِ) پڻ آزاد حيثيت سان مقابلو ڪري ٿي.
* مردن ۽ عورتن جي جمناسٽڪ [[مائونٽن پئسفڪ اسپورٽس فيڊريشن]] ۾ مقابلو ڪن ٿيون.
* مردن جي برفاني هاڪي [[ائٽلانٽڪ هاڪي]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.
* مردن جي ليڪراس [[اي سن ڪانفرنس]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.
* رائيفل ٽيم [[پيٽرياٽ رائيفل ڪانفرنس]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.
* مردن جي فٽبال ۽ عورتن جي ترڻ ۽ ڊائيونگ [[ويسٽرن ايٿليٽڪ ڪانفرنس]] ۾ مقابلو ڪن ٿا.
* مردن جي ريسلنگ [[بگ 12 ڪانفرنس]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.}}
|-
| [[ڪولوراڊو بفيليوز]] || [[ڪولوراڊو يونيورسٽي بولڊر]] || [[بولڊر، ڪولوراڊو|بولڊر]] || [[بگ 12 ڪانفرنس|بگ 12]]{{efn|ڪولوراڊو جون ڪجهه ٽيمون انهن راندين ۾ ٻين ڪانفرنسن ۾ مقابلو ڪن ٿيون، جن جي سرپرستي بگ 12 نٿي ڪري:
* مردن ۽ عورتن جي انڊور ٽريڪ ۽ فيلڊ [[مائونٽن پئسفڪ اسپورٽس فيڊريشن]] ۾ مقابلو ڪن ٿا.
* اسڪائينگ [[راڪي مائونٽن انٽرڪاليجيئيٽ اسڪائي ايسوسيئيشن]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.}}
|-
| [[ڪولوراڊو اسٽيٽ ريمز]] || [[ڪولوراڊو اسٽيٽ يونيورسٽي]] || [[فورٽ ڪالنز، ڪولوراڊو|فورٽ ڪالنز]] || [[مائونٽن ويسٽ ڪانفرنس|مائونٽن ويسٽ]]
|-
| [[ڊينور پائينيئرز]] || [[ڊينور يونيورسٽي]] || [[ڊينور]] || [[نيشنل ڪاليجيئيٽ هاڪي ڪانفرنس|اين سي ايڇ سي]] / [[سمٽ ليگ|سمٽ]]{{efn|ڊينور جون ڪجهه ٽيمون انهن راندين ۾ ٻين ڪانفرنسن ۾ مقابلو ڪن ٿيون، جن جي سرپرستي سمٽ ليگ نٿي ڪري:
* عورتن جي جمناسٽڪ [[بگ 12 ڪانفرنس]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.
* مردن جي برفاني هاڪي [[نيشنل ڪاليجيئيٽ هاڪي ڪانفرنس]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.
* مردن ۽ عورتن جي ليڪراس [[بگ ايسٽ ڪانفرنس]] ۾ مقابلو ڪن ٿا.
* اسڪائينگ [[راڪي مائونٽن انٽرڪاليجيئيٽ اسڪائي ايسوسيئيشن]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.}}
|-
| [[ناردرن ڪولوراڊو بيئرز]] || [[ناردرن ڪولوراڊو يونيورسٽي]] || [[گريلي، ڪولوراڊو|گريلي]] || [[بگ اسڪائي ڪانفرنس|بگ اسڪائي]]{{efn|ناردرن ڪولوراڊو جون ڪجهه ٽيمون انهن راندين ۾ ٻين ڪانفرنسن ۾ مقابلو ڪن ٿيون، جن جي سرپرستي بگ اسڪائي نٿي ڪري:
* بيس بال [[سمٽ ليگ]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.
* عورتن جي ترڻ ۽ ڊائيونگ [[ويسٽرن ايٿليٽڪ ڪانفرنس]] ۾ مقابلو ڪن ٿيون.
* مردن جي ريسلنگ [[بگ 12 ڪانفرنس]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.}}
{{clear}}
|-
| [[ڪولوراڊو ڪاليج ٽائگرز]]
| [[ڪولوراڊو ڪاليج]]
| [[ڪولوراڊو اسپرنگز، ڪولوراڊو|ڪولوراڊو اسپرنگز]]
| [[نيشنل ڪاليجيئيٽ هاڪي ڪانفرنس|اين سي ايڇ سي]] / [[مائونٽن ويسٽ ڪانفرنس|مائونٽن ويسٽ]]{{Efn|ڪولوراڊو ڪاليج بنيادي طور [[اين سي اي اي ڊويزن III]] جو رڪن آهي، پر ان جون ٻه ٽيمون ڊويزن I ۾ مقابلو ڪن ٿيون. مردن جي برفاني هاڪي اين سي ايڇ سي ۾ ۽ عورتن جي فٽبال مائونٽن ويسٽ ڪانفرنس ۾ مقابلو ڪري ٿي.|group=g}}
|}
```

== پڻ ڏسو ==
{{portal|ماحوليات|جاگرافي|حڪومت|تاريخ|آمريڪا|ڪولوراڊو}}

* [[ڪولوراڊو بابت ڪتابيات]]
* [[ڪولوراڊو جي جاگرافي]]
* [[ڪولوراڊو جي تاريخ]]
* [[ڪولوراڊو سان لاڳاپيل مضمونن جو اشاريہ]]
* [[ڪولوراڊو سان لاڳاپيل فهرستن جي فهرست]]
* [[ڪولوراڊو جو خاڪو]]

{{clear}}

== حاشيا ۽ حوالا ==
{{Reflist}}
{{notelist}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;
{{notelist}}

== ذريعا ==

* Josephy Jr., Alvin M. ''The Civil War in the American West''. Alfred A. Knope, 1991. {{ISBN|0-394-56482-0}}
* {{cite book |last1=Leonard |first1=Stephen J. |last2=Noel |first2=Thomas Jacob |title=Denver: Mining Camp to Metropolis |date=1990 |publisher=University Press of Colorado |location=Niwot, Colorado |url=https://archive.org/details/isbn_2900870812407 |access-date=December 16, 2023 |language=English}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

{{Refbegin}}

* ''Explore Colorado, A Naturalist's Handbook'', The Denver Museum of Natural History and Westcliff Publishers, 1995، {{ISBN|1-56579-124-X}} — ڪولوراڊو جي ماحولياتي علائقن بابت هڪ بهترين رهنما.
* ''The Archeology of Colorado'', Revised Edition، E. Steve Cassells، Johnson Books، بولڊر، ڪولوراڊو، 1997، ٽريڊ پيپر بيڪ، {{ISBN|1-55566-193-9}}.
* ''Chokecherry Places, Essays from the High Plains''، Merrill Gilfillan، Johnson Press، بولڊر، ڪولوراڊو، ٽريڊ پيپر بيڪ، {{ISBN|1-55566-227-7}}.
* {{cite book |last=Gunther |first=John |author-link=John Gunther |chapter=–But Scenery Is Not Enough |title=Inside U.S.A. |pages=[https://archive.org/details/insideusa00gunt/page/213 213–226] |location=New York City, London |publisher=[[Harper &amp; Brothers]] |year=1947 |title-link=Inside U.S.A. (book)}}
* ''[[دي ٽائي ديٽ بائنڊز (ناول)|دي ٽائي ديٽ بائنڊز]]''، [[ڪينٽ هارف]]، 1984، هارڊڪور، {{ISBN|0-03-071979-8}} — ڪولوراڊو ۾ زراعت بابت هڪ افسانوي ناول.
* ''Railroads of Colorado: Your Guide to Colorado's Historic Trains and Railway Sites''، Claude Wiatrowski، Voyageur Press، 2002، هارڊڪور، 160 صفحا، {{ISBN|0-89658-591-3}}
* {{cite web |title=Marijuana has huge influence on Colorado tourism, state survey says |url=http://www.denverpost.com/business/ci_29225304/marijuana-has-huge-influence-colorado-tourism-state-survey |work=Denver Post |last=Blevins |first=Jason |date=December 9, 2015 |access-date=September 20, 2021 |archive-date=March 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310062731/http://www.denverpost.com/business/ci_29225304/marijuana-has-huge-influence-colorado-tourism-state-survey |url-status=live }}

{{Refend}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{sister project links|auto=yes}}
{{EB1911 poster|Colorado}}

=== رياستي حڪومت ===

* [https://www.colorado.gov/ ڪولوراڊو رياست]
** [https://www.colorado.com/other-tourism-organizations/colorado-tourism-office ڪولوراڊو سياحتي آفيس]
** [https://www.historycolorado.org/ هسٽري ڪولوراڊو]
*** [https://coloradoencyclopedia.org/ ڪولوراڊو انسائيڪلوپيڊيا] (جزوي طور هسٽري ڪولوراڊو جي سرپرستي هيٺ)

=== وفاقي حڪومت ===

* [https://web.archive.org/web/20080516020504/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=CO ڪولوراڊو بابت توانائي ۽ ماحولياتي انگ اکر]
* [https://web.archive.org/web/20070218175148/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=CO يو ايس جي ايس: ڪولوراڊو بابت حقيقتون، حقيقي وقت جا جاگرافيائي ۽ سائنسي وسيلا]
* [https://www.census.gov/ آمريڪا جي مردم شماري بيورو]
** [https://web.archive.org/web/20150512074548/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/08000.html ڪولوراڊو QuickFacts]
** [http://www2.census.gov/census_2000/datasets/demographic_profile/Colorado/2kh08.pdf ڪولوراڊو لاءِ 2000ع جي آبادي ۽ رهائش بابت مردم شماري]
* [http://www.ers.usda.gov/data-products/state-fact-sheets/state-data.aspx?StateFIPS=08&amp;StateName=Colorado يو ايس ڊي اي اي آر ايس: ڪولوراڊو بابت رياستي حقيقتون] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160824212734/http://www.ers.usda.gov/data-products/state-fact-sheets/state-data.aspx?StateFIPS=08&amp;StateName=Colorado |date=August 24, 2016 }}
* [https://guides.loc.gov/colorado-state-guide لائبريري آف ڪانگريس طرفان ڪولوراڊو رياستي رهنما]

=== ٻيا ===

* [https://web.archive.org/web/20120212023536/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Colorado ڪولوراڊو جي رياستي ادارن پاران تيار ڪيل ڳولهي سگهجندڙ ڊيٽابيسن جي فهرست] (آمريڪن لائبريري ايسوسيئيشن گورنمينٽ ڊاڪيومينٽس رائونڊ ٽيبل جي ميزباني هيٺ)
* [https://web.archive.org/web/20070205102713/http://www.stanwyck.com/cogenweb/cocounties.html ڪولوراڊو جي ڪائونٽين جي ارتقا]
* [https://web.archive.org/web/20100725045834/http://www.askcolorado.org/ آسڪ ڪولوراڊو]
* [https://www.coloradohistoricnewspapers.org/ ڪولوراڊو تاريخي اخبارن جو مجموعو (CHNC)]
* [http://swcoloradowildflowers.com/ ڪولوراڊو ۽ ڏکڻ اولهه جا جبلائي ۽ ريگستاني ٻوٽا]
* [http://www.wrcc.dri.edu/narratives/COLORADO.htm ڪولوراڊو جي آبهوا] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160407210955/http://www.wrcc.dri.edu/narratives/COLORADO.htm |date=April 7, 2016 }}
* {{OSM relation|161961}}
* [http://www.volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=328010&amp;vtab=Background ڪولوراڊو جو هولوسين آتش فشان (سمٿسونين انسٽيٽيوشن گلوبل وولڪينزم پروگرام)]

{{Colorado|expanded}}
{{United States political divisions}}

{{Authority control}}

[[Category:ڪولوراڊو| ]]
[[Category:براعظمي گڏيل رياستون]]
[[Category:اڳوڻيون هسپانوي نوآباديون]]
[[Category:1861ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا|ڪولوراڊو علائقو]]
[[Category:1876ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا|ڪولوراڊو رياست]]
[[Category:آمريڪا جون رياستون]]
[[Category:اولهه آمريڪا]]
[[Category:1861ع ۾ ڪولوراڊو علائقي ۾ قيام]]
[[Category:1876ع ۾ ڪولوراڊو ۾ قيام| ]]</text>
      <sha1>q7evwnkhecjyfddy89ovrxa4wovwpsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Order of magnitude</title>
    <ns>10</ns>
    <id>42744</id>
    <revision>
      <id>430393</id>
      <parentid>118868</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368" sha1="qk90vu0cdpal9y66cor0t8bumovfzri" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{safesubst:&lt;noinclude/&gt;#ifexpr:{{{1|0}}}=0
   |{{safesubst:&lt;noinclude/&gt;#ifexpr:abs{{{1|0}}}1=1
  |0
  |{{safesubst:&lt;noinclude/&gt;#expr:floor((ln(abs{{{1}}}1)/ln10)+1)}}
    }}
   |{{safesubst:&lt;noinclude/&gt;#expr:floor((ln(abs({{{1|0}}}) )/ln 10)+1E((abs{{{1|0}}}&gt;1E100 or abs{{{1|0}}}&lt;1E-100)-14))}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qk90vu0cdpal9y66cor0t8bumovfzri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڏکڻ سوڊان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46031</id>
    <revision>
      <id>430310</id>
      <parentid>420841</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11248" sha1="4wovep2wlo4uyishyhy8gw5xq5oclch" xml:space="preserve">{{فرق سڃاڻ|سوڊان}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = ڏکڻ سوڊان جي ريپبلڪ
| common_name = ڏکڻ سوڊان
| جنوب جمهورية جنوب السودان
| image_flag = Flag of South Sudan.svg
| image_coat = Coat of Arms of South Sudan.svg
| symbol_type = قومي نشان
| motto = &quot;انصاف، آزادي ۽ خوشحالي&quot;
| national_anthem = &quot;[[South Sudan Oyee!]]&quot;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| image_map = Location South Sudan AU Africa.svg
| map_caption = {{map caption|location_color= تيز نيرو
|region=آفريڪا|region_color=
تيز ڀورو|subregion= [[آفريڪي يونين]]
|subregion_color= ھلڪو نيرو}}
| image_map2 =South Sudan-CIA WFB Map.png|thumb|upright=1.6|Map of South Sudan|This CIA map 
| capital = [[جوبا]]
| coordinates = {{Coord|04|51|N|31|36|E|type:city}}
| largest_city = جوبا
| official_languages = [[انگريزي ٻولي|انگريزي]]&lt;ref name=&quot;engwork&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/home/mainColumnParagraphs/0/content_files/file/FINAL%20TCRSS.doc |title=The Transitional Constitution of the Republic of South Sudan, 2011 |accessdate=12 July 2011 |publisher=Government of South Sudan |deadurl=yes |archiveurl=https://swap.stanford.edu/20110721121619/http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/home/mainColumnParagraphs/0/content_files/file/FINAL%20TCRSS.doc |archivedate=21 July 2011}} Part One, 6(2). &quot;English shall be the official working language in the Republic of South Sudan&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;glance&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/about/ataglance.html |archive-url=https://swap.stanford.edu/20110628170437/http%3A//www.goss%2Donline.org/magnoliaPublic/en/about/ataglance.html |dead-url=yes |archive-date=28 June 2011 |title=At a Glance |date=12 July 2011 |work=Official portal |publisher=Government of Southern Sudan |accessdate=24 July 2011}}&lt;/ref&gt;
| national_languages = {{hlist|باري ٻولي| ڊنڪا ٻولي| لئو ٻولي| مورلي ٻولي| نئير ٻولي| زئنڊي ٻولي}} &lt;div style=&quot;line-height:1.25em;font-size:80%;&quot;&gt; ۽ لڳ ڀڳ 60 ٻيون ٻوليون &lt;/div&gt;{{#tag:ref|The Transitional Constitution of the Republic of South Sudan, Part One, 6(1): &quot;All indigenous languages of South Sudan are national languages and shall be respected, developed and promoted&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/The_Draft_Transitional_Constitution_of_the_ROSS2-2.pdf|title=The Transitional Constitution of the Republic of South Sudan, 2011|accessdate=18 November 2016|publisher=Government of South Sudan|archive-date=29 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629170732/http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/The_Draft_Transitional_Constitution_of_the_ROSS2-2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|group=note}}
| demonym = ڏکڻ سوڊاني، سائوٿ سوڊئنيز 
| government_type = [[وفاقي نظام|وفاقي]]، [[صدارتي نظام|صدارتي]]، [[ريپبلڪ|آئيني ريپبلڪ]]&lt;ref&gt;{{cite news|title=S. Sudanese government agrees to federal system with rebels – Sudan Tribune: Plural news and views on Sudan|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article52556|work=Sudan Tribune|date=27 September 2014|location=Addis Ababa|language=en|access-date=30 October 2018|archive-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011181616/http://www.sudantribune.com/spip.php?article52556|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| leader_title1 = [[صدر]]
| leader_name1 = سالوا ڪيئر مايارديت
| leader_title2 = نائب صدر 
| leader_name2 = جيمز واني ايگا
| leader_title3 = پھريون نائب صدر
| leader_name3 = تبان ڊينگ گائي
| legislature = پارليامينٽ
| upper_house = ڪائونسل آف اسٽيٽس
| lower_house = قانون ساز اسيمبلي
| sovereignty_type = قيام  
| established_event1 = اينگلو-ايجپشن حاڪميت جو خاتمو
| established_date1 = 1  جنوري، 1956ع
| established_event2 = امن جو معاھدو
| established_date2 = 6  جنوري، 2005ع
| established_event3 = خودمختياري
| established_date3 = 9  جولاءِ، 2005ع
| established_event4 = آزادي جي تاريخ
| established_date4 = 9  جولاءِ، 2011ع
| established_event5 =گڏيل قومن جي سيڪيورٽي ڪائونسل جي قرارداد جنھن مطابق تسليم ڪيو ويو 
| established_date5 = 13  جولاءِ، 2011ع
| area_km2 = 619745
| area_rank = 41st &lt;!--should be same as listed on [[List of countries and dependencies by area]]--&gt;
| area_sq_mi = 239285
| percent_water = 
| population_estimate = {{UN_Population|South Sudan}}{{UN_Population|ref}}
| population_census = {{nowrap|8,260,490 {{smaller|(''disputed'')}}&lt;ref name=&quot;n24&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.news24.com/World/News/Discontent-over-Sudan-census-20090521 |title=Discontent over Sudan census |date=21 May 2009 |work=News24.com |accessdate=14 July 2011 |agency=AFP |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713214109/http://www.news24.com/World/News/Discontent-over-Sudan-census-20090521 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;}}
| population_estimate_year = {{UN_Population|Year}}
| population_census_year = 2008
| population_census_rank = 94th
| population_density_km2 = 13.33
| population_density_sq_mi = 34.52
| population_density_rank = 214th
| GDP_PPP = $18.435 ارب ڊالر &lt;ref name=IMF /&gt;
| GDP_PPP_year = 2018
| GDP_PPP_per_capita = $1,420&lt;ref name=IMF /&gt;&lt;!--Do not use CIA factbook as source!--&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal = 3.194 ارب آمريڪي ڊالر&lt;ref name=IMF&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=55&amp;pr.y=14&amp;sy=2018&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=733&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=South Sudan |publisher=[[International Monetary Fund]] |work=World Economic Outlook Database}}&lt;/ref&gt;&lt;!--Do not use CIA factbook as source!--&gt;
| GDP_nominal_year = 2018
| GDP_nominal_per_capita = $246&lt;ref name=IMF /&gt;
| Gini = 45.5 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = 2009
| Gini_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |accessdate=2 March 2011}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 
| HDI = 0.388 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = 2017
| HDI_change = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 187th
| currency = سائوٿ سوڊانيز پائونڊ
| currency_code = SSP
| time_zone = [[East Africa Time]]
| utc_offset = +3
| drives_on = کاٻو پاسو 
| calling_code = [[Telephone numbers in South Sudan|+211]]&lt;ref&gt;{{cite press release |title=New country, new number: Country code 211 officially assigned to South Sudan |publisher=International Telecommunication Union |date=14 July 2011 |url=http://www.itu.int/net/pressoffice/press_releases/2011/25.aspx |accessdate=20 July 2011}}&lt;/ref&gt;
| iso3166code = SS
| cctld = [[.ss]]&lt;ref name=&quot;iana&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.iana.org/domains/root/db/ss.html |title=.ss Domain Delegation Data | work=[[Internet Assigned Numbers Authority]] |publisher=[[ICANN]] |accessdate=1 September 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
| footnote_a = Registered, but not yet operational.
}}
'''ڏکڻ سوڊان''' (South Sudan)،&lt;ref&gt;{{citation|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=978-1-4058-8118-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|last=Roach|first=Peter|year=2011|title=Cambridge English Pronouncing Dictionary|edition=18th|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-15253-2}}&lt;/ref&gt; سرڪاري نالو &quot;ريپبلڪ آف سائوٿ سوڊان&quot;،&lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/od.html |title=South Sudan |date=11 July 2011 |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[CIA]] |accessdate=14 July 2011 |archive-date=24 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424094414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/od.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اوڀر وچ آفريڪا جو خشڪيءَ سان گھيريل ملڪ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/od.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=2018-10-30|archive-date=2020-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200424094414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/od.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN classification of world regions&quot;&gt;{{cite web |title=UN classification of world regions Eastern Africa: South Sudan 
|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm |publisher=UN |accessdate=25 September 2011}}&lt;/ref&gt; ھن ملڪ پنھنجي آزادي ريپبلڪ آف سوڊان کان سال 2011ع ۾ حاصل ڪئي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ [[جوبا]] آھي. ھن ملڪ جون سرحدون اتر ۾ [[سوڊان]]، اوڀر ۾ [[ايٿوپيا]]، ڏکڻ-اوڀر ۾ [[ڪينيا]]، ڏکڻ ۾ [[يوگنڊا]]، ڏکڻ-اولھه ۾ [[ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو]] ۽ اولھه ۾ [[سينٽرل آفريڪن ريپبلڪ]] سان ملن ٿيون.

==تاريخ==
ھن ملڪ جي خطي ۽ سوڊان تي مصر جي محمد علي واري شاھي خاندان جي حڪومت ھئي جنھن بعد اينگلو ايجپشن دؤر شروع ٿيو جيڪو سوڊان جي 1956 ۾ آزادي تائين جاري رھيو. [[پھرين سوڊاني گھرو ويڙھ]] جي نتيجي ۾ ڏکڻ سوڊان جو خودمختيار خطو قائم ٿيو جيڪو 1983 تائين جاري رھيو. [[ٻي سوڊاني گھرو ويڙھ]] جلد ئي شروع ٿي وئي جيڪا 2005 ۾ [[ڪامپريھينسو پيس ايگريمنٽ]](جامع امن معاهدي) سان ختم ٿي جنھن ذريعي ڏکڻ سوڊان جي خودمختيار خطي جي بحالي ٿي ۽ ڏکڻ سوڊان جي خودمختيار حڪومت قائم ٿي ۽ ڏکڻ سوڊان جي آزادي لاء ٿيل ريفرنڊم جي نتيجي ۾  9 جولاءِ 2011 تي ڏکڻ سوڊان ھڪ آزاد ملڪ جي حيثيت اختيار ڪئي. ان ريفرنڊم ۾ 98.83 سيڪڙو ماڻهن آزادي جي حق ۾ ووٽ ڏنو. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-sJugNxYVA8 |title=Broadcast of Declaration of Independence (part 1) |publisher=Youtube.com |date=10 July 2011 |accessdate=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/user/Laseranthem#p/a/u/0/v5m4JUyBW38 |title=Broadcast of Declaration of Independence (part 2) |publisher=Youtube.com |date=19 June 2011 |accessdate=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ملڪ]]
[[زمرو:ڏکڻ سوڊان]]
[[زمرو:وفاقي جمهوريا]]
[[زمرو:زمين بند ملڪ]] 
[[زمرو:آفريڪا جا ملڪ]]
[[زمرو:وچ آفريڪا جا ملڪ]]
[[زمرو:اوڀر آفريڪا جا ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:آفريڪي يونين جا رڪن ملڪ]]
[[زمرو:سوڊان ۾ عليحدگي پسندي]]</text>
      <sha1>4wovep2wlo4uyishyhy8gw5xq5oclch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڊان (اخبار)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46122</id>
    <revision>
      <id>430304</id>
      <parentid>420803</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9744" sha1="7lki0ndk6aq8lb9ulvr8a00d8u2zcul" xml:space="preserve">{{Use Pakistani English|date=آڪٽوبر 2014}}
{{Infobox newspaper
|name                = ڊان
|logo                = [[فائل:Dawn Newspaper logo.png]]
|image               = [[فائل:DAWN newspaper.jpg]]
|caption             = 1 جنوري 2015 ۾ ڊان جو ڇپيل مُک صفحو
|type                = روزانه اخبار
|owners              = [[ڊان گروپ آف نيوزپيپرز]]
|publisher           = [[خواجه ڪليم احمد]]
|editor              =  [[ظفر عباس]]
|foundation          = 26 آڪٽوبر 1941
|political           = [[Liberalism|لبرل]], ۽ [[Progressivism|ترقي پسند]]&lt;ref&gt;{{citation|first=Ammara |last=Durrani|title=Pride and Proliferation: Pakistan's Nuclear Psyche After A. Q. Khan|work=South Asian Cultures of the Bomb: Atomic Publics and the State in India and Pakistan|publisher=[[Indiana University Press]]|year=2009|page=103}}&lt;/ref&gt;
|ceased publication  =
|headquarters        = [[ڪراچي]], سنڌ
|circulation         =
|ISSN                =
|website             = [http://www.dawn.com dawn.com]
|political position  = لبرل, متعدل ۽ ترقي پسند
}}
'''ڊان اخبار(انگريزي: DAWN)''' [[پاڪستان]] جي پراڻي ۽ گھڻو پڙهي ويندڙ [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ٻولي واري اخبار آهي..&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dawn joins Asia News Network|url=http://www.thedailystar.net/news-detail-212146|accessdate=20 February 2018|work=The Daily Star|date=29 November 2011|language=en}}&lt;/ref&gt; هي پاڪستان جي ٽن گھڻو پڙهيو ويندڙ اخبارن مان هڪ آهي، هي [[اخبار ڊان گروپ آف نيوز پيپرز]] جو نمائنده اخبار آهي. ڊان اخبار [[هيرالڊ پبليڪشن پاڪستان]] طرفان شايع ڪئي وڃي ٿي، جيڪا هيرالڊ مخزن جي ملڪيت آهي، ان سان گڏ هي ٽيڪنالاجي جو مخزن [[اسپائيڊر]]، ۽ مشهوري جي ڪمپني [[اروڙا]] پڻ هن اشاعت گھر جي ملڪيت آهن.
هن اخبار جو بنياد 26 آڪٽوبر 1941ع تي [[دهلي]] ۾ [[محمد علي جناح|قائد اعظم محمد علي جناح]]، [[مسلم ليگ]] جي نمائنده اخبار طور رکي. هن اخبار جو پهريون شمارو [[لطيفي پريس]] مان 12 آڪٽوبر 1942ع تي ڇپجي پڌرو ٿيو.&lt;ref name=Dawn&gt;{{cite book|last1=Jinnah|first1=Mahomed Ali|title=Plain Mr. Jinnah |url=https://books.google.com/books?id=WJYBAAAAMAAJ&amp;dq=%22Latifi+Press%22&amp;q=Latifi|accessdate=29 July 2017|volume=1 |year=1976 |publisher=Royal Book Company (on GoogleBooks website)|page=236}}&lt;/ref&gt; هن اخبار جون مرڪزي آفيسون [[سنڌ]] جي شهر [[ڪراچي]]، [[پنجاب]] جي شهر [[لاھور|لاهور]] ۽ [[اسلام آباد]] ۾ واقع آهن، جڏهن ته هن جا نمائندا دنيا جي ڪيترن ئي ملڪ ۾ ڪم ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our International Business Representatives |publisher=Dawn Media Group |url=http://www.dawn.com/fixed/group/internat.htm |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060630115729/http://dawn.com/fixed/group/internat.htm |archivedate=30 June 2006 |df=dmy |accessdate=29 July 2017}}&lt;/ref&gt; 2010ع ۾ اخبار جي ڪُل سرڪيوليشن 1 لک 9 هزار هئي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Inside Pages: An Analysis of the Pakistani Press|url=http://csis.org/files/publication/sam_148.pdf|publisher=[[Center for Strategic and International Studies]]|accessdate=29 July 2017|format=[[Portable Document Format|PDF]]|archive-date=1 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701194231/http://csis.org/files/publication/sam_148.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ڊان گروپ جو [[چيف ايگزيڪيٽو آفيسر]] [[حميد هارون]] آهن، ۽ هاڻوڪي ايڊيٽر [[ظفر عباس]] آهي. 24 مارچ 2016ع تي هي پاڪستان جي پهرين اخبار هئي جنهن ڦاهي جي سزا جي ٻيهر استعمال جي مخالفت ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1247570/death-penalty|title=Death penalty|last=Editorial|date=2016-03-24|website=www.dawn.com|access-date=2016-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://pakistantimes.youthgroupltd.com/2021/02/pakistani-newspapers-published-in-english-language.html|title=16 English newspapers published locally in Pakistan|website=Pakistan Times|access-date=2022-02-23|archive-date=2022-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220330124523/https://pakistantimes.youthgroupltd.com/2021/02/pakistani-newspapers-published-in-english-language.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ڊان جي تاريخ ==

[[فائل:Jinnah1945c.jpg|thumb|کاٻو|[[محمد علي جناح]], ڊان اخبار جو بنياد وجهندڙ]]
ڊان 1941ع تي دهلي مان شايع ٿيندڙ هفتيوار اخبار هئي.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Long|first1=Roger D.|title=Dawn Delhi I: Genesis of a Newspaper|url=https://www.dawn.com/news/1354278|accessdate=27 August 2017|work=DAWN.COM|date=27 August 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; قائد اعظم جي هدايتن موجب هي اخبار دهلي ۾ مسلم ليگ جي نمائنده اخبار ٿي سامهون آئي، هي انگريزي ٻولي ۾ مسلم ليگ جي واحد اخبار هئي جنهن ۾ [[تحريڪ پاڪستان]] جي مڪمل حمايت ڪئي ويندي هئي. جناح هن اخبار جي مقصد جي باري ۾ ڳالهائيندي چيو:
&lt;blockquote&gt;ڊان هندوستاني مسلمانن جي خيالن جي عڪاسي ڪندي. جنهن ۾ مسلم ليگجي جدوجهد، تعليم، معاشيت، سماجي ۽ خاص ڪري سياسي مسئلا آزادنه ۽ بغير خوف جي نمايا ڪيا ويندا. بغير شڪ جي هي اخبار مسلم ليگ جي پروگرام ۽ پاليسين جي دفاع ڪندي. هي برصغير جي ماڻهن جي حقن جي رکوال هوندي.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Aqeel-uz-zafar Khan |title=Jinnah and the Muslim press |publisher=JANG Newspaper Group |url=http://www.jang.com.pk/thenews/spedition/14aug/14aug2004/default.htm#2 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090110090314/http://www.jang.com.pk/thenews/spedition/14aug/14aug2004/default.htm#2 |archivedate=10 January 2009 |df=dmy |accessdate=29 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
[[پوٿان جوزف]] جي جاءِ [[الطاف حسين]] جرنل ايڊيٽر طور سنڀالي، جنهن پنهنجي ادارين ذريعي مسلمانن کي پاڪستان جي تحريڪ ۾ حصو وٺڻ لاءِ جوش ۽ ولولو ڏنو. هن جي اهڙين لکڻين سبب [[لارڊ مائونٽ بيٽن]] ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] کي سخت چڙ آئي، ڇو ته اهي [[گڏيل هندوستان]] جا حامي هئي.
1947ع تي الطاف حسين ڪراچي آيو جتان هن ڊان جو مقامي شمارو 13 آگسٽ 1947ع تي شايع ڪرايو.

== خوبيون ==

ڊان خبرن جي ڏي وٺ جي اجازت نامي تحت [[دي انڊپيڊنٽ|ڊي انڊپيڊنٽ]]، [[دي گارڊين|دي گارجين]]، [[لاس انجلس ٽائيمز]]، ۽ [[واشگنٽن پوسٽ]] جون خبرون اڪثر شايع ڪندي آهي.
هر آچر تي اخبار ۾ مشهوري لاءِ ٽي حصا ”[[ايڊ بز]]“، ”[[آساميون]]“، ۽ “[[ريئل اسٽيٽ]]“ جي نالي سان مقرر ڪيل هوندا آهن. &lt;ref name=&quot;Advertise DAWN&quot;&gt;{{cite web|title=Advertise DAWN|url=http://dawn.com/advertise-dawn/|publisher=DAWN.com|accessdate=29 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== 24 ڪلاڪ خبرن جو چينئل ==

ٻن مهينن جي تجرباتي نشريات کان پوءِ، ڊان اخبار پاڪستان جي پهرين انگريزي خبرن وارو چينئل [[ڊان نيوز]] جي شروعات ڪئي، جُولاءِ 2007ع تي مالي مسئلا درپيش اچڻ سبب مئي 2010ع تي ڊان نيوز جي ٻولي تبديل ڪري [[اردو]] ڪئي وئي.

== وڪي ليڪس سان لاڳاپا ==

19 مئي 2011ع تي ڊان ميڊيا گروپ ۽ [[وڪي ليڪس]] جي باني [[جوليان اسانج|جولين آسانج]] جي وچ ۾ گڏيل اتفاق وارو مهادو طئي ٿيو جنهن موجب وڪي ليڪس جون آمريڪي سفارتڪارن بابت خبرون جن ۾ پاڪستان جو ذڪر هجي اهي ڊان ۾ پهرين شايع ٿينديون..&lt;ref name=&quot;Wikileaks&quot;&gt;[http://dawn.com/2011/05/20/announcement-2-2/ Announcement, Memorandum of Understanding between Dawn Media Group and Sunshine Press Productions], ''Dawn'' (newspaper), Published 19 May 2011, Retrieved 29 July 2017&lt;/ref&gt;

== ڊان ليڪس ==

ڊان جي هڪ خبر ”هٿياربند خلاف ڪاروائي ڪيو يا عالمي اڪيلائي جا شڪار ٿيو: عوامي حڪومت پاران فوج کي آگاهي“ ملڪ ۾ وڏي تڪرار کي جنم ڏنو جنهن سبب انفارميشن جي وزير [[پرويز رشيد]] کي استعفي ڏيڻي پئي، ڇو ته تحقيقات ۾ سندس نالو آيو ۽ ان کي هٿ سان گھڙيل ڪهاڻي قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1223374/govt-forms-inquiry-committee-probe-dawn-leaks/|title=Govt forms inquiry committee to probe ‘Dawn leaks' |date=7 November 2016|work=The Express Tribune |accessdate=29 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:پاڪستان ۾ ڇپيل روزانو اخبارون]]
[[زمرو:تحريڪ پاڪستان]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ ماس ميڊيا]]</text>
      <sha1>7lki0ndk6aq8lb9ulvr8a00d8u2zcul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چوئٿرام گدواڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47964</id>
    <revision>
      <id>430300</id>
      <parentid>426583</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30369" sha1="euk8to12r1jbqkjx39h0mxj4hv1047h" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|سنڌ جو سياستدان، آزاديءَ جو ڪارڪن، صحافي، ليکڪ ۽ طبيب (1889ع–1957ع)}}

{{Infobox person
| name               = ڊاڪٽر چوئٿرام گدواڻي
| native_name        = Choithram Partabrai Gidwani
| native_name_lang   = en
| image              = Choitram Gidwani.jpg
| image_size         = 250px
| caption            = ڊاڪٽر چوئٿرام گدواڻي، 1931ع ۾ شايع ٿيل تصوير
| birth_name         = چوئٿرام پرتابراءِ گدواڻي
| birth_date         = {{Birth date|1889|12|25}}
| birth_place        = [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]، [[سنڌ]]، [[برطانوي هندستان]]
| death_date         = سيپٽمبر 1957ع
| death_place        = [[ممبئي]]، [[هندستان]]
| nationality        = هندستاني
| occupation         = سياستدان، طبيب، صحافي، ليکڪ، شاعر ۽ سماجي ڪارڪن
| education          = طبي تعليم، 1913ع
| alma_mater         = هيرانند اڪيڊمي، حيدرآباد؛ حيدرآباد ميڊيڪل اسڪول
| known_for          = هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ، سنڌ ۾ ڪانگريس جي تنظيم سازي ۽ سنڌي پناهگيرن جي بحالي
| political_party    = [[انڊين نيشنل ڪانگريس]]؛ [[پرجا سوشلسٽ پارٽي]]
| father             = پرتابراءِ سنتداس گدواڻي
}}

'''ڊاڪٽر چوئٿرام پرتابراءِ گدواڻي''' (انگريزي: Choithram Partabrai Gidwani؛ 25 ڊسمبر 1889ع – سيپٽمبر 1957ع) سنڌ جو سياستدان، طبيب، صحافي، ليکڪ، شاعر، سماجي ڪارڪن ۽ [[هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ]] جو اڳواڻ هو. سندس نالو بعض سنڌي تاريخي ماخذن ۾ '''چوئٿرام پرتابراءِ سنتداس گدواڻي''' پڻ لکيل آهي. هو سنڌ ۾ [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي تنظيم سازي، برطانوي راڄ خلاف سياسي تحريڪن، سنڌي صحافت ۽ عوامي ڀلائيءَ جي سرگرمين سان وابسته رهيو. هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ هن سنڌ مان لڏي آيل ماڻهن جي آبادڪاريءَ ۽ بحاليءَ لاءِ ڪم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;&gt;{{cite web
|title=چوئٿرام گدواڻي ڊاڪٽر
|url=https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=چوئٿرام%20گدواڻي%20ڊاڪٽر
|website=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|publisher=سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو
|language=sd
|access-date=2026-10-29
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NehruArchive&quot;&gt;{{cite web
|title=Choithram P. Gidwani
|url=https://nehruarchive.in/people/choithram-p-gidwani
|website=The Nehru Archive
|language=en
|access-date=2026-10-29
}}&lt;/ref&gt;
سنڌي ادب جي محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ چوئٿرام گدواڻيءَ کي ليکڪ، صحافي ۽ عوامي خدمتگار طور ياد ڪيو آهي. جوتواڻيءَ موجب جوانيءَ ۾ هن سوشلسٽ فڪر کان متاثر شاعري پڻ ڪئي، جنهن مان هڪ نظم ''Raajdhaanee-ajaa Saahityakaara'' نالي مجموعي ۾ شامل ٿيو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
چوئٿرام گدواڻي هندستان جي پهرين [[لوڪ سڀا]] جو ميمبر پڻ رهيو. پارلياماني رڪارڊ موجب هن [[ٿاڻي]] جي چونڊ تڪ جي نمائندگي ڪئي ۽ سندس پارٽي پرجا سوشلسٽ پارٽي هئي.&lt;ref name=&quot;LokSabhaIndex&quot;&gt;{{cite web
|title=Biographical Sketch of First Lok Sabha: Alphabetical Index
|url=https://www.indiapress.org/election/archives/lok01/alpha/01lsg.php
|website=IndiaPress
|language=en
|access-date=2026-10-29
}}&lt;/ref&gt;

== شروعاتي زندگي ۽ خاندان ==

چوئٿرام گدواڻي 25 ڊسمبر 1889ع تي [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] جي گدواڻي گهٽيءَ ۾ پيدا ٿيو. سندس والد جو نالو پرتابراءِ سنتداس گدواڻي هو، جڏهن ته سندس ڏاڏي جو نالو ديوان مولچند سنت هو. هو پنهنجي والد جو ٽيون پٽ هو.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;
هن ابتدائي تعليم پنهنجي پاڙي جي سنڌي اسڪول مان حاصل ڪئي. بعد ۾ حيدرآباد جي هيرانند اڪيڊميءَ ۾ انگريزي تعليم حاصل ڪيائين، جتان 1908ع ۾ مئٽرڪ جو امتحان پاس ڪيائين.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;&gt;{{cite book
|last=سيد
|first=جي. ايم.
|author-link=جي ايم سيد
|title=جنب گذاريم جن سين
|volume=ٻيو ڀاڱو
|publisher=سنڌي ادبي بورڊ
|location=ڄامشورو
|edition=ٽيون
|year=2005
|language=sd
}}&lt;/ref&gt;
مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ هن [[بوبڪ]]، تعلقي [[سيوهڻ]]، ضلعي [[دادو ضلعو|دادو]] جي مڊل اسڪول ۾ استاد طور ڪم شروع ڪيو. اتي لڳ ڀڳ هڪ سال ماستري ڪيائين. بعد ۾ اسڪالرشپ حاصل ڪري وڌيڪ تعليم لاءِ حيدرآباد موٽي آيو.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;

== طبي تعليم ۽ ملازمت ==

1909ع ۾ چوئٿرام حيدرآباد ميڊيڪل اسڪول ۾ داخلا ورتي. 1913ع ۾ هن طبي تعليم مڪمل ڪئي. جي. ايم. سيد جي ڪتاب ۾ سندس طبي امتحان جو مخفف ايل. سي. پي. ايس. ڏنل آهي، جڏهن ته ٻين سوانحي بيانن ۾ ايل. ايس. پي. ايس. لکيل آهي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;
تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ هو سرڪاري طبي ملازمت ۾ داخل ٿيو. شروعات ۾ حيدرآباد ضلعي جي هڪ تعلقي ۾ ڊاڪٽر مقرر ٿيو، جتي ڳوٺاڻن کي طبي سهولتون فراهم ڪيائين. ڪجهه وقت کان پوءِ کيس حيدرآباد سينٽرل جيل ۾ طبيب مقرر ڪيو ويو، جتي هن قيدين جو علاج ڪيو.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
جيل ۾ ملازمت دوران سندس ملاقات اهڙن سياسي قيدين سان ٿي، جيڪي انقلابي ۽ قومي خيالن سان وابسته هئا. انهن رابطن سندس سياسي دلچسپين تي اثر وڌو.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
پهرين مهاڀاري لڙائيءَ دوران کيس عربستان وڃڻ جو سرڪاري حڪم مليو، پر هن اهو حڪم قبول نه ڪيو. 1915ع ۾ سرڪاري ملازمت تان استعيفا ڏئي سياسي ۽ سماجي سرگرمين ۾ حصو وٺڻ شروع ڪيائين.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;

== ٻوليءَ ۽ ثقافت بابت سرگرميون ==

چوئٿرام گدواڻي پنهنجي شروعاتي سماجي سرگرمين دوران هندي ٻوليءَ ۽ ديوناگري رسم الخط جي واڌاري ۾ دلچسپي ورتي. جي. ايم. سيد موجب، جڏهن سوامي ستيه ديو سنڌ جي دوري تي آيو، تڏهن چوئٿرام هندي ٻوليءَ ۽ هندو ثقافتي سرگرمين جي واڌاري لاءِ ناگري پرچارڪ سڀائون قائم ڪرائڻ ۾ مدد ڪئي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
انهيءَ سلسلي ۾ ''سنڌ ڀاسڪر'' ۽ ''هندو'' نالي اخبارون ديوناگري رسم الخط ۾ برهمچاري آشرم مان جاري ڪيون ويون. بعد ۾ ''هندو'' اخبار سنڌي عربي رسم الخط ۾ ڇپجڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
اهي سرگرميون سندس سياسي زندگيءَ جي شروعاتي دور ۾ ٻولي، تعليم، صحافت ۽ ثقافتي سڃاڻپ بابت دلچسپين کي ظاهر ڪن ٿيون.

== هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ ==

=== سياسي سرگرمين جي شروعات ===

چوئٿرام گدواڻي برطانوي راڄ خلاف هندستان جي قومي تحريڪ سان وابسته ٿيو. 1915ع ۾ بمبئيءَ ۾ ٿيل ڪانگريس جي اجلاس دوران سندس [[مهاتما گانڌي]] سان رابطو ٿيو. 1916ع ۾ هن [[لکنؤ]] ۾ ٿيل آل انڊيا ڪانگريس جي اجلاس ۾ سنڌ جي نمائندي طور شرڪت ڪئي.&lt;ref name=&quot;ChoithramBiography&quot;&gt;{{cite web
|title=Choithram Gidwani
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Choithram_Gidwani
|website=Wikipedia
|language=en
|access-date=2026-10-29
}}&lt;/ref&gt;
جي. ايم. سيد موجب 1916ع جو لکنؤ اجلاس امبڪاچرن مزمدار جي صدارت هيٺ ٿيو. ان ۾ سنڌ مان [[غلام محمد ڀرڳڙي]]، [[هرچند راءِ وشنداس]]، [[جئرامداس دولت رام]] ۽ ٻين سياسي اڳواڻن پڻ شرڪت ڪئي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
1919ع ۾ [[رولٽ ايڪٽ]] خلاف هندستان جي ٻين علائقن وانگر سنڌ ۾ به احتجاج ٿيا. چوئٿرام گدواڻي حيدرآباد ۾ احتجاجي هڙتال منظم ڪرڻ ۾ حصو ورتو.&lt;ref name=&quot;ChoithramBiography&quot;/&gt;

=== 1919ع جون سياسي ڪانفرنسون ===

1919ع ۾ [[جيڪب آباد]] ۾ سنڌ جي صوبائي سياسي ڪانفرنس منعقد ٿي، جنهن جي صدارت [[جمشيد نسروانجي مهتا]] ڪئي. چوئٿرام گدواڻي ان ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
26 ڊسمبر 1919ع تي [[امرتسر]] ۾ آل انڊيا نيشنل ڪانگريس جو اجلاس [[موتي لال نهرو]] جي صدارت هيٺ منعقد ٿيو. چوئٿرام ان اجلاس ۾ پڻ شرڪت ڪئي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;

=== سنڌ ۾ ڪانگريس جي تنظيم سازي ===

چوئٿرام گدواڻي سنڌ ۾ ڪانگريس کي منظم ڪرڻ لاءِ سرگرم رهيو. نهرو آرڪائيو موجب هو 1920ع کان 1947ع تائين سنڌ صوبائي ڪانگريس ڪاميٽيءَ جي صدر طور ڪم ڪندو رهيو.&lt;ref name=&quot;NehruArchive&quot;/&gt;
جي. ايم. سيد موجب کيس آل انڊيا ڪانگريس جي ورڪنگ ڪاميٽيءَ جو ميمبر پڻ بڻايو ويو.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
ان دور ۾ مهاتما گانڌيءَ ڪانگريس جي ميمبرن جو تعداد وڌائڻ ۽ قومي تحريڪ لاءِ چندو گڏ ڪرڻ جي مهم شروع ڪئي. 1920ع ۾ [[بال گنگاڌر تلڪ|لوڪمانيه تلڪ]] سنڌ جي دوري تي آيو، جنهن دوران چوئٿرام ساڻس گڏ سنڌ جي مختلف علائقن ۾ ويو.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;

=== ميونسپل ۽ شاگرد تنظيمي سرگرميون ===

چوئٿرام گدواڻي حيدرآباد ميونسپالٽيءَ جو ميمبر پڻ چونڊيو ويو هو. جي. ايم. سيد موجب 1920ع ۾ لوڪمانيه تلڪ جي وفات وقت هو ميونسپالٽيءَ جو ميمبر هو.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
سندس ڪوششن سان ''نيشنل سروس آف اسٽوڊنٽس'' نالي تنظيم قائم ٿي. شاگردن جي هڪ ڪنوينشن پڻ ٺهي، جنهن جو صدر جئرامداس دولت رام بڻيو.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;

=== گرفتاريون ۽ قيد ===

برطانوي راڄ خلاف سياسي سرگرمين سبب چوئٿرام گدواڻي ڪيترائي ڀيرا گرفتار ٿيو. نهرو آرڪائيو ۾ 1922ع، 1930ع، 1932ع، 1940ع ۽ 1942ع جون گرفتاريون درج ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;NehruArchive&quot;/&gt;
1922ع ۾ صحافتي لکڻين جي سلسلي ۾ کيس گرفتار ڪيو ويو. 1930ع ۾ [[لوڻ جي ستياگرهه]] دوران هن ڪراچيءَ ۾ لوڻ واري قانون جي ڀڃڪڙيءَ ۾ حصو ورتو. 1932ع ۾ سول نافرمانيءَ جي تحريڪ دوران پڻ گرفتار ٿيو.&lt;ref name=&quot;ChoithramBiography&quot;/&gt;
1940ع ۾ لاهور ۾ ڪيل سياسي تقرير جي سلسلي ۾ سندس خلاف ڪارروائي ٿي. جي. ايم. سيد موجب کيس ارڙهن مهينن جي قيد جي سزا ملي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
1941ع جي تاريخي رڪارڊ موجب 31 جنوري 1941ع تي کيس ڪراچيءَ ۾ گرفتار ڪيو ويو. 4 فيبروري 1941ع تي لاهور جي ضلعي مئجسٽريٽ کيس دفاعِ هند جي ضابطن هيٺ ارڙهن مهينن جي سخت قيد ۽ 500 رپين ڏنڊ جي سزا ٻڌائي.&lt;ref name=&quot;GulHayat1941&quot;&gt;{{cite web
|title=SINDHI IN 1941
|url=https://drpathan.com/sindhi-in-1941-by-dr-pathan-2/
|website=Dr Pathan
|language=en
|access-date=2026-10-29
}}&lt;/ref&gt;
1942ع ۾ [[هندستان ڇڏيو تحريڪ]] ۾ حصو وٺڻ سبب به کيس گرفتار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;NehruArchive&quot;/&gt;
قيد دوران هن ادبي سرگرميون پڻ جاري رکيون ۽ شاعري ڪئي.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;

== صحافتي خدمتون ==

چوئٿرام گدواڻي سنڌ جي سياسي صحافت سان لاڳاپيل رهيو. هو ''هندو'' نالي اخبار جو ايڊيٽر پڻ رهيو، جيڪا برطانوي دور ۾ سنڌ جي سياسي ۽ عوامي مسئلن بابت لکندي هئي.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;
جي. ايم. سيد موجب ''سنڌ ڀاسڪر'' ۽ ''هندو'' اخبارون شروعات ۾ ديوناگري رسم الخط ۾ شايع ٿينديون هيون، جڏهن ته ''هندو'' بعد ۾ سنڌي رسم الخط ۾ ڇپجڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
موتي لال جوتواڻيءَ موجب سنڌي صحافت جي تاريخ ۾ جئرامداس دولت رام، گهنشيام شيوداساڻي ۽ چوئٿرام گدواڻيءَ جو گڏيل صحافتي ڪردار رهيو. جڏهن [[جيٺمل پرسرام گلراجاڻي]] قيد ۾ هو، تڏهن هنن ''هندواسي'' جي ادارت سنڀالي. 1922ع ۾ اخبار جو نالو ۽ اشاعت جو طريقو بدلائي ''ڀارتواسي'' هفتيوار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
سندس صحافتي سرگرميون برطانوي راڄ خلاف سياسي جدوجهد ۽ عوامي مسئلن سان لاڳاپيل هيون.

== ادبي خدمتون ۽ شاعري ==

چوئٿرام گدواڻيءَ جي ادبي سڃاڻپ سندس صحافتي لکڻين ۽ شاعريءَ سان پڻ لاڳاپيل آهي. موتي لال جوتواڻي کيس ليکڪ، صحافي ۽ عوامي ڪارڪن طور بيان ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
جوتواڻيءَ موجب جوانيءَ ۾ چوئٿرام اهڙا نظم لکيا، جن ۾ سوشلسٽ فڪر جو اثر موجود هو. سندس شاعريءَ مان هڪ نظم ''راجڌانيءَ جا ساهتيڪار'' نالي ادبي مجموعي ۾ شامل آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
سندس شاعريءَ ۾ سماجي ۽ سياسي خيالن جي موجودگي سندس ادبي ۽ عوامي زندگيءَ جي لاڳاپي کي ظاهر ڪري ٿي. البت سندس نظم جي عنوان، مڪمل متن ۽ ٻين تصنيفن بابت وڌيڪ اصل ماخذن جي ضرورت آهي.

== سماجي ۽ انساني ڀلائيءَ جون خدمتون ==

چوئٿرام گدواڻي پنهنجي سياسي سرگرمين سان گڏ عوامي ڀلائيءَ جي ڪمن ۾ پڻ حصو ورتو. سندس سوانحي بيانن موجب هن غريب مريضن لاءِ طبي امداد، دوائن جي فراهمي، تعليمي ادارن جي مدد ۽ قدرتي آفتن دوران امدادي سرگرمين ۾ ڪم ڪيو.&lt;ref name=&quot;ChoithramBiography&quot;/&gt;
هن ٻوڏن، زلزلن ۽ فرقيواراڻي ڇڪتاڻ دوران متاثر ماڻهن جي مدد لاءِ پڻ سرگرميون ڪيون. طبي تعليم ۽ عوامي خدمت سندس سماجي ڪردار جا اهم پهلو هئا.

== 1947ع جو ورهاڱو ۽ سنڌ جي سياسي صورتحال ==

=== ورهاڱي بابت سياسي موقف ===

3 جون 1947ع تي برطانوي حڪومت هندستان جي ورهاڱي جو منصوبو ظاهر ڪيو. ان کان پوءِ سنڌ سميت مختلف علائقن ۾ سياسي غيريقيني ۽ فرقيواراڻي ڇڪتاڻ وڌي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
جي. ايم. سيد موجب 30 جون 1947ع تي سنڌ صوبائي ڪانگريس ڪاميٽيءَ جو اجلاس ڪراچيءَ ۾ ٿيو. ان اجلاس ۾ چوئٿرام گدواڻي سنڌي هندن کي هندستان ڏانهن لڏپلاڻ ڪرڻ جي صلاح ڏني، پر ڪاميٽيءَ جي اڪثريت سندس راءِ قبول نه ڪئي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
3 جولاءِ 1947ع تي هو دهليءَ ۾ هندو اقليتي آباديءَ وارن صوبن جي نمائندن جي ڪانفرنس ۾ شريڪ ٿيو. ان ڪانفرنس ۾ ورهاڱي جي مخالفت ۾ ٺهراءُ منظور ڪري ڪانگريس کي درخواست ڪئي وئي ته ورهاڱي جو فيصلو قبول نه ڪيو وڃي. تنهن هوندي به ڪانگريس ورهاڱي جو منصوبو اڳ ئي قبول ڪري چڪي هئي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;

=== پناهگيرن جي آبادڪاريءَ لاءِ شروعاتي ڪوششون ===

ورهاڱي کان اڳ ۽ پوءِ چوئٿرام گدواڻي سنڌ مان لڏپلاڻ ڪندڙ ماڻهن جي آبادڪاريءَ بابت سرگرم رهيو. جي. ايم. سيد موجب هن [[اجمير]] ۽ [[جوڌپور]] جا دورا ڪيا ۽ سنڌ مان هندستان منتقل ٿيندڙ هندن جي رهائش ۽ آبادڪاريءَ بابت انتظامن جو جائزو ورتو.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
4 آگسٽ 1947ع تي [[آچاريه ڪرپالاڻي]] سنڌ آيو. جي. ايم. سيد جي بيان موجب هن پڻ سنڌي هندن کي لڏپلاڻ بابت صلاح ڏني.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;

=== ڪوئيٽا جو دورو ۽ لياقت علي خان سان ملاقات ===

جي. ايم. سيد موجب آگسٽ 1947ع جي آخر ۾ [[ڪوئيٽا]] ۽ بلوچستان جي ڪجهه علائقن ۾ هندن خلاف تشدد ۽ ڦرلٽ جي واقعن جون خبرون آيون، جنهن سبب سنڌ جي هندو آباديءَ ۾ ڳڻتي وڌي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
ان صورتحال ۾ چوئٿرام گدواڻي، پروفيسر گهنشامداس، مکي گوبندرام، سيٺ روچلداس گنگارام واڌواڻي ۽ سيٺ شولداس سان گڏ [[لياقت علي خان]] سان ملاقات ڪئي ۽ ڪوئيٽا ويو. جي. ايم. سيد هن واقعي کي 26 آگسٽ 1947ع سان منسوب ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
جي. ايم. سيد جي بيان موجب ڪوئيٽا ۾ متاثر ماڻهن جون حالتون ڏسي چوئٿرام جذباتي ٿي پيو. واپس اچڻ کان پوءِ هن لڏپلاڻ ڪندڙ ماڻهن کي پرامن نموني سفر ڪرڻ جي صلاح ڏني.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;

=== سنڌ مان هندستان ڏانهن لڏپلاڻ ===

جي. ايم. سيد موجب چوئٿرام گدواڻي نومبر 1947ع ۾ سنڌ ڇڏي بمبئيءَ پهتو. ان کان پوءِ هن پنهنجي سرگرمين جو وڏو حصو سنڌ مان لڏي آيل ماڻهن جي رهائش، روزگار ۽ بحاليءَ لاءِ وقف ڪيو.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;
سنڌيانا موجب هن دهلي، جوڌپور، اجمير ۽ ٻين علائقن جا دورا ڪيا ۽ پناهگيرن جي آبادڪاريءَ جي سلسلي ۾ مختلف سياسي ۽ انتظامي شخصيتن سان رابطا ڪيا.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;
سنڌيانا موجب پناهگيرن جي بحاليءَ بابت پاليسين تي [[ولڀ ڀائي پٽيل]] سان اختلافن کان پوءِ هن ڪانگريس ڪاميٽيءَ تان استعيفا ڏني.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;

''دي سنڌ اسٽوري'' ۾ پڻ چوئٿرام جي ورهاڱي کان پوءِ پناهگيرن جي بحاليءَ لاءِ ڪيل ڪوششن جو ذڪر موجود آهي.&lt;ref name=&quot;SindhStory&quot;&gt;{{cite book
|last=Malkani
|first=K. R.
|title=The Sindh Story
|year=1997
|url=https://sanipanhwar.com/uploads/books/2024-08-29_13-05-56_9415e8449215959d01f22c94a43e6758.pdf
|language=en
|archive-url=https://web.archive.org/web/20260611021203/https://sanipanhwar.com/uploads/books/2024-08-29_13-05-56_9415e8449215959d01f22c94a43e6758.pdf
|archive-date=2026-06-11
|access-date=2026-10-29
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

=== ورهاڱي بابت اختلاف ۽ تاريخي بيان ===

1947ع جي سياسي صورتحال بابت چوئٿرام گدواڻيءَ جي موقف تي همعصر اڳواڻن ۾ اختلاف پڻ موجود هئا.
آڪٽوبر 1947ع ۾ ''ڊان'' ۾ شايع ٿيل هڪ خبر موجب سنڌ جي ڇهن هندو اڳواڻن چوئٿرام گدواڻي ۽ ٻين ڪانگريسي اڳواڻن جي هڪ بيان تي اعتراض ڪيو. اختلاف جو بنيادي موضوع سنڌ ۾ فرقيواراڻي تشدد جي نوعيت ۽ ان بابت پيش ڪيل بيان هو. انهن اڳواڻن سنڌ ۾ ڪجهه تشدد وارن واقعن کي تسليم ڪندي مجموعي صورتحال بابت گدواڻيءَ جي بيان سان اختلاف ڪيو.&lt;ref name=&quot;Dawn1947&quot;&gt;{{cite news
|title=From The Past Pages Of Dawn: 1947: Seventy-five years ago: Statement condemned
|url=https://www.dawn.com/news/1714446/from-the-past-pages-of-dawn-1947-seventy-five-years-ago-statement-condemned
|work=Dawn
|date=2022-10-11
|language=en
|access-date=2026-10-29
}}&lt;/ref&gt;
اهو اختلاف ورهاڱي واري دور ۾ سنڌ جي سياسي قيادت جي مختلف موقفن کي ظاهر ڪري ٿو.

== پارلياماني زندگي ==

ورهاڱي کان پوءِ چوئٿرام گدواڻي هندستان جي پارلياماني سياست ۾ پڻ سرگرم رهيو. هو هندستان جي پهرين لوڪ سڀا جو ميمبر بڻيو ۽ بمبئي رياست جي ٿاڻي واري چونڊ تڪ جي نمائندگي ڪيائين. پارلياماني فهرستن ۾ سندس جماعت پرجا سوشلسٽ پارٽي ڄاڻايل آهي.&lt;ref name=&quot;LokSabhaIndex&quot;/&gt;
1952ع جي پارلياماني ڪارروائيءَ ۾ سندس طرفان هندستان ۽ پاڪستان جي سرحدي صورتحال بابت پيش ڪيل التوا واري تحريڪ جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Parliament1952&quot;&gt;{{cite report
|title=Parliamentary Bulletin, First Lok Sabha, 11 November 1952
|institution=Lok Sabha Secretariat
|date=1952-11-11
|url=https://eparlib.sansad.in/bitstream/123456789/797419/1/lsb_01_02.pdf
|language=en
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
1953ع ۾ پناهگيرن جي بحاليءَ بابت قانون سازيءَ دوران هن ''Rehabilitation Finance Administration (Amendment) Bill'' کي چونڊ ڪاميٽيءَ ڏانهن موڪلڻ جي ترميم پيش ڪئي، جيڪا بعد ۾ واپس ورتائين.&lt;ref name=&quot;Parliament1953&quot;&gt;{{cite report
|title=Parliamentary Bulletin, First Lok Sabha, November 1953
|institution=Lok Sabha Secretariat
|year=1953
|url=https://eparlib.sansad.in/bitstream/123456789/797417/1/lsb_01_05.pdf
|language=en
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1956ع–1957ع جي پارلياماني تخميني ڪاميٽيءَ جي ميمبرن واري سرڪاري فهرست ۾ پڻ سندس نالو شامل آهي.&lt;ref name=&quot;EstimatesCommittee&quot;&gt;{{cite report
|title=Members of the Estimates Committee, 1956–57
|institution=Lok Sabha Secretariat
|url=https://eparlib.sansad.in/bitstream/123456789/5054/1/ec_1_66_1957.pdf
|language=en
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== سياسي ۽ سماجي زندگيءَ جا اهم واقعا ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #a7bfd2;&quot;
! style=&quot;background:#24547a;color:white;&quot; | سال
! style=&quot;background:#24547a;color:white;&quot; | واقعو
|-
| 1889ع
| 25 ڊسمبر تي حيدرآباد، سنڌ ۾ جنم
|-
| 1908ع
| هيرانند اڪيڊميءَ مان مئٽرڪ پاس ڪرڻ
|-
| 1909ع
| حيدرآباد ميڊيڪل اسڪول ۾ داخلا
|-
| 1913ع
| طبي تعليم مڪمل ڪرڻ
|-
| 1915ع
| سرڪاري ملازمت ڇڏڻ ۽ سياسي سرگرمين ۾ شموليت
|-
| 1916ع
| لکنؤ جي ڪانگريس اجلاس ۾ شرڪت
|-
| 1919ع
| جيڪب آباد جي سياسي ڪانفرنس ۽ امرتسر جي ڪانگريس اجلاس ۾ شرڪت
|-
| 1920ع
| سنڌ صوبائي ڪانگريس جي صدارت ۽ لوڪمانيه تلڪ جي سنڌ جي دوري ۾ ساٿ
|-
| 1922ع
| صحافتي ۽ سياسي سرگرمين سبب گرفتاري
|-
| 1930ع
| لوڻ جي ستياگرهه ۾ شرڪت
|-
| 1932ع
| سول نافرمانيءَ جي تحريڪ ۾ گرفتاري
|-
| 1941ع
| لاهور واري تقرير جي سلسلي ۾ قيد جي سزا
|-
| 1942ع
| هندستان ڇڏيو تحريڪ ۾ حصو
|-
| 1947ع
| ورهاڱي بابت سياسي سرگرميون، پناهگيرن جي آبادڪاري ۽ هندستان ڏانهن لڏپلاڻ
|-
| 1952ع
| هندستان جي پهرين لوڪ سڀا ۾ نمائندگي
|-
| 1956ع–1957ع
| پارلياماني تخميني ڪاميٽيءَ جي ميمبرن ۾ شموليت
|-
| 1957ع
| سيپٽمبر ۾ ممبئيءَ ۾ وفات
|}

&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NehruArchive&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;LokSabhaIndex&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;EstimatesCommittee&quot;/&gt;

== وفات ==

چوئٿرام گدواڻي سيپٽمبر 1957ع ۾ [[ممبئي]] ۾ وفات ڪئي. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا ۽ گجراتي وشوڪوش ۾ سندس وفات جي تاريخ 12 سيپٽمبر 1957ع ڄاڻايل آهي، جڏهن ته ٻين سوانحي بيانن ۾ 13 سيپٽمبر 1957ع درج ٿيل آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GujaratiVishwakosh&quot;&gt;{{cite web
|title=ગિદવાણી, (ડૉ.) ચોઇથરામ પ્રતાપરાય
|url=https://gujarativishwakosh.org/ગિદવાણી-ડૉ-ચોઇથરામ-પ્રતાપરા/
|website=Gujarati Vishwakosh
|language=gu
|access-date=2026-10-29
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChoithramBiography&quot;/&gt;
جي. ايم. سيد جي ڪتاب مان نقل ڪيل ٻئي مسودي ۾ وفات جو سال 1947ع لکيل آهي، پر اهو سال سندس 1952ع کان پوءِ جي پارلياماني سرگرمين ۽ ٻين سوانحي رڪارڊن سان مطابقت نٿو رکي. تنهنڪري سندس وفات جو سال 1957ع ورتو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;NehruArchive&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;LokSabhaIndex&quot;/&gt;
سنڌيانا موجب هن شادي نه ڪئي هئي. ممبئيءَ ۾ هڪ روڊ پڻ سندس نالي سان منسوب ٿيل آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;

== تاريخي ۽ ادبي اهميت ==

چوئٿرام گدواڻيءَ جي زندگي سنڌ جي ويهين صديءَ جي سياسي ۽ سماجي تاريخ سان لاڳاپيل آهي. سندس ڪردار ۾ طبي خدمت، صحافت، قومي تحريڪ، سياسي تنظيم سازي ۽ پناهگيرن جي بحاليءَ جا مختلف پهلو شامل آهن.
سنڌي ادب جي تاريخ ۾ سندس اهميت خاص طور صحافت ۽ سماجي فڪر کان متاثر شاعريءَ سبب آهي. سندس ادبي ڪم بابت دستياب معلومات محدود آهي، جڏهن ته سندس سياسي ۽ سماجي سرگرمين بابت وڌيڪ دستاويزي مواد موجود آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NehruArchive&quot;/&gt;
جي. ايم. سيد پنهنجي ڪتاب ''جنب گذاريم جن سين'' ۾ چوئٿرام جي سياسي زندگي، سنڌ جي ڪانگريس سان لاڳاپن، عوامي خدمتن ۽ 1947ع جي لڏپلاڻ بابت تفصيلي بيان ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;GMSyed&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==

* [[سنڌ جي تاريخ]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي صحافت]]
* [[هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ]]
* [[مهاتما گانڌي]]
* [[جئرامداس دولت رام]]
* [[جي ايم سيد]]
* [[هندستان جي ورهاڱي]]
* [[لوڪ سڀا]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ مطالعو ==

* سيد، جي. ايم. (2005ع). ''جنب گذاريم جن سين''، ٻيو ڀاڱو، ٽيون ڇاپو. ڄامشورو: سنڌي ادبي بورڊ.
* Jotwani, Motilal (1996). ''A Dictionary of Sindhi Literature''. New Delhi: Sampark Prakashan.
* Malkani, K. R. (1997). ''The Sindh Story''.
* ''Who's Who: First Lok Sabha''. Lok Sabha Secretariat, 1952.
* ''Selected Works of Jawaharlal Nehru''. Nehru Archive.
* ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا''، جلد چوٿون، داخلا: ڊاڪٽر چوئٿرام گدواڻي.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

* [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=چوئٿرام%20گدواڻي%20ڊاڪٽر انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا ۾ چوئٿرام گدواڻي]
* [https://nehruarchive.in/people/choithram-p-gidwani نهرو آرڪائيو ۾ چوئٿرام گدواڻي]
* [https://eparlib.sansad.in/handle/123456789/782490 هندستان جي پهرين لوڪ سڀا جو سوانحي رڪارڊ] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Choitram_Gidwani.jpg وڪيميڊيا ڪامنز تي چوئٿرام گدواڻيءَ جي تصوير]

[[زمرو:1889ع ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1957ع ۾ وفات ڪندڙ]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]
[[زمرو:حيدرآباد، سنڌ جا ماڻهو]]
[[زمرو:سنڌي سياستدان]]
[[زمرو:سنڌي صحافي]]
[[زمرو:سنڌي شاعر]]
[[زمرو:سنڌي ليکڪ]]
[[زمرو:هندستان جي آزاديءَ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:هندستاني سياستدان]]</text>
      <sha1>euk8to12r1jbqkjx39h0mxj4hv1047h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48398</id>
    <revision>
      <id>430484</id>
      <parentid>382849</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32122" sha1="cvjc2bojai67fj4da2hv1edh375gaoo" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{short description|{{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)|نظرياتي ڪيميائي|ڪيميائي}} عنصر، جوهري عدد {{{Z|}}} ({{{symbol|}}})}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{Infobox
| bodyclass = ib-element
| autoheaders =yes
| templatestyles = Infobox element/styles.css
| headerstyle =color:inherit; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}}
| labelstyle =
| datastyle =
| belowstyle =color:inherit; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}}
| title =&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}},&amp;nbsp;&lt;sub&gt;{{{Z|00}}}&lt;/sub&gt;{{{symbol|Xx}}}&lt;/span&gt;
| abovestyle=color:inherit; background:#e6e6e6;
| above={{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)|''نظرياتي عنصر''}}
| image1 ={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage
 |image={{{image name|}}}
 |upright={{#if:{{{image upright|}}}|{{{image upright|}}}|1}}
 |alt={{Infobox element/symbol-to-top-image-alt|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
}}{{#ifeq:{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{image name|}}}}}}}|en|[[زمرو:ڪيميائي صفحا جن ۾ مقامي تصوير آهي]]}}
| caption1 ={{Infobox element/symbol-to-top-image-caption|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
|header10 ={{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}
| label11 =تلفظ
| data11 ={{infobox element/pronunciation|symbol={{{symbol|}}} |ipa1={{Infobox element/symbol-to-pronunciation|symbol={{{symbol|}}}|item=ipa1|default=}}}}
| label12 =تجويز ڪيل رسمي نالو
| data12 ={{{proposed name|}}}
| label13 =متبادل نالو{{#if:{{{alt names|}}}|}}
| data13 ={{{alt name|}}}{{{alt names|}}}
| label14 =[[هم شڪلي|هم شڪليون]]
| data14 ={{Infobox element/symbol-to-allotropes|symbol={{{symbol|}}} |format=infobox}}
| label15 =ظاهري صورت
| data15 ={{{appearance|}}}
| data16 ={{#switch:{{Infobox element/symbol-to-saw/value-type|symbol={{{symbol|}}}}}
 |1|2={{infobox |child =yes
  |headerstyle =text-align: left; color:inherit; background: transparent;
  |header1 =[[معياري جوهري وزن]] {{nobold|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;&amp;deg;({{{symbol|}}})}}
  |label2 =&lt;nowiki/&gt;
  |data2 ={{Infobox element/standard atomic weight format
   |symbol={{{symbol|}}}
   |standard={{Infobox element/symbol-to-saw/standard|symbol={{{symbol|}}}|default=}}
   |abridged={{Infobox element/symbol-to-saw/abridged|symbol={{{symbol|}}}|default=}}
   |ref={{CIAAW2021}} }} }} }}
| label17 =[[ماس عدد]]
| data17 ={{Infobox element/symbol-to-most-stable-isotope |symbol={{{symbol|}}}|format=[]|default=}} {{{mass number comment|}}}
| label18 =[[ڪيميائي عنصرن جي فراواني|فراواني]]
| data18 ={{{abundance|}}}
| data19 ={{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}}|
 {{infobox|child=yes
 |headerstyle =text-align:left; line-height:1em;
 |header1 ={{#if:{{{abundance|}}} |&lt;!-- not here --&gt; |{{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}} |[[ڪيميائي عنصرن جي فراواني|فراواني]]}} }}
 |labelstyle =line-height:1em; text-indent:1.2em; font-weight:normal;
 |datastyle =line-height:1em;
 |label11 =[[زمين جي تهه ۾ عنصرن جي فراواني|زمين جي تهه ۾]]
 |data11 ={{{abundance in earth's crust|}}}
 |label12 =[[ڪيميائي عنصرن جي فراواني#سمنڊن ۾ عنصرن جي فراواني|سمنڊن ۾]]
 |data12 ={{{abundance in oceans|}}}
 |label13 =[[عنصرن جي فراواني#سج ۽ شمسي نظام|شمسي نظام ۾]]
 |data13 ={{{abundance in solar system|}}}
 }}}}
|header20 ={{ucfirst:{{{name}}}}} [[دوري جدول|دوري جدول]] ۾
|data22 ={{Infobox element/periodic table |name={{{name}}} |number={{{Z|0}}} |symbol={{{symbol}}} |mark={{{symbol|}}} |above={{{above}}} |below={{{below}}} |left={{{left}}} |right={{{right}}} }}
| label23 ={{nowrap|1=[[جوهري عدد]] &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(&lt;span style=&quot;padding-right:0.15em;&quot;&gt;''Z''&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;}}
| data23 ={{{Z|}}}
| label24 =[[دوري جدول جا گروپ|گروپ]]
| data24 ={{Infobox element/symbol-to-group|symbol={{{symbol|}}}|format=infobox element}}{{{group ref|}}} {{{group comment|}}}
| label25 =[[دوري جدول جو دور|دور]]
| data25 ={{Infobox element/symbol-to-period |symbol={{{symbol|}}} |format=infobox element}}{{{period ref|}}} {{{period comment|}}}
| label26 =[[دوري جدول جو بلاڪ|بلاڪ]]
| data26 ={{Infobox element/block format
 |symbol={{{symbol|}}}
 |block={{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
 }}{{{block ref|}}} {{{block comment|}}}
| label31 =[[اليڪٽران ترتيب]]
| data31 ={{#switch:{{{Z|1}}}|122|124|126=|{{Infobox element/symbol-to-electron-configuration|symbol={{{symbol|}}}|format=comment, ref}}}} {{{electron configuration comment|}}}
| label32 =خولن ۾ اليڪٽران
| data32 ={{{electrons per shell|}}}{{{electrons per shell ref|}}} {{{electrons per shell comment|}}}
|header40 =طبعي خاصيتون
|data41 ={{{physical properties comment|}}}{{{physical properties|}}}
| label43 =رنگ
| data43 ={{{color|}}}
| label44 =[[مادي جي حالت|حالت]] {{nobold|1=([[معياري گرمي پد ۽ دٻاءَ|معياري حالتن]] تي)}}
| data44 ={{#if:{{{phase|}}}|{{{phase|}}}|{{Infobox element/symbol-to-phase|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}}} {{{phase comment|}}}
| label45 =[[اَٻرڻ جو نقطو]]
| data45 ={{#if:{{{melting point K|}}} |{{{melting point prefix|}}} {{{melting point K}}}&amp;nbsp;[[ڪيلون|K]]&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{melting point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{melting point F}}}&amp;nbsp;°F){{{melting point ref|}}}&amp;#x20;{{{melting point comment|}}} }}
| label46 =[[اُبال جو نقطو]]
| data46 ={{#if:{{{boiling point K|}}} |{{{boiling point prefix|}}} {{{boiling point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{boiling point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{boiling point F}}}&amp;nbsp;°F){{{boiling point ref|}}}&amp;#x20;{{{boiling point comment|}}} }}
| label47 =[[تصعيد (مادي تبديلي)|تصعيد جو نقطو]]
| data47 ={{#if:{{{sublimation point K|}}} |{{{sublimation point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{sublimation point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{sublimation point F}}}&amp;nbsp;°F){{{sublimation point ref|}}}&amp;#x20;{{{sublimation point comment|}}} }}
| label50 =[[ڪثافت]]&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt; {{{density conditions|}}}&lt;/span&gt;
| data50 ={{{density|}}}{{#if:{{{density ref|}}} |&amp;#x20;{{{density ref}}}}}{{#if:{{{density comment|}}} |&amp;#x20;{{{density comment}}}}}
| label51 ={{#if:{{{density|}}}||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;([[معياري گرمي پد ۽ دٻاءَ|معياري حالتن]] تي)&lt;/span&gt;
| data51 ={{#if:{{{density gplstp|}}}
 | {{{density gplstp}}}&amp;nbsp;g/L{{{density gplstp ref|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{density gplstp comment|}}} |&amp;#x20;{{{density gplstp comment}}}}}&lt;!--
 --&gt;}}
| label52 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(ڪمري جي گرمي پد تي)&lt;/span&gt;
| data52 ={{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}
 | {{{density gpcm3nrt}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt ref|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{density gpcm3nrt comment|}}} |&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt comment}}}}}&lt;!--
 --&gt;}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 2|}}}
 | &lt;br/&gt;{{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}||{{red|پهرين &lt;nowiki&gt;{{{density gpcm3nrt}}}&lt;/nowiki&gt; پيرا ميٽر استعمال ڪيو}}&lt;br/&gt;}}{{{density gpcm3nrt 2}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt 2 comment|}}}&lt;!--
 --&gt;}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 3|}}}
 | &lt;br/&gt;{{{density gpcm3nrt 3}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt 3 ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt 3 comment|}}}&lt;!--
 --&gt;}}
| label53 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}} ||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;مايع حالت ۾ ([[اَٻرڻ جو نقطو|اَٻرڻ واري گرمي پد]] تي)&lt;/span&gt;
| data53 ={{#if:{{{density gpcm3mp|}}} |{{{density gpcm3mp}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3mp ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3mp comment|}}} }}
| label54 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}}{{{density gpcm3mp|}}} ||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;مايع حالت ۾ ([[اُبال جو نقطو|اُبال واري گرمي پد]] تي)&lt;/span&gt;
| data54 ={{#if:{{{density gpcm3bp|}}} |{{{density gpcm3bp}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3bp ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3bp comment|}}} }}
| label55 =[[مولر حجم]]
| data55 ={{#if:{{{molar volume|}}}|{{{molar volume|}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{molar volume unit|}}}|{{{molar volume unit|}}}|cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol{{{molar volume ref|}}}&amp;#x20;}}{{{molar volume comment|}}}}}
| label56 =[[ٽه-نقطو]]
| data56 ={{#if:{{{triple point K|}}} |{{{triple point K}}}&amp;nbsp;K,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{triple point kPa}}}&amp;nbsp;kPa{{{triple point ref|}}}&amp;#x20;{{{triple point comment|}}} }}{{#if:{{{triple point K 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{triple point K 2}}}&amp;nbsp;K, {{{triple point kPa 2}}}&amp;nbsp;kPa{{{triple point 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{triple point 2 comment|}}} }}
| label57 =[[بحراني نقطو]]
| data57 ={{#if:{{{critical point K|}}} |{{{critical point K}}}&amp;nbsp;K, {{{critical point MPa}}}&amp;nbsp;MPa{{{critical point ref|}}}&amp;#x20;{{{critical point comment|}}} }}
| label58 =[[گهلڻ جي اينٿالپي|گهلڻ جي گرمي]]
| data58 ={{#if:{{{heat fusion|}}} |{{{heat fusion}}}&amp;nbsp;[[ڪلو جول في مول|kJ/mol]]{{{heat fusion ref|}}}&amp;#x20;{{{heat fusion comment|}}} }}{{#if:{{{heat fusion 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{heat fusion 2}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{heat fusion 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{heat fusion 2 comment|}}} }}
| label59 =[[بخارجڻ جي اينٿالپي|بخارجڻ جي گرمي]]
| data59 ={{#if:{{{heat vaporization|}}} |{{{heat vaporization}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{heat vaporization ref|}}}&amp;#x20;{{{heat vaporization comment|}}} }}
| label61 =[[مولر گرمي گنجائش]]
| data61 ={{#if:{{{heat capacity|}}} |{{{heat capacity}}}&amp;nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity comment|}}} }}{{#if:{{{heat capacity 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{heat capacity 2}}}&amp;nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity 2 comment|}}} }}
| label62 =[[مخصوص گرمي گنجائش]]
| data62 ={{#iferror: {{#if:{{Infobox element/symbol-to-saw/formal-short-rounded|symbol={{{symbol|}}}}}|{{#if:{{{heat capacity|}}} |{{#expr:{{{heat capacity}}} * 1E4/({{cvt|{{Infobox element/symbol-to-saw/formal-short-rounded|symbol={{{symbol|}}}}}|Da|yg|sigfig=20|disp=number|comma=off}}*6.02214076) round 3}}&amp;nbsp;J/(kg·K){{{heat capacity ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity comment|}}}}}}}}}
| data63 ={{#if:{{{vapor pressure 1|}}}{{{vapor pressure 100 k|}}}
 | [[بخار جو دٻاءُ|'''بخار جو دٻاءُ''']]{{{vapor pressure ref|}}}{{#if:{{{vapor pressure comment|}}} |&amp;#x20;{{{vapor pressure comment}}} }}{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1|&amp;nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10|&amp;nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100|&amp;nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k|&amp;nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k|&amp;nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k|&amp;nbsp;}}} }}&lt;!--
 --&gt;}}
| data64 ={{#if:{{{vapor pressure 1 2|}}}{{{vapor pressure 100 k 2|}}}
 | '''بخار جو دٻاءُ'''{{{vapor pressure 2 ref|}}}{{#if:{{{vapor pressure 2 comment|}}} |&amp;#x20;{{{vapor pressure 2 comment|}}} }}{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1 2|&amp;nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10 2|&amp;nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100 2|&amp;nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k 2|&amp;nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k 2|&amp;nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k 2|&amp;nbsp;}}} }}&lt;!--
 --&gt;}}
|header70 =جوهري خاصيتون
|data71 ={{{atomic properties comment|}}}{{{atomic properties|}}}
| label72 =[[آڪسائيڊيشن حالت|آڪسائيڊيشن حالتون]]
| data72 ={{Element-symbol-to-oxidation-state-data&lt;!--
--&gt;|os-formatter=Element-symbol-to-oxidation-state-entry&lt;!--
--&gt;|symbol={{{symbol|}}} &lt;!--
--&gt;}}
| label73 =[[برق منفيت]]
| data73 ={{#if:{{{electronegativity|}}} |پالنگ پيمانو: {{{electronegativity}}}{{{electronegativity ref|}}}&amp;#x20;}}{{{electronegativity comment|}}}
| label75 =[[آئنائيزيشن توانائي|آئنائيزيشن توانائيون]]
| data75 ={{unbulleted list
|1={{#if:{{{ionization energy 1|}}} |پهريون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 1|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 1 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 1 comment|}}} }}
|2={{#if:{{{ionization energy 2|}}} |ٻيون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 2|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 2 comment|}}} }}
|3={{#if:{{{ionization energy 3|}}} |ٽيون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 3|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 3 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 3 comment|}}} }}
|4={{#ifexpr:0{{{number of ionization energies|0}}}&gt;3 |([[عنصرن جون مولر آئنائيزيشن توانائيون#{{{name|}}}|وڌيڪ]])}}{{#if:{{{ionization energy 1|}}} |{{{ionization energy ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy comment|}}} }}
}}
| label76 =[[جوهري نيم قطر]]
| data76 ={{#if:{{{atomic radius|}}} |تجرباتي:&amp;#x20;{{{atomic radius}}}&amp;nbsp;[[پيڪوميٽر|pm]]{{{atomic radius ref|}}}&amp;#x20;{{{atomic radius comment|}}} }}{{#if:{{{atomic radius calculated|}}} |{{#if:{{{atomic radius|}}}|&lt;br/&gt;}}حسابي:&amp;#x20;{{{atomic radius calculated}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{atomic radius calculated ref|}}}&amp;#x20;{{{atomic radius calculated comment|}}} }}
| label77 =[[هم ظرفي نيم قطر]]
| data77 ={{#if:{{{covalent radius|}}} |{{{covalent radius}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{covalent radius ref|}}}&amp;#x20;{{{covalent radius comment|}}} }}
| label78 =[[وان ڊير والز نيم قطر]]
| data78 ={{#if:{{{Van der Waals radius|}}} |{{{Van der Waals radius}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}{{{covalent radius|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{Van der Waals radius ref|}}}&amp;#x20;{{{Van der Waals radius comment|}}} }}
| data79 ={{Infobox element/spectral lines
 |symbol={{{symbol|}}}
 |name={{{name|}}}
 |image={{Infobox element/symbol-to-spectral-lines-image|symbol={{{symbol|}}} }}|default=}}
|header100 =ٻيون خاصيتون
| label101 =قدرتي موجودگي
| data101 ={{Infobox element/symbol-to-occurrence|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}
| label103 =[[بلوري بناوت]]
| data103 ={{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}{{{crystal structure comment|}}}
 | {{{crystal structure prefix|}}}&amp;#x20;&amp;#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}} |{{{crystal structure|}}}}}{{{crystal structure ref|}}}{{#if:{{{crystal structure|}}}| {{#if:{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}||&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;}} }}{{#if:{{{crystal structure Pearson symbol|}}} |&amp;#x20;([[پيئرسن علامت|{{{crystal structure Pearson symbol|}}}]])}}{{#if:{{{crystal structure comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{crystal structure comment|}}} }} }}
| label104 =[[ڄاري مستقل]]{{#if:{{{lattice constants|}}} |}}
| data104 ={{#if:{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}|&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}}}
| label105 =بلوري بناوت
| data105 ={{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}{{{crystal structure 2 comment|}}}
 | {{{crystal structure 2 prefix|}}}&amp;#x20;&amp;#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}}|{{{crystal structure 2|}}}}}{{{crystal structure 2 ref|}}}{{#if:{{{crystal structure 2|}}}| {{#if:{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}||&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure 2}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;}} }}{{#if:{{{crystal structure 2 Pearson symbol|}}} |&amp;#x20;([[پيئرسن علامت|{{{crystal structure 2 Pearson symbol|}}}]])}}{{#if:{{{crystal structure 2 comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{crystal structure 2 comment|}}} }} }}
| label106 =ڄاري مستقل{{#if:{{{lattice constants 2|}}} |}}
| data106 ={{#if:{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}|&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure 2}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}}}
| label110 =[[حرارتي ڦهلاءُ]]
| data110 ={{#if:{{{thermal expansion|}}}{{{thermal expansion comment|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}} |{{{thermal expansion|}}}&amp;nbsp;µm/(m⋅K){{{thermal expansion ref|}}}&amp;#x20;}}{{{thermal expansion comment|}}} }}{{#if:{{{thermal expansion at 25|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{thermal expansion at 25}}}&amp;nbsp;µm/(m⋅K)&amp;#x20;(25&amp;nbsp;°C تي){{{thermal expansion at 25 ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal expansion at 25 comment|}}} }}
| label111 =[[حرارتي موصليت]]
| data111 ={{#if:{{{thermal conductivity|}}} |{{{thermal conductivity}}}&amp;nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal conductivity comment|}}} }}{{#if:{{{thermal conductivity 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{thermal conductivity 2}}}&amp;nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal conductivity 2 comment|}}} }}
| label112 =[[حرارتي انتشار]]
| data112 ={{#if:{{{thermal diffusivity|}}} |{{{thermal diffusivity}}}&amp;nbsp;mm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;/s&amp;#x20;(300&amp;nbsp;K تي){{{thermal diffusivity ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal diffusivity comment|}}} }}
| label113 =[[برقي مزاحمت ۽ موصليت|برقي مزاحمت]]
| data113 ={{#if:{{{electrical resistivity|}}} |{{{electrical resistivity}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m{{{electrical resistivity ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity comment|}}} }}{{#if:{{{electrical resistivity at 0|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{electrical resistivity at 0}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&amp;#x20;(0&amp;nbsp;°C تي){{{electrical resistivity at 0 ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity at 0 comment|}}} }}{{#if:{{{electrical resistivity at 20|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}{{{electrical resistivity at 0|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{electrical resistivity at 20}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&amp;#x20;(20&amp;nbsp;°C تي){{{electrical resistivity at 20 ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity at 20 comment|}}} }}
| label114 =[[بينڊ خال]]
| data114 ={{#if:{{{band gap|}}} |{{{band gap}}}&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|eV]] (300&amp;nbsp;K تي){{{band gap ref|}}}&amp;#x20;{{{band gap comment|}}} }}
| label115 =[[ڪيوري گرمي پد|ڪيوري نقطو]]
| data115 ={{#if:{{{Curie point K|}}} |{{{Curie point K}}}&amp;nbsp;K{{{Curie point ref|}}}&amp;#x20;{{{Curie point comment|}}} }}
| label118 =[[مقناطيسيت|مقناطيسي ترتيب]]
| data118 ={{#if:{{{magnetic ordering|}}} |{{{magnetic ordering}}}{{{magnetic ordering ref|}}}&amp;#x20;{{{magnetic ordering comment|}}} }}
| label119 =[[مقناطيسي پذيرائي|مولر مقناطيسي پذيرائي]]
| data119 ={{#if:{{{magnetic susceptibility|}}}|{{{magnetic susceptibility|}}}&amp;nbsp;cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol{{{magnetic susceptibility ref|}}}}}
| label122 =[[وڌ ۾ وڌ ٽينسل طاقت|ٽينسل طاقت]]
| data122 ={{#if:{{{tensile strength|}}} |{{{tensile strength}}}&amp;nbsp;MPa{{{tensile strength ref|}}}&amp;#x20;{{{tensile strength comment|}}} }}
| label123 =[[يونگ جو ماڊيولس]]
| data123 ={{#if:{{{Young's modulus|}}} |{{{Young's modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Young's modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Young's modulus comment|}}} }}
| label124 =[[شيئر ماڊيولس]]
| data124 ={{#if:{{{Shear modulus|}}} |{{{Shear modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Shear modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Shear modulus comment|}}} }}
| label125 =[[بلڪ ماڊيولس]]
| data125 ={{#if:{{{Bulk modulus|}}} |{{{Bulk modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Bulk modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Bulk modulus comment|}}}}}
| label127 =[[آواز جي رفتار]]
| data127 ={{#if:{{{speed of sound|}}} |{{{speed of sound}}} [[ميٽر في سيڪنڊ|m/s]]{{{speed of sound ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound comment|}}}
| label128 ={{#if:{{{speed of sound|}}}||[[آواز جي رفتار]]&amp;#x20;}} &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;سنهي لٺ ۾&lt;/span&gt;
| data128 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}} |{{{speed of sound rod at 20}}}&amp;nbsp;m/s&amp;#x20;(20&amp;nbsp;°C تي){{{speed of sound rod at 20 ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound rod at 20 comment|}}}
| label129 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}}{{{speed of sound|}}}||[[آواز جي رفتار]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;سنهي لٺ ۾&lt;/span&gt;
| data129 ={{#if:{{{speed of sound rod at r.t.|}}} |{{{speed of sound rod at r.t.}}}&amp;nbsp;m/s&amp;#x20;([[ڪمري جو گرمي پد|ڪمري جي گرمي پد]] تي){{{speed of sound rod at r.t. ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound rod at r.t. comment|}}}
| label130 =[[پوئسن جو تناسب]]
| data130 ={{#if:{{{Poisson ratio|}}} |{{{Poisson ratio|}}}{{{Poisson ratio ref|}}}&amp;#x20;{{{Poisson ratio comment|}}} }}
| label131 =[[محس سختي پيمانو|محس سختي]]
| data131 ={{#if:{{{Mohs hardness|}}}|{{{Mohs hardness|}}}{{{Mohs hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Mohs hardness comment|}}}{{#if:{{{Mohs hardness 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{Mohs hardness 2}}}{{{Mohs hardness 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{Mohs hardness 2 comment|}}} }} }}
| label133 =[[وڪرز سختي آزمائش|وڪرز سختي]]
| data133 ={{#if:{{{Vickers hardness|}}} |{{{Vickers hardness}}}&amp;nbsp;MPa{{{Vickers hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Vickers hardness comment|}}} }}
| label134 =[[برنيل سختي آزمائش|برنيل سختي]]
| data134 ={{#if:{{{Brinell hardness|}}} |{{{Brinell hardness}}}&amp;nbsp;MPa{{{Brinell hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Brinell hardness comment|}}} }}
| label138 =[[CAS رجسٽري نمبر|CAS نمبر]]
| data138 ={{#if:{{{CAS number|}}} |{{{CAS number|}}}{{{CAS number ref|}}}&amp;#x20;{{{CAS number comment|}}} }}
|header140 ={{#if:{{{naming|}}}{{{predicted by|}}}{{{prediction date |}}}{{{discovered by|}}}{{{discovery date|}}}{{{first isolation by|}}}{{{first isolation date|}}}{{{named by|}}}{{{named date|}}}{{{history comment|}}} |تاريخ}}
| label141 = [[ڪيميائي عنصرن جي نالن جي اشتقاقن جي فهرست|نالي جو اشتقاق]]
| data141 ={{{naming|}}}
| label142 =اڳڪٿي
| data142 ={{{predicted by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{prediction date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{predicted by|}}} |&amp;#x20;({{{prediction date}}}) |{{{prediction date}}}}}&lt;!----&gt;{{{prediction date ref|}}}}} }}
| label143 =[[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي وقتي ترتيب|دريافت]] ۽ پهريون ڀيرو جدائي
| data143 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}|{{{discovery and first isolation by|}}}{{#if:{{{discovery date|}}}|&amp;#x20;({{{discovery date|}}}{{#if:{{{first isolation date|}}}|,&amp;#x20;{{{first isolation date|}}}}}){{{discovery date ref|}}}{{{first isolation date ref|}}}}}{{#ifexpr: {{#if:{{{discovered by|}}}{{{first isolation by|}}}|1|0}} or {{#if:{{{discovery date|}}}|{{#ifeq:{{{discovery date|}}}|{{{first isolation date|}}}|1|0}}|0}} |{{red|&lt;br/&gt;دريافت/پهرين جدائي بابت تمام گهڻي ڄاڻ ڏنل آهي}}|}}|}}
| label144 =[[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي وقتي ترتيب|دريافت]]
| data144 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |{{{discovered by|}}}{{#if:{{{discovery date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{discovered by|}}} |&amp;#x20;({{{discovery date}}}) |{{{discovery date}}}}}}}{{{discovery date ref|}}} }} }}
| label145 =پهريون ڀيرو جدائي
| data145 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |{{{first isolation by|}}}{{#if:{{{first isolation date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{first isolation by|}}} |&amp;#x20;({{{first isolation date}}}) |{{{first isolation date}}}}}}}{{{first isolation date ref|}}} }} }}
| label146 =نالو{{#if:{{{named by|}}}|&amp;nbsp;رکندڙ}}
| data146 ={{{named by|}}}{{#if:{{{named date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{named by|}}} |&amp;#x20;({{{named date}}}) |{{{named date}}}}}}}{{{named date ref|}}} }}
| label147 =علامت
| data147 ={{Infobox element/symbol-to-symbol-etymology|symbol={{{symbol|}}}}}
| label149 ={{{history comment label|}}}
| data149 ={{{history comment|}}}
|header160 ={{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)
|{{#switch:{{{Z|0}}}|119|120=[[{{{name}}} جا آئسوٽوپ]]|#default={{{name}}} جا آئسوٽوپ}}
|[[{{{name}}} جا آئسوٽوپ]]&lt;div style=&quot;float:right; padding-right:0.2em;&quot;&gt;{{v|Template:infobox {{{name|}}} isotopes|e}}&lt;/div&gt;
}}
|data161 ={{#ifexpr:({{{Z|1}}}&gt;=119)
 |{{{theoretical isotopes comment|}}}
 |{{#ifexist:Template:infobox {{{name|uranium}}} isotopes
    |{{infobox {{{name|uranium}}} isotopes |child=yes}}
    |&lt;span class=&quot;error&quot;&gt;سانچو:Infobox {{{name|uranium}}} isotopes موجود ناهي&lt;/span&gt;
  }}
}}
| belowclass =noprint
| below ={{#ifexpr:{{{Z|1}}}&gt;118||{{Category-inline|{{ucfirst:{{#switch:{{{symbol|}}}|Hg=پارو|#default={{{name|ڪيميائي عنصر}}}}}}}}}&lt;br/&gt;}}{{navbar|Infobox {{lc:{{{name|&amp;#x20;element}}}}}|plain=1}}&amp;#x20;{{!}}&amp;#x20;[[ڪيميائي عنصرن جي ڊيٽا جا حوالا|حوالا]]
}}&lt;!--
--&gt;{{main other&lt;!--
--&gt;|1={{#switch:{{{engvar|}}}
 ||en-US=
 |#default=[[زمرو:وڪي منصوبو ڪيميائي عنصرن جا صفحا جيڪي انگريزي ٻوليءَ جي فرق جو سانچو استعمال ڪن ٿا|{{#switch:{{{engvar|}}}|en-GB=GB|en-OED=OED|#default=*}}]]}}&lt;!--
--&gt;|2=}}&lt;!--
--&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check
| unknown ={{main other|1=[[زمرو:اڻڄاتل پيرا ميٽرن وارا ڪيميائي عنصر جا صفحا|_VALUE_]]}}
| preview =اڻڄاتل پيرا ميٽر &quot;_VALUE_&quot;
| showblankpositional=1
|symbol |name |Z |number
|Brinell hardness comment |Brinell hardness ref |Brinell hardness |Bulk modulus comment |Bulk modulus ref |Bulk modulus |CAS number comment |CAS number ref |CAS number |Curie point K |Curie point comment |Curie point ref |Mohs hardness 2 comment |Mohs hardness 2 ref |Mohs hardness 2 |Mohs hardness comment |Mohs hardness ref |Mohs hardness |Poisson ratio comment |Poisson ratio ref |Poisson ratio |QID |Shear modulus comment |Shear modulus ref |Shear modulus |Van der Waals radius comment |Van der Waals radius ref |Van der Waals radius |Vickers hardness comment |Vickers hardness ref |Vickers hardness |Young's modulus comment |Young's modulus ref |Young's modulus
|above |abundance in earth's crust |abundance in oceans |abundance in solar system |abundance |alt name |alt names |appearance |atomic properties comment |atomic properties |atomic radius calculated comment |atomic radius calculated ref |atomic radius calculated |atomic radius comment |atomic radius ref |atomic radius |band gap comment |band gap ref |band gap |below |block comment |block ref |boiling point C |boiling point F |boiling point K |boiling point comment |boiling point prefix |boiling point ref |color |covalent radius comment |covalent radius ref |covalent radius |critical point K |critical point MPa |critical point comment |critical point ref |crystal structure 2 comment |crystal structure 2 prefix |crystal structure 2 ref |crystal structure 2 |crystal structure 2 Pearson symbol |crystal structure comment |crystal structure prefix |crystal structure ref |crystal structure |crystal structure Pearson symbol |density |density comment |density conditions |density gpcm3bp comment |density gpcm3bp ref |density gpcm3bp |density gpcm3mp comment |density gpcm3mp ref |density gpcm3mp |density gpcm3nrt 2 comment |density gpcm3nrt 2 ref |density gpcm3nrt 2 |density gpcm3nrt 3 comment |density gpcm3nrt 3 ref |density gpcm3nrt 3 |density gpcm3nrt comment |density gpcm3nrt ref |density gpcm3nrt |density gplstp comment |density gplstp ref |density gplstp |density ref |discovered by |discovery and first isolation by |discovery date ref |discovery date |electrical resistivity at 0 comment |electrical resistivity at 0 ref |electrical resistivity at 0 |electrical resistivity at 20 comment |electrical resistivity at 20 ref |electrical resistivity at 20 |electrical resistivity comment |electrical resistivity ref |electrical resistivity unit prefix |electrical resistivity |electron configuration comment |electronegativity comment |electronegativity ref |electronegativity |electrons per shell comment |electrons per shell ref |electrons per shell |engvar |first isolation by |first isolation date ref |first isolation date |group comment |group ref |heat capacity 2 comment |heat capacity 2 ref |heat capacity 2 |heat capacity comment |heat capacity ref |heat capacity |heat fusion 2 comment |heat fusion 2 ref |heat fusion 2 |heat fusion comment |heat fusion ref |heat fusion |heat vaporization comment |heat vaporization ref |heat vaporization |history comment label |history comment |image name |image upright |ionization energy 1 comment |ionization energy 1 ref |ionization energy 1 |ionization energy 2 comment |ionization energy 2 ref |ionization energy 2 |ionization energy 3 comment |ionization energy 3 ref |ionization energy 3 |ionization energy comment |ionization energy ref |lattice constant |lattice constants |lattice constant 2 |lattice constants 2 |left |magnetic ordering comment |magnetic ordering ref |magnetic susceptibility ref |magnetic susceptibility |mass number comment |melting point C |melting point F |melting point K |melting point comment |melting point prefix |melting point ref |molar volume comment |molar volume ref |molar volume unit |molar volume |named by |named date ref |named date |naming |number of ionization energies |period comment |period ref |phase comment |phase |physical properties comment |physical properties |predicted by |prediction date ref |prediction date |proposed name |right |speed of sound comment |speed of sound ref |speed of sound rod at 20 comment |speed of sound rod at 20 ref |speed of sound rod at 20 |speed of sound rod at r.t. comment |speed of sound rod at r.t. ref |speed of sound rod at r.t. |speed of sound |sublimation point C |sublimation point F |sublimation point K |sublimation point comment |tensile strength comment |tensile strength ref |tensile strength |theoretical isotopes comment |thermal conductivity 2 comment |thermal conductivity 2 ref |thermal conductivity 2 |thermal conductivity comment |thermal conductivity ref |thermal conductivity |thermal diffusivity comment |thermal diffusivity ref |thermal diffusivity |thermal expansion at 25 comment |thermal expansion at 25 ref |thermal expansion at 25 |thermal expansion comment |thermal expansion ref |thermal expansion |triple point 2 comment |triple point 2 ref |triple point K 2 |triple point K |triple point comment |triple point kPa 2 |triple point kPa |triple point ref |vapor pressure 1 2 |vapor pressure 1 k 2 |vapor pressure 1 k |vapor pressure 10 2 |vapor pressure 10 k 2 |vapor pressure 10 k |vapor pressure 100 2 |vapor pressure 100 k 2 |vapor pressure 100 k |vapor pressure 100 |vapor pressure 10 |vapor pressure 1 |vapor pressure 2 comment |vapor pressure 2 ref |vapor pressure comment |vapor pressure ref
}}&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cvjc2bojai67fj4da2hv1edh375gaoo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430486</id>
      <parentid>430484</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32105" sha1="ek0jycnzk0gkshy95b2fpfjih7y7xxe" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{short description|{{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)|Theoretical chemical|Chemical}} element with atomic number {{{Z|}}} ({{{symbol|}}})}}&lt;!--
--&gt;{{Infobox
| bodyclass = ib-element
| autoheaders =yes
| templatestyles = Infobox element/styles.css
| headerstyle =color:inherit; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}}
| labelstyle =
| datastyle =
| belowstyle =color:inherit; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}}
| title =&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}},&amp;nbsp;&lt;sub&gt;{{{Z|00}}}&lt;/sub&gt;{{{symbol|Xx}}}&lt;/span&gt;
| abovestyle=color:inherit; background:#e6e6e6;
| above={{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)|''نظرياتي عنصر''}}
| image1 ={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage
 |image={{{image name|}}}
 |upright={{#if:{{{image upright|}}}|{{{image upright|}}}|1}}
 |alt={{Infobox element/symbol-to-top-image-alt|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
}}{{#ifeq:{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{image name|}}}}}}}|en|[[زمرو:ڪيميائي صفحا جن ۾ مقامي تصوير آهي]]}}
| caption1 ={{Infobox element/symbol-to-top-image-caption|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
|header10 ={{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}
| label11 =تلفظ
| data11 ={{infobox element/pronunciation|symbol={{{symbol|}}} |ipa1={{Infobox element/symbol-to-pronunciation|symbol={{{symbol|}}}|item=ipa1|default=}}}}
| label12 =تجويز ڪيل رسمي نالو
| data12 ={{{proposed name|}}}
| label13 =متبادل نالو{{#if:{{{alt names|}}}|}}
| data13 ={{{alt name|}}}{{{alt names|}}}
| label14 =[[هم شڪلي|هم شڪليون]]
| data14 ={{Infobox element/symbol-to-allotropes|symbol={{{symbol|}}} |format=infobox}}
| label15 =ظاهري صورت
| data15 ={{{appearance|}}}
| data16 ={{#switch:{{Infobox element/symbol-to-saw/value-type|symbol={{{symbol|}}}}}
 |1|2={{infobox |child =yes
  |headerstyle =text-align: left; color:inherit; background: transparent;
  |header1 =[[معياري جوهري وزن]] {{nobold|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;&amp;deg;({{{symbol|}}})}}
  |label2 =&lt;nowiki/&gt;
  |data2 ={{Infobox element/standard atomic weight format
   |symbol={{{symbol|}}}
   |standard={{Infobox element/symbol-to-saw/standard|symbol={{{symbol|}}}|default=}}
   |abridged={{Infobox element/symbol-to-saw/abridged|symbol={{{symbol|}}}|default=}}
   |ref={{CIAAW2021}} }} }} }}
| label17 =[[ماس عدد]]
| data17 ={{Infobox element/symbol-to-most-stable-isotope |symbol={{{symbol|}}}|format=[]|default=}} {{{mass number comment|}}}
| label18 =[[ڪيميائي عنصرن جي فراواني|فراواني]]
| data18 ={{{abundance|}}}
| data19 ={{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}}|
 {{infobox|child=yes
 |headerstyle =text-align:left; line-height:1em;
 |header1 ={{#if:{{{abundance|}}} |&lt;!-- not here --&gt; |{{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}} |[[ڪيميائي عنصرن جي فراواني|فراواني]]}} }}
 |labelstyle =line-height:1em; text-indent:1.2em; font-weight:normal;
 |datastyle =line-height:1em;
 |label11 =[[زمين جي تهه ۾ عنصرن جي فراواني|زمين جي تهه ۾]]
 |data11 ={{{abundance in earth's crust|}}}
 |label12 =[[ڪيميائي عنصرن جي فراواني#سمنڊن ۾ عنصرن جي فراواني|سمنڊن ۾]]
 |data12 ={{{abundance in oceans|}}}
 |label13 =[[عنصرن جي فراواني#سج ۽ شمسي نظام|شمسي نظام ۾]]
 |data13 ={{{abundance in solar system|}}}
 }}}}
|header20 ={{ucfirst:{{{name}}}}} [[دوري جدول|دوري جدول]] ۾
|data22 ={{Infobox element/periodic table |name={{{name}}} |number={{{Z|0}}} |symbol={{{symbol}}} |mark={{{symbol|}}} |above={{{above}}} |below={{{below}}} |left={{{left}}} |right={{{right}}} }}
| label23 ={{nowrap|1=[[جوهري عدد]] &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(&lt;span style=&quot;padding-right:0.15em;&quot;&gt;''Z''&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;}}
| data23 ={{{Z|}}}
| label24 =[[دوري جدول جا گروپ|گروپ]]
| data24 ={{Infobox element/symbol-to-group|symbol={{{symbol|}}}|format=infobox element}}{{{group ref|}}} {{{group comment|}}}
| label25 =[[دوري جدول جو دور|دور]]
| data25 ={{Infobox element/symbol-to-period |symbol={{{symbol|}}} |format=infobox element}}{{{period ref|}}} {{{period comment|}}}
| label26 =[[دوري جدول جو بلاڪ|بلاڪ]]
| data26 ={{Infobox element/block format
 |symbol={{{symbol|}}}
 |block={{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
 }}{{{block ref|}}} {{{block comment|}}}
| label31 =[[اليڪٽران ترتيب]]
| data31 ={{#switch:{{{Z|1}}}|122|124|126=|{{Infobox element/symbol-to-electron-configuration|symbol={{{symbol|}}}|format=comment, ref}}}} {{{electron configuration comment|}}}
| label32 =خولن ۾ اليڪٽران
| data32 ={{{electrons per shell|}}}{{{electrons per shell ref|}}} {{{electrons per shell comment|}}}
|header40 =طبعي خاصيتون
|data41 ={{{physical properties comment|}}}{{{physical properties|}}}
| label43 =رنگ
| data43 ={{{color|}}}
| label44 =[[مادي جي حالت|حالت]] {{nobold|1=([[معياري گرمي پد ۽ دٻاءَ|معياري حالتن]] تي)}}
| data44 ={{#if:{{{phase|}}}|{{{phase|}}}|{{Infobox element/symbol-to-phase|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}}} {{{phase comment|}}}
| label45 =[[اَٻرڻ جو نقطو]]
| data45 ={{#if:{{{melting point K|}}} |{{{melting point prefix|}}} {{{melting point K}}}&amp;nbsp;[[ڪيلون|K]]&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{melting point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{melting point F}}}&amp;nbsp;°F){{{melting point ref|}}}&amp;#x20;{{{melting point comment|}}} }}
| label46 =[[اُبال جو نقطو]]
| data46 ={{#if:{{{boiling point K|}}} |{{{boiling point prefix|}}} {{{boiling point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{boiling point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{boiling point F}}}&amp;nbsp;°F){{{boiling point ref|}}}&amp;#x20;{{{boiling point comment|}}} }}
| label47 =[[تصعيد (مادي تبديلي)|تصعيد جو نقطو]]
| data47 ={{#if:{{{sublimation point K|}}} |{{{sublimation point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{sublimation point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{sublimation point F}}}&amp;nbsp;°F){{{sublimation point ref|}}}&amp;#x20;{{{sublimation point comment|}}} }}
| label50 =[[ڪثافت]]&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt; {{{density conditions|}}}&lt;/span&gt;
| data50 ={{{density|}}}{{#if:{{{density ref|}}} |&amp;#x20;{{{density ref}}}}}{{#if:{{{density comment|}}} |&amp;#x20;{{{density comment}}}}}
| label51 ={{#if:{{{density|}}}||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;([[معياري گرمي پد ۽ دٻاءَ|معياري حالتن]] تي)&lt;/span&gt;
| data51 ={{#if:{{{density gplstp|}}}
 | {{{density gplstp}}}&amp;nbsp;g/L{{{density gplstp ref|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{density gplstp comment|}}} |&amp;#x20;{{{density gplstp comment}}}}}&lt;!--
 --&gt;}}
| label52 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(ڪمري جي گرمي پد تي)&lt;/span&gt;
| data52 ={{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}
 | {{{density gpcm3nrt}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt ref|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{density gpcm3nrt comment|}}} |&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt comment}}}}}&lt;!--
 --&gt;}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 2|}}}
 | &lt;br/&gt;{{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}||{{red|پهرين &lt;nowiki&gt;{{{density gpcm3nrt}}}&lt;/nowiki&gt; پيرا ميٽر استعمال ڪيو}}&lt;br/&gt;}}{{{density gpcm3nrt 2}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt 2 comment|}}}&lt;!--
 --&gt;}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 3|}}}
 | &lt;br/&gt;{{{density gpcm3nrt 3}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt 3 ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt 3 comment|}}}&lt;!--
 --&gt;}}
| label53 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}} ||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;مايع حالت ۾ ([[اَٻرڻ جو نقطو|اَٻرڻ واري گرمي پد]] تي)&lt;/span&gt;
| data53 ={{#if:{{{density gpcm3mp|}}} |{{{density gpcm3mp}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3mp ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3mp comment|}}} }}
| label54 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}}{{{density gpcm3mp|}}} ||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;مايع حالت ۾ ([[اُبال جو نقطو|اُبال واري گرمي پد]] تي)&lt;/span&gt;
| data54 ={{#if:{{{density gpcm3bp|}}} |{{{density gpcm3bp}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3bp ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3bp comment|}}} }}
| label55 =[[مولر حجم]]
| data55 ={{#if:{{{molar volume|}}}|{{{molar volume|}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{molar volume unit|}}}|{{{molar volume unit|}}}|cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol{{{molar volume ref|}}}&amp;#x20;}}{{{molar volume comment|}}}}}
| label56 =[[ٽه-نقطو]]
| data56 ={{#if:{{{triple point K|}}} |{{{triple point K}}}&amp;nbsp;K,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{triple point kPa}}}&amp;nbsp;kPa{{{triple point ref|}}}&amp;#x20;{{{triple point comment|}}} }}{{#if:{{{triple point K 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{triple point K 2}}}&amp;nbsp;K, {{{triple point kPa 2}}}&amp;nbsp;kPa{{{triple point 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{triple point 2 comment|}}} }}
| label57 =[[بحراني نقطو]]
| data57 ={{#if:{{{critical point K|}}} |{{{critical point K}}}&amp;nbsp;K, {{{critical point MPa}}}&amp;nbsp;MPa{{{critical point ref|}}}&amp;#x20;{{{critical point comment|}}} }}
| label58 =[[گهلڻ جي اينٿالپي|گهلڻ جي گرمي]]
| data58 ={{#if:{{{heat fusion|}}} |{{{heat fusion}}}&amp;nbsp;[[ڪلو جول في مول|kJ/mol]]{{{heat fusion ref|}}}&amp;#x20;{{{heat fusion comment|}}} }}{{#if:{{{heat fusion 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{heat fusion 2}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{heat fusion 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{heat fusion 2 comment|}}} }}
| label59 =[[بخارجڻ جي اينٿالپي|بخارجڻ جي گرمي]]
| data59 ={{#if:{{{heat vaporization|}}} |{{{heat vaporization}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{heat vaporization ref|}}}&amp;#x20;{{{heat vaporization comment|}}} }}
| label61 =[[مولر گرمي گنجائش]]
| data61 ={{#if:{{{heat capacity|}}} |{{{heat capacity}}}&amp;nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity comment|}}} }}{{#if:{{{heat capacity 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{heat capacity 2}}}&amp;nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity 2 comment|}}} }}
| label62 =[[مخصوص گرمي گنجائش]]
| data62 ={{#iferror: {{#if:{{Infobox element/symbol-to-saw/formal-short-rounded|symbol={{{symbol|}}}}}|{{#if:{{{heat capacity|}}} |{{#expr:{{{heat capacity}}} * 1E4/({{cvt|{{Infobox element/symbol-to-saw/formal-short-rounded|symbol={{{symbol|}}}}}|Da|yg|sigfig=20|disp=number|comma=off}}*6.02214076) round 3}}&amp;nbsp;J/(kg·K){{{heat capacity ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity comment|}}}}}}}}}
| data63 ={{#if:{{{vapor pressure 1|}}}{{{vapor pressure 100 k|}}}
 | [[بخار جو دٻاءُ|'''بخار جو دٻاءُ''']]{{{vapor pressure ref|}}}{{#if:{{{vapor pressure comment|}}} |&amp;#x20;{{{vapor pressure comment}}} }}{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1|&amp;nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10|&amp;nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100|&amp;nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k|&amp;nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k|&amp;nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k|&amp;nbsp;}}} }}&lt;!--
 --&gt;}}
| data64 ={{#if:{{{vapor pressure 1 2|}}}{{{vapor pressure 100 k 2|}}}
 | '''بخار جو دٻاءُ'''{{{vapor pressure 2 ref|}}}{{#if:{{{vapor pressure 2 comment|}}} |&amp;#x20;{{{vapor pressure 2 comment|}}} }}{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1 2|&amp;nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10 2|&amp;nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100 2|&amp;nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k 2|&amp;nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k 2|&amp;nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k 2|&amp;nbsp;}}} }}&lt;!--
 --&gt;}}
|header70 =جوهري خاصيتون
|data71 ={{{atomic properties comment|}}}{{{atomic properties|}}}
| label72 =[[آڪسائيڊيشن حالت|آڪسائيڊيشن حالتون]]
| data72 ={{Element-symbol-to-oxidation-state-data&lt;!--
--&gt;|os-formatter=Element-symbol-to-oxidation-state-entry&lt;!--
--&gt;|symbol={{{symbol|}}} &lt;!--
--&gt;}}
| label73 =[[برق منفيت]]
| data73 ={{#if:{{{electronegativity|}}} |پالنگ پيمانو: {{{electronegativity}}}{{{electronegativity ref|}}}&amp;#x20;}}{{{electronegativity comment|}}}
| label75 =[[آئنائيزيشن توانائي|آئنائيزيشن توانائيون]]
| data75 ={{unbulleted list
|1={{#if:{{{ionization energy 1|}}} |پهريون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 1|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 1 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 1 comment|}}} }}
|2={{#if:{{{ionization energy 2|}}} |ٻيون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 2|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 2 comment|}}} }}
|3={{#if:{{{ionization energy 3|}}} |ٽيون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 3|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 3 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 3 comment|}}} }}
|4={{#ifexpr:0{{{number of ionization energies|0}}}&gt;3 |([[عنصرن جون مولر آئنائيزيشن توانائيون#{{{name|}}}|وڌيڪ]])}}{{#if:{{{ionization energy 1|}}} |{{{ionization energy ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy comment|}}} }}
}}
| label76 =[[جوهري نيم قطر]]
| data76 ={{#if:{{{atomic radius|}}} |تجرباتي:&amp;#x20;{{{atomic radius}}}&amp;nbsp;[[پيڪوميٽر|pm]]{{{atomic radius ref|}}}&amp;#x20;{{{atomic radius comment|}}} }}{{#if:{{{atomic radius calculated|}}} |{{#if:{{{atomic radius|}}}|&lt;br/&gt;}}حسابي:&amp;#x20;{{{atomic radius calculated}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{atomic radius calculated ref|}}}&amp;#x20;{{{atomic radius calculated comment|}}} }}
| label77 =[[هم ظرفي نيم قطر]]
| data77 ={{#if:{{{covalent radius|}}} |{{{covalent radius}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{covalent radius ref|}}}&amp;#x20;{{{covalent radius comment|}}} }}
| label78 =[[وان ڊير والز نيم قطر]]
| data78 ={{#if:{{{Van der Waals radius|}}} |{{{Van der Waals radius}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}{{{covalent radius|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{Van der Waals radius ref|}}}&amp;#x20;{{{Van der Waals radius comment|}}} }}
| data79 ={{Infobox element/spectral lines
 |symbol={{{symbol|}}}
 |name={{{name|}}}
 |image={{Infobox element/symbol-to-spectral-lines-image|symbol={{{symbol|}}} }}|default=}}
|header100 =ٻيون خاصيتون
| label101 =قدرتي موجودگي
| data101 ={{Infobox element/symbol-to-occurrence|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}
| label103 =[[بلوري بناوت]]
| data103 ={{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}{{{crystal structure comment|}}}
 | {{{crystal structure prefix|}}}&amp;#x20;&amp;#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}} |{{{crystal structure|}}}}}{{{crystal structure ref|}}}{{#if:{{{crystal structure|}}}| {{#if:{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}||&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;}} }}{{#if:{{{crystal structure Pearson symbol|}}} |&amp;#x20;([[پيئرسن علامت|{{{crystal structure Pearson symbol|}}}]])}}{{#if:{{{crystal structure comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{crystal structure comment|}}} }} }}
| label104 =[[ڄاري مستقل]]{{#if:{{{lattice constants|}}} |}}
| data104 ={{#if:{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}|&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}}}
| label105 =بلوري بناوت
| data105 ={{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}{{{crystal structure 2 comment|}}}
 | {{{crystal structure 2 prefix|}}}&amp;#x20;&amp;#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}}|{{{crystal structure 2|}}}}}{{{crystal structure 2 ref|}}}{{#if:{{{crystal structure 2|}}}| {{#if:{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}||&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure 2}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;}} }}{{#if:{{{crystal structure 2 Pearson symbol|}}} |&amp;#x20;([[پيئرسن علامت|{{{crystal structure 2 Pearson symbol|}}}]])}}{{#if:{{{crystal structure 2 comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{crystal structure 2 comment|}}} }} }}
| label106 =ڄاري مستقل{{#if:{{{lattice constants 2|}}} |}}
| data106 ={{#if:{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}|&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure 2}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}}}
| label110 =[[حرارتي ڦهلاءُ]]
| data110 ={{#if:{{{thermal expansion|}}}{{{thermal expansion comment|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}} |{{{thermal expansion|}}}&amp;nbsp;µm/(m⋅K){{{thermal expansion ref|}}}&amp;#x20;}}{{{thermal expansion comment|}}} }}{{#if:{{{thermal expansion at 25|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{thermal expansion at 25}}}&amp;nbsp;µm/(m⋅K)&amp;#x20;(25&amp;nbsp;°C تي){{{thermal expansion at 25 ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal expansion at 25 comment|}}} }}
| label111 =[[حرارتي موصليت]]
| data111 ={{#if:{{{thermal conductivity|}}} |{{{thermal conductivity}}}&amp;nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal conductivity comment|}}} }}{{#if:{{{thermal conductivity 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{thermal conductivity 2}}}&amp;nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal conductivity 2 comment|}}} }}
| label112 =[[حرارتي انتشار]]
| data112 ={{#if:{{{thermal diffusivity|}}} |{{{thermal diffusivity}}}&amp;nbsp;mm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;/s&amp;#x20;(300&amp;nbsp;K تي){{{thermal diffusivity ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal diffusivity comment|}}} }}
| label113 =[[برقي مزاحمت ۽ موصليت|برقي مزاحمت]]
| data113 ={{#if:{{{electrical resistivity|}}} |{{{electrical resistivity}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m{{{electrical resistivity ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity comment|}}} }}{{#if:{{{electrical resistivity at 0|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{electrical resistivity at 0}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&amp;#x20;(0&amp;nbsp;°C تي){{{electrical resistivity at 0 ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity at 0 comment|}}} }}{{#if:{{{electrical resistivity at 20|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}{{{electrical resistivity at 0|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{electrical resistivity at 20}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&amp;#x20;(20&amp;nbsp;°C تي){{{electrical resistivity at 20 ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity at 20 comment|}}} }}
| label114 =[[بينڊ خال]]
| data114 ={{#if:{{{band gap|}}} |{{{band gap}}}&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|eV]] (300&amp;nbsp;K تي){{{band gap ref|}}}&amp;#x20;{{{band gap comment|}}} }}
| label115 =[[ڪيوري گرمي پد|ڪيوري نقطو]]
| data115 ={{#if:{{{Curie point K|}}} |{{{Curie point K}}}&amp;nbsp;K{{{Curie point ref|}}}&amp;#x20;{{{Curie point comment|}}} }}
| label118 =[[مقناطيسيت|مقناطيسي ترتيب]]
| data118 ={{#if:{{{magnetic ordering|}}} |{{{magnetic ordering}}}{{{magnetic ordering ref|}}}&amp;#x20;{{{magnetic ordering comment|}}} }}
| label119 =[[مقناطيسي پذيرائي|مولر مقناطيسي پذيرائي]]
| data119 ={{#if:{{{magnetic susceptibility|}}}|{{{magnetic susceptibility|}}}&amp;nbsp;cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol{{{magnetic susceptibility ref|}}}}}
| label122 =[[وڌ ۾ وڌ ٽينسل طاقت|ٽينسل طاقت]]
| data122 ={{#if:{{{tensile strength|}}} |{{{tensile strength}}}&amp;nbsp;MPa{{{tensile strength ref|}}}&amp;#x20;{{{tensile strength comment|}}} }}
| label123 =[[يونگ جو ماڊيولس]]
| data123 ={{#if:{{{Young's modulus|}}} |{{{Young's modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Young's modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Young's modulus comment|}}} }}
| label124 =[[شيئر ماڊيولس]]
| data124 ={{#if:{{{Shear modulus|}}} |{{{Shear modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Shear modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Shear modulus comment|}}} }}
| label125 =[[بلڪ ماڊيولس]]
| data125 ={{#if:{{{Bulk modulus|}}} |{{{Bulk modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Bulk modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Bulk modulus comment|}}}}}
| label127 =[[آواز جي رفتار]]
| data127 ={{#if:{{{speed of sound|}}} |{{{speed of sound}}} [[ميٽر في سيڪنڊ|m/s]]{{{speed of sound ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound comment|}}}
| label128 ={{#if:{{{speed of sound|}}}||[[آواز جي رفتار]]&amp;#x20;}} &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;سنهي لٺ ۾&lt;/span&gt;
| data128 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}} |{{{speed of sound rod at 20}}}&amp;nbsp;m/s&amp;#x20;(20&amp;nbsp;°C تي){{{speed of sound rod at 20 ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound rod at 20 comment|}}}
| label129 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}}{{{speed of sound|}}}||[[آواز جي رفتار]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;سنهي لٺ ۾&lt;/span&gt;
| data129 ={{#if:{{{speed of sound rod at r.t.|}}} |{{{speed of sound rod at r.t.}}}&amp;nbsp;m/s&amp;#x20;([[ڪمري جو گرمي پد|ڪمري جي گرمي پد]] تي){{{speed of sound rod at r.t. ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound rod at r.t. comment|}}}
| label130 =[[پوئسن جو تناسب]]
| data130 ={{#if:{{{Poisson ratio|}}} |{{{Poisson ratio|}}}{{{Poisson ratio ref|}}}&amp;#x20;{{{Poisson ratio comment|}}} }}
| label131 =[[محس سختي پيمانو|محس سختي]]
| data131 ={{#if:{{{Mohs hardness|}}}|{{{Mohs hardness|}}}{{{Mohs hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Mohs hardness comment|}}}{{#if:{{{Mohs hardness 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{Mohs hardness 2}}}{{{Mohs hardness 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{Mohs hardness 2 comment|}}} }} }}
| label133 =[[وڪرز سختي آزمائش|وڪرز سختي]]
| data133 ={{#if:{{{Vickers hardness|}}} |{{{Vickers hardness}}}&amp;nbsp;MPa{{{Vickers hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Vickers hardness comment|}}} }}
| label134 =[[برنيل سختي آزمائش|برنيل سختي]]
| data134 ={{#if:{{{Brinell hardness|}}} |{{{Brinell hardness}}}&amp;nbsp;MPa{{{Brinell hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Brinell hardness comment|}}} }}
| label138 =[[CAS رجسٽري نمبر|CAS نمبر]]
| data138 ={{#if:{{{CAS number|}}} |{{{CAS number|}}}{{{CAS number ref|}}}&amp;#x20;{{{CAS number comment|}}} }}
|header140 ={{#if:{{{naming|}}}{{{predicted by|}}}{{{prediction date |}}}{{{discovered by|}}}{{{discovery date|}}}{{{first isolation by|}}}{{{first isolation date|}}}{{{named by|}}}{{{named date|}}}{{{history comment|}}} |تاريخ}}
| label141 = [[ڪيميائي عنصرن جي نالن جي اشتقاقن جي فهرست|نالي جو اشتقاق]]
| data141 ={{{naming|}}}
| label142 =اڳڪٿي
| data142 ={{{predicted by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{prediction date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{predicted by|}}} |&amp;#x20;({{{prediction date}}}) |{{{prediction date}}}}}&lt;!----&gt;{{{prediction date ref|}}}}} }}
| label143 =[[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي وقتي ترتيب|دريافت]] ۽ پهريون ڀيرو جدائي
| data143 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}|{{{discovery and first isolation by|}}}{{#if:{{{discovery date|}}}|&amp;#x20;({{{discovery date|}}}{{#if:{{{first isolation date|}}}|,&amp;#x20;{{{first isolation date|}}}}}){{{discovery date ref|}}}{{{first isolation date ref|}}}}}{{#ifexpr: {{#if:{{{discovered by|}}}{{{first isolation by|}}}|1|0}} or {{#if:{{{discovery date|}}}|{{#ifeq:{{{discovery date|}}}|{{{first isolation date|}}}|1|0}}|0}} |{{red|&lt;br/&gt;دريافت/پهرين جدائي بابت تمام گهڻي ڄاڻ ڏنل آهي}}|}}|}}
| label144 =[[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي وقتي ترتيب|دريافت]]
| data144 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |{{{discovered by|}}}{{#if:{{{discovery date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{discovered by|}}} |&amp;#x20;({{{discovery date}}}) |{{{discovery date}}}}}}}{{{discovery date ref|}}} }} }}
| label145 =پهريون ڀيرو جدائي
| data145 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |{{{first isolation by|}}}{{#if:{{{first isolation date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{first isolation by|}}} |&amp;#x20;({{{first isolation date}}}) |{{{first isolation date}}}}}}}{{{first isolation date ref|}}} }} }}
| label146 =نالو{{#if:{{{named by|}}}|&amp;nbsp;رکندڙ}}
| data146 ={{{named by|}}}{{#if:{{{named date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{named by|}}} |&amp;#x20;({{{named date}}}) |{{{named date}}}}}}}{{{named date ref|}}} }}
| label147 =علامت
| data147 ={{Infobox element/symbol-to-symbol-etymology|symbol={{{symbol|}}}}}
| label149 ={{{history comment label|}}}
| data149 ={{{history comment|}}}
|header160 ={{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)
|{{#switch:{{{Z|0}}}|119|120=[[{{{name}}} جا آئسوٽوپ]]|#default={{{name}}} جا آئسوٽوپ}}
|[[{{{name}}} جا آئسوٽوپ]]&lt;div style=&quot;float:right; padding-right:0.2em;&quot;&gt;{{v|Template:infobox {{{name|}}} isotopes|e}}&lt;/div&gt;
}}
|data161 ={{#ifexpr:({{{Z|1}}}&gt;=119)
 |{{{theoretical isotopes comment|}}}
 |{{#ifexist:Template:infobox {{{name|uranium}}} isotopes
    |{{infobox {{{name|uranium}}} isotopes |child=yes}}
    |&lt;span class=&quot;error&quot;&gt;سانچو:Infobox {{{name|uranium}}} isotopes موجود ناهي&lt;/span&gt;
  }}
}}
| belowclass =noprint
| below ={{#ifexpr:{{{Z|1}}}&gt;118||{{Category-inline|{{ucfirst:{{#switch:{{{symbol|}}}|Hg=پارو|#default={{{name|ڪيميائي عنصر}}}}}}}}}&lt;br/&gt;}}{{navbar|Infobox {{lc:{{{name|&amp;#x20;element}}}}}|plain=1}}&amp;#x20;{{!}}&amp;#x20;[[ڪيميائي عنصرن جي ڊيٽا جا حوالا|حوالا]]
}}&lt;!--
--&gt;{{main other&lt;!--
--&gt;|1={{#switch:{{{engvar|}}}
 ||en-US=
 |#default=[[زمرو:وڪي منصوبو ڪيميائي عنصرن جا صفحا جيڪي انگريزي ٻوليءَ جي فرق جو سانچو استعمال ڪن ٿا|{{#switch:{{{engvar|}}}|en-GB=GB|en-OED=OED|#default=*}}]]}}&lt;!--
--&gt;|2=}}&lt;!--
--&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check
| unknown ={{main other|1=[[زمرو:اڻڄاتل پيرا ميٽرن وارا ڪيميائي عنصر جا صفحا|_VALUE_]]}}
| preview =اڻڄاتل پيرا ميٽر &quot;_VALUE_&quot;
| showblankpositional=1
|symbol |name |Z |number
|Brinell hardness comment |Brinell hardness ref |Brinell hardness |Bulk modulus comment |Bulk modulus ref |Bulk modulus |CAS number comment |CAS number ref |CAS number |Curie point K |Curie point comment |Curie point ref |Mohs hardness 2 comment |Mohs hardness 2 ref |Mohs hardness 2 |Mohs hardness comment |Mohs hardness ref |Mohs hardness |Poisson ratio comment |Poisson ratio ref |Poisson ratio |QID |Shear modulus comment |Shear modulus ref |Shear modulus |Van der Waals radius comment |Van der Waals radius ref |Van der Waals radius |Vickers hardness comment |Vickers hardness ref |Vickers hardness |Young's modulus comment |Young's modulus ref |Young's modulus
|above |abundance in earth's crust |abundance in oceans |abundance in solar system |abundance |alt name |alt names |appearance |atomic properties comment |atomic properties |atomic radius calculated comment |atomic radius calculated ref |atomic radius calculated |atomic radius comment |atomic radius ref |atomic radius |band gap comment |band gap ref |band gap |below |block comment |block ref |boiling point C |boiling point F |boiling point K |boiling point comment |boiling point prefix |boiling point ref |color |covalent radius comment |covalent radius ref |covalent radius |critical point K |critical point MPa |critical point comment |critical point ref |crystal structure 2 comment |crystal structure 2 prefix |crystal structure 2 ref |crystal structure 2 |crystal structure 2 Pearson symbol |crystal structure comment |crystal structure prefix |crystal structure ref |crystal structure |crystal structure Pearson symbol |density |density comment |density conditions |density gpcm3bp comment |density gpcm3bp ref |density gpcm3bp |density gpcm3mp comment |density gpcm3mp ref |density gpcm3mp |density gpcm3nrt 2 comment |density gpcm3nrt 2 ref |density gpcm3nrt 2 |density gpcm3nrt 3 comment |density gpcm3nrt 3 ref |density gpcm3nrt 3 |density gpcm3nrt comment |density gpcm3nrt ref |density gpcm3nrt |density gplstp comment |density gplstp ref |density gplstp |density ref |discovered by |discovery and first isolation by |discovery date ref |discovery date |electrical resistivity at 0 comment |electrical resistivity at 0 ref |electrical resistivity at 0 |electrical resistivity at 20 comment |electrical resistivity at 20 ref |electrical resistivity at 20 |electrical resistivity comment |electrical resistivity ref |electrical resistivity unit prefix |electrical resistivity |electron configuration comment |electronegativity comment |electronegativity ref |electronegativity |electrons per shell comment |electrons per shell ref |electrons per shell |engvar |first isolation by |first isolation date ref |first isolation date |group comment |group ref |heat capacity 2 comment |heat capacity 2 ref |heat capacity 2 |heat capacity comment |heat capacity ref |heat capacity |heat fusion 2 comment |heat fusion 2 ref |heat fusion 2 |heat fusion comment |heat fusion ref |heat fusion |heat vaporization comment |heat vaporization ref |heat vaporization |history comment label |history comment |image name |image upright |ionization energy 1 comment |ionization energy 1 ref |ionization energy 1 |ionization energy 2 comment |ionization energy 2 ref |ionization energy 2 |ionization energy 3 comment |ionization energy 3 ref |ionization energy 3 |ionization energy comment |ionization energy ref |lattice constant |lattice constants |lattice constant 2 |lattice constants 2 |left |magnetic ordering comment |magnetic ordering ref |magnetic susceptibility ref |magnetic susceptibility |mass number comment |melting point C |melting point F |melting point K |melting point comment |melting point prefix |melting point ref |molar volume comment |molar volume ref |molar volume unit |molar volume |named by |named date ref |named date |naming |number of ionization energies |period comment |period ref |phase comment |phase |physical properties comment |physical properties |predicted by |prediction date ref |prediction date |proposed name |right |speed of sound comment |speed of sound ref |speed of sound rod at 20 comment |speed of sound rod at 20 ref |speed of sound rod at 20 |speed of sound rod at r.t. comment |speed of sound rod at r.t. ref |speed of sound rod at r.t. |speed of sound |sublimation point C |sublimation point F |sublimation point K |sublimation point comment |tensile strength comment |tensile strength ref |tensile strength |theoretical isotopes comment |thermal conductivity 2 comment |thermal conductivity 2 ref |thermal conductivity 2 |thermal conductivity comment |thermal conductivity ref |thermal conductivity |thermal diffusivity comment |thermal diffusivity ref |thermal diffusivity |thermal expansion at 25 comment |thermal expansion at 25 ref |thermal expansion at 25 |thermal expansion comment |thermal expansion ref |thermal expansion |triple point 2 comment |triple point 2 ref |triple point K 2 |triple point K |triple point comment |triple point kPa 2 |triple point kPa |triple point ref |vapor pressure 1 2 |vapor pressure 1 k 2 |vapor pressure 1 k |vapor pressure 10 2 |vapor pressure 10 k 2 |vapor pressure 10 k |vapor pressure 100 2 |vapor pressure 100 k 2 |vapor pressure 100 k |vapor pressure 100 |vapor pressure 10 |vapor pressure 1 |vapor pressure 2 comment |vapor pressure 2 ref |vapor pressure comment |vapor pressure ref
}}&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ek0jycnzk0gkshy95b2fpfjih7y7xxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430487</id>
      <parentid>430486</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32105" sha1="enolkgl9ayemh0sv0th8uwni5n4yjiu" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{short description|{{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)|Theoretical chemical|Chemical}} element with atomic number {{{Z|}}} ({{{symbol|}}})}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{Infobox
| bodyclass = ib-element
| autoheaders =yes
| templatestyles = Infobox element/styles.css
| headerstyle =color:inherit; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}}
| labelstyle =
| datastyle =
| belowstyle =color:inherit; background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}}
| title =&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}},&amp;nbsp;&lt;sub&gt;{{{Z|00}}}&lt;/sub&gt;{{{symbol|Xx}}}&lt;/span&gt;
| abovestyle=color:inherit; background:#e6e6e6;
| above={{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)|''نظرياتي عنصر''}}
| image1 ={{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage
 |image={{{image name|}}}
 |upright={{#if:{{{image upright|}}}|{{{image upright|}}}|1}}
 |alt={{Infobox element/symbol-to-top-image-alt|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
}}{{#ifeq:{{ParmPart |5 |{{filepath:{{{image name|}}}}}}}|en|[[زمرو:ڪيميائي صفحا جن ۾ مقامي تصوير آهي]]}}
| caption1 ={{Infobox element/symbol-to-top-image-caption|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
|header10 ={{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}
| label11 =تلفظ
| data11 ={{infobox element/pronunciation|symbol={{{symbol|}}} |ipa1={{Infobox element/symbol-to-pronunciation|symbol={{{symbol|}}}|item=ipa1|default=}}}}
| label12 =تجويز ڪيل رسمي نالو
| data12 ={{{proposed name|}}}
| label13 =متبادل نالو{{#if:{{{alt names|}}}|}}
| data13 ={{{alt name|}}}{{{alt names|}}}
| label14 =[[هم شڪلي|هم شڪليون]]
| data14 ={{Infobox element/symbol-to-allotropes|symbol={{{symbol|}}} |format=infobox}}
| label15 =ظاهري صورت
| data15 ={{{appearance|}}}
| data16 ={{#switch:{{Infobox element/symbol-to-saw/value-type|symbol={{{symbol|}}}}}
 |1|2={{infobox |child =yes
  |headerstyle =text-align: left; color:inherit; background: transparent;
  |header1 =[[معياري جوهري وزن]] {{nobold|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;&amp;deg;({{{symbol|}}})}}
  |label2 =&lt;nowiki/&gt;
  |data2 ={{Infobox element/standard atomic weight format
   |symbol={{{symbol|}}}
   |standard={{Infobox element/symbol-to-saw/standard|symbol={{{symbol|}}}|default=}}
   |abridged={{Infobox element/symbol-to-saw/abridged|symbol={{{symbol|}}}|default=}}
   |ref={{CIAAW2021}} }} }} }}
| label17 =[[ماس عدد]]
| data17 ={{Infobox element/symbol-to-most-stable-isotope |symbol={{{symbol|}}}|format=[]|default=}} {{{mass number comment|}}}
| label18 =[[ڪيميائي عنصرن جي فراواني|فراواني]]
| data18 ={{{abundance|}}}
| data19 ={{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}}|
 {{infobox|child=yes
 |headerstyle =text-align:left; line-height:1em;
 |header1 ={{#if:{{{abundance|}}} |&lt;!-- not here --&gt; |{{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}} |[[ڪيميائي عنصرن جي فراواني|فراواني]]}} }}
 |labelstyle =line-height:1em; text-indent:1.2em; font-weight:normal;
 |datastyle =line-height:1em;
 |label11 =[[زمين جي تهه ۾ عنصرن جي فراواني|زمين جي تهه ۾]]
 |data11 ={{{abundance in earth's crust|}}}
 |label12 =[[ڪيميائي عنصرن جي فراواني#سمنڊن ۾ عنصرن جي فراواني|سمنڊن ۾]]
 |data12 ={{{abundance in oceans|}}}
 |label13 =[[عنصرن جي فراواني#سج ۽ شمسي نظام|شمسي نظام ۾]]
 |data13 ={{{abundance in solar system|}}}
 }}}}
|header20 ={{ucfirst:{{{name}}}}} [[دوري جدول|دوري جدول]] ۾
|data22 ={{Infobox element/periodic table |name={{{name}}} |number={{{Z|0}}} |symbol={{{symbol}}} |mark={{{symbol|}}} |above={{{above}}} |below={{{below}}} |left={{{left}}} |right={{{right}}} }}
| label23 ={{nowrap|1=[[جوهري عدد]] &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(&lt;span style=&quot;padding-right:0.15em;&quot;&gt;''Z''&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;}}
| data23 ={{{Z|}}}
| label24 =[[دوري جدول جا گروپ|گروپ]]
| data24 ={{Infobox element/symbol-to-group|symbol={{{symbol|}}}|format=infobox element}}{{{group ref|}}} {{{group comment|}}}
| label25 =[[دوري جدول جو دور|دور]]
| data25 ={{Infobox element/symbol-to-period |symbol={{{symbol|}}} |format=infobox element}}{{{period ref|}}} {{{period comment|}}}
| label26 =[[دوري جدول جو بلاڪ|بلاڪ]]
| data26 ={{Infobox element/block format
 |symbol={{{symbol|}}}
 |block={{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}} |default=}}
 }}{{{block ref|}}} {{{block comment|}}}
| label31 =[[اليڪٽران ترتيب]]
| data31 ={{#switch:{{{Z|1}}}|122|124|126=|{{Infobox element/symbol-to-electron-configuration|symbol={{{symbol|}}}|format=comment, ref}}}} {{{electron configuration comment|}}}
| label32 =خولن ۾ اليڪٽران
| data32 ={{{electrons per shell|}}}{{{electrons per shell ref|}}} {{{electrons per shell comment|}}}
|header40 =طبعي خاصيتون
|data41 ={{{physical properties comment|}}}{{{physical properties|}}}
| label43 =رنگ
| data43 ={{{color|}}}
| label44 =[[مادي جي حالت|حالت]] {{nobold|1=([[معياري گرمي پد ۽ دٻاءَ|معياري حالتن]] تي)}}
| data44 ={{#if:{{{phase|}}}|{{{phase|}}}|{{Infobox element/symbol-to-phase|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}}} {{{phase comment|}}}
| label45 =[[اَٻرڻ جو نقطو]]
| data45 ={{#if:{{{melting point K|}}} |{{{melting point prefix|}}} {{{melting point K}}}&amp;nbsp;[[ڪيلون|K]]&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{melting point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{melting point F}}}&amp;nbsp;°F){{{melting point ref|}}}&amp;#x20;{{{melting point comment|}}} }}
| label46 =[[اُبال جو نقطو]]
| data46 ={{#if:{{{boiling point K|}}} |{{{boiling point prefix|}}} {{{boiling point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{boiling point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{boiling point F}}}&amp;nbsp;°F){{{boiling point ref|}}}&amp;#x20;{{{boiling point comment|}}} }}
| label47 =[[تصعيد (مادي تبديلي)|تصعيد جو نقطو]]
| data47 ={{#if:{{{sublimation point K|}}} |{{{sublimation point K}}}&amp;nbsp;K&amp;#x20;&amp;#x200b;({{{sublimation point C}}}&amp;nbsp;°C,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{sublimation point F}}}&amp;nbsp;°F){{{sublimation point ref|}}}&amp;#x20;{{{sublimation point comment|}}} }}
| label50 =[[ڪثافت]]&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt; {{{density conditions|}}}&lt;/span&gt;
| data50 ={{{density|}}}{{#if:{{{density ref|}}} |&amp;#x20;{{{density ref}}}}}{{#if:{{{density comment|}}} |&amp;#x20;{{{density comment}}}}}
| label51 ={{#if:{{{density|}}}||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;([[معياري گرمي پد ۽ دٻاءَ|معياري حالتن]] تي)&lt;/span&gt;
| data51 ={{#if:{{{density gplstp|}}}
 | {{{density gplstp}}}&amp;nbsp;g/L{{{density gplstp ref|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{density gplstp comment|}}} |&amp;#x20;{{{density gplstp comment}}}}}&lt;!--
 --&gt;}}
| label52 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(ڪمري جي گرمي پد تي)&lt;/span&gt;
| data52 ={{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}
 | {{{density gpcm3nrt}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt ref|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{density gpcm3nrt comment|}}} |&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt comment}}}}}&lt;!--
 --&gt;}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 2|}}}
 | &lt;br/&gt;{{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}||{{red|پهرين &lt;nowiki&gt;{{{density gpcm3nrt}}}&lt;/nowiki&gt; پيرا ميٽر استعمال ڪيو}}&lt;br/&gt;}}{{{density gpcm3nrt 2}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt 2 comment|}}}&lt;!--
 --&gt;}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 3|}}}
 | &lt;br/&gt;{{{density gpcm3nrt 3}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3nrt 3 ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3nrt 3 comment|}}}&lt;!--
 --&gt;}}
| label53 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}} ||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;مايع حالت ۾ ([[اَٻرڻ جو نقطو|اَٻرڻ واري گرمي پد]] تي)&lt;/span&gt;
| data53 ={{#if:{{{density gpcm3mp|}}} |{{{density gpcm3mp}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3mp ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3mp comment|}}} }}
| label54 ={{#if:{{{density|}}}{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}}{{{density gpcm3mp|}}} ||[[ڪثافت]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;مايع حالت ۾ ([[اُبال جو نقطو|اُبال واري گرمي پد]] تي)&lt;/span&gt;
| data54 ={{#if:{{{density gpcm3bp|}}} |{{{density gpcm3bp}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;{{{density gpcm3bp ref|}}}&amp;#x20;{{{density gpcm3bp comment|}}} }}
| label55 =[[مولر حجم]]
| data55 ={{#if:{{{molar volume|}}}|{{{molar volume|}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{molar volume unit|}}}|{{{molar volume unit|}}}|cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol{{{molar volume ref|}}}&amp;#x20;}}{{{molar volume comment|}}}}}
| label56 =[[ٽه-نقطو]]
| data56 ={{#if:{{{triple point K|}}} |{{{triple point K}}}&amp;nbsp;K,&amp;#x20;&amp;#x200b;{{{triple point kPa}}}&amp;nbsp;kPa{{{triple point ref|}}}&amp;#x20;{{{triple point comment|}}} }}{{#if:{{{triple point K 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{triple point K 2}}}&amp;nbsp;K, {{{triple point kPa 2}}}&amp;nbsp;kPa{{{triple point 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{triple point 2 comment|}}} }}
| label57 =[[بحراني نقطو]]
| data57 ={{#if:{{{critical point K|}}} |{{{critical point K}}}&amp;nbsp;K, {{{critical point MPa}}}&amp;nbsp;MPa{{{critical point ref|}}}&amp;#x20;{{{critical point comment|}}} }}
| label58 =[[گهلڻ جي اينٿالپي|گهلڻ جي گرمي]]
| data58 ={{#if:{{{heat fusion|}}} |{{{heat fusion}}}&amp;nbsp;[[ڪلو جول في مول|kJ/mol]]{{{heat fusion ref|}}}&amp;#x20;{{{heat fusion comment|}}} }}{{#if:{{{heat fusion 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{heat fusion 2}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{heat fusion 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{heat fusion 2 comment|}}} }}
| label59 =[[بخارجڻ جي اينٿالپي|بخارجڻ جي گرمي]]
| data59 ={{#if:{{{heat vaporization|}}} |{{{heat vaporization}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{heat vaporization ref|}}}&amp;#x20;{{{heat vaporization comment|}}} }}
| label61 =[[مولر گرمي گنجائش]]
| data61 ={{#if:{{{heat capacity|}}} |{{{heat capacity}}}&amp;nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity comment|}}} }}{{#if:{{{heat capacity 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{heat capacity 2}}}&amp;nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity 2 comment|}}} }}
| label62 =[[مخصوص گرمي گنجائش]]
| data62 ={{#iferror: {{#if:{{Infobox element/symbol-to-saw/formal-short-rounded|symbol={{{symbol|}}}}}|{{#if:{{{heat capacity|}}} |{{#expr:{{{heat capacity}}} * 1E4/({{cvt|{{Infobox element/symbol-to-saw/formal-short-rounded|symbol={{{symbol|}}}}}|Da|yg|sigfig=20|disp=number|comma=off}}*6.02214076) round 3}}&amp;nbsp;J/(kg·K){{{heat capacity ref|}}}&amp;#x20;{{{heat capacity comment|}}}}}}}}}
| data63 ={{#if:{{{vapor pressure 1|}}}{{{vapor pressure 100 k|}}}
 | [[بخار جو دٻاءُ|'''بخار جو دٻاءُ''']]{{{vapor pressure ref|}}}{{#if:{{{vapor pressure comment|}}} |&amp;#x20;{{{vapor pressure comment}}} }}{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1|&amp;nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10|&amp;nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100|&amp;nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k|&amp;nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k|&amp;nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k|&amp;nbsp;}}} }}&lt;!--
 --&gt;}}
| data64 ={{#if:{{{vapor pressure 1 2|}}}{{{vapor pressure 100 k 2|}}}
 | '''بخار جو دٻاءُ'''{{{vapor pressure 2 ref|}}}{{#if:{{{vapor pressure 2 comment|}}} |&amp;#x20;{{{vapor pressure 2 comment|}}} }}{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1 2|&amp;nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10 2|&amp;nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100 2|&amp;nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k 2|&amp;nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k 2|&amp;nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k 2|&amp;nbsp;}}} }}&lt;!--
 --&gt;}}
|header70 =جوهري خاصيتون
|data71 ={{{atomic properties comment|}}}{{{atomic properties|}}}
| label72 =[[آڪسائيڊيشن حالت|آڪسائيڊيشن حالتون]]
| data72 ={{Element-symbol-to-oxidation-state-data&lt;!--
--&gt;|os-formatter=Element-symbol-to-oxidation-state-entry&lt;!--
--&gt;|symbol={{{symbol|}}} &lt;!--
--&gt;}}
| label73 =[[برق منفيت]]
| data73 ={{#if:{{{electronegativity|}}} |پالنگ پيمانو: {{{electronegativity}}}{{{electronegativity ref|}}}&amp;#x20;}}{{{electronegativity comment|}}}
| label75 =[[آئنائيزيشن توانائي|آئنائيزيشن توانائيون]]
| data75 ={{unbulleted list
|1={{#if:{{{ionization energy 1|}}} |پهريون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 1|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 1 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 1 comment|}}} }}
|2={{#if:{{{ionization energy 2|}}} |ٻيون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 2|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 2 comment|}}} }}
|3={{#if:{{{ionization energy 3|}}} |ٽيون:&amp;nbsp;{{{ionization energy 3|}}}&amp;nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 3 ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy 3 comment|}}} }}
|4={{#ifexpr:0{{{number of ionization energies|0}}}&gt;3 |([[عنصرن جون مولر آئنائيزيشن توانائيون#{{{name|}}}|وڌيڪ]])}}{{#if:{{{ionization energy 1|}}} |{{{ionization energy ref|}}}&amp;#x20;{{{ionization energy comment|}}} }}
}}
| label76 =[[جوهري نيم قطر]]
| data76 ={{#if:{{{atomic radius|}}} |تجرباتي:&amp;#x20;{{{atomic radius}}}&amp;nbsp;[[پيڪوميٽر|pm]]{{{atomic radius ref|}}}&amp;#x20;{{{atomic radius comment|}}} }}{{#if:{{{atomic radius calculated|}}} |{{#if:{{{atomic radius|}}}|&lt;br/&gt;}}حسابي:&amp;#x20;{{{atomic radius calculated}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{atomic radius calculated ref|}}}&amp;#x20;{{{atomic radius calculated comment|}}} }}
| label77 =[[هم ظرفي نيم قطر]]
| data77 ={{#if:{{{covalent radius|}}} |{{{covalent radius}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{covalent radius ref|}}}&amp;#x20;{{{covalent radius comment|}}} }}
| label78 =[[وان ڊير والز نيم قطر]]
| data78 ={{#if:{{{Van der Waals radius|}}} |{{{Van der Waals radius}}}&amp;nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}{{{covalent radius|}}}|pm|[[پيڪوميٽر|pm]]}}{{{Van der Waals radius ref|}}}&amp;#x20;{{{Van der Waals radius comment|}}} }}
| data79 ={{Infobox element/spectral lines
 |symbol={{{symbol|}}}
 |name={{{name|}}}
 |image={{Infobox element/symbol-to-spectral-lines-image|symbol={{{symbol|}}} }}|default=}}
|header100 =ٻيون خاصيتون
| label101 =قدرتي موجودگي
| data101 ={{Infobox element/symbol-to-occurrence|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}
| label103 =[[بلوري بناوت]]
| data103 ={{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}{{{crystal structure comment|}}}
 | {{{crystal structure prefix|}}}&amp;#x20;&amp;#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}} |{{{crystal structure|}}}}}{{{crystal structure ref|}}}{{#if:{{{crystal structure|}}}| {{#if:{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}||&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;}} }}{{#if:{{{crystal structure Pearson symbol|}}} |&amp;#x20;([[پيئرسن علامت|{{{crystal structure Pearson symbol|}}}]])}}{{#if:{{{crystal structure comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{crystal structure comment|}}} }} }}
| label104 =[[ڄاري مستقل]]{{#if:{{{lattice constants|}}} |}}
| data104 ={{#if:{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}|&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;{{{lattice constant|}}}{{{lattice constants|}}}}}
| label105 =بلوري بناوت
| data105 ={{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}{{{crystal structure 2 comment|}}}
 | {{{crystal structure 2 prefix|}}}&amp;#x20;&amp;#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}}|{{{crystal structure 2|}}}}}{{{crystal structure 2 ref|}}}{{#if:{{{crystal structure 2|}}}| {{#if:{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}||&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure 2}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;}} }}{{#if:{{{crystal structure 2 Pearson symbol|}}} |&amp;#x20;([[پيئرسن علامت|{{{crystal structure 2 Pearson symbol|}}}]])}}{{#if:{{{crystal structure 2 comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{crystal structure 2 comment|}}} }} }}
| label106 =ڄاري مستقل{{#if:{{{lattice constants 2|}}} |}}
| data106 ={{#if:{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}|&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |class=notpageimage skin-invert |alt={{ucfirst:{{{crystal structure 2}}}}} بلوري بناوت، {{{name}}} لاءِ }}&lt;/div&gt;{{{lattice constant 2|}}}{{{lattice constants 2|}}}}}
| label110 =[[حرارتي ڦهلاءُ]]
| data110 ={{#if:{{{thermal expansion|}}}{{{thermal expansion comment|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}} |{{{thermal expansion|}}}&amp;nbsp;µm/(m⋅K){{{thermal expansion ref|}}}&amp;#x20;}}{{{thermal expansion comment|}}} }}{{#if:{{{thermal expansion at 25|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{thermal expansion at 25}}}&amp;nbsp;µm/(m⋅K)&amp;#x20;(25&amp;nbsp;°C تي){{{thermal expansion at 25 ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal expansion at 25 comment|}}} }}
| label111 =[[حرارتي موصليت]]
| data111 ={{#if:{{{thermal conductivity|}}} |{{{thermal conductivity}}}&amp;nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal conductivity comment|}}} }}{{#if:{{{thermal conductivity 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{thermal conductivity 2}}}&amp;nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal conductivity 2 comment|}}} }}
| label112 =[[حرارتي انتشار]]
| data112 ={{#if:{{{thermal diffusivity|}}} |{{{thermal diffusivity}}}&amp;nbsp;mm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;/s&amp;#x20;(300&amp;nbsp;K تي){{{thermal diffusivity ref|}}}&amp;#x20;{{{thermal diffusivity comment|}}} }}
| label113 =[[برقي مزاحمت ۽ موصليت|برقي مزاحمت]]
| data113 ={{#if:{{{electrical resistivity|}}} |{{{electrical resistivity}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m{{{electrical resistivity ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity comment|}}} }}{{#if:{{{electrical resistivity at 0|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{electrical resistivity at 0}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&amp;#x20;(0&amp;nbsp;°C تي){{{electrical resistivity at 0 ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity at 0 comment|}}} }}{{#if:{{{electrical resistivity at 20|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}{{{electrical resistivity at 0|}}}|&lt;br/&gt;}}{{{electrical resistivity at 20}}}&amp;nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&amp;#x20;(20&amp;nbsp;°C تي){{{electrical resistivity at 20 ref|}}}&amp;#x20;{{{electrical resistivity at 20 comment|}}} }}
| label114 =[[بينڊ خال]]
| data114 ={{#if:{{{band gap|}}} |{{{band gap}}}&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|eV]] (300&amp;nbsp;K تي){{{band gap ref|}}}&amp;#x20;{{{band gap comment|}}} }}
| label115 =[[ڪيوري گرمي پد|ڪيوري نقطو]]
| data115 ={{#if:{{{Curie point K|}}} |{{{Curie point K}}}&amp;nbsp;K{{{Curie point ref|}}}&amp;#x20;{{{Curie point comment|}}} }}
| label118 =[[مقناطيسيت|مقناطيسي ترتيب]]
| data118 ={{#if:{{{magnetic ordering|}}} |{{{magnetic ordering}}}{{{magnetic ordering ref|}}}&amp;#x20;{{{magnetic ordering comment|}}} }}
| label119 =[[مقناطيسي پذيرائي|مولر مقناطيسي پذيرائي]]
| data119 ={{#if:{{{magnetic susceptibility|}}}|{{{magnetic susceptibility|}}}&amp;nbsp;cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/mol{{{magnetic susceptibility ref|}}}}}
| label122 =[[وڌ ۾ وڌ ٽينسل طاقت|ٽينسل طاقت]]
| data122 ={{#if:{{{tensile strength|}}} |{{{tensile strength}}}&amp;nbsp;MPa{{{tensile strength ref|}}}&amp;#x20;{{{tensile strength comment|}}} }}
| label123 =[[يونگ جو ماڊيولس]]
| data123 ={{#if:{{{Young's modulus|}}} |{{{Young's modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Young's modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Young's modulus comment|}}} }}
| label124 =[[شيئر ماڊيولس]]
| data124 ={{#if:{{{Shear modulus|}}} |{{{Shear modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Shear modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Shear modulus comment|}}} }}
| label125 =[[بلڪ ماڊيولس]]
| data125 ={{#if:{{{Bulk modulus|}}} |{{{Bulk modulus}}}&amp;nbsp;GPa{{{Bulk modulus ref|}}}&amp;#x20;{{{Bulk modulus comment|}}}}}
| label127 =[[آواز جي رفتار]]
| data127 ={{#if:{{{speed of sound|}}} |{{{speed of sound}}} [[ميٽر في سيڪنڊ|m/s]]{{{speed of sound ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound comment|}}}
| label128 ={{#if:{{{speed of sound|}}}||[[آواز جي رفتار]]&amp;#x20;}} &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;سنهي لٺ ۾&lt;/span&gt;
| data128 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}} |{{{speed of sound rod at 20}}}&amp;nbsp;m/s&amp;#x20;(20&amp;nbsp;°C تي){{{speed of sound rod at 20 ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound rod at 20 comment|}}}
| label129 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}}{{{speed of sound|}}}||[[آواز جي رفتار]]&amp;#x20;}}&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;سنهي لٺ ۾&lt;/span&gt;
| data129 ={{#if:{{{speed of sound rod at r.t.|}}} |{{{speed of sound rod at r.t.}}}&amp;nbsp;m/s&amp;#x20;([[ڪمري جو گرمي پد|ڪمري جي گرمي پد]] تي){{{speed of sound rod at r.t. ref|}}}&amp;#x20;}}{{{speed of sound rod at r.t. comment|}}}
| label130 =[[پوئسن جو تناسب]]
| data130 ={{#if:{{{Poisson ratio|}}} |{{{Poisson ratio|}}}{{{Poisson ratio ref|}}}&amp;#x20;{{{Poisson ratio comment|}}} }}
| label131 =[[محس سختي پيمانو|محس سختي]]
| data131 ={{#if:{{{Mohs hardness|}}}|{{{Mohs hardness|}}}{{{Mohs hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Mohs hardness comment|}}}{{#if:{{{Mohs hardness 2|}}} |&lt;br/&gt;{{{Mohs hardness 2}}}{{{Mohs hardness 2 ref|}}}&amp;#x20;{{{Mohs hardness 2 comment|}}} }} }}
| label133 =[[وڪرز سختي آزمائش|وڪرز سختي]]
| data133 ={{#if:{{{Vickers hardness|}}} |{{{Vickers hardness}}}&amp;nbsp;MPa{{{Vickers hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Vickers hardness comment|}}} }}
| label134 =[[برنيل سختي آزمائش|برنيل سختي]]
| data134 ={{#if:{{{Brinell hardness|}}} |{{{Brinell hardness}}}&amp;nbsp;MPa{{{Brinell hardness ref|}}}&amp;#x20;{{{Brinell hardness comment|}}} }}
| label138 =[[CAS رجسٽري نمبر|CAS نمبر]]
| data138 ={{#if:{{{CAS number|}}} |{{{CAS number|}}}{{{CAS number ref|}}}&amp;#x20;{{{CAS number comment|}}} }}
|header140 ={{#if:{{{naming|}}}{{{predicted by|}}}{{{prediction date |}}}{{{discovered by|}}}{{{discovery date|}}}{{{first isolation by|}}}{{{first isolation date|}}}{{{named by|}}}{{{named date|}}}{{{history comment|}}} |تاريخ}}
| label141 = [[ڪيميائي عنصرن جي نالن جي اشتقاقن جي فهرست|نالي جو اشتقاق]]
| data141 ={{{naming|}}}
| label142 =اڳڪٿي
| data142 ={{{predicted by|}}}&lt;!----&gt;{{#if:{{{prediction date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{predicted by|}}} |&amp;#x20;({{{prediction date}}}) |{{{prediction date}}}}}&lt;!----&gt;{{{prediction date ref|}}}}} }}
| label143 =[[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي وقتي ترتيب|دريافت]] ۽ پهريون ڀيرو جدائي
| data143 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}|{{{discovery and first isolation by|}}}{{#if:{{{discovery date|}}}|&amp;#x20;({{{discovery date|}}}{{#if:{{{first isolation date|}}}|,&amp;#x20;{{{first isolation date|}}}}}){{{discovery date ref|}}}{{{first isolation date ref|}}}}}{{#ifexpr: {{#if:{{{discovered by|}}}{{{first isolation by|}}}|1|0}} or {{#if:{{{discovery date|}}}|{{#ifeq:{{{discovery date|}}}|{{{first isolation date|}}}|1|0}}|0}} |{{red|&lt;br/&gt;دريافت/پهرين جدائي بابت تمام گهڻي ڄاڻ ڏنل آهي}}|}}|}}
| label144 =[[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي وقتي ترتيب|دريافت]]
| data144 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |{{{discovered by|}}}{{#if:{{{discovery date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{discovered by|}}} |&amp;#x20;({{{discovery date}}}) |{{{discovery date}}}}}}}{{{discovery date ref|}}} }} }}
| label145 =پهريون ڀيرو جدائي
| data145 ={{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |{{{first isolation by|}}}{{#if:{{{first isolation date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{first isolation by|}}} |&amp;#x20;({{{first isolation date}}}) |{{{first isolation date}}}}}}}{{{first isolation date ref|}}} }} }}
| label146 =نالو{{#if:{{{named by|}}}|&amp;nbsp;رکندڙ}}
| data146 ={{{named by|}}}{{#if:{{{named date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{named by|}}} |&amp;#x20;({{{named date}}}) |{{{named date}}}}}}}{{{named date ref|}}} }}
| label147 =علامت
| data147 ={{Infobox element/symbol-to-symbol-etymology|symbol={{{symbol|}}}}}
| label149 ={{{history comment label|}}}
| data149 ={{{history comment|}}}
|header160 ={{#ifexpr:({{{Z|0}}}&gt;=119)
|{{#switch:{{{Z|0}}}|119|120=[[{{{name}}} جا آئسوٽوپ]]|#default={{{name}}} جا آئسوٽوپ}}
|[[{{{name}}} جا آئسوٽوپ]]&lt;div style=&quot;float:right; padding-right:0.2em;&quot;&gt;{{v|Template:infobox {{{name|}}} isotopes|e}}&lt;/div&gt;
}}
|data161 ={{#ifexpr:({{{Z|1}}}&gt;=119)
 |{{{theoretical isotopes comment|}}}
 |{{#ifexist:Template:infobox {{{name|uranium}}} isotopes
    |{{infobox {{{name|uranium}}} isotopes |child=yes}}
    |&lt;span class=&quot;error&quot;&gt;سانچو:Infobox {{{name|uranium}}} isotopes موجود ناهي&lt;/span&gt;
  }}
}}
| belowclass =noprint
| below ={{#ifexpr:{{{Z|1}}}&gt;118||{{Category-inline|{{ucfirst:{{#switch:{{{symbol|}}}|Hg=پارو|#default={{{name|ڪيميائي عنصر}}}}}}}}}&lt;br/&gt;}}{{navbar|Infobox {{lc:{{{name|&amp;#x20;element}}}}}|plain=1}}&amp;#x20;{{!}}&amp;#x20;[[ڪيميائي عنصرن جي ڊيٽا جا حوالا|حوالا]]
}}&lt;!--
--&gt;{{main other&lt;!--
--&gt;|1={{#switch:{{{engvar|}}}
 ||en-US=
 |#default=[[زمرو:وڪي منصوبو ڪيميائي عنصرن جا صفحا جيڪي انگريزي ٻوليءَ جي فرق جو سانچو استعمال ڪن ٿا|{{#switch:{{{engvar|}}}|en-GB=GB|en-OED=OED|#default=*}}]]}}&lt;!--
--&gt;|2=}}&lt;!--
--&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check
| unknown ={{main other|1=[[زمرو:اڻڄاتل پيرا ميٽرن وارا ڪيميائي عنصر جا صفحا|_VALUE_]]}}
| preview =اڻڄاتل پيرا ميٽر &quot;_VALUE_&quot;
| showblankpositional=1
|symbol |name |Z |number
|Brinell hardness comment |Brinell hardness ref |Brinell hardness |Bulk modulus comment |Bulk modulus ref |Bulk modulus |CAS number comment |CAS number ref |CAS number |Curie point K |Curie point comment |Curie point ref |Mohs hardness 2 comment |Mohs hardness 2 ref |Mohs hardness 2 |Mohs hardness comment |Mohs hardness ref |Mohs hardness |Poisson ratio comment |Poisson ratio ref |Poisson ratio |QID |Shear modulus comment |Shear modulus ref |Shear modulus |Van der Waals radius comment |Van der Waals radius ref |Van der Waals radius |Vickers hardness comment |Vickers hardness ref |Vickers hardness |Young's modulus comment |Young's modulus ref |Young's modulus
|above |abundance in earth's crust |abundance in oceans |abundance in solar system |abundance |alt name |alt names |appearance |atomic properties comment |atomic properties |atomic radius calculated comment |atomic radius calculated ref |atomic radius calculated |atomic radius comment |atomic radius ref |atomic radius |band gap comment |band gap ref |band gap |below |block comment |block ref |boiling point C |boiling point F |boiling point K |boiling point comment |boiling point prefix |boiling point ref |color |covalent radius comment |covalent radius ref |covalent radius |critical point K |critical point MPa |critical point comment |critical point ref |crystal structure 2 comment |crystal structure 2 prefix |crystal structure 2 ref |crystal structure 2 |crystal structure 2 Pearson symbol |crystal structure comment |crystal structure prefix |crystal structure ref |crystal structure |crystal structure Pearson symbol |density |density comment |density conditions |density gpcm3bp comment |density gpcm3bp ref |density gpcm3bp |density gpcm3mp comment |density gpcm3mp ref |density gpcm3mp |density gpcm3nrt 2 comment |density gpcm3nrt 2 ref |density gpcm3nrt 2 |density gpcm3nrt 3 comment |density gpcm3nrt 3 ref |density gpcm3nrt 3 |density gpcm3nrt comment |density gpcm3nrt ref |density gpcm3nrt |density gplstp comment |density gplstp ref |density gplstp |density ref |discovered by |discovery and first isolation by |discovery date ref |discovery date |electrical resistivity at 0 comment |electrical resistivity at 0 ref |electrical resistivity at 0 |electrical resistivity at 20 comment |electrical resistivity at 20 ref |electrical resistivity at 20 |electrical resistivity comment |electrical resistivity ref |electrical resistivity unit prefix |electrical resistivity |electron configuration comment |electronegativity comment |electronegativity ref |electronegativity |electrons per shell comment |electrons per shell ref |electrons per shell |engvar |first isolation by |first isolation date ref |first isolation date |group comment |group ref |heat capacity 2 comment |heat capacity 2 ref |heat capacity 2 |heat capacity comment |heat capacity ref |heat capacity |heat fusion 2 comment |heat fusion 2 ref |heat fusion 2 |heat fusion comment |heat fusion ref |heat fusion |heat vaporization comment |heat vaporization ref |heat vaporization |history comment label |history comment |image name |image upright |ionization energy 1 comment |ionization energy 1 ref |ionization energy 1 |ionization energy 2 comment |ionization energy 2 ref |ionization energy 2 |ionization energy 3 comment |ionization energy 3 ref |ionization energy 3 |ionization energy comment |ionization energy ref |lattice constant |lattice constants |lattice constant 2 |lattice constants 2 |left |magnetic ordering comment |magnetic ordering ref |magnetic susceptibility ref |magnetic susceptibility |mass number comment |melting point C |melting point F |melting point K |melting point comment |melting point prefix |melting point ref |molar volume comment |molar volume ref |molar volume unit |molar volume |named by |named date ref |named date |naming |number of ionization energies |period comment |period ref |phase comment |phase |physical properties comment |physical properties |predicted by |prediction date ref |prediction date |proposed name |right |speed of sound comment |speed of sound ref |speed of sound rod at 20 comment |speed of sound rod at 20 ref |speed of sound rod at 20 |speed of sound rod at r.t. comment |speed of sound rod at r.t. ref |speed of sound rod at r.t. |speed of sound |sublimation point C |sublimation point F |sublimation point K |sublimation point comment |tensile strength comment |tensile strength ref |tensile strength |theoretical isotopes comment |thermal conductivity 2 comment |thermal conductivity 2 ref |thermal conductivity 2 |thermal conductivity comment |thermal conductivity ref |thermal conductivity |thermal diffusivity comment |thermal diffusivity ref |thermal diffusivity |thermal expansion at 25 comment |thermal expansion at 25 ref |thermal expansion at 25 |thermal expansion comment |thermal expansion ref |thermal expansion |triple point 2 comment |triple point 2 ref |triple point K 2 |triple point K |triple point comment |triple point kPa 2 |triple point kPa |triple point ref |vapor pressure 1 2 |vapor pressure 1 k 2 |vapor pressure 1 k |vapor pressure 10 2 |vapor pressure 10 k 2 |vapor pressure 10 k |vapor pressure 100 2 |vapor pressure 100 k 2 |vapor pressure 100 k |vapor pressure 100 |vapor pressure 10 |vapor pressure 1 |vapor pressure 2 comment |vapor pressure 2 ref |vapor pressure comment |vapor pressure ref
}}&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>enolkgl9ayemh0sv0th8uwni5n4yjiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element isotopes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48514</id>
    <revision>
      <id>430482</id>
      <parentid>146342</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="hn2cqdtb4ut6ha5al7tatkxp1q3v4dq" xml:space="preserve">{{Infobox
| headerstyle = background: #c8c8c8&lt;!-- اڃا تائين استعمال ناهي ڪيو ويو --&gt;
| labelstyle =
| datastyle =
| belowstyle = background: #e8e8e8;&lt;!--

 عنوان ---------------- --&gt;
| title = {{{name|&amp;lt;element&amp;gt;}}} جا مکيه آئسوٽوپ&amp;nbsp;{{nobold|1=(&lt;sub&gt;{{Infobox element/symbol-to-Z|symbol={{{symbol|}}}}}&lt;/sub&gt;{{{symbol|}}})}}&lt;!--

 آئسوٽوپن جي جدول ---------------- --&gt;
| data10 = {{Infobox element isotopes/infotable|isotopes={{{isotopes|}}}|footnote={{{isotopes table footnote|}}}}}&lt;!--

 معياري جوهري وزن --&gt;
| label20 = [[معياري جوهري وزن]] {{nobold|1=''A''&lt;sub&gt;r,&amp;nbsp;standard&lt;/sub&gt;({{{symbol|}}})}}
| data20 = {{#if:{{{standard atomic weight|}}}|{{unbulleted list
|1={{nowrap|1={{{standard atomic weight|}}}{{{standard atomic weight ref|}}}}}
|2={{#if:{{{conventional atomic weight|}}}|رواجي:&amp;nbsp;{{{conventional atomic weight|}}}}}}}}}&lt;!--

 هيٺيون حصو، فوٽر ---------------- --&gt;
| belowclass = noprint
| below = {{navbar|{{#if:{{{name|}}}|Infobox {{{name|}}} isotopes|Infobox element isotopes }}|plain=1}}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hn2cqdtb4ut6ha5al7tatkxp1q3v4dq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element isotopes/infotable</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48515</id>
    <revision>
      <id>430483</id>
      <parentid>146343</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="hg6zi229q3txu4xx99gerh1ko2prfaq" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=0 style=&quot;text-align:center;width:100%; border-collapse:collapse; margin:0; padding:0;&quot;
|-
! colspan=3 | [[آئسوٽوپ|آئسو{{shy}}ٽوپ]]
! colspan=3 | [[تابڪاري زوال|زوال]]
|-
!
! [[قدرتي موجودگي|قدرتي موجود{{shy}}گي]]
! [[اڌ عمر]] {{nobold|1=(''t''&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;)}}
! [[تابڪاري زوال|زوال جو قسم]]
! [[زوال جي پيداوار|پيداوار]]
{{{isotopes|}}}
|}&lt;!--

--&gt;{{#if:{{{footnote|}}}|&lt;div style=&quot;text-align:left; padding-left:0.5em;&quot;&gt;{{{footnote|}}}&lt;/div&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hg6zi229q3txu4xx99gerh1ko2prfaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox isotope</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48612</id>
    <revision>
      <id>430454</id>
      <parentid>147194</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5784" sha1="qkjie4e61gtcxjzh0ol27kxdff49m90" xml:space="preserve">{{Infobox
| headerstyle=background:#eee;color:inherit;

| title   = {{#if:{{{name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}
| image   = {{#if:{{{image|}}}|[[File:{{{image}}}|frameless]]}}
| caption = {{{image_caption|}}}

| header1 = عام ڄاڻ

| label2  = [[نيوڪلائڊن جي جدول|علامت]]
| data2   = &lt;sup&gt;{{{mass_number|}}}&lt;/sup&gt;{{{symbol|}}}

| label3  = [[نيوڪلائڊن جي فهرست|نالا]]
| data3   = {{if empty|{{{name|}}}|{{lc:{{PAGENAME}}}}}}{{#if:{{{alternate_names|}}}|,&lt;br/&gt;{{{alternate_names}}}}}

| label5  = [[جوهري عدد|پروٽان]] {{nobold|1=({{itco|''Z''}})}}
|  data5  = {{{num_protons|}}}

| label6  = [[نيوٽرون عدد|نيوٽرون]] {{nobold|1=({{itco|''N''}})}}
|  data6  = {{{num_neutrons|}}}
&lt;!-- اڃا ڪم هيٺ: سينڊباڪس ۾ جاچيو. مارچ 2022ع.
| label7  = [[ماس عدد|ماس عدد]] {{nobold|1=(''Z''&amp;nbsp;+ ''N'')}}
|  data7  = {{#if:{{{num_protons|}}}|{{#if: + {{{num_neutrons|}}}|{{#expr: {{{num_protone|}}} + {{{num_neutrons|}}}}}
--&gt;
| header10 = {{#if:{{{abundance|}}}{{{halflife|}}}{{{decay_product|}}}{{{mass|}}}{{{spin|}}}{{{excess_energy|}}}{{{binding_energy|}}}|[[نيوڪلائڊن جي جدول|نيوڪلائڊ بابت ڄاڻ]]}}

| label11  = [[آئسوٽوپي موجودگي|قدرتي موجودگي]]
|  data11  = {{{abundance|}}}

| label12  = [[اڌ عمر|اڌ عمر]] {{nobold|1=(''t''&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;)}}
|  data12  = {{{halflife|}}}

| label13  = [[جوهري ڪتلو|آئسوٽوپ جو ڪتلو]]
|  data13  = {{#if:{{{mass|}}}|{{{mass|}}} [[ڊالٽن (ايڪو)|Da]]}}

| label14  = [[اسپن (ذرياتي طبعيات){{!}}اسپن]]
|  data14  = {{{spin|}}}

| label15  = [[اضافي توانائي]]
|  data15  = {{#if:{{{excess_energy|}}}|{{{excess_energy|}}} [[اليڪٽران وولٽ|keV]]}}

| label16  = [[نيوڪليائي ڳنڍيندڙ توانائي]]
|  data16  = {{#if:{{{binding_energy|}}}|{{{binding_energy|}}} keV}}

| label18  = [[والد آئسوٽوپ|والد آئسوٽوپ]]
|  data18  = {{#if:{{{parent_symbol|}}}|{{Br separated entries
|1 = [[{{#if:{{{parent|}}}|{{{parent}}}|{{{parent_symbol}}}-{{{parent_mass}}}}}{{!}}&lt;sup&gt;{{{parent_mass|والد جو ماس نمبر}}}&lt;/sup&gt;{{{parent_symbol}}}]]{{Infobox isotope/decay_mode|{{{parent_decay|}}}}}
|2 = {{#if:{{{parent2_symbol|}}}|[[{{#if:{{{parent2|}}}|{{{parent2}}}|{{{parent2_symbol}}}-{{{parent2_mass}}}}}{{!}}&lt;sup&gt;{{{parent2_mass|والد جو ماس نمبر}}}&lt;/sup&gt;{{{parent2_symbol}}}]]{{Infobox isotope/decay_mode|{{{parent2_decay|}}}}}|}}
|3 = {{#if:{{{parent3_symbol|}}}|[[{{#if:{{{parent3|}}}|{{{parent3}}}|{{{parent3_symbol}}}-{{{parent3_mass}}}}}{{!}}&lt;sup&gt;{{{parent3_mass|والد جو ماس نمبر}}}&lt;/sup&gt;{{{parent3_symbol}}}]]{{Infobox isotope/decay_mode|{{{parent3_decay|}}}}}|}}
|4 = {{#if:{{{parent4_symbol|}}}|[[{{#if:{{{parent4|}}}|{{{parent4}}}|{{{parent4_symbol}}}-{{{parent4_mass}}}}}{{!}}&lt;sup&gt;{{{parent4_mass|والد جو ماس نمبر}}}&lt;/sup&gt;{{{parent4_symbol}}}]]{{Infobox isotope/decay_mode|{{{parent4_decay|}}}}}|}}
}}}}

| label19  = [[زوال جي پيداوار|زوال جون پيداوارون]]
|  data19  = {{#if:{{{decay_symbol|}}}|{{Br separated entries
|1 = [[{{#if:{{{decay_product|}}}|{{{decay_product}}}|{{{decay_symbol}}}-{{{decay_mass}}}}}|&lt;sup&gt;{{{decay_mass|زوال جي پيداوار جو ماس نمبر}}}&lt;/sup&gt;{{{decay_symbol}}}]]
|2 = {{#if:{{{decay_product2|}}}|[[{{#if:{{{decay_product2|}}}|{{{decay_product2}}}|{{{decay_symbol2}}}-{{{decay_mass2}}}}}{{!}}&lt;sup&gt;{{{decay_mass2|زوال جي پيداوار جو ماس نمبر}}}&lt;/sup&gt;{{{decay_symbol2}}}]]}}
}}}}

| header20 = {{#if:{{{decay_mode1|}}}{{{decay_mode2|}}}{{{decay_mode3|}}}{{{decay_mode4|}}}|زوال جا طريقا}}

| label21      = [[زوال جو طريقو]]
|  data21      = {{#if:{{{decay_mode1|}}}|[[زوال جي توانائي]] ([[اليڪٽران وولٽ|MeV]])}}
| rowstyle21   = font-weight:bold

| label22      = &lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;{{{decay_mode1|}}}&lt;/span&gt;
|  data22      = {{{decay_energy1|}}}
| label23      = &lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;{{{decay_mode2|}}}&lt;/span&gt;
|  data23      = {{{decay_energy2|}}}
| label24      = &lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;{{{decay_mode3|}}}&lt;/span&gt;
|  data24      = {{{decay_energy3|}}}
| label25      = &lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;{{{decay_mode4|}}}&lt;/span&gt;
|  data25      = {{{decay_energy4|}}}

| belowstyle   = background:#eee;color:inherit;
| below        = {{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{symbol|&lt;noinclude&gt;H&lt;/noinclude&gt;}}}|format=wlisotopes, ucfirst}} &lt;br /&gt;[[نيوڪلائڊن جي جدول|نيوڪلائڊن جي مڪمل جدول]]
}}{{#switch:{{#invoke:string|replace|{{PAGENAME}}|%w+-%d+m?%d?|Element-###|1|false}}
 |Element-###|Deuterium|Tritium=[[زمرو:آئسوٽوپ مواد وارا صفحا]]
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[زمرو:اڻڄاتل پيرا ميٽرن وارا آئسوٽوپ انفو باڪس صفحا|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=[[سانچو:Infobox isotope]] ۾ اڻڄاتل پيرا ميٽر &quot;_VALUE_&quot; موجود آهي|ignoreblank=y| abundance | alternate_names | binding_energy | decay_energy1 | decay_energy2 | decay_energy3 | decay_energy4 | decay_mass | decay_mass2 | decay_mode1 | decay_mode2 | decay_mode3 | decay_mode4 | decay_product | decay_product2 | decay_symbol | decay_symbol2 | excess_energy | halflife | image | image_caption | mass | mass_number | name | num_neutrons | num_protons | parent | parent_decay | parent_mass | parent_symbol | parent2 | parent2_decay | parent2_mass | parent2_symbol | parent3 | parent3_decay | parent3_mass | parent3_symbol | parent4 | parent4_decay | parent4_mass | parent4_symbol | spin | symbol }}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qkjie4e61gtcxjzh0ol27kxdff49m90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوري جدول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49012</id>
    <revision>
      <id>430488</id>
      <parentid>407237</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* جوڙجڪ */</comment>
      <origin>430488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97702" sha1="pe13i26rb0wvrm72ybfqcl5luhlqdbe" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽران ترتيب=== 

{{main|اليڪٽران ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot; ! style=&quot;text-align:right;&quot; |ℓ = ! 0 ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! rowspan=2 | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; |- ! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار ! s ! p ! d ! f ! g ! h ! i |- ! ''n'' = 1 | bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s | colspan=6 |

2

! ''n'' = 2
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
colspan=5
8
-
! ''n'' = 3
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
colspan=4
18
-
! ''n'' = 4
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
colspan=3
32
-
! ''n'' = 5
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
colspan=2
50
-
! ''n'' = 6
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color


|

72

! ''n'' = 7
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
98
-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
2
6
10
14
18
22
26

| |} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

جڏهن ڊي-مدار ڀرجڻ شروع ٿين ٿا ته توانائين جو پاڻ ۾ فرق تمام ٿورو رهجي وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ جوهري عدد&lt;ref name=Cao/&gt; توڙي جوهري بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ڀرجڻ جي ترتيب ۾ ٿوري تبديلي اچي سگهي ٿي.{{efn| جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا ته ڊي ۽ ايف مدار عام طور ايس-مدارن کان گهٽ توانائي وارا ٿي وڃن ٿا:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

۽ انتهائي وڏي مثبت بار وارن آئنن جي حد ۾ مدار رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجي وڃن ٿا. وڏي بار وارن آئنن جي حد (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرباردار ائٽمن (ميڊيلنگ اصول) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي حالت کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ جي ترتيب، سيزيم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽرانن) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt; :Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f :Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f :La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s :Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s ۽ هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽرانن) ۾ Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ائٽم [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، پر Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي؛ Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان اڳتي هائڊروجن جهڙي ترتيب موجب [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt; : ان کان سواءِ، هر دور ۾ هر ≪ جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب ڪجهه نه ڪجهه بدلجندي رهي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ٽامي تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p رهي ٿي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽن تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p آهي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار مرڪزي خول ۾ وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; ان ڪري ڳرن ائٽمن ۾ مرڪزي خول اندر گهرايل مدار هائڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو اچن ٿا: آسميئم جي ويجهو (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي ويجهو (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; }}


Each chemical element has a unique [[atomic number]] (''Z''{{--}} for &quot;Zahl&quot;, German for &quot;number&quot;) representing the number of [[proton]]s in its [[atomic nucleus|nucleus]].&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;An [[Neutronium|element zero]] (i.e. a substance composed purely of neutrons), is included in a few alternate presentations, for example, in the [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 Chemical Galaxy]. See {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; Each distinct atomic number therefore corresponds to a class of atom: these classes are called the [[chemical element]]s.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; The chemical elements are what the periodic table classifies and organizes. [[Hydrogen]] is the element with atomic number 1; [[helium]], atomic number 2; [[lithium]], atomic number 3; and so on. Each of these names can be further abbreviated by a one- or two-letter [[chemical symbol]]; those for hydrogen, helium, and lithium are respectively H, He, and Li.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; Neutrons do not affect the atom's chemical identity, but do affect its weight. Atoms with the same number of protons but different numbers of neutrons are called [[isotope]]s of the same chemical element.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; Naturally occurring elements usually occur as mixes of different isotopes; since each isotope usually occurs with a characteristic abundance, naturally occurring elements have well-defined [[atomic weight]]s, defined as the average mass of a naturally occurring atom of that element.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt;
All elements have multiple [[isotope]]s, variants with the same number of protons but different numbers of [[neutron]]s. For example, [[carbon]] has three naturally occurring isotopes: all of its [[atom]]s have six protons and most have six neutrons as well, but about one per cent have seven neutrons, and a very small fraction have eight neutrons. Isotopes are never separated in the periodic table; they are always grouped together under a single element. When atomic mass is shown, it is usually the weighted average of naturally occurring isotopes; but if no isotopes occur naturally in significant quantities, the mass of the most stable isotope usually appears, often in parentheses.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt;
===گروپن جا نالا ۽ نمبر===
Under an international naming convention, the groups are numbered numerically from 1 to 18 from the leftmost column (the alkali metals) to the rightmost column (the noble gases). The f-block groups are ignored in this numbering.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Groups can also be named by their first element, e.g. the &quot;scandium group&quot; for group 3.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; Previously, groups were known by [[Roman numerals]]. In the United States, the Roman numerals were followed by either an &quot;A&quot; if the group was in the [[s-block|s-]] or [[p-block]], or a &quot;B&quot; if the group was in the [[d-block]]. The Roman numerals used correspond to the last digit of today's naming convention (e.g. the [[group 4 element]]s were group IVB, and the [[Carbon group|group 14 elements]] were group IVA). In Europe, the lettering was similar, except that &quot;A&quot; was used for groups 1 through 7, and &quot;B&quot; was used for groups 11 through 17. In addition, groups 8, 9 and 10 used to be treated as one triple-sized group, known collectively in both notations as group VIII. In 1988, the new [[IUPAC]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) naming system (1–18) was put into use, and the old group names (I–VIII) were deprecated.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
===پريزنٽيشن جون قسمون===
Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}
===اليڪٽراني تشڪيل===
{{main|Electron configuration}}

The periodic table is a graphic description of the periodic law,&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; which states that the properties and atomic structures of the chemical elements are a [[periodic function]] of their [[atomic number]].&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; Elements are placed in the periodic table according to their [[electron configuration]]s,&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; the periodic recurrences of which explain the [[periodic trends|trends]] in properties across the periodic table.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

An electron can be thought of as inhabiting an [[atomic orbital]], which characterizes the probability it can be found in any particular region around the atom. Their energies are [[quantization (physics)|quantised]], which is to say that they can only take discrete values. Furthermore, electrons obey the [[Pauli exclusion principle]]: different electrons must always be in different states. This allows classification of the possible states an electron can take in various energy levels known as shells, divided into individual subshells, which each contain one or more orbitals. Each orbital can contain up to two electrons: they are distinguished by a quantity known as [[Spin (physics)|spin]], conventionally labelled &quot;up&quot; or &quot;down&quot;.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|Strictly speaking, one cannot draw an orbital such that the electron is guaranteed to be inside it, but it can be drawn to guarantee a 90% probability of this for example.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} In a cold atom (one in its ground state), electrons arrange themselves in such a way that the total energy they have is minimized by occupying the lowest-energy orbitals available.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; Only the outermost electrons (so-called [[valence electron]]s) have enough energy to break free of the nucleus and participate in chemical reactions with other atoms. The others are called [[core electron]]s.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=2 | Shell capacity  (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | Orbital
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=6 |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=5 |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=4 |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=3 |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=2 |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! Subshell capacity (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|}
Elements are known with up to the first seven shells occupied. The first shell contains only one orbital, a spherical s orbital. As it is in the first shell, this is called the 1s orbital. This can hold up to two electrons. The second shell similarly contains a 2s orbital, and it also contains three dumbbell-shaped 2p orbitals, and can thus fill up to eight electrons (2×1 + 2×3 = 8). The third shell contains one 3s orbital, three 3p orbitals, and five 3d orbitals, and thus has a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18. The fourth shell contains one 4s orbital, three 4p orbitals, five 4d orbitals, and seven 4f orbitals, thus leading to a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Higher shells contain more types of orbitals that continue the pattern, but such types of orbitals are not filled in the ground states of known elements.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; The subshell types are characterized by the [[quantum number]]s. Four numbers describe an orbital in an atom completely: the [[principal quantum number]] ''n'', the [[azimuthal quantum number]] ℓ (the orbital type), the [[magnetic quantum number|orbital magnetic quantum number]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;, and the [[spin quantum number|spin magnetic quantum number]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن لاء آفبائو جو اصول====
[[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|Idealized order of subshell filling according to the [[Madelung rule]] ]]
The sequence in which the subshells are filled is given in most cases by the [[Aufbau principle]], also known as the Madelung or Klechkovsky rule (after [[Erwin Madelung]] and [[Vsevolod Klechkovsky]] respectively). This rule was first observed empirically by Madelung, and Klechkovsky and later authors gave it theoretical justification.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} The shells overlap in energies, and the Madelung rule specifies the sequence of filling according to:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt;
Here the sign ≪ means &quot;much less than&quot; as opposed to &lt; meaning just &quot;less than&quot;.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; Phrased differently, electrons enter orbitals in order of increasing ''n'' + ℓ, and if two orbitals are available with the same value of ''n'' + ℓ, the one with lower ''n'' is occupied first.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; In general, orbitals with the same value of ''n'' + ℓ are similar in energy, but in the case of the s&amp;nbsp;orbitals (with ℓ = 0), quantum effects raise their energy to approach that of the next ''n'' + ℓ group. Hence the periodic table is usually drawn to begin each row (often called a period) with the filling of a new s&amp;nbsp;orbital, which corresponds to the beginning of a new shell.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Thus, with the exception of the first row, each period length appears twice:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;
:2, 8, 8, 18, 18, 32, 32, ...

The overlaps get quite close at the point where the d&amp;nbsp;orbitals enter the picture,&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; and the order can shift slightly with atomic number&lt;ref name=Cao/&gt; and atomic charge.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;{{efn|
Once two to four electrons are removed, the d and f orbitals usually become lower in energy than the s ones:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

and in the limit for extremely highly charged ions, orbitals simply fill in the order of increasing ''n'' instead. There is a gradual transition between the limiting situations of highly charged ions (increasing ''n'') and neutral atoms (Madelung's rule).&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; Thus for example, the energy order for the 55th electron outside the xenon core proceeds as follows in the isoelectronic series of caesium (55 electrons):&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
and in the isoelectronic series of holmium (67 electrons), a Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; atom is [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, but Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; is [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; through W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; are [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;, and from Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; onward the configuration is [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; following the hydrogenic order.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;
:
Also, the ordering of the orbitals between each ≪ changes somewhat throughout each period. For example, the ordering in argon and potassium is 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d; by calcium it has become 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p; from scandium to copper it is 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p; and from zinc to krypton it is 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; as the d&amp;nbsp;orbitals fall into the core at gallium.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; Deeply buried core shells in heavy atoms thus come closer to the hydrogenic order: around osmium (''Z'' {{=}} 76) 4f falls below 5p, and around bismuth (''Z'' {{=}} 83) 4f falls below 5s as well.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

Starting from the simplest atom, this lets us build up the periodic table one at a time in order of atomic number, by considering the cases of single atoms. In [[hydrogen]], there is only one electron, which must go in the lowest-energy orbital 1s. This [[electron configuration]] is written 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where the superscript indicates the number of electrons in the subshell. [[Helium]] adds a second electron, which also goes into 1s, completely filling the first shell and giving the configuration 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|In fact, electron configurations represent a first-order approximation: an atom really exists in a superposition of multiple configurations, and electrons in an atom are indistinguishable.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; The elements in the d- and f-blocks have multiple configurations separated by small energies and can change configuration depending on the chemical environment.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; In some of the undiscovered g-block elements, mixing of configurations may become so important that the result can no longer be well-described by a single configuration.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

Starting from the third element, [[lithium]], the first shell is full, so its third electron occupies a 2s orbital, giving a 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration. The 2s electron is lithium's only valence electron, as the 1s subshell is now too tightly bound to the nucleus to participate in chemical bonding to other atoms: such a shell is called a &quot;[[Core electron|core shell]]&quot;. The 1s subshell is a core shell for all elements from lithium onward. The 2s subshell is completed by the next element [[beryllium]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). The following elements then proceed to fill the 2p subshell. [[Boron]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) puts its new electron in a 2p orbital; [[carbon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) fills a second 2p orbital; and with [[nitrogen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) all three 2p orbitals become singly occupied. This is consistent with [[Hund's rule]], which states that atoms usually prefer to singly occupy each orbital of the same type before filling them with the second electron. [[Oxygen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;), [[fluorine]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;), and [[neon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) then complete the already singly filled 2p orbitals; the last of these fills the second shell completely.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

Starting from element 11, [[sodium]], the second shell is full, making the second shell a core shell for this and all heavier elements. The eleventh electron begins the filling of the third shell by occupying a 3s orbital, giving a configuration of 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; for sodium. This configuration is abbreviated [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where [Ne] represents neon's configuration. [[Magnesium]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) finishes this 3s orbital, and the following six elements [[aluminium]], [[silicon]], [[phosphorus]], [[sulfur]], [[chlorine]], and [[argon]] fill the three 3p orbitals ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; through [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; This creates an analogous series in which the outer shell structures of sodium through argon are analogous to those of lithium through neon, and is the basis for the periodicity of chemical properties that the periodic table illustrates:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; at regular but changing intervals of atomic numbers, the properties of the chemical elements approximately repeat.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

The first 18 elements can thus be arranged as the start of a periodic table. Elements in the same column have the same number of valence electrons and have analogous valence electron configurations: these columns are called groups. The single exception is helium, which has two valence electrons like beryllium and magnesium, but is typically placed in the column of neon and argon to emphasise that its outer shell is full. (Some contemporary authors question even this single exception, preferring to consistently follow the valence configurations and place helium over beryllium.) There are eight columns in this periodic table fragment, corresponding to at most eight outer-shell electrons.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; A period begins when a new shell starts filling.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Finally, the colouring illustrates the [[block (periodic table)|blocks]]: the elements in the s-block (coloured red) are filling s&amp;nbsp;orbitals, while those in the p-block (coloured yellow) are filling p&amp;nbsp;orbitals.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

Starting the next row, for [[potassium]] and [[calcium]] the 4s subshell is the lowest in energy, and therefore they fill it.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Potassium adds one electron to the 4s shell ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;), and calcium then completes it ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). However, starting from [[scandium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) the 3d subshell becomes the next highest in energy. The 4s and 3d subshells have approximately the same energy and they compete for filling the electrons, and so the occupation is not quite consistently filling the 3d orbitals one at a time. The precise energy ordering of 3d and 4s changes along the row, and also changes depending on how many electrons are removed from the atom. For example, due to the repulsion between the 3d electrons and the 4s ones, at [[chromium]] the 4s energy level becomes slightly higher than 3d, and so it becomes more profitable for a chromium atom to have a [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration than an [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; one. A similar anomaly occurs at [[copper]], whose atom has a [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration rather than the expected [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; These are violations of the Madelung rule. Such anomalies, however, do not have any chemical significance:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; most chemistry is not about isolated gaseous atoms,&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; and the various configurations are so close in energy to each other&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; that the presence of a nearby atom can shift the balance.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; Therefore, the periodic table ignores them and considers only idealized configurations.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

At [[zinc]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), the 3d orbitals are completely filled with a total of ten electrons.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Next come the 4p orbitals, completing the row, which are filled progressively by [[gallium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) through [[krypton]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;), in a manner analogous to the previous p-block elements.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; From gallium onwards, the 3d orbitals form part of the electronic core, and no longer participate in chemistry.&lt;ref name=KW/&gt; The s- and p-block elements, which fill their outer shells, are called [[main-group element]]s; the d-block elements (coloured blue below), which fill an inner shell, are called [[transition element]]s (or transition metals, since they are all metals).&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

The next 18 elements fill the 5s orbitals ([[rubidium]] and [[strontium]]), then 4d ([[yttrium]] through [[cadmium]], again with a few anomalies along the way), and then 5p ([[indium]] through [[xenon]]).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Again, from indium onward the 4d orbitals are in the core.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; Hence the fifth row has the same structure as the fourth.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

The sixth row of the table likewise starts with two s-block elements: [[caesium]] and [[barium]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; After this, the first f-block elements (coloured green below) begin to appear, starting with [[lanthanum]]. These are sometimes termed inner transition elements.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; As there are now not only 4f but also 5d and 6s subshells at similar energies, competition occurs once again with many irregular configurations;&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; this resulted in some dispute about where exactly the f-block is supposed to begin, but most who study the matter agree that it starts at lanthanum in accordance with the Aufbau principle.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; Even though lanthanum does not itself fill the 4f subshell as a single atom, because of repulsion between electrons,&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; its 4f orbitals are low enough in energy to participate in chemistry.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; At [[ytterbium]], the seven 4f orbitals are completely filled with fourteen electrons; thereafter, a series of ten transition elements ([[lutetium]] through [[mercury (element)|mercury]]) follows,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; and finally six main-group elements ([[thallium]] through [[radon]]) complete the period.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = [[Chemistry: A European Journal|Chem. Eur. J.]]
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; From lutetium onwards the 4f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; and from thallium onwards so are the 5d orbitals.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

The seventh row is analogous to the sixth row: 7s fills ([[francium]] and [[radium]]), then 5f ([[actinium]] to [[nobelium]]), then 6d ([[lawrencium]] to [[copernicium]]), and finally 7p ([[nihonium]] to [[oganesson]]).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Starting from lawrencium the 5f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt; and probably the 6d orbitals join the core starting from nihonium.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first2=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|Compounds that would use the 6d orbitals of nihonium as valence orbitals have been theoretically investigated, but they are all expected to be too unstable to observe.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} Again there are a few anomalies along the way:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; for example, as single atoms neither actinium nor [[thorium]] actually fills the 5f subshell, and lawrencium does not fill the 6d shell, but all these subshells can still become filled in chemical environments.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; For a very long time, the seventh row was incomplete as most of its elements do not occur in nature. The missing [[transuranic element|elements beyond uranium]] started to be synthesized in the laboratory in 1940, when neptunium was made.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (However, the first element to be discovered by synthesis rather than in nature was technetium in 1937.) The row was completed with the synthesis of [[tennessine]] in 2010&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (the last element [[oganesson]] had already been made in 2002),&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; and the last elements in this seventh row were given names in 2016.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=[[IUPAC]] |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
This completes the modern periodic table, with all seven rows completely filled to capacity.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!--when 8th row elements are discovered, replace them here and write &quot;The eighth row finishes prematurely as we run out of elements discovered.&quot;--&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>pe13i26rb0wvrm72ybfqcl5luhlqdbe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430489</id>
      <parentid>430488</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94759" sha1="0dqdtekbuhno33k6svzgqbl7mu23k8a" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽران ترتيب=== 

{{main|اليڪٽران ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot; ! style=&quot;text-align:right;&quot; |ℓ = ! 0 ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! rowspan=2 | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; |- ! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار ! s ! p ! d ! f ! g ! h ! i |- ! ''n'' = 1 | bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s | colspan=6 |

2

! ''n'' = 2
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
colspan=5
8
-
! ''n'' = 3
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
colspan=4
18
-
! ''n'' = 4
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
colspan=3
32
-
! ''n'' = 5
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
colspan=2
50
-
! ''n'' = 6
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color


|

72

! ''n'' = 7
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
bgcolor=&quot;{{element color
98
-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
2
6
10
14
18
22
26

| |} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

جڏهن ڊي-مدار ڀرجڻ شروع ٿين ٿا ته توانائين جو پاڻ ۾ فرق تمام ٿورو رهجي وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ جوهري عدد&lt;ref name=Cao/&gt; توڙي جوهري بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ڀرجڻ جي ترتيب ۾ ٿوري تبديلي اچي سگهي ٿي.{{efn| جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا ته ڊي ۽ ايف مدار عام طور ايس-مدارن کان گهٽ توانائي وارا ٿي وڃن ٿا:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

۽ انتهائي وڏي مثبت بار وارن آئنن جي حد ۾ مدار رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجي وڃن ٿا. وڏي بار وارن آئنن جي حد (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرباردار ائٽمن (ميڊيلنگ اصول) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي حالت کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ جي ترتيب، سيزيم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽرانن) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt; :Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f :Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f :La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s :Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s ۽ هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽرانن) ۾ Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ائٽم [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، پر Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي؛ Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان اڳتي هائڊروجن جهڙي ترتيب موجب [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt; : ان کان سواءِ، هر دور ۾ هر ≪ جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب ڪجهه نه ڪجهه بدلجندي رهي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ٽامي تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p رهي ٿي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽن تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p آهي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار مرڪزي خول ۾ وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; ان ڪري ڳرن ائٽمن ۾ مرڪزي خول اندر گهرايل مدار هائڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو اچن ٿا: آسميئم جي ويجهو (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي ويجهو (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; }}

===گروپن جا نالا ۽ نمبر===
Under an international naming convention, the groups are numbered numerically from 1 to 18 from the leftmost column (the alkali metals) to the rightmost column (the noble gases). The f-block groups are ignored in this numbering.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Groups can also be named by their first element, e.g. the &quot;scandium group&quot; for group 3.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; Previously, groups were known by [[Roman numerals]]. In the United States, the Roman numerals were followed by either an &quot;A&quot; if the group was in the [[s-block|s-]] or [[p-block]], or a &quot;B&quot; if the group was in the [[d-block]]. The Roman numerals used correspond to the last digit of today's naming convention (e.g. the [[group 4 element]]s were group IVB, and the [[Carbon group|group 14 elements]] were group IVA). In Europe, the lettering was similar, except that &quot;A&quot; was used for groups 1 through 7, and &quot;B&quot; was used for groups 11 through 17. In addition, groups 8, 9 and 10 used to be treated as one triple-sized group, known collectively in both notations as group VIII. In 1988, the new [[IUPAC]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) naming system (1–18) was put into use, and the old group names (I–VIII) were deprecated.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
===پريزنٽيشن جون قسمون===
Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}
===اليڪٽراني تشڪيل===
{{main|Electron configuration}}

The periodic table is a graphic description of the periodic law,&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; which states that the properties and atomic structures of the chemical elements are a [[periodic function]] of their [[atomic number]].&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; Elements are placed in the periodic table according to their [[electron configuration]]s,&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; the periodic recurrences of which explain the [[periodic trends|trends]] in properties across the periodic table.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

An electron can be thought of as inhabiting an [[atomic orbital]], which characterizes the probability it can be found in any particular region around the atom. Their energies are [[quantization (physics)|quantised]], which is to say that they can only take discrete values. Furthermore, electrons obey the [[Pauli exclusion principle]]: different electrons must always be in different states. This allows classification of the possible states an electron can take in various energy levels known as shells, divided into individual subshells, which each contain one or more orbitals. Each orbital can contain up to two electrons: they are distinguished by a quantity known as [[Spin (physics)|spin]], conventionally labelled &quot;up&quot; or &quot;down&quot;.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|Strictly speaking, one cannot draw an orbital such that the electron is guaranteed to be inside it, but it can be drawn to guarantee a 90% probability of this for example.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} In a cold atom (one in its ground state), electrons arrange themselves in such a way that the total energy they have is minimized by occupying the lowest-energy orbitals available.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; Only the outermost electrons (so-called [[valence electron]]s) have enough energy to break free of the nucleus and participate in chemical reactions with other atoms. The others are called [[core electron]]s.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=2 | Shell capacity  (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | Orbital
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=6 |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=5 |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=4 |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=3 |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=2 |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! Subshell capacity (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|}
Elements are known with up to the first seven shells occupied. The first shell contains only one orbital, a spherical s orbital. As it is in the first shell, this is called the 1s orbital. This can hold up to two electrons. The second shell similarly contains a 2s orbital, and it also contains three dumbbell-shaped 2p orbitals, and can thus fill up to eight electrons (2×1 + 2×3 = 8). The third shell contains one 3s orbital, three 3p orbitals, and five 3d orbitals, and thus has a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18. The fourth shell contains one 4s orbital, three 4p orbitals, five 4d orbitals, and seven 4f orbitals, thus leading to a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Higher shells contain more types of orbitals that continue the pattern, but such types of orbitals are not filled in the ground states of known elements.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; The subshell types are characterized by the [[quantum number]]s. Four numbers describe an orbital in an atom completely: the [[principal quantum number]] ''n'', the [[azimuthal quantum number]] ℓ (the orbital type), the [[magnetic quantum number|orbital magnetic quantum number]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;, and the [[spin quantum number|spin magnetic quantum number]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن لاء آفبائو جو اصول====
[[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|Idealized order of subshell filling according to the [[Madelung rule]] ]]
The sequence in which the subshells are filled is given in most cases by the [[Aufbau principle]], also known as the Madelung or Klechkovsky rule (after [[Erwin Madelung]] and [[Vsevolod Klechkovsky]] respectively). This rule was first observed empirically by Madelung, and Klechkovsky and later authors gave it theoretical justification.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} The shells overlap in energies, and the Madelung rule specifies the sequence of filling according to:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt;
Here the sign ≪ means &quot;much less than&quot; as opposed to &lt; meaning just &quot;less than&quot;.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; Phrased differently, electrons enter orbitals in order of increasing ''n'' + ℓ, and if two orbitals are available with the same value of ''n'' + ℓ, the one with lower ''n'' is occupied first.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; In general, orbitals with the same value of ''n'' + ℓ are similar in energy, but in the case of the s&amp;nbsp;orbitals (with ℓ = 0), quantum effects raise their energy to approach that of the next ''n'' + ℓ group. Hence the periodic table is usually drawn to begin each row (often called a period) with the filling of a new s&amp;nbsp;orbital, which corresponds to the beginning of a new shell.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Thus, with the exception of the first row, each period length appears twice:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;
:2, 8, 8, 18, 18, 32, 32, ...

The overlaps get quite close at the point where the d&amp;nbsp;orbitals enter the picture,&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; and the order can shift slightly with atomic number&lt;ref name=Cao/&gt; and atomic charge.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;{{efn|
Once two to four electrons are removed, the d and f orbitals usually become lower in energy than the s ones:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

and in the limit for extremely highly charged ions, orbitals simply fill in the order of increasing ''n'' instead. There is a gradual transition between the limiting situations of highly charged ions (increasing ''n'') and neutral atoms (Madelung's rule).&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; Thus for example, the energy order for the 55th electron outside the xenon core proceeds as follows in the isoelectronic series of caesium (55 electrons):&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
and in the isoelectronic series of holmium (67 electrons), a Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; atom is [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, but Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; is [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; through W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; are [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;, and from Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; onward the configuration is [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; following the hydrogenic order.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;
:
Also, the ordering of the orbitals between each ≪ changes somewhat throughout each period. For example, the ordering in argon and potassium is 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d; by calcium it has become 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p; from scandium to copper it is 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p; and from zinc to krypton it is 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; as the d&amp;nbsp;orbitals fall into the core at gallium.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; Deeply buried core shells in heavy atoms thus come closer to the hydrogenic order: around osmium (''Z'' {{=}} 76) 4f falls below 5p, and around bismuth (''Z'' {{=}} 83) 4f falls below 5s as well.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

Starting from the simplest atom, this lets us build up the periodic table one at a time in order of atomic number, by considering the cases of single atoms. In [[hydrogen]], there is only one electron, which must go in the lowest-energy orbital 1s. This [[electron configuration]] is written 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where the superscript indicates the number of electrons in the subshell. [[Helium]] adds a second electron, which also goes into 1s, completely filling the first shell and giving the configuration 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|In fact, electron configurations represent a first-order approximation: an atom really exists in a superposition of multiple configurations, and electrons in an atom are indistinguishable.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; The elements in the d- and f-blocks have multiple configurations separated by small energies and can change configuration depending on the chemical environment.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; In some of the undiscovered g-block elements, mixing of configurations may become so important that the result can no longer be well-described by a single configuration.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

Starting from the third element, [[lithium]], the first shell is full, so its third electron occupies a 2s orbital, giving a 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration. The 2s electron is lithium's only valence electron, as the 1s subshell is now too tightly bound to the nucleus to participate in chemical bonding to other atoms: such a shell is called a &quot;[[Core electron|core shell]]&quot;. The 1s subshell is a core shell for all elements from lithium onward. The 2s subshell is completed by the next element [[beryllium]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). The following elements then proceed to fill the 2p subshell. [[Boron]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) puts its new electron in a 2p orbital; [[carbon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) fills a second 2p orbital; and with [[nitrogen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) all three 2p orbitals become singly occupied. This is consistent with [[Hund's rule]], which states that atoms usually prefer to singly occupy each orbital of the same type before filling them with the second electron. [[Oxygen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;), [[fluorine]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;), and [[neon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) then complete the already singly filled 2p orbitals; the last of these fills the second shell completely.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

Starting from element 11, [[sodium]], the second shell is full, making the second shell a core shell for this and all heavier elements. The eleventh electron begins the filling of the third shell by occupying a 3s orbital, giving a configuration of 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; for sodium. This configuration is abbreviated [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where [Ne] represents neon's configuration. [[Magnesium]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) finishes this 3s orbital, and the following six elements [[aluminium]], [[silicon]], [[phosphorus]], [[sulfur]], [[chlorine]], and [[argon]] fill the three 3p orbitals ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; through [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; This creates an analogous series in which the outer shell structures of sodium through argon are analogous to those of lithium through neon, and is the basis for the periodicity of chemical properties that the periodic table illustrates:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; at regular but changing intervals of atomic numbers, the properties of the chemical elements approximately repeat.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

The first 18 elements can thus be arranged as the start of a periodic table. Elements in the same column have the same number of valence electrons and have analogous valence electron configurations: these columns are called groups. The single exception is helium, which has two valence electrons like beryllium and magnesium, but is typically placed in the column of neon and argon to emphasise that its outer shell is full. (Some contemporary authors question even this single exception, preferring to consistently follow the valence configurations and place helium over beryllium.) There are eight columns in this periodic table fragment, corresponding to at most eight outer-shell electrons.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; A period begins when a new shell starts filling.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Finally, the colouring illustrates the [[block (periodic table)|blocks]]: the elements in the s-block (coloured red) are filling s&amp;nbsp;orbitals, while those in the p-block (coloured yellow) are filling p&amp;nbsp;orbitals.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

Starting the next row, for [[potassium]] and [[calcium]] the 4s subshell is the lowest in energy, and therefore they fill it.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Potassium adds one electron to the 4s shell ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;), and calcium then completes it ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). However, starting from [[scandium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) the 3d subshell becomes the next highest in energy. The 4s and 3d subshells have approximately the same energy and they compete for filling the electrons, and so the occupation is not quite consistently filling the 3d orbitals one at a time. The precise energy ordering of 3d and 4s changes along the row, and also changes depending on how many electrons are removed from the atom. For example, due to the repulsion between the 3d electrons and the 4s ones, at [[chromium]] the 4s energy level becomes slightly higher than 3d, and so it becomes more profitable for a chromium atom to have a [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration than an [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; one. A similar anomaly occurs at [[copper]], whose atom has a [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration rather than the expected [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; These are violations of the Madelung rule. Such anomalies, however, do not have any chemical significance:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; most chemistry is not about isolated gaseous atoms,&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; and the various configurations are so close in energy to each other&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; that the presence of a nearby atom can shift the balance.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; Therefore, the periodic table ignores them and considers only idealized configurations.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

At [[zinc]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), the 3d orbitals are completely filled with a total of ten electrons.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Next come the 4p orbitals, completing the row, which are filled progressively by [[gallium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) through [[krypton]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;), in a manner analogous to the previous p-block elements.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; From gallium onwards, the 3d orbitals form part of the electronic core, and no longer participate in chemistry.&lt;ref name=KW/&gt; The s- and p-block elements, which fill their outer shells, are called [[main-group element]]s; the d-block elements (coloured blue below), which fill an inner shell, are called [[transition element]]s (or transition metals, since they are all metals).&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

The next 18 elements fill the 5s orbitals ([[rubidium]] and [[strontium]]), then 4d ([[yttrium]] through [[cadmium]], again with a few anomalies along the way), and then 5p ([[indium]] through [[xenon]]).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Again, from indium onward the 4d orbitals are in the core.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; Hence the fifth row has the same structure as the fourth.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

The sixth row of the table likewise starts with two s-block elements: [[caesium]] and [[barium]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; After this, the first f-block elements (coloured green below) begin to appear, starting with [[lanthanum]]. These are sometimes termed inner transition elements.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; As there are now not only 4f but also 5d and 6s subshells at similar energies, competition occurs once again with many irregular configurations;&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; this resulted in some dispute about where exactly the f-block is supposed to begin, but most who study the matter agree that it starts at lanthanum in accordance with the Aufbau principle.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; Even though lanthanum does not itself fill the 4f subshell as a single atom, because of repulsion between electrons,&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; its 4f orbitals are low enough in energy to participate in chemistry.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; At [[ytterbium]], the seven 4f orbitals are completely filled with fourteen electrons; thereafter, a series of ten transition elements ([[lutetium]] through [[mercury (element)|mercury]]) follows,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; and finally six main-group elements ([[thallium]] through [[radon]]) complete the period.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = [[Chemistry: A European Journal|Chem. Eur. J.]]
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; From lutetium onwards the 4f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; and from thallium onwards so are the 5d orbitals.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

The seventh row is analogous to the sixth row: 7s fills ([[francium]] and [[radium]]), then 5f ([[actinium]] to [[nobelium]]), then 6d ([[lawrencium]] to [[copernicium]]), and finally 7p ([[nihonium]] to [[oganesson]]).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Starting from lawrencium the 5f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt; and probably the 6d orbitals join the core starting from nihonium.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first2=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|Compounds that would use the 6d orbitals of nihonium as valence orbitals have been theoretically investigated, but they are all expected to be too unstable to observe.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} Again there are a few anomalies along the way:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; for example, as single atoms neither actinium nor [[thorium]] actually fills the 5f subshell, and lawrencium does not fill the 6d shell, but all these subshells can still become filled in chemical environments.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; For a very long time, the seventh row was incomplete as most of its elements do not occur in nature. The missing [[transuranic element|elements beyond uranium]] started to be synthesized in the laboratory in 1940, when neptunium was made.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (However, the first element to be discovered by synthesis rather than in nature was technetium in 1937.) The row was completed with the synthesis of [[tennessine]] in 2010&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (the last element [[oganesson]] had already been made in 2002),&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; and the last elements in this seventh row were given names in 2016.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=[[IUPAC]] |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
This completes the modern periodic table, with all seven rows completely filled to capacity.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!--when 8th row elements are discovered, replace them here and write &quot;The eighth row finishes prematurely as we run out of elements discovered.&quot;--&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>0dqdtekbuhno33k6svzgqbl7mu23k8a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430490</id>
      <parentid>430489</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* اليڪٽران ترتيب */</comment>
      <origin>430490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95308" sha1="kgmkc2r7opafjiz5223h1c1mrs4tw7k" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽران ترتيب=== 

{{main|اليڪٽران ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

جڏهن ڊي-مدار ڀرجڻ شروع ٿين ٿا ته توانائين جو پاڻ ۾ فرق تمام ٿورو رهجي وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ جوهري عدد&lt;ref name=Cao/&gt; توڙي جوهري بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ڀرجڻ جي ترتيب ۾ ٿوري تبديلي اچي سگهي ٿي.{{efn| جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا ته ڊي ۽ ايف مدار عام طور ايس-مدارن کان گهٽ توانائي وارا ٿي وڃن ٿا:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

۽ انتهائي وڏي مثبت بار وارن آئنن جي حد ۾ مدار رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجي وڃن ٿا. وڏي بار وارن آئنن جي حد (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرباردار ائٽمن (ميڊيلنگ اصول) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي حالت کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ جي ترتيب، سيزيم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽرانن) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt; :Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f :Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f :La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s :Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s ۽ هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽرانن) ۾ Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ائٽم [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، پر Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي؛ Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان اڳتي هائڊروجن جهڙي ترتيب موجب [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt; : ان کان سواءِ، هر دور ۾ هر ≪ جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب ڪجهه نه ڪجهه بدلجندي رهي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ٽامي تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p رهي ٿي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽن تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p آهي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار مرڪزي خول ۾ وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; ان ڪري ڳرن ائٽمن ۾ مرڪزي خول اندر گهرايل مدار هائڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو اچن ٿا: آسميئم جي ويجهو (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي ويجهو (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; }}

===گروپن جا نالا ۽ نمبر===
Under an international naming convention, the groups are numbered numerically from 1 to 18 from the leftmost column (the alkali metals) to the rightmost column (the noble gases). The f-block groups are ignored in this numbering.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Groups can also be named by their first element, e.g. the &quot;scandium group&quot; for group 3.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; Previously, groups were known by [[Roman numerals]]. In the United States, the Roman numerals were followed by either an &quot;A&quot; if the group was in the [[s-block|s-]] or [[p-block]], or a &quot;B&quot; if the group was in the [[d-block]]. The Roman numerals used correspond to the last digit of today's naming convention (e.g. the [[group 4 element]]s were group IVB, and the [[Carbon group|group 14 elements]] were group IVA). In Europe, the lettering was similar, except that &quot;A&quot; was used for groups 1 through 7, and &quot;B&quot; was used for groups 11 through 17. In addition, groups 8, 9 and 10 used to be treated as one triple-sized group, known collectively in both notations as group VIII. In 1988, the new [[IUPAC]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) naming system (1–18) was put into use, and the old group names (I–VIII) were deprecated.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
===پريزنٽيشن جون قسمون===
Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}
===اليڪٽراني تشڪيل===
{{main|Electron configuration}}

The periodic table is a graphic description of the periodic law,&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; which states that the properties and atomic structures of the chemical elements are a [[periodic function]] of their [[atomic number]].&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; Elements are placed in the periodic table according to their [[electron configuration]]s,&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; the periodic recurrences of which explain the [[periodic trends|trends]] in properties across the periodic table.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

An electron can be thought of as inhabiting an [[atomic orbital]], which characterizes the probability it can be found in any particular region around the atom. Their energies are [[quantization (physics)|quantised]], which is to say that they can only take discrete values. Furthermore, electrons obey the [[Pauli exclusion principle]]: different electrons must always be in different states. This allows classification of the possible states an electron can take in various energy levels known as shells, divided into individual subshells, which each contain one or more orbitals. Each orbital can contain up to two electrons: they are distinguished by a quantity known as [[Spin (physics)|spin]], conventionally labelled &quot;up&quot; or &quot;down&quot;.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|Strictly speaking, one cannot draw an orbital such that the electron is guaranteed to be inside it, but it can be drawn to guarantee a 90% probability of this for example.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} In a cold atom (one in its ground state), electrons arrange themselves in such a way that the total energy they have is minimized by occupying the lowest-energy orbitals available.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; Only the outermost electrons (so-called [[valence electron]]s) have enough energy to break free of the nucleus and participate in chemical reactions with other atoms. The others are called [[core electron]]s.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=2 | Shell capacity  (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | Orbital
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=6 |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=5 |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=4 |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=3 |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=2 |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! Subshell capacity (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|}
Elements are known with up to the first seven shells occupied. The first shell contains only one orbital, a spherical s orbital. As it is in the first shell, this is called the 1s orbital. This can hold up to two electrons. The second shell similarly contains a 2s orbital, and it also contains three dumbbell-shaped 2p orbitals, and can thus fill up to eight electrons (2×1 + 2×3 = 8). The third shell contains one 3s orbital, three 3p orbitals, and five 3d orbitals, and thus has a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18. The fourth shell contains one 4s orbital, three 4p orbitals, five 4d orbitals, and seven 4f orbitals, thus leading to a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Higher shells contain more types of orbitals that continue the pattern, but such types of orbitals are not filled in the ground states of known elements.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; The subshell types are characterized by the [[quantum number]]s. Four numbers describe an orbital in an atom completely: the [[principal quantum number]] ''n'', the [[azimuthal quantum number]] ℓ (the orbital type), the [[magnetic quantum number|orbital magnetic quantum number]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;, and the [[spin quantum number|spin magnetic quantum number]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن لاء آفبائو جو اصول====
[[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|Idealized order of subshell filling according to the [[Madelung rule]] ]]
The sequence in which the subshells are filled is given in most cases by the [[Aufbau principle]], also known as the Madelung or Klechkovsky rule (after [[Erwin Madelung]] and [[Vsevolod Klechkovsky]] respectively). This rule was first observed empirically by Madelung, and Klechkovsky and later authors gave it theoretical justification.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} The shells overlap in energies, and the Madelung rule specifies the sequence of filling according to:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt;
Here the sign ≪ means &quot;much less than&quot; as opposed to &lt; meaning just &quot;less than&quot;.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; Phrased differently, electrons enter orbitals in order of increasing ''n'' + ℓ, and if two orbitals are available with the same value of ''n'' + ℓ, the one with lower ''n'' is occupied first.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; In general, orbitals with the same value of ''n'' + ℓ are similar in energy, but in the case of the s&amp;nbsp;orbitals (with ℓ = 0), quantum effects raise their energy to approach that of the next ''n'' + ℓ group. Hence the periodic table is usually drawn to begin each row (often called a period) with the filling of a new s&amp;nbsp;orbital, which corresponds to the beginning of a new shell.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Thus, with the exception of the first row, each period length appears twice:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;
:2, 8, 8, 18, 18, 32, 32, ...

The overlaps get quite close at the point where the d&amp;nbsp;orbitals enter the picture,&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; and the order can shift slightly with atomic number&lt;ref name=Cao/&gt; and atomic charge.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;{{efn|
Once two to four electrons are removed, the d and f orbitals usually become lower in energy than the s ones:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

and in the limit for extremely highly charged ions, orbitals simply fill in the order of increasing ''n'' instead. There is a gradual transition between the limiting situations of highly charged ions (increasing ''n'') and neutral atoms (Madelung's rule).&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; Thus for example, the energy order for the 55th electron outside the xenon core proceeds as follows in the isoelectronic series of caesium (55 electrons):&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
and in the isoelectronic series of holmium (67 electrons), a Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; atom is [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, but Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; is [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; through W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; are [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;, and from Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; onward the configuration is [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; following the hydrogenic order.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;
:
Also, the ordering of the orbitals between each ≪ changes somewhat throughout each period. For example, the ordering in argon and potassium is 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d; by calcium it has become 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p; from scandium to copper it is 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p; and from zinc to krypton it is 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; as the d&amp;nbsp;orbitals fall into the core at gallium.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; Deeply buried core shells in heavy atoms thus come closer to the hydrogenic order: around osmium (''Z'' {{=}} 76) 4f falls below 5p, and around bismuth (''Z'' {{=}} 83) 4f falls below 5s as well.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

Starting from the simplest atom, this lets us build up the periodic table one at a time in order of atomic number, by considering the cases of single atoms. In [[hydrogen]], there is only one electron, which must go in the lowest-energy orbital 1s. This [[electron configuration]] is written 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where the superscript indicates the number of electrons in the subshell. [[Helium]] adds a second electron, which also goes into 1s, completely filling the first shell and giving the configuration 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|In fact, electron configurations represent a first-order approximation: an atom really exists in a superposition of multiple configurations, and electrons in an atom are indistinguishable.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; The elements in the d- and f-blocks have multiple configurations separated by small energies and can change configuration depending on the chemical environment.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; In some of the undiscovered g-block elements, mixing of configurations may become so important that the result can no longer be well-described by a single configuration.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

Starting from the third element, [[lithium]], the first shell is full, so its third electron occupies a 2s orbital, giving a 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration. The 2s electron is lithium's only valence electron, as the 1s subshell is now too tightly bound to the nucleus to participate in chemical bonding to other atoms: such a shell is called a &quot;[[Core electron|core shell]]&quot;. The 1s subshell is a core shell for all elements from lithium onward. The 2s subshell is completed by the next element [[beryllium]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). The following elements then proceed to fill the 2p subshell. [[Boron]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) puts its new electron in a 2p orbital; [[carbon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) fills a second 2p orbital; and with [[nitrogen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) all three 2p orbitals become singly occupied. This is consistent with [[Hund's rule]], which states that atoms usually prefer to singly occupy each orbital of the same type before filling them with the second electron. [[Oxygen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;), [[fluorine]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;), and [[neon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) then complete the already singly filled 2p orbitals; the last of these fills the second shell completely.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

Starting from element 11, [[sodium]], the second shell is full, making the second shell a core shell for this and all heavier elements. The eleventh electron begins the filling of the third shell by occupying a 3s orbital, giving a configuration of 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; for sodium. This configuration is abbreviated [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where [Ne] represents neon's configuration. [[Magnesium]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) finishes this 3s orbital, and the following six elements [[aluminium]], [[silicon]], [[phosphorus]], [[sulfur]], [[chlorine]], and [[argon]] fill the three 3p orbitals ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; through [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; This creates an analogous series in which the outer shell structures of sodium through argon are analogous to those of lithium through neon, and is the basis for the periodicity of chemical properties that the periodic table illustrates:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; at regular but changing intervals of atomic numbers, the properties of the chemical elements approximately repeat.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

The first 18 elements can thus be arranged as the start of a periodic table. Elements in the same column have the same number of valence electrons and have analogous valence electron configurations: these columns are called groups. The single exception is helium, which has two valence electrons like beryllium and magnesium, but is typically placed in the column of neon and argon to emphasise that its outer shell is full. (Some contemporary authors question even this single exception, preferring to consistently follow the valence configurations and place helium over beryllium.) There are eight columns in this periodic table fragment, corresponding to at most eight outer-shell electrons.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; A period begins when a new shell starts filling.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Finally, the colouring illustrates the [[block (periodic table)|blocks]]: the elements in the s-block (coloured red) are filling s&amp;nbsp;orbitals, while those in the p-block (coloured yellow) are filling p&amp;nbsp;orbitals.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

Starting the next row, for [[potassium]] and [[calcium]] the 4s subshell is the lowest in energy, and therefore they fill it.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Potassium adds one electron to the 4s shell ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;), and calcium then completes it ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). However, starting from [[scandium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) the 3d subshell becomes the next highest in energy. The 4s and 3d subshells have approximately the same energy and they compete for filling the electrons, and so the occupation is not quite consistently filling the 3d orbitals one at a time. The precise energy ordering of 3d and 4s changes along the row, and also changes depending on how many electrons are removed from the atom. For example, due to the repulsion between the 3d electrons and the 4s ones, at [[chromium]] the 4s energy level becomes slightly higher than 3d, and so it becomes more profitable for a chromium atom to have a [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration than an [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; one. A similar anomaly occurs at [[copper]], whose atom has a [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration rather than the expected [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; These are violations of the Madelung rule. Such anomalies, however, do not have any chemical significance:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; most chemistry is not about isolated gaseous atoms,&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; and the various configurations are so close in energy to each other&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; that the presence of a nearby atom can shift the balance.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; Therefore, the periodic table ignores them and considers only idealized configurations.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

At [[zinc]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), the 3d orbitals are completely filled with a total of ten electrons.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Next come the 4p orbitals, completing the row, which are filled progressively by [[gallium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) through [[krypton]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;), in a manner analogous to the previous p-block elements.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; From gallium onwards, the 3d orbitals form part of the electronic core, and no longer participate in chemistry.&lt;ref name=KW/&gt; The s- and p-block elements, which fill their outer shells, are called [[main-group element]]s; the d-block elements (coloured blue below), which fill an inner shell, are called [[transition element]]s (or transition metals, since they are all metals).&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

The next 18 elements fill the 5s orbitals ([[rubidium]] and [[strontium]]), then 4d ([[yttrium]] through [[cadmium]], again with a few anomalies along the way), and then 5p ([[indium]] through [[xenon]]).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Again, from indium onward the 4d orbitals are in the core.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; Hence the fifth row has the same structure as the fourth.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

The sixth row of the table likewise starts with two s-block elements: [[caesium]] and [[barium]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; After this, the first f-block elements (coloured green below) begin to appear, starting with [[lanthanum]]. These are sometimes termed inner transition elements.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; As there are now not only 4f but also 5d and 6s subshells at similar energies, competition occurs once again with many irregular configurations;&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; this resulted in some dispute about where exactly the f-block is supposed to begin, but most who study the matter agree that it starts at lanthanum in accordance with the Aufbau principle.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; Even though lanthanum does not itself fill the 4f subshell as a single atom, because of repulsion between electrons,&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; its 4f orbitals are low enough in energy to participate in chemistry.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; At [[ytterbium]], the seven 4f orbitals are completely filled with fourteen electrons; thereafter, a series of ten transition elements ([[lutetium]] through [[mercury (element)|mercury]]) follows,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; and finally six main-group elements ([[thallium]] through [[radon]]) complete the period.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = [[Chemistry: A European Journal|Chem. Eur. J.]]
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; From lutetium onwards the 4f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; and from thallium onwards so are the 5d orbitals.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

The seventh row is analogous to the sixth row: 7s fills ([[francium]] and [[radium]]), then 5f ([[actinium]] to [[nobelium]]), then 6d ([[lawrencium]] to [[copernicium]]), and finally 7p ([[nihonium]] to [[oganesson]]).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Starting from lawrencium the 5f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt; and probably the 6d orbitals join the core starting from nihonium.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first2=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|Compounds that would use the 6d orbitals of nihonium as valence orbitals have been theoretically investigated, but they are all expected to be too unstable to observe.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} Again there are a few anomalies along the way:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; for example, as single atoms neither actinium nor [[thorium]] actually fills the 5f subshell, and lawrencium does not fill the 6d shell, but all these subshells can still become filled in chemical environments.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; For a very long time, the seventh row was incomplete as most of its elements do not occur in nature. The missing [[transuranic element|elements beyond uranium]] started to be synthesized in the laboratory in 1940, when neptunium was made.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (However, the first element to be discovered by synthesis rather than in nature was technetium in 1937.) The row was completed with the synthesis of [[tennessine]] in 2010&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (the last element [[oganesson]] had already been made in 2002),&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; and the last elements in this seventh row were given names in 2016.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=[[IUPAC]] |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
This completes the modern periodic table, with all seven rows completely filled to capacity.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!--when 8th row elements are discovered, replace them here and write &quot;The eighth row finishes prematurely as we run out of elements discovered.&quot;--&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>kgmkc2r7opafjiz5223h1c1mrs4tw7k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430491</id>
      <parentid>430490</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95312" sha1="aj2rbfzmaipoip836du2it3j65csfyv" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

جڏهن ڊي-مدار ڀرجڻ شروع ٿين ٿا ته توانائين جو پاڻ ۾ فرق تمام ٿورو رهجي وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ جوهري عدد&lt;ref name=Cao/&gt; توڙي جوهري بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ڀرجڻ جي ترتيب ۾ ٿوري تبديلي اچي سگهي ٿي.{{efn| جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا ته ڊي ۽ ايف مدار عام طور ايس-مدارن کان گهٽ توانائي وارا ٿي وڃن ٿا:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

۽ انتهائي وڏي مثبت بار وارن آئنن جي حد ۾ مدار رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجي وڃن ٿا. وڏي بار وارن آئنن جي حد (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرباردار ائٽمن (ميڊيلنگ اصول) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي حالت کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ جي ترتيب، سيزيم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽرانن) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt; :Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f :Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f :La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s :Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s ۽ هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽرانن) ۾ Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ائٽم [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، پر Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي؛ Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان اڳتي هائڊروجن جهڙي ترتيب موجب [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt; : ان کان سواءِ، هر دور ۾ هر ≪ جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب ڪجهه نه ڪجهه بدلجندي رهي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ٽامي تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p رهي ٿي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽن تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p آهي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار مرڪزي خول ۾ وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; ان ڪري ڳرن ائٽمن ۾ مرڪزي خول اندر گهرايل مدار هائڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو اچن ٿا: آسميئم جي ويجهو (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي ويجهو (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; }}

===گروپن جا نالا ۽ نمبر===
Under an international naming convention, the groups are numbered numerically from 1 to 18 from the leftmost column (the alkali metals) to the rightmost column (the noble gases). The f-block groups are ignored in this numbering.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Groups can also be named by their first element, e.g. the &quot;scandium group&quot; for group 3.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; Previously, groups were known by [[Roman numerals]]. In the United States, the Roman numerals were followed by either an &quot;A&quot; if the group was in the [[s-block|s-]] or [[p-block]], or a &quot;B&quot; if the group was in the [[d-block]]. The Roman numerals used correspond to the last digit of today's naming convention (e.g. the [[group 4 element]]s were group IVB, and the [[Carbon group|group 14 elements]] were group IVA). In Europe, the lettering was similar, except that &quot;A&quot; was used for groups 1 through 7, and &quot;B&quot; was used for groups 11 through 17. In addition, groups 8, 9 and 10 used to be treated as one triple-sized group, known collectively in both notations as group VIII. In 1988, the new [[IUPAC]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) naming system (1–18) was put into use, and the old group names (I–VIII) were deprecated.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
===پريزنٽيشن جون قسمون===
Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}
===اليڪٽراني تشڪيل===
{{main|Electron configuration}}

The periodic table is a graphic description of the periodic law,&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; which states that the properties and atomic structures of the chemical elements are a [[periodic function]] of their [[atomic number]].&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; Elements are placed in the periodic table according to their [[electron configuration]]s,&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; the periodic recurrences of which explain the [[periodic trends|trends]] in properties across the periodic table.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

An electron can be thought of as inhabiting an [[atomic orbital]], which characterizes the probability it can be found in any particular region around the atom. Their energies are [[quantization (physics)|quantised]], which is to say that they can only take discrete values. Furthermore, electrons obey the [[Pauli exclusion principle]]: different electrons must always be in different states. This allows classification of the possible states an electron can take in various energy levels known as shells, divided into individual subshells, which each contain one or more orbitals. Each orbital can contain up to two electrons: they are distinguished by a quantity known as [[Spin (physics)|spin]], conventionally labelled &quot;up&quot; or &quot;down&quot;.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|Strictly speaking, one cannot draw an orbital such that the electron is guaranteed to be inside it, but it can be drawn to guarantee a 90% probability of this for example.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} In a cold atom (one in its ground state), electrons arrange themselves in such a way that the total energy they have is minimized by occupying the lowest-energy orbitals available.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; Only the outermost electrons (so-called [[valence electron]]s) have enough energy to break free of the nucleus and participate in chemical reactions with other atoms. The others are called [[core electron]]s.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=2 | Shell capacity  (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | Orbital
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=6 |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=5 |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=4 |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=3 |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=2 |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! Subshell capacity (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|}
Elements are known with up to the first seven shells occupied. The first shell contains only one orbital, a spherical s orbital. As it is in the first shell, this is called the 1s orbital. This can hold up to two electrons. The second shell similarly contains a 2s orbital, and it also contains three dumbbell-shaped 2p orbitals, and can thus fill up to eight electrons (2×1 + 2×3 = 8). The third shell contains one 3s orbital, three 3p orbitals, and five 3d orbitals, and thus has a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18. The fourth shell contains one 4s orbital, three 4p orbitals, five 4d orbitals, and seven 4f orbitals, thus leading to a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Higher shells contain more types of orbitals that continue the pattern, but such types of orbitals are not filled in the ground states of known elements.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; The subshell types are characterized by the [[quantum number]]s. Four numbers describe an orbital in an atom completely: the [[principal quantum number]] ''n'', the [[azimuthal quantum number]] ℓ (the orbital type), the [[magnetic quantum number|orbital magnetic quantum number]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;, and the [[spin quantum number|spin magnetic quantum number]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن لاء آفبائو جو اصول====
[[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|Idealized order of subshell filling according to the [[Madelung rule]] ]]
The sequence in which the subshells are filled is given in most cases by the [[Aufbau principle]], also known as the Madelung or Klechkovsky rule (after [[Erwin Madelung]] and [[Vsevolod Klechkovsky]] respectively). This rule was first observed empirically by Madelung, and Klechkovsky and later authors gave it theoretical justification.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} The shells overlap in energies, and the Madelung rule specifies the sequence of filling according to:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt;
Here the sign ≪ means &quot;much less than&quot; as opposed to &lt; meaning just &quot;less than&quot;.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; Phrased differently, electrons enter orbitals in order of increasing ''n'' + ℓ, and if two orbitals are available with the same value of ''n'' + ℓ, the one with lower ''n'' is occupied first.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; In general, orbitals with the same value of ''n'' + ℓ are similar in energy, but in the case of the s&amp;nbsp;orbitals (with ℓ = 0), quantum effects raise their energy to approach that of the next ''n'' + ℓ group. Hence the periodic table is usually drawn to begin each row (often called a period) with the filling of a new s&amp;nbsp;orbital, which corresponds to the beginning of a new shell.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Thus, with the exception of the first row, each period length appears twice:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;
:2, 8, 8, 18, 18, 32, 32, ...

The overlaps get quite close at the point where the d&amp;nbsp;orbitals enter the picture,&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; and the order can shift slightly with atomic number&lt;ref name=Cao/&gt; and atomic charge.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;{{efn|
Once two to four electrons are removed, the d and f orbitals usually become lower in energy than the s ones:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

and in the limit for extremely highly charged ions, orbitals simply fill in the order of increasing ''n'' instead. There is a gradual transition between the limiting situations of highly charged ions (increasing ''n'') and neutral atoms (Madelung's rule).&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; Thus for example, the energy order for the 55th electron outside the xenon core proceeds as follows in the isoelectronic series of caesium (55 electrons):&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
and in the isoelectronic series of holmium (67 electrons), a Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; atom is [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, but Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; is [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; through W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; are [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;, and from Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; onward the configuration is [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; following the hydrogenic order.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;
:
Also, the ordering of the orbitals between each ≪ changes somewhat throughout each period. For example, the ordering in argon and potassium is 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d; by calcium it has become 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p; from scandium to copper it is 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p; and from zinc to krypton it is 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; as the d&amp;nbsp;orbitals fall into the core at gallium.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; Deeply buried core shells in heavy atoms thus come closer to the hydrogenic order: around osmium (''Z'' {{=}} 76) 4f falls below 5p, and around bismuth (''Z'' {{=}} 83) 4f falls below 5s as well.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

Starting from the simplest atom, this lets us build up the periodic table one at a time in order of atomic number, by considering the cases of single atoms. In [[hydrogen]], there is only one electron, which must go in the lowest-energy orbital 1s. This [[electron configuration]] is written 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where the superscript indicates the number of electrons in the subshell. [[Helium]] adds a second electron, which also goes into 1s, completely filling the first shell and giving the configuration 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|In fact, electron configurations represent a first-order approximation: an atom really exists in a superposition of multiple configurations, and electrons in an atom are indistinguishable.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; The elements in the d- and f-blocks have multiple configurations separated by small energies and can change configuration depending on the chemical environment.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; In some of the undiscovered g-block elements, mixing of configurations may become so important that the result can no longer be well-described by a single configuration.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

Starting from the third element, [[lithium]], the first shell is full, so its third electron occupies a 2s orbital, giving a 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration. The 2s electron is lithium's only valence electron, as the 1s subshell is now too tightly bound to the nucleus to participate in chemical bonding to other atoms: such a shell is called a &quot;[[Core electron|core shell]]&quot;. The 1s subshell is a core shell for all elements from lithium onward. The 2s subshell is completed by the next element [[beryllium]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). The following elements then proceed to fill the 2p subshell. [[Boron]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) puts its new electron in a 2p orbital; [[carbon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) fills a second 2p orbital; and with [[nitrogen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) all three 2p orbitals become singly occupied. This is consistent with [[Hund's rule]], which states that atoms usually prefer to singly occupy each orbital of the same type before filling them with the second electron. [[Oxygen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;), [[fluorine]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;), and [[neon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) then complete the already singly filled 2p orbitals; the last of these fills the second shell completely.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

Starting from element 11, [[sodium]], the second shell is full, making the second shell a core shell for this and all heavier elements. The eleventh electron begins the filling of the third shell by occupying a 3s orbital, giving a configuration of 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; for sodium. This configuration is abbreviated [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where [Ne] represents neon's configuration. [[Magnesium]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) finishes this 3s orbital, and the following six elements [[aluminium]], [[silicon]], [[phosphorus]], [[sulfur]], [[chlorine]], and [[argon]] fill the three 3p orbitals ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; through [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; This creates an analogous series in which the outer shell structures of sodium through argon are analogous to those of lithium through neon, and is the basis for the periodicity of chemical properties that the periodic table illustrates:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; at regular but changing intervals of atomic numbers, the properties of the chemical elements approximately repeat.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

The first 18 elements can thus be arranged as the start of a periodic table. Elements in the same column have the same number of valence electrons and have analogous valence electron configurations: these columns are called groups. The single exception is helium, which has two valence electrons like beryllium and magnesium, but is typically placed in the column of neon and argon to emphasise that its outer shell is full. (Some contemporary authors question even this single exception, preferring to consistently follow the valence configurations and place helium over beryllium.) There are eight columns in this periodic table fragment, corresponding to at most eight outer-shell electrons.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; A period begins when a new shell starts filling.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Finally, the colouring illustrates the [[block (periodic table)|blocks]]: the elements in the s-block (coloured red) are filling s&amp;nbsp;orbitals, while those in the p-block (coloured yellow) are filling p&amp;nbsp;orbitals.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

Starting the next row, for [[potassium]] and [[calcium]] the 4s subshell is the lowest in energy, and therefore they fill it.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Potassium adds one electron to the 4s shell ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;), and calcium then completes it ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). However, starting from [[scandium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) the 3d subshell becomes the next highest in energy. The 4s and 3d subshells have approximately the same energy and they compete for filling the electrons, and so the occupation is not quite consistently filling the 3d orbitals one at a time. The precise energy ordering of 3d and 4s changes along the row, and also changes depending on how many electrons are removed from the atom. For example, due to the repulsion between the 3d electrons and the 4s ones, at [[chromium]] the 4s energy level becomes slightly higher than 3d, and so it becomes more profitable for a chromium atom to have a [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration than an [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; one. A similar anomaly occurs at [[copper]], whose atom has a [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration rather than the expected [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; These are violations of the Madelung rule. Such anomalies, however, do not have any chemical significance:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; most chemistry is not about isolated gaseous atoms,&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; and the various configurations are so close in energy to each other&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; that the presence of a nearby atom can shift the balance.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; Therefore, the periodic table ignores them and considers only idealized configurations.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

At [[zinc]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), the 3d orbitals are completely filled with a total of ten electrons.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Next come the 4p orbitals, completing the row, which are filled progressively by [[gallium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) through [[krypton]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;), in a manner analogous to the previous p-block elements.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; From gallium onwards, the 3d orbitals form part of the electronic core, and no longer participate in chemistry.&lt;ref name=KW/&gt; The s- and p-block elements, which fill their outer shells, are called [[main-group element]]s; the d-block elements (coloured blue below), which fill an inner shell, are called [[transition element]]s (or transition metals, since they are all metals).&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

The next 18 elements fill the 5s orbitals ([[rubidium]] and [[strontium]]), then 4d ([[yttrium]] through [[cadmium]], again with a few anomalies along the way), and then 5p ([[indium]] through [[xenon]]).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Again, from indium onward the 4d orbitals are in the core.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; Hence the fifth row has the same structure as the fourth.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

The sixth row of the table likewise starts with two s-block elements: [[caesium]] and [[barium]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; After this, the first f-block elements (coloured green below) begin to appear, starting with [[lanthanum]]. These are sometimes termed inner transition elements.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; As there are now not only 4f but also 5d and 6s subshells at similar energies, competition occurs once again with many irregular configurations;&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; this resulted in some dispute about where exactly the f-block is supposed to begin, but most who study the matter agree that it starts at lanthanum in accordance with the Aufbau principle.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; Even though lanthanum does not itself fill the 4f subshell as a single atom, because of repulsion between electrons,&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; its 4f orbitals are low enough in energy to participate in chemistry.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; At [[ytterbium]], the seven 4f orbitals are completely filled with fourteen electrons; thereafter, a series of ten transition elements ([[lutetium]] through [[mercury (element)|mercury]]) follows,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; and finally six main-group elements ([[thallium]] through [[radon]]) complete the period.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = [[Chemistry: A European Journal|Chem. Eur. J.]]
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; From lutetium onwards the 4f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; and from thallium onwards so are the 5d orbitals.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

The seventh row is analogous to the sixth row: 7s fills ([[francium]] and [[radium]]), then 5f ([[actinium]] to [[nobelium]]), then 6d ([[lawrencium]] to [[copernicium]]), and finally 7p ([[nihonium]] to [[oganesson]]).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Starting from lawrencium the 5f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt; and probably the 6d orbitals join the core starting from nihonium.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first2=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|Compounds that would use the 6d orbitals of nihonium as valence orbitals have been theoretically investigated, but they are all expected to be too unstable to observe.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} Again there are a few anomalies along the way:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; for example, as single atoms neither actinium nor [[thorium]] actually fills the 5f subshell, and lawrencium does not fill the 6d shell, but all these subshells can still become filled in chemical environments.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; For a very long time, the seventh row was incomplete as most of its elements do not occur in nature. The missing [[transuranic element|elements beyond uranium]] started to be synthesized in the laboratory in 1940, when neptunium was made.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (However, the first element to be discovered by synthesis rather than in nature was technetium in 1937.) The row was completed with the synthesis of [[tennessine]] in 2010&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (the last element [[oganesson]] had already been made in 2002),&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; and the last elements in this seventh row were given names in 2016.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=[[IUPAC]] |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
This completes the modern periodic table, with all seven rows completely filled to capacity.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!--when 8th row elements are discovered, replace them here and write &quot;The eighth row finishes prematurely as we run out of elements discovered.&quot;--&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>aj2rbfzmaipoip836du2it3j65csfyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430492</id>
      <parentid>430491</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92996" sha1="lmapsbuyufepkjuohs8yo1mppuzxsw5" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

جڏهن ڊي-مدار ڀرجڻ شروع ٿين ٿا ته توانائين جو پاڻ ۾ فرق تمام ٿورو رهجي وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ جوهري عدد&lt;ref name=Cao/&gt; توڙي جوهري بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ڀرجڻ جي ترتيب ۾ ٿوري تبديلي اچي سگهي ٿي.{{efn| جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا ته ڊي ۽ ايف مدار عام طور ايس-مدارن کان گهٽ توانائي وارا ٿي وڃن ٿا:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

۽ انتهائي وڏي مثبت بار وارن آئنن جي حد ۾ مدار رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجي وڃن ٿا. وڏي بار وارن آئنن جي حد (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرباردار ائٽمن (ميڊيلنگ اصول) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي حالت کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ جي ترتيب، سيزيم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽرانن) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt; :Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f :Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f :La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s :Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s ۽ هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽرانن) ۾ Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ائٽم [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، پر Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي؛ Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان اڳتي هائڊروجن جهڙي ترتيب موجب [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt; : ان کان سواءِ، هر دور ۾ هر ≪ جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب ڪجهه نه ڪجهه بدلجندي رهي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ٽامي تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p رهي ٿي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽن تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p آهي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار مرڪزي خول ۾ وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; ان ڪري ڳرن ائٽمن ۾ مرڪزي خول اندر گهرايل مدار هائڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو اچن ٿا: آسميئم جي ويجهو (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي ويجهو (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; }}

===پريزنٽيشن جون قسمون===
Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}
===اليڪٽراني تشڪيل===
{{main|Electron configuration}}

The periodic table is a graphic description of the periodic law,&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; which states that the properties and atomic structures of the chemical elements are a [[periodic function]] of their [[atomic number]].&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; Elements are placed in the periodic table according to their [[electron configuration]]s,&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; the periodic recurrences of which explain the [[periodic trends|trends]] in properties across the periodic table.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

An electron can be thought of as inhabiting an [[atomic orbital]], which characterizes the probability it can be found in any particular region around the atom. Their energies are [[quantization (physics)|quantised]], which is to say that they can only take discrete values. Furthermore, electrons obey the [[Pauli exclusion principle]]: different electrons must always be in different states. This allows classification of the possible states an electron can take in various energy levels known as shells, divided into individual subshells, which each contain one or more orbitals. Each orbital can contain up to two electrons: they are distinguished by a quantity known as [[Spin (physics)|spin]], conventionally labelled &quot;up&quot; or &quot;down&quot;.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|Strictly speaking, one cannot draw an orbital such that the electron is guaranteed to be inside it, but it can be drawn to guarantee a 90% probability of this for example.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} In a cold atom (one in its ground state), electrons arrange themselves in such a way that the total energy they have is minimized by occupying the lowest-energy orbitals available.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; Only the outermost electrons (so-called [[valence electron]]s) have enough energy to break free of the nucleus and participate in chemical reactions with other atoms. The others are called [[core electron]]s.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=2 | Shell capacity  (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | Orbital
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=6 |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=5 |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=4 |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=3 |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=2 |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! Subshell capacity (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|}
Elements are known with up to the first seven shells occupied. The first shell contains only one orbital, a spherical s orbital. As it is in the first shell, this is called the 1s orbital. This can hold up to two electrons. The second shell similarly contains a 2s orbital, and it also contains three dumbbell-shaped 2p orbitals, and can thus fill up to eight electrons (2×1 + 2×3 = 8). The third shell contains one 3s orbital, three 3p orbitals, and five 3d orbitals, and thus has a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18. The fourth shell contains one 4s orbital, three 4p orbitals, five 4d orbitals, and seven 4f orbitals, thus leading to a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Higher shells contain more types of orbitals that continue the pattern, but such types of orbitals are not filled in the ground states of known elements.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; The subshell types are characterized by the [[quantum number]]s. Four numbers describe an orbital in an atom completely: the [[principal quantum number]] ''n'', the [[azimuthal quantum number]] ℓ (the orbital type), the [[magnetic quantum number|orbital magnetic quantum number]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;, and the [[spin quantum number|spin magnetic quantum number]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن لاء آفبائو جو اصول====
[[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|Idealized order of subshell filling according to the [[Madelung rule]] ]]
The sequence in which the subshells are filled is given in most cases by the [[Aufbau principle]], also known as the Madelung or Klechkovsky rule (after [[Erwin Madelung]] and [[Vsevolod Klechkovsky]] respectively). This rule was first observed empirically by Madelung, and Klechkovsky and later authors gave it theoretical justification.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} The shells overlap in energies, and the Madelung rule specifies the sequence of filling according to:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt;
Here the sign ≪ means &quot;much less than&quot; as opposed to &lt; meaning just &quot;less than&quot;.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; Phrased differently, electrons enter orbitals in order of increasing ''n'' + ℓ, and if two orbitals are available with the same value of ''n'' + ℓ, the one with lower ''n'' is occupied first.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; In general, orbitals with the same value of ''n'' + ℓ are similar in energy, but in the case of the s&amp;nbsp;orbitals (with ℓ = 0), quantum effects raise their energy to approach that of the next ''n'' + ℓ group. Hence the periodic table is usually drawn to begin each row (often called a period) with the filling of a new s&amp;nbsp;orbital, which corresponds to the beginning of a new shell.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Thus, with the exception of the first row, each period length appears twice:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;
:2, 8, 8, 18, 18, 32, 32, ...

The overlaps get quite close at the point where the d&amp;nbsp;orbitals enter the picture,&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; and the order can shift slightly with atomic number&lt;ref name=Cao/&gt; and atomic charge.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;{{efn|
Once two to four electrons are removed, the d and f orbitals usually become lower in energy than the s ones:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

and in the limit for extremely highly charged ions, orbitals simply fill in the order of increasing ''n'' instead. There is a gradual transition between the limiting situations of highly charged ions (increasing ''n'') and neutral atoms (Madelung's rule).&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; Thus for example, the energy order for the 55th electron outside the xenon core proceeds as follows in the isoelectronic series of caesium (55 electrons):&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
and in the isoelectronic series of holmium (67 electrons), a Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; atom is [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, but Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; is [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; through W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; are [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;, and from Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; onward the configuration is [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; following the hydrogenic order.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;
:
Also, the ordering of the orbitals between each ≪ changes somewhat throughout each period. For example, the ordering in argon and potassium is 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d; by calcium it has become 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p; from scandium to copper it is 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p; and from zinc to krypton it is 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; as the d&amp;nbsp;orbitals fall into the core at gallium.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; Deeply buried core shells in heavy atoms thus come closer to the hydrogenic order: around osmium (''Z'' {{=}} 76) 4f falls below 5p, and around bismuth (''Z'' {{=}} 83) 4f falls below 5s as well.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

Starting from the simplest atom, this lets us build up the periodic table one at a time in order of atomic number, by considering the cases of single atoms. In [[hydrogen]], there is only one electron, which must go in the lowest-energy orbital 1s. This [[electron configuration]] is written 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where the superscript indicates the number of electrons in the subshell. [[Helium]] adds a second electron, which also goes into 1s, completely filling the first shell and giving the configuration 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|In fact, electron configurations represent a first-order approximation: an atom really exists in a superposition of multiple configurations, and electrons in an atom are indistinguishable.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; The elements in the d- and f-blocks have multiple configurations separated by small energies and can change configuration depending on the chemical environment.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; In some of the undiscovered g-block elements, mixing of configurations may become so important that the result can no longer be well-described by a single configuration.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

Starting from the third element, [[lithium]], the first shell is full, so its third electron occupies a 2s orbital, giving a 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration. The 2s electron is lithium's only valence electron, as the 1s subshell is now too tightly bound to the nucleus to participate in chemical bonding to other atoms: such a shell is called a &quot;[[Core electron|core shell]]&quot;. The 1s subshell is a core shell for all elements from lithium onward. The 2s subshell is completed by the next element [[beryllium]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). The following elements then proceed to fill the 2p subshell. [[Boron]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) puts its new electron in a 2p orbital; [[carbon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) fills a second 2p orbital; and with [[nitrogen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) all three 2p orbitals become singly occupied. This is consistent with [[Hund's rule]], which states that atoms usually prefer to singly occupy each orbital of the same type before filling them with the second electron. [[Oxygen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;), [[fluorine]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;), and [[neon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) then complete the already singly filled 2p orbitals; the last of these fills the second shell completely.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

Starting from element 11, [[sodium]], the second shell is full, making the second shell a core shell for this and all heavier elements. The eleventh electron begins the filling of the third shell by occupying a 3s orbital, giving a configuration of 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; for sodium. This configuration is abbreviated [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where [Ne] represents neon's configuration. [[Magnesium]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) finishes this 3s orbital, and the following six elements [[aluminium]], [[silicon]], [[phosphorus]], [[sulfur]], [[chlorine]], and [[argon]] fill the three 3p orbitals ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; through [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; This creates an analogous series in which the outer shell structures of sodium through argon are analogous to those of lithium through neon, and is the basis for the periodicity of chemical properties that the periodic table illustrates:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; at regular but changing intervals of atomic numbers, the properties of the chemical elements approximately repeat.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

The first 18 elements can thus be arranged as the start of a periodic table. Elements in the same column have the same number of valence electrons and have analogous valence electron configurations: these columns are called groups. The single exception is helium, which has two valence electrons like beryllium and magnesium, but is typically placed in the column of neon and argon to emphasise that its outer shell is full. (Some contemporary authors question even this single exception, preferring to consistently follow the valence configurations and place helium over beryllium.) There are eight columns in this periodic table fragment, corresponding to at most eight outer-shell electrons.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; A period begins when a new shell starts filling.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Finally, the colouring illustrates the [[block (periodic table)|blocks]]: the elements in the s-block (coloured red) are filling s&amp;nbsp;orbitals, while those in the p-block (coloured yellow) are filling p&amp;nbsp;orbitals.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

Starting the next row, for [[potassium]] and [[calcium]] the 4s subshell is the lowest in energy, and therefore they fill it.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Potassium adds one electron to the 4s shell ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;), and calcium then completes it ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). However, starting from [[scandium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) the 3d subshell becomes the next highest in energy. The 4s and 3d subshells have approximately the same energy and they compete for filling the electrons, and so the occupation is not quite consistently filling the 3d orbitals one at a time. The precise energy ordering of 3d and 4s changes along the row, and also changes depending on how many electrons are removed from the atom. For example, due to the repulsion between the 3d electrons and the 4s ones, at [[chromium]] the 4s energy level becomes slightly higher than 3d, and so it becomes more profitable for a chromium atom to have a [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration than an [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; one. A similar anomaly occurs at [[copper]], whose atom has a [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration rather than the expected [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; These are violations of the Madelung rule. Such anomalies, however, do not have any chemical significance:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; most chemistry is not about isolated gaseous atoms,&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; and the various configurations are so close in energy to each other&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; that the presence of a nearby atom can shift the balance.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; Therefore, the periodic table ignores them and considers only idealized configurations.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

At [[zinc]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), the 3d orbitals are completely filled with a total of ten electrons.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Next come the 4p orbitals, completing the row, which are filled progressively by [[gallium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) through [[krypton]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;), in a manner analogous to the previous p-block elements.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; From gallium onwards, the 3d orbitals form part of the electronic core, and no longer participate in chemistry.&lt;ref name=KW/&gt; The s- and p-block elements, which fill their outer shells, are called [[main-group element]]s; the d-block elements (coloured blue below), which fill an inner shell, are called [[transition element]]s (or transition metals, since they are all metals).&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

The next 18 elements fill the 5s orbitals ([[rubidium]] and [[strontium]]), then 4d ([[yttrium]] through [[cadmium]], again with a few anomalies along the way), and then 5p ([[indium]] through [[xenon]]).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Again, from indium onward the 4d orbitals are in the core.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; Hence the fifth row has the same structure as the fourth.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

The sixth row of the table likewise starts with two s-block elements: [[caesium]] and [[barium]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; After this, the first f-block elements (coloured green below) begin to appear, starting with [[lanthanum]]. These are sometimes termed inner transition elements.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; As there are now not only 4f but also 5d and 6s subshells at similar energies, competition occurs once again with many irregular configurations;&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; this resulted in some dispute about where exactly the f-block is supposed to begin, but most who study the matter agree that it starts at lanthanum in accordance with the Aufbau principle.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; Even though lanthanum does not itself fill the 4f subshell as a single atom, because of repulsion between electrons,&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; its 4f orbitals are low enough in energy to participate in chemistry.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; At [[ytterbium]], the seven 4f orbitals are completely filled with fourteen electrons; thereafter, a series of ten transition elements ([[lutetium]] through [[mercury (element)|mercury]]) follows,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; and finally six main-group elements ([[thallium]] through [[radon]]) complete the period.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = [[Chemistry: A European Journal|Chem. Eur. J.]]
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; From lutetium onwards the 4f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; and from thallium onwards so are the 5d orbitals.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

The seventh row is analogous to the sixth row: 7s fills ([[francium]] and [[radium]]), then 5f ([[actinium]] to [[nobelium]]), then 6d ([[lawrencium]] to [[copernicium]]), and finally 7p ([[nihonium]] to [[oganesson]]).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Starting from lawrencium the 5f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt; and probably the 6d orbitals join the core starting from nihonium.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first2=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|Compounds that would use the 6d orbitals of nihonium as valence orbitals have been theoretically investigated, but they are all expected to be too unstable to observe.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} Again there are a few anomalies along the way:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; for example, as single atoms neither actinium nor [[thorium]] actually fills the 5f subshell, and lawrencium does not fill the 6d shell, but all these subshells can still become filled in chemical environments.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; For a very long time, the seventh row was incomplete as most of its elements do not occur in nature. The missing [[transuranic element|elements beyond uranium]] started to be synthesized in the laboratory in 1940, when neptunium was made.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (However, the first element to be discovered by synthesis rather than in nature was technetium in 1937.) The row was completed with the synthesis of [[tennessine]] in 2010&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (the last element [[oganesson]] had already been made in 2002),&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; and the last elements in this seventh row were given names in 2016.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=[[IUPAC]] |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
This completes the modern periodic table, with all seven rows completely filled to capacity.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!--when 8th row elements are discovered, replace them here and write &quot;The eighth row finishes prematurely as we run out of elements discovered.&quot;--&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>lmapsbuyufepkjuohs8yo1mppuzxsw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430493</id>
      <parentid>430492</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91058" sha1="lssljs8fiw06q0mx3ovxbv6z2zfmvfm" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

جڏهن ڊي-مدار ڀرجڻ شروع ٿين ٿا ته توانائين جو پاڻ ۾ فرق تمام ٿورو رهجي وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ جوهري عدد&lt;ref name=Cao/&gt; توڙي جوهري بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ڀرجڻ جي ترتيب ۾ ٿوري تبديلي اچي سگهي ٿي.{{efn| جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا ته ڊي ۽ ايف مدار عام طور ايس-مدارن کان گهٽ توانائي وارا ٿي وڃن ٿا:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

۽ انتهائي وڏي مثبت بار وارن آئنن جي حد ۾ مدار رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجي وڃن ٿا. وڏي بار وارن آئنن جي حد (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرباردار ائٽمن (ميڊيلنگ اصول) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي حالت کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ جي ترتيب، سيزيم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽرانن) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt; :Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f :Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f :La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s :Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s ۽ هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽرانن) ۾ Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ائٽم [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، پر Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي؛ Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان اڳتي هائڊروجن جهڙي ترتيب موجب [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt; : ان کان سواءِ، هر دور ۾ هر ≪ جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب ڪجهه نه ڪجهه بدلجندي رهي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ٽامي تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p رهي ٿي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽن تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p آهي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار مرڪزي خول ۾ وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; ان ڪري ڳرن ائٽمن ۾ مرڪزي خول اندر گهرايل مدار هائڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو اچن ٿا: آسميئم جي ويجهو (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي ويجهو (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; }}

===اليڪٽراني تشڪيل===
{{main|Electron configuration}}

The periodic table is a graphic description of the periodic law,&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; which states that the properties and atomic structures of the chemical elements are a [[periodic function]] of their [[atomic number]].&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; Elements are placed in the periodic table according to their [[electron configuration]]s,&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; the periodic recurrences of which explain the [[periodic trends|trends]] in properties across the periodic table.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

An electron can be thought of as inhabiting an [[atomic orbital]], which characterizes the probability it can be found in any particular region around the atom. Their energies are [[quantization (physics)|quantised]], which is to say that they can only take discrete values. Furthermore, electrons obey the [[Pauli exclusion principle]]: different electrons must always be in different states. This allows classification of the possible states an electron can take in various energy levels known as shells, divided into individual subshells, which each contain one or more orbitals. Each orbital can contain up to two electrons: they are distinguished by a quantity known as [[Spin (physics)|spin]], conventionally labelled &quot;up&quot; or &quot;down&quot;.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|Strictly speaking, one cannot draw an orbital such that the electron is guaranteed to be inside it, but it can be drawn to guarantee a 90% probability of this for example.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} In a cold atom (one in its ground state), electrons arrange themselves in such a way that the total energy they have is minimized by occupying the lowest-energy orbitals available.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; Only the outermost electrons (so-called [[valence electron]]s) have enough energy to break free of the nucleus and participate in chemical reactions with other atoms. The others are called [[core electron]]s.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=2 | Shell capacity  (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | Orbital
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=6 |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=5 |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=4 |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=3 |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=2 |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! Subshell capacity (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|}
Elements are known with up to the first seven shells occupied. The first shell contains only one orbital, a spherical s orbital. As it is in the first shell, this is called the 1s orbital. This can hold up to two electrons. The second shell similarly contains a 2s orbital, and it also contains three dumbbell-shaped 2p orbitals, and can thus fill up to eight electrons (2×1 + 2×3 = 8). The third shell contains one 3s orbital, three 3p orbitals, and five 3d orbitals, and thus has a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18. The fourth shell contains one 4s orbital, three 4p orbitals, five 4d orbitals, and seven 4f orbitals, thus leading to a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Higher shells contain more types of orbitals that continue the pattern, but such types of orbitals are not filled in the ground states of known elements.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; The subshell types are characterized by the [[quantum number]]s. Four numbers describe an orbital in an atom completely: the [[principal quantum number]] ''n'', the [[azimuthal quantum number]] ℓ (the orbital type), the [[magnetic quantum number|orbital magnetic quantum number]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;, and the [[spin quantum number|spin magnetic quantum number]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن لاء آفبائو جو اصول====
[[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|Idealized order of subshell filling according to the [[Madelung rule]] ]]
The sequence in which the subshells are filled is given in most cases by the [[Aufbau principle]], also known as the Madelung or Klechkovsky rule (after [[Erwin Madelung]] and [[Vsevolod Klechkovsky]] respectively). This rule was first observed empirically by Madelung, and Klechkovsky and later authors gave it theoretical justification.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} The shells overlap in energies, and the Madelung rule specifies the sequence of filling according to:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt;
Here the sign ≪ means &quot;much less than&quot; as opposed to &lt; meaning just &quot;less than&quot;.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; Phrased differently, electrons enter orbitals in order of increasing ''n'' + ℓ, and if two orbitals are available with the same value of ''n'' + ℓ, the one with lower ''n'' is occupied first.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; In general, orbitals with the same value of ''n'' + ℓ are similar in energy, but in the case of the s&amp;nbsp;orbitals (with ℓ = 0), quantum effects raise their energy to approach that of the next ''n'' + ℓ group. Hence the periodic table is usually drawn to begin each row (often called a period) with the filling of a new s&amp;nbsp;orbital, which corresponds to the beginning of a new shell.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Thus, with the exception of the first row, each period length appears twice:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;
:2, 8, 8, 18, 18, 32, 32, ...

The overlaps get quite close at the point where the d&amp;nbsp;orbitals enter the picture,&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; and the order can shift slightly with atomic number&lt;ref name=Cao/&gt; and atomic charge.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;{{efn|
Once two to four electrons are removed, the d and f orbitals usually become lower in energy than the s ones:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

and in the limit for extremely highly charged ions, orbitals simply fill in the order of increasing ''n'' instead. There is a gradual transition between the limiting situations of highly charged ions (increasing ''n'') and neutral atoms (Madelung's rule).&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; Thus for example, the energy order for the 55th electron outside the xenon core proceeds as follows in the isoelectronic series of caesium (55 electrons):&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
and in the isoelectronic series of holmium (67 electrons), a Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; atom is [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, but Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; is [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; through W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; are [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;, and from Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; onward the configuration is [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; following the hydrogenic order.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;
:
Also, the ordering of the orbitals between each ≪ changes somewhat throughout each period. For example, the ordering in argon and potassium is 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d; by calcium it has become 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p; from scandium to copper it is 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p; and from zinc to krypton it is 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; as the d&amp;nbsp;orbitals fall into the core at gallium.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; Deeply buried core shells in heavy atoms thus come closer to the hydrogenic order: around osmium (''Z'' {{=}} 76) 4f falls below 5p, and around bismuth (''Z'' {{=}} 83) 4f falls below 5s as well.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

Starting from the simplest atom, this lets us build up the periodic table one at a time in order of atomic number, by considering the cases of single atoms. In [[hydrogen]], there is only one electron, which must go in the lowest-energy orbital 1s. This [[electron configuration]] is written 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where the superscript indicates the number of electrons in the subshell. [[Helium]] adds a second electron, which also goes into 1s, completely filling the first shell and giving the configuration 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|In fact, electron configurations represent a first-order approximation: an atom really exists in a superposition of multiple configurations, and electrons in an atom are indistinguishable.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; The elements in the d- and f-blocks have multiple configurations separated by small energies and can change configuration depending on the chemical environment.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; In some of the undiscovered g-block elements, mixing of configurations may become so important that the result can no longer be well-described by a single configuration.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

Starting from the third element, [[lithium]], the first shell is full, so its third electron occupies a 2s orbital, giving a 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration. The 2s electron is lithium's only valence electron, as the 1s subshell is now too tightly bound to the nucleus to participate in chemical bonding to other atoms: such a shell is called a &quot;[[Core electron|core shell]]&quot;. The 1s subshell is a core shell for all elements from lithium onward. The 2s subshell is completed by the next element [[beryllium]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). The following elements then proceed to fill the 2p subshell. [[Boron]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) puts its new electron in a 2p orbital; [[carbon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) fills a second 2p orbital; and with [[nitrogen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) all three 2p orbitals become singly occupied. This is consistent with [[Hund's rule]], which states that atoms usually prefer to singly occupy each orbital of the same type before filling them with the second electron. [[Oxygen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;), [[fluorine]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;), and [[neon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) then complete the already singly filled 2p orbitals; the last of these fills the second shell completely.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

Starting from element 11, [[sodium]], the second shell is full, making the second shell a core shell for this and all heavier elements. The eleventh electron begins the filling of the third shell by occupying a 3s orbital, giving a configuration of 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; for sodium. This configuration is abbreviated [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where [Ne] represents neon's configuration. [[Magnesium]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) finishes this 3s orbital, and the following six elements [[aluminium]], [[silicon]], [[phosphorus]], [[sulfur]], [[chlorine]], and [[argon]] fill the three 3p orbitals ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; through [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; This creates an analogous series in which the outer shell structures of sodium through argon are analogous to those of lithium through neon, and is the basis for the periodicity of chemical properties that the periodic table illustrates:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; at regular but changing intervals of atomic numbers, the properties of the chemical elements approximately repeat.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

The first 18 elements can thus be arranged as the start of a periodic table. Elements in the same column have the same number of valence electrons and have analogous valence electron configurations: these columns are called groups. The single exception is helium, which has two valence electrons like beryllium and magnesium, but is typically placed in the column of neon and argon to emphasise that its outer shell is full. (Some contemporary authors question even this single exception, preferring to consistently follow the valence configurations and place helium over beryllium.) There are eight columns in this periodic table fragment, corresponding to at most eight outer-shell electrons.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; A period begins when a new shell starts filling.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Finally, the colouring illustrates the [[block (periodic table)|blocks]]: the elements in the s-block (coloured red) are filling s&amp;nbsp;orbitals, while those in the p-block (coloured yellow) are filling p&amp;nbsp;orbitals.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

Starting the next row, for [[potassium]] and [[calcium]] the 4s subshell is the lowest in energy, and therefore they fill it.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Potassium adds one electron to the 4s shell ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;), and calcium then completes it ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). However, starting from [[scandium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) the 3d subshell becomes the next highest in energy. The 4s and 3d subshells have approximately the same energy and they compete for filling the electrons, and so the occupation is not quite consistently filling the 3d orbitals one at a time. The precise energy ordering of 3d and 4s changes along the row, and also changes depending on how many electrons are removed from the atom. For example, due to the repulsion between the 3d electrons and the 4s ones, at [[chromium]] the 4s energy level becomes slightly higher than 3d, and so it becomes more profitable for a chromium atom to have a [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration than an [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; one. A similar anomaly occurs at [[copper]], whose atom has a [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration rather than the expected [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; These are violations of the Madelung rule. Such anomalies, however, do not have any chemical significance:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; most chemistry is not about isolated gaseous atoms,&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; and the various configurations are so close in energy to each other&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; that the presence of a nearby atom can shift the balance.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; Therefore, the periodic table ignores them and considers only idealized configurations.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

At [[zinc]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), the 3d orbitals are completely filled with a total of ten electrons.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Next come the 4p orbitals, completing the row, which are filled progressively by [[gallium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) through [[krypton]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;), in a manner analogous to the previous p-block elements.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; From gallium onwards, the 3d orbitals form part of the electronic core, and no longer participate in chemistry.&lt;ref name=KW/&gt; The s- and p-block elements, which fill their outer shells, are called [[main-group element]]s; the d-block elements (coloured blue below), which fill an inner shell, are called [[transition element]]s (or transition metals, since they are all metals).&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

The next 18 elements fill the 5s orbitals ([[rubidium]] and [[strontium]]), then 4d ([[yttrium]] through [[cadmium]], again with a few anomalies along the way), and then 5p ([[indium]] through [[xenon]]).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Again, from indium onward the 4d orbitals are in the core.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; Hence the fifth row has the same structure as the fourth.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

The sixth row of the table likewise starts with two s-block elements: [[caesium]] and [[barium]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; After this, the first f-block elements (coloured green below) begin to appear, starting with [[lanthanum]]. These are sometimes termed inner transition elements.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; As there are now not only 4f but also 5d and 6s subshells at similar energies, competition occurs once again with many irregular configurations;&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; this resulted in some dispute about where exactly the f-block is supposed to begin, but most who study the matter agree that it starts at lanthanum in accordance with the Aufbau principle.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; Even though lanthanum does not itself fill the 4f subshell as a single atom, because of repulsion between electrons,&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; its 4f orbitals are low enough in energy to participate in chemistry.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; At [[ytterbium]], the seven 4f orbitals are completely filled with fourteen electrons; thereafter, a series of ten transition elements ([[lutetium]] through [[mercury (element)|mercury]]) follows,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; and finally six main-group elements ([[thallium]] through [[radon]]) complete the period.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = [[Chemistry: A European Journal|Chem. Eur. J.]]
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; From lutetium onwards the 4f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; and from thallium onwards so are the 5d orbitals.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

The seventh row is analogous to the sixth row: 7s fills ([[francium]] and [[radium]]), then 5f ([[actinium]] to [[nobelium]]), then 6d ([[lawrencium]] to [[copernicium]]), and finally 7p ([[nihonium]] to [[oganesson]]).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Starting from lawrencium the 5f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt; and probably the 6d orbitals join the core starting from nihonium.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first2=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|Compounds that would use the 6d orbitals of nihonium as valence orbitals have been theoretically investigated, but they are all expected to be too unstable to observe.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} Again there are a few anomalies along the way:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; for example, as single atoms neither actinium nor [[thorium]] actually fills the 5f subshell, and lawrencium does not fill the 6d shell, but all these subshells can still become filled in chemical environments.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; For a very long time, the seventh row was incomplete as most of its elements do not occur in nature. The missing [[transuranic element|elements beyond uranium]] started to be synthesized in the laboratory in 1940, when neptunium was made.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (However, the first element to be discovered by synthesis rather than in nature was technetium in 1937.) The row was completed with the synthesis of [[tennessine]] in 2010&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (the last element [[oganesson]] had already been made in 2002),&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; and the last elements in this seventh row were given names in 2016.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=[[IUPAC]] |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
This completes the modern periodic table, with all seven rows completely filled to capacity.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!--when 8th row elements are discovered, replace them here and write &quot;The eighth row finishes prematurely as we run out of elements discovered.&quot;--&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>lssljs8fiw06q0mx3ovxbv6z2zfmvfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430494</id>
      <parentid>430493</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110016" sha1="a5ln066blcci8w1bjm87sk275od7yc0" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

===اليڪٽراني تشڪيل===
{{main|Electron configuration}}

The periodic table is a graphic description of the periodic law,&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; which states that the properties and atomic structures of the chemical elements are a [[periodic function]] of their [[atomic number]].&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; Elements are placed in the periodic table according to their [[electron configuration]]s,&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; the periodic recurrences of which explain the [[periodic trends|trends]] in properties across the periodic table.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

An electron can be thought of as inhabiting an [[atomic orbital]], which characterizes the probability it can be found in any particular region around the atom. Their energies are [[quantization (physics)|quantised]], which is to say that they can only take discrete values. Furthermore, electrons obey the [[Pauli exclusion principle]]: different electrons must always be in different states. This allows classification of the possible states an electron can take in various energy levels known as shells, divided into individual subshells, which each contain one or more orbitals. Each orbital can contain up to two electrons: they are distinguished by a quantity known as [[Spin (physics)|spin]], conventionally labelled &quot;up&quot; or &quot;down&quot;.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|Strictly speaking, one cannot draw an orbital such that the electron is guaranteed to be inside it, but it can be drawn to guarantee a 90% probability of this for example.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} In a cold atom (one in its ground state), electrons arrange themselves in such a way that the total energy they have is minimized by occupying the lowest-energy orbitals available.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; Only the outermost electrons (so-called [[valence electron]]s) have enough energy to break free of the nucleus and participate in chemical reactions with other atoms. The others are called [[core electron]]s.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=2 | Shell capacity  (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | Orbital
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=6 |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=5 |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=4 |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=3 |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=2 |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! Subshell capacity (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|}
Elements are known with up to the first seven shells occupied. The first shell contains only one orbital, a spherical s orbital. As it is in the first shell, this is called the 1s orbital. This can hold up to two electrons. The second shell similarly contains a 2s orbital, and it also contains three dumbbell-shaped 2p orbitals, and can thus fill up to eight electrons (2×1 + 2×3 = 8). The third shell contains one 3s orbital, three 3p orbitals, and five 3d orbitals, and thus has a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18. The fourth shell contains one 4s orbital, three 4p orbitals, five 4d orbitals, and seven 4f orbitals, thus leading to a capacity of 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Higher shells contain more types of orbitals that continue the pattern, but such types of orbitals are not filled in the ground states of known elements.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; The subshell types are characterized by the [[quantum number]]s. Four numbers describe an orbital in an atom completely: the [[principal quantum number]] ''n'', the [[azimuthal quantum number]] ℓ (the orbital type), the [[magnetic quantum number|orbital magnetic quantum number]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;, and the [[spin quantum number|spin magnetic quantum number]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن لاء آفبائو جو اصول====
[[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|Idealized order of subshell filling according to the [[Madelung rule]] ]]
The sequence in which the subshells are filled is given in most cases by the [[Aufbau principle]], also known as the Madelung or Klechkovsky rule (after [[Erwin Madelung]] and [[Vsevolod Klechkovsky]] respectively). This rule was first observed empirically by Madelung, and Klechkovsky and later authors gave it theoretical justification.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} The shells overlap in energies, and the Madelung rule specifies the sequence of filling according to:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt;
Here the sign ≪ means &quot;much less than&quot; as opposed to &lt; meaning just &quot;less than&quot;.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; Phrased differently, electrons enter orbitals in order of increasing ''n'' + ℓ, and if two orbitals are available with the same value of ''n'' + ℓ, the one with lower ''n'' is occupied first.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; In general, orbitals with the same value of ''n'' + ℓ are similar in energy, but in the case of the s&amp;nbsp;orbitals (with ℓ = 0), quantum effects raise their energy to approach that of the next ''n'' + ℓ group. Hence the periodic table is usually drawn to begin each row (often called a period) with the filling of a new s&amp;nbsp;orbital, which corresponds to the beginning of a new shell.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Thus, with the exception of the first row, each period length appears twice:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;
:2, 8, 8, 18, 18, 32, 32, ...

The overlaps get quite close at the point where the d&amp;nbsp;orbitals enter the picture,&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; and the order can shift slightly with atomic number&lt;ref name=Cao/&gt; and atomic charge.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;{{efn|
Once two to four electrons are removed, the d and f orbitals usually become lower in energy than the s ones:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

and in the limit for extremely highly charged ions, orbitals simply fill in the order of increasing ''n'' instead. There is a gradual transition between the limiting situations of highly charged ions (increasing ''n'') and neutral atoms (Madelung's rule).&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; Thus for example, the energy order for the 55th electron outside the xenon core proceeds as follows in the isoelectronic series of caesium (55 electrons):&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
and in the isoelectronic series of holmium (67 electrons), a Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; atom is [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, but Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; is [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; through W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; are [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;, and from Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; onward the configuration is [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; following the hydrogenic order.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;
:
Also, the ordering of the orbitals between each ≪ changes somewhat throughout each period. For example, the ordering in argon and potassium is 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d; by calcium it has become 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p; from scandium to copper it is 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p; and from zinc to krypton it is 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; as the d&amp;nbsp;orbitals fall into the core at gallium.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; Deeply buried core shells in heavy atoms thus come closer to the hydrogenic order: around osmium (''Z'' {{=}} 76) 4f falls below 5p, and around bismuth (''Z'' {{=}} 83) 4f falls below 5s as well.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

Starting from the simplest atom, this lets us build up the periodic table one at a time in order of atomic number, by considering the cases of single atoms. In [[hydrogen]], there is only one electron, which must go in the lowest-energy orbital 1s. This [[electron configuration]] is written 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where the superscript indicates the number of electrons in the subshell. [[Helium]] adds a second electron, which also goes into 1s, completely filling the first shell and giving the configuration 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|In fact, electron configurations represent a first-order approximation: an atom really exists in a superposition of multiple configurations, and electrons in an atom are indistinguishable.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; The elements in the d- and f-blocks have multiple configurations separated by small energies and can change configuration depending on the chemical environment.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; In some of the undiscovered g-block elements, mixing of configurations may become so important that the result can no longer be well-described by a single configuration.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

Starting from the third element, [[lithium]], the first shell is full, so its third electron occupies a 2s orbital, giving a 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration. The 2s electron is lithium's only valence electron, as the 1s subshell is now too tightly bound to the nucleus to participate in chemical bonding to other atoms: such a shell is called a &quot;[[Core electron|core shell]]&quot;. The 1s subshell is a core shell for all elements from lithium onward. The 2s subshell is completed by the next element [[beryllium]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). The following elements then proceed to fill the 2p subshell. [[Boron]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) puts its new electron in a 2p orbital; [[carbon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) fills a second 2p orbital; and with [[nitrogen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) all three 2p orbitals become singly occupied. This is consistent with [[Hund's rule]], which states that atoms usually prefer to singly occupy each orbital of the same type before filling them with the second electron. [[Oxygen]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;), [[fluorine]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;), and [[neon]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) then complete the already singly filled 2p orbitals; the last of these fills the second shell completely.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

Starting from element 11, [[sodium]], the second shell is full, making the second shell a core shell for this and all heavier elements. The eleventh electron begins the filling of the third shell by occupying a 3s orbital, giving a configuration of 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; for sodium. This configuration is abbreviated [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, where [Ne] represents neon's configuration. [[Magnesium]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) finishes this 3s orbital, and the following six elements [[aluminium]], [[silicon]], [[phosphorus]], [[sulfur]], [[chlorine]], and [[argon]] fill the three 3p orbitals ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; through [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; This creates an analogous series in which the outer shell structures of sodium through argon are analogous to those of lithium through neon, and is the basis for the periodicity of chemical properties that the periodic table illustrates:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; at regular but changing intervals of atomic numbers, the properties of the chemical elements approximately repeat.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

The first 18 elements can thus be arranged as the start of a periodic table. Elements in the same column have the same number of valence electrons and have analogous valence electron configurations: these columns are called groups. The single exception is helium, which has two valence electrons like beryllium and magnesium, but is typically placed in the column of neon and argon to emphasise that its outer shell is full. (Some contemporary authors question even this single exception, preferring to consistently follow the valence configurations and place helium over beryllium.) There are eight columns in this periodic table fragment, corresponding to at most eight outer-shell electrons.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; A period begins when a new shell starts filling.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; Finally, the colouring illustrates the [[block (periodic table)|blocks]]: the elements in the s-block (coloured red) are filling s&amp;nbsp;orbitals, while those in the p-block (coloured yellow) are filling p&amp;nbsp;orbitals.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

Starting the next row, for [[potassium]] and [[calcium]] the 4s subshell is the lowest in energy, and therefore they fill it.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Potassium adds one electron to the 4s shell ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;), and calcium then completes it ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). However, starting from [[scandium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) the 3d subshell becomes the next highest in energy. The 4s and 3d subshells have approximately the same energy and they compete for filling the electrons, and so the occupation is not quite consistently filling the 3d orbitals one at a time. The precise energy ordering of 3d and 4s changes along the row, and also changes depending on how many electrons are removed from the atom. For example, due to the repulsion between the 3d electrons and the 4s ones, at [[chromium]] the 4s energy level becomes slightly higher than 3d, and so it becomes more profitable for a chromium atom to have a [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration than an [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; one. A similar anomaly occurs at [[copper]], whose atom has a [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration rather than the expected [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; These are violations of the Madelung rule. Such anomalies, however, do not have any chemical significance:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; most chemistry is not about isolated gaseous atoms,&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; and the various configurations are so close in energy to each other&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; that the presence of a nearby atom can shift the balance.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; Therefore, the periodic table ignores them and considers only idealized configurations.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

At [[zinc]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), the 3d orbitals are completely filled with a total of ten electrons.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Next come the 4p orbitals, completing the row, which are filled progressively by [[gallium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) through [[krypton]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;), in a manner analogous to the previous p-block elements.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; From gallium onwards, the 3d orbitals form part of the electronic core, and no longer participate in chemistry.&lt;ref name=KW/&gt; The s- and p-block elements, which fill their outer shells, are called [[main-group element]]s; the d-block elements (coloured blue below), which fill an inner shell, are called [[transition element]]s (or transition metals, since they are all metals).&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

The next 18 elements fill the 5s orbitals ([[rubidium]] and [[strontium]]), then 4d ([[yttrium]] through [[cadmium]], again with a few anomalies along the way), and then 5p ([[indium]] through [[xenon]]).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Again, from indium onward the 4d orbitals are in the core.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; Hence the fifth row has the same structure as the fourth.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

The sixth row of the table likewise starts with two s-block elements: [[caesium]] and [[barium]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; After this, the first f-block elements (coloured green below) begin to appear, starting with [[lanthanum]]. These are sometimes termed inner transition elements.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; As there are now not only 4f but also 5d and 6s subshells at similar energies, competition occurs once again with many irregular configurations;&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; this resulted in some dispute about where exactly the f-block is supposed to begin, but most who study the matter agree that it starts at lanthanum in accordance with the Aufbau principle.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; Even though lanthanum does not itself fill the 4f subshell as a single atom, because of repulsion between electrons,&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; its 4f orbitals are low enough in energy to participate in chemistry.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; At [[ytterbium]], the seven 4f orbitals are completely filled with fourteen electrons; thereafter, a series of ten transition elements ([[lutetium]] through [[mercury (element)|mercury]]) follows,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; and finally six main-group elements ([[thallium]] through [[radon]]) complete the period.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = [[Chemistry: A European Journal|Chem. Eur. J.]]
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; From lutetium onwards the 4f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; and from thallium onwards so are the 5d orbitals.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

The seventh row is analogous to the sixth row: 7s fills ([[francium]] and [[radium]]), then 5f ([[actinium]] to [[nobelium]]), then 6d ([[lawrencium]] to [[copernicium]]), and finally 7p ([[nihonium]] to [[oganesson]]).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Starting from lawrencium the 5f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt; and probably the 6d orbitals join the core starting from nihonium.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first2=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|Compounds that would use the 6d orbitals of nihonium as valence orbitals have been theoretically investigated, but they are all expected to be too unstable to observe.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} Again there are a few anomalies along the way:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; for example, as single atoms neither actinium nor [[thorium]] actually fills the 5f subshell, and lawrencium does not fill the 6d shell, but all these subshells can still become filled in chemical environments.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; For a very long time, the seventh row was incomplete as most of its elements do not occur in nature. The missing [[transuranic element|elements beyond uranium]] started to be synthesized in the laboratory in 1940, when neptunium was made.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (However, the first element to be discovered by synthesis rather than in nature was technetium in 1937.) The row was completed with the synthesis of [[tennessine]] in 2010&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (the last element [[oganesson]] had already been made in 2002),&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; and the last elements in this seventh row were given names in 2016.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=[[IUPAC]] |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
This completes the modern periodic table, with all seven rows completely filled to capacity.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!--when 8th row elements are discovered, replace them here and write &quot;The eighth row finishes prematurely as we run out of elements discovered.&quot;--&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>a5ln066blcci8w1bjm87sk275od7yc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430495</id>
      <parentid>430494</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111928" sha1="0xcaadrbgh53ww76h5omvr5n79sszx9" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

ايندڙ قطار جي شروعات ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم پوءِ ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جون توانائيون لڳ ڀڳ هڪجهڙيون آهن ۽ اهي اليڪٽران ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ ان ڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽرانن جو ڀرجڻ مڪمل طور باقاعده نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب، بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم جي ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب کان وڌيڪ فائديمند ٿئي ٿي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو ٿورو هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم ان توازن کي بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن بيقاعدگين کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدار ڪل ڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ آخر ۾ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;


Starting the next row, for [[potassium]] and [[calcium]] the 4s subshell is the lowest in energy, and therefore they fill it.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Potassium adds one electron to the 4s shell ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;), and calcium then completes it ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). However, starting from [[scandium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) the 3d subshell becomes the next highest in energy. The 4s and 3d subshells have approximately the same energy and they compete for filling the electrons, and so the occupation is not quite consistently filling the 3d orbitals one at a time. The precise energy ordering of 3d and 4s changes along the row, and also changes depending on how many electrons are removed from the atom. For example, due to the repulsion between the 3d electrons and the 4s ones, at [[chromium]] the 4s energy level becomes slightly higher than 3d, and so it becomes more profitable for a chromium atom to have a [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration than an [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; one. A similar anomaly occurs at [[copper]], whose atom has a [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration rather than the expected [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; These are violations of the Madelung rule. Such anomalies, however, do not have any chemical significance:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; most chemistry is not about isolated gaseous atoms,&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; and the various configurations are so close in energy to each other&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; that the presence of a nearby atom can shift the balance.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; Therefore, the periodic table ignores them and considers only idealized configurations.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

At [[zinc]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), the 3d orbitals are completely filled with a total of ten electrons.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Next come the 4p orbitals, completing the row, which are filled progressively by [[gallium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) through [[krypton]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;), in a manner analogous to the previous p-block elements.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; From gallium onwards, the 3d orbitals form part of the electronic core, and no longer participate in chemistry.&lt;ref name=KW/&gt; The s- and p-block elements, which fill their outer shells, are called [[main-group element]]s; the d-block elements (coloured blue below), which fill an inner shell, are called [[transition element]]s (or transition metals, since they are all metals).&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

The next 18 elements fill the 5s orbitals ([[rubidium]] and [[strontium]]), then 4d ([[yttrium]] through [[cadmium]], again with a few anomalies along the way), and then 5p ([[indium]] through [[xenon]]).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Again, from indium onward the 4d orbitals are in the core.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; Hence the fifth row has the same structure as the fourth.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

The sixth row of the table likewise starts with two s-block elements: [[caesium]] and [[barium]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; After this, the first f-block elements (coloured green below) begin to appear, starting with [[lanthanum]]. These are sometimes termed inner transition elements.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; As there are now not only 4f but also 5d and 6s subshells at similar energies, competition occurs once again with many irregular configurations;&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; this resulted in some dispute about where exactly the f-block is supposed to begin, but most who study the matter agree that it starts at lanthanum in accordance with the Aufbau principle.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; Even though lanthanum does not itself fill the 4f subshell as a single atom, because of repulsion between electrons,&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; its 4f orbitals are low enough in energy to participate in chemistry.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; At [[ytterbium]], the seven 4f orbitals are completely filled with fourteen electrons; thereafter, a series of ten transition elements ([[lutetium]] through [[mercury (element)|mercury]]) follows,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; and finally six main-group elements ([[thallium]] through [[radon]]) complete the period.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = [[Chemistry: A European Journal|Chem. Eur. J.]]
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; From lutetium onwards the 4f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; and from thallium onwards so are the 5d orbitals.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

The seventh row is analogous to the sixth row: 7s fills ([[francium]] and [[radium]]), then 5f ([[actinium]] to [[nobelium]]), then 6d ([[lawrencium]] to [[copernicium]]), and finally 7p ([[nihonium]] to [[oganesson]]).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Starting from lawrencium the 5f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt; and probably the 6d orbitals join the core starting from nihonium.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first2=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|Compounds that would use the 6d orbitals of nihonium as valence orbitals have been theoretically investigated, but they are all expected to be too unstable to observe.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} Again there are a few anomalies along the way:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; for example, as single atoms neither actinium nor [[thorium]] actually fills the 5f subshell, and lawrencium does not fill the 6d shell, but all these subshells can still become filled in chemical environments.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; For a very long time, the seventh row was incomplete as most of its elements do not occur in nature. The missing [[transuranic element|elements beyond uranium]] started to be synthesized in the laboratory in 1940, when neptunium was made.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (However, the first element to be discovered by synthesis rather than in nature was technetium in 1937.) The row was completed with the synthesis of [[tennessine]] in 2010&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (the last element [[oganesson]] had already been made in 2002),&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; and the last elements in this seventh row were given names in 2016.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=[[IUPAC]] |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
This completes the modern periodic table, with all seven rows completely filled to capacity.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!--when 8th row elements are discovered, replace them here and write &quot;The eighth row finishes prematurely as we run out of elements discovered.&quot;--&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>0xcaadrbgh53ww76h5omvr5n79sszx9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430496</id>
      <parentid>430495</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102444" sha1="9lft8pd6yni95q8ci2zsy4ijvzwrt80" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;


Starting the next row, for [[potassium]] and [[calcium]] the 4s subshell is the lowest in energy, and therefore they fill it.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Potassium adds one electron to the 4s shell ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;), and calcium then completes it ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). However, starting from [[scandium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) the 3d subshell becomes the next highest in energy. The 4s and 3d subshells have approximately the same energy and they compete for filling the electrons, and so the occupation is not quite consistently filling the 3d orbitals one at a time. The precise energy ordering of 3d and 4s changes along the row, and also changes depending on how many electrons are removed from the atom. For example, due to the repulsion between the 3d electrons and the 4s ones, at [[chromium]] the 4s energy level becomes slightly higher than 3d, and so it becomes more profitable for a chromium atom to have a [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration than an [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; one. A similar anomaly occurs at [[copper]], whose atom has a [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; configuration rather than the expected [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; These are violations of the Madelung rule. Such anomalies, however, do not have any chemical significance:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; most chemistry is not about isolated gaseous atoms,&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; and the various configurations are so close in energy to each other&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; that the presence of a nearby atom can shift the balance.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; Therefore, the periodic table ignores them and considers only idealized configurations.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

At [[zinc]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), the 3d orbitals are completely filled with a total of ten electrons.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Next come the 4p orbitals, completing the row, which are filled progressively by [[gallium]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) through [[krypton]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;), in a manner analogous to the previous p-block elements.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; From gallium onwards, the 3d orbitals form part of the electronic core, and no longer participate in chemistry.&lt;ref name=KW/&gt; The s- and p-block elements, which fill their outer shells, are called [[main-group element]]s; the d-block elements (coloured blue below), which fill an inner shell, are called [[transition element]]s (or transition metals, since they are all metals).&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

The next 18 elements fill the 5s orbitals ([[rubidium]] and [[strontium]]), then 4d ([[yttrium]] through [[cadmium]], again with a few anomalies along the way), and then 5p ([[indium]] through [[xenon]]).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Again, from indium onward the 4d orbitals are in the core.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; Hence the fifth row has the same structure as the fourth.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' elements}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}

The sixth row of the table likewise starts with two s-block elements: [[caesium]] and [[barium]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; After this, the first f-block elements (coloured green below) begin to appear, starting with [[lanthanum]]. These are sometimes termed inner transition elements.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; As there are now not only 4f but also 5d and 6s subshells at similar energies, competition occurs once again with many irregular configurations;&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; this resulted in some dispute about where exactly the f-block is supposed to begin, but most who study the matter agree that it starts at lanthanum in accordance with the Aufbau principle.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; Even though lanthanum does not itself fill the 4f subshell as a single atom, because of repulsion between electrons,&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; its 4f orbitals are low enough in energy to participate in chemistry.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; At [[ytterbium]], the seven 4f orbitals are completely filled with fourteen electrons; thereafter, a series of ten transition elements ([[lutetium]] through [[mercury (element)|mercury]]) follows,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; and finally six main-group elements ([[thallium]] through [[radon]]) complete the period.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = [[Chemistry: A European Journal|Chem. Eur. J.]]
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; From lutetium onwards the 4f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; and from thallium onwards so are the 5d orbitals.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

The seventh row is analogous to the sixth row: 7s fills ([[francium]] and [[radium]]), then 5f ([[actinium]] to [[nobelium]]), then 6d ([[lawrencium]] to [[copernicium]]), and finally 7p ([[nihonium]] to [[oganesson]]).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; Starting from lawrencium the 5f orbitals are in the core,&lt;ref name=jensenlaw/&gt; and probably the 6d orbitals join the core starting from nihonium.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first2=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|Compounds that would use the 6d orbitals of nihonium as valence orbitals have been theoretically investigated, but they are all expected to be too unstable to observe.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} Again there are a few anomalies along the way:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; for example, as single atoms neither actinium nor [[thorium]] actually fills the 5f subshell, and lawrencium does not fill the 6d shell, but all these subshells can still become filled in chemical environments.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; For a very long time, the seventh row was incomplete as most of its elements do not occur in nature. The missing [[transuranic element|elements beyond uranium]] started to be synthesized in the laboratory in 1940, when neptunium was made.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (However, the first element to be discovered by synthesis rather than in nature was technetium in 1937.) The row was completed with the synthesis of [[tennessine]] in 2010&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (the last element [[oganesson]] had already been made in 2002),&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; and the last elements in this seventh row were given names in 2016.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=[[IUPAC]] |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
This completes the modern periodic table, with all seven rows completely filled to capacity.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!--when 8th row elements are discovered, replace them here and write &quot;The eighth row finishes prematurely as we run out of elements discovered.&quot;--&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>9lft8pd6yni95q8ci2zsy4ijvzwrt80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430497</id>
      <parentid>430496</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* اليڪٽراني ترتيب */</comment>
      <origin>430497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83202" sha1="46xbzfif9vdsy3s06snrtnwbkgbnhbr" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
This completes the modern periodic table, with all seven rows completely filled to capacity.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!--when 8th row elements are discovered, replace them here and write &quot;The eighth row finishes prematurely as we run out of elements discovered.&quot;--&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>46xbzfif9vdsy3s06snrtnwbkgbnhbr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430498</id>
      <parentid>430497</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83387" sha1="ifb9eemq1sec5n6j4c0iz7sx752p56i" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
 ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>ifb9eemq1sec5n6j4c0iz7sx752p56i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430499</id>
      <parentid>430498</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83386" sha1="ssad1i9kqmbvo1lg4jrl9z7gj3i8sut" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===Electron configuration table===
The following table shows the electron configuration of a neutral gas-phase atom of each element. Different configurations can be favoured in different chemical environments.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; The main-group elements have entirely regular electron configurations; the transition and inner transition elements show twenty irregularities due to the aforementioned competition between subshells close in energy level. For the last ten elements (109–118), experimental data is lacking&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and therefore calculated configurations have been shown instead.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; Completely filled subshells have been greyed out.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>ssad1i9kqmbvo1lg4jrl9z7gj3i8sut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430500</id>
      <parentid>430499</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83769" sha1="eptgcj32akgj2xyqgsjvbgzdqhvy50d" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ لاءِ آفباو جو اصول==== [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>eptgcj32akgj2xyqgsjvbgzdqhvy50d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430501</id>
      <parentid>430500</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83754" sha1="if967lrylb5g0bf93amni1qkpjie8pa" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب=====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>if967lrylb5g0bf93amni1qkpjie8pa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430502</id>
      <parentid>430501</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83753" sha1="ete4t3x46uzsorowydrpo3wne2aw7dk" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==تبديليون==
==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>ete4t3x46uzsorowydrpo3wne2aw7dk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430503</id>
      <parentid>430502</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110780" sha1="2c73ytyrc4yxjcxjooqipjrz9654f6i" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوري رجحان==
==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>2c73ytyrc4yxjcxjooqipjrz9654f6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430504</id>
      <parentid>430503</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135768" sha1="gv02esf8bhnodh42u7jifmk9eb4f20x" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>gv02esf8bhnodh42u7jifmk9eb4f20x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430505</id>
      <parentid>430504</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160443" sha1="g9zez7bh27nxl6x2w2b3m1lrslvjjae" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

عنصر جي [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] جي وصف يا ته هائيڊروجن جي انهن ايٽمن جي انگ سان ڪري سگهجي ٿي، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري هائيڊرائيڊ ٺاهين، يا آڪسيجن جي انهن ايٽمن جي انگ جي ٻيڻي سان، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري آڪسائيڊ ٺاهين (يعني [[پيرو آڪسائيڊ]] يا [[سپر آڪسائيڊ]] نه).&lt;ref name=johnson/&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون ظرفيتون سڌيءَ طرح گروپ نمبر سان لاڳاپيل آهن: مکيه گروپن 1–2 ۽ 13–17 جا هائيڊرائيڊ ترتيبوار MH، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ آخر ۾ MH جي فارمولن موجب ٿين ٿا. ان جي ابتڙ، سڀ کان وڌيڪ آڪسائيڊن جون ظرفيتون وڌنديون وڃن ٿيون ۽ انهن جا فارمولا M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O، MO، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ۽ M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt; ٿين ٿا.{{efn|گهٽ آڪسائيڊ به گهڻا آهن: مثال طور، گروپ 15 ۾ [[فاسفورس]] ٻه آڪسائيڊ ٺاهيندو آهي: [[فاسفورس ٽرائي آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[فاسفورس پينٽا آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 27–9&lt;/ref&gt;}} اڄ ظرفيت جي تصور کي [[آڪسائيڊيشن حالت]] جي تصور سان وڌيڪ وسيع ڪيو ويو آهي. آڪسائيڊيشن حالت، مرڪب مان ٻين سڀني عنصرن کي انهن جي آئنن جي صورت ۾ ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ، ڪنهن عنصر تي رهجي ويل رسمي بار آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt;

اليڪٽرانڪ ترتيب، بند ٺاهڻ لاءِ موجود اليڪٽرانن جي انگ مان هڪ سادي وضاحت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; حقيقت ۾، ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ گروپ 1 ۾ 1 کان شروع ٿئي ٿو ۽ دوراني جدول جي ساڄي پاسي ڏانهن وڌي ٿو، پر هر نئين بلاڪ جي شروعات تي وري 3 ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري دور 6 ۾ Cs–Ba وٽ 1–2 ظرفيتي اليڪٽران آهن؛ La–Yb وٽ 3–16؛ Lu–Hg وٽ 3–12؛ ۽ Tl–Rn وٽ 3–8 ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=wulfsberg26&gt;Wulfsberg, p. 26&lt;/ref&gt; پر d- ۽ f-بلاڪن جي ساڄي پاسي سڀ ظرفيتي اليڪٽران استعمال ڪرڻ سان لاڳاپيل نظرياتي وڌ ۾ وڌ حالت بلڪل حاصل نٿي ڪري سگهجي؛&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 28&lt;/ref&gt; اهڙي صورتحال آڪسيجن، فلورين ۽ ڪرپٽون تائين هلڪين نوبل گيسن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 274&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:center;&quot;
|+ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ
!
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|2]]
! colspan=14 |
! [[گروپ 3 جا عنصر|3]]
! [[گروپ 4 جا عنصر|4]]
! [[گروپ 5 جا عنصر|5]]
! [[گروپ 6 جا عنصر|6]]
! [[گروپ 7 جا عنصر|7]]
! [[گروپ 8 جا عنصر|8]]
! [[گروپ 9 جا عنصر|9]]
! [[گروپ 10 جا عنصر|10]]
! [[گروپ 11 جا عنصر|11]]
! [[گروپ 12 جا عنصر|12]]
! [[بورون گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هلوجن|17]]
! [[نوبل گئس|18]]
|-
! [[دور 1 جا عنصر|1]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | H&lt;br /&gt;1
| colspan=30 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | He&lt;br /&gt;2
|-
! [[دور 2 جا عنصر|2]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Li&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Be&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | B&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | C&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | N&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | O&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | F&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ne&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 3 جا عنصر|3]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Na&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Mg&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Al&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Si&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | P&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | S&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Cl&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ar&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 4 جا عنصر|4]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | K&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ca&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sc&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ti&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | V&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cr&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mn&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Fe&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Co&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ni&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cu&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ga&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ge&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | As&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Se&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Br&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Kr&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 5 جا عنصر|5]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Rb&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Sr&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Y&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zr&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Nb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mo&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Tc&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ru&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rh&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ag&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cd&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | In&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sn&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Te&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | I&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Xe&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 6 جا عنصر|6]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Cs&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ba&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | La&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ce&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pr&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Nd&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pm&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Sm&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Eu&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Gd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tb&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Dy&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ho&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Er&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tm&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Yb&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lu&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ta&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | W&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Re&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Os&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ir&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pt&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Au&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hg&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Tl&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Pb&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Bi&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Po&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | At&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Rn&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 7 جا عنصر|7]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Fr&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ra&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ac&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Th&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pa&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | U&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Np&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pu&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Am&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cm&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Bk&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cf&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Es&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Fm&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Md&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | No&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lr&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Db&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sg&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Bh&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hs&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mt&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ds&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rg&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Nh&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Fl&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Mc&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Lv&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ts&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Og&lt;br /&gt;8
|}

مختلف ظرفيتن وارن مرڪبن جي ٺهڻ وقت خارج ٿيندڙ توانائيءَ کي به نظر ۾ رکڻ ضروري آهي؛ رڳو اليڪٽرانڪ ترتيبن تي غور ڪرڻ سان مڪمل وضاحت نٿي ملي.&lt;ref name=&quot;Greenwood113&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 113&lt;/ref&gt; مثال طور، پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ وقت ميگنيشيم Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; بدران Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئن ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; خودبخود [[غيرمتناسب تناسب ردعمل|غيرمتناسب تناسب واري ردعمل]] وسيلي Mg&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ۽ Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئنن ۾ ورهائجي وڃي ها. ان جو سبب اهو آهي ته آئن جي بار ۽ نيم قطر سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي (آئن جي چوڌاري پاڻيءَ جا ماليڪيول گڏ ٿيڻ) جو مقدار وڌي ٿو. Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ ٻاهريون مدار (جيڪو آيوني نيم قطر طئي ڪري ٿو) اڃا 3s آهي، تنهنڪري هائيڊريشن جي ائنتھالپي ٿوري آهي ۽ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل توانائيءَ جي ڀرپائي نٿي ڪري سگهي. پر Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ لاءِ ٻيهر آيونائيزيشن ڪرڻ سان بنيادي 2p ذيلي خول ظاهر ٿئي ٿو، جنهن سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي ايتري وڌي وڃي ٿي جو ميگنيشيم(II) جا مرڪب ٺهي سگهن ٿا. اهڙن ئي سببن ڪري، ڳرن p-بلاڪ عنصرن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون (جتي ns اليڪٽران، np کان گهٽ توانائيءَ وارا ٿي وڃن ٿا) اڪثر 2 جي قدمن سان بدلجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اندريون ذيلي خول ظاهر ڪرڻ ۽ آيوني نيم قطر گهٽائڻ لاءِ ائين ڪرڻ ضروري آهي. مثال طور، Tl&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ 6s ظاهر ٿئي ٿو، جڏهن ته Tl&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ۾ 5d ظاهر ٿئي ٿو؛ تنهنڪري ٿاليم جڏهن ٻه اليڪٽران وڃائي ٿو ته پوءِ ٽيون اليڪٽران به وڃائڻ جو لاڙو رکي ٿو. گهٽ برقي منفي p-بلاڪ عنصرن لاءِ مداري ملاوٽ تي ٻڌل ساڳيا دليل استعمال ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=sb45&gt;Siekierski and Burgess, pp. 45–54&lt;/ref&gt;{{efn|عام طور ”ممنوع“ وچ واريون آڪسائيڊيشن حالتون [[ڊائمر (ڪيميا)|ڊائمر]] ٺاهي مستحڪم ٿي سگهن ٿيون، جيئن [Cl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ga–GaCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; ۾ (جتي گيليم +2 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي) يا [[ڊائي سلفر ڊيڪافلورائيڊ|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;]] ۾ (جتي سلفر +5 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي).&lt;ref name=sb45/&gt; ڪي مرڪب جيڪي اهڙين وچين آڪسائيڊيشن حالتن وارا نظر اچن ٿا، حقيقت ۾ مخلوط-ظرفيت وارا مرڪب آهن، جيئن [[اينٽيموني ٽيٽرا آڪسائيڊ|Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]، جنهن ۾ Sb(III) ۽ Sb(V) ٻئي موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Amador&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Amador | first1 = J. | last2 = Puebla | first2 = E. Gutierrez | last3 = Monge | first3 = M. A. | last4 = Rasines | first4 = I. | last5 = Valero | first5 = C. Ruiz | year = 1988 | title = Diantimony Tetraoxides Revisited | journal = Inorganic Chemistry | volume = 27 | issue = 8 | pages = 1367–1370 | doi = 10.1021/ic00281a011 }}&lt;/ref&gt;}}

[[File:Transition metal oxidation states.svg|frame|center|انتقالي ڌاتن جون آڪسائيڊيشن حالتون. ڀريل نقطا عام آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکارين ٿا، جڏهن ته خالي نقطا ممڪن، پر غيرامڪاني حالتون ظاهر ڪن ٿا.]]
انتقالي ڌاتن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون ساڳين سببن ڪري لڳ ڀڳ هميشه گهٽ ۾ گهٽ +2 هونديون آهن (ايندڙ ذيلي خول ظاهر ٿيڻ سبب). اها ڳالهه انهن ڌاتن لاءِ به درست آهي، جن جون d&lt;sup&gt;x+1&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; يا d&lt;sup&gt;x+2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; غيرمعمولي ترتيبون آهن (چانديءَ کان سواءِ)، ڇاڪاڻ⁠تہ d-اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب ٻئي اليڪٽران جي s-ذيلي خول مان d-ذيلي خول ڏانهن منتقلي ان جي آيونائيزيشن توانائيءَ کي خاص طور نٿي بدلائي.&lt;ref name=sb134&gt;Siekierski and Burgess, pp. 134–137&lt;/ref&gt; انتقالي ڌاتن کي وڌيڪ آيونائيز ڪرڻ سان ڪو نئون اندريون ذيلي خول ظاهر نٿو ٿئي، تنهنڪري انهن جون آڪسائيڊيشن حالتون عام طور 1 جي قدمن سان بدلجن ٿيون.&lt;ref name=sb45/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊ عام طور مستحڪم +3 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارين ٿا: پهرين ٻاهريان s-اليڪٽران ڪڍجن ٿا ۽ پوءِ (عام طور) (n−2)f مدارن مان هڪ اليڪٽران ڪڍيو وڃي ٿو، جن جي توانائي ns جي ويجهو هوندي آهي.&lt;ref name=sb178/&gt; d- ۽ f-بلاڪ جي عنصرن جون عام ۽ وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالتون انهن جي آيونائيزيشن توانائين تي دارومدار رکن ٿيون. هر انتقالي سلسلي ۾ (n−1)d ۽ ns مدارن جي وچ ۾ توانائيءَ جو فرق وڌڻ سان وڌيڪ اليڪٽرانن کي آيونائيز ڪرڻ توانائيءَ جي لحاظ کان گهٽ فائديمند ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري ابتدائي انتقالي ڌاتن جا گروپ وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتون پسند ڪن ٿا، پر ديرين انتقالي ڌاتن جي گروپن ۾ +2 حالت وڌيڪ مستحڪم ٿي وڃي ٿي. اهڙيءَ طرح، هر d-بلاڪ قطار جي شروعات ۾ سڀ کان وڌيڪ رسمي آڪسائيڊيشن حالت +3 هوندي آهي، وچ ۾ +7 يا +8 تائين وڌي ٿي (مثال طور [[اوسميئم ٽيٽرا آڪسائيڊ|OsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]])، ۽ پوءِ پڇاڙيءَ ۾ گهٽجي +2 ٿي وڃي ٿي.&lt;ref name=sb134/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي عام طور وڌيڪ هوندي آهي، تنهنڪري اهي گهٽ ئي +3 آڪسائيڊيشن حالت کان مٿي ويندا آهن. ان جي ابتڙ، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي گهٽ هوندي آهي؛ تنهنڪري نيپچونيم ۽ پلوٽونيم مثال طور +7 حالت تائين پهچي سگهن ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt;&lt;ref name=sb134/&gt;&lt;ref name=sb178&gt;Siekierski and Burgess, pp. 178–180&lt;/ref&gt; آخري ايڪٽينائيڊ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ڏانهن لينٿينائيڊن کان به اڳتي وڃن ٿا: مينڊيليويم، ٿوليئم يا يوروپيئم (لينٿينائيڊ، جنهن جي اڌ ڀريل f-خول سبب +2 حالت سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آهي) کان به وڌيڪ آسانيءَ سان +2 حالت ۾ گهٽجي ٿو؛ ۽ نوبليم ۾ ته +2 حالت، +3 کان وڌيڪ پسند ڪئي وڃي ٿي، جيڪو اٽربيئم جي ابتڙ آهي.&lt;ref name=rareearths/&gt;

ساڳئي گروپ جا عنصر هڪجهڙيون ظرفيتي ترتيبون رکن ٿا، تنهنڪري انهن جو ڪيميائي رويو عام طور هڪجهڙو هوندو آهي. مثال طور، پهرئين گروپ جون [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]] سڀ هڪ ظرفيتي اليڪٽران رکن ٿيون ۽ انهن جو گروپ تمام گهڻو هم جنس آهي: اهي سڀ نرم ۽ سرگرم ڌاتون آهن. پر ڪيترا ئي عامل اثرانداز ٿين ٿا، تنهنڪري گروپ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، هائيڊروجن وٽ به هڪ ظرفيتي اليڪٽران آهي ۽ اهو الڪلي ڌاتن سان گڏ ساڳئي گروپ ۾ آهي، پر ان جو ڪيميائي رويو بلڪل مختلف آهي. [[ڪاربان گروپ|گروپ 14]] جا مستحڪم عنصر هڪ غيرڌاتو ([[ڪاربان]])، ٻه نيم موصل ([[سلڪان]] ۽ [[جرمينيم]]) ۽ ٻه ڌاتو ([[ٽين]] ۽ [[سيسو]]) آهن؛ تنهن هوندي به انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي ته سڀني وٽ چار ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot;&gt;Scerri, pp. 14–15&lt;/ref&gt; اها ڳالهه اڪثر وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪري ٿي. مثال طور، [[چالڪوجن|گروپ 16]] ۾ [[سلفر]] ۽ [[سيلينيم]] ٻنهي جي وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالت +6 آهي، جيئن [[سلفر ٽرائي آڪسائيڊ|SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[سيلينيم ٽرائي آڪسائيڊ|SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۾؛ ۽ گهٽ ۾ گهٽ حالت −2 آهي، جيئن [[سلفائيڊ|سلفائيڊن]] ۽ [[سيلينائيڊ|سيلينائيڊن]] ۾. پر ائين هميشه ناهي (مثال طور، آڪسيجن ساڳئي گروپ ۾ هجڻ باوجود سلفر ۽ سيلينيم وانگر +6 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارڻ لاءِ ڄاتل ناهي).&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

=== برقي منفيت ===
[[Image:Electrostatic Potential.jpg|thumb|alt=پاڻيءَ جو ماليڪيول شفاف بيضي واري شڪل ۾ ڏيکاريل آهي، جنهن تي برقي ساکن امڪان موجب رنگ ڏنل آهي. شڪل جي مٿئين حصي ۾، جتي آڪسيجن جو ايٽم آهي، ڳاڙهو رنگ وڌيڪ آهي؛ اتان اهو آهستي آهستي پيلو ۽ سائو ٿيندو، پوءِ شڪل جي هيٺين ساڄي ۽ هيٺين کاٻي ڪنڊن ۾ نيرو ٿي وڃي ٿو، جتي هائيڊروجن جا ايٽم آهن.|upright=1.5|right|پاڻيءَ جي ماليڪيول جو برقي ساکن امڪان وارو نقشو؛ آڪسيجن جو ايٽم هائيڊروجن جي مثبت (نيري) ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منفي بار رکي ٿو (ڳاڙهو)]]
عنصرن جي هڪ ٻي اهم خاصيت انهن جي [[برقي منفيت]] آهي. ايٽم اليڪٽرانن کي جوڙن جي صورت ۾ ونڊي، هڪ ٻئي سان [[هم-ظرفيتي بند|هم ظرفيتي بند]] ٺاهي سگهن ٿا؛ ائين ظرفيتي مدارن ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ جو عمل ٿئي ٿو. ونڊيل اليڪٽران جي جوڙي کي هر ايٽم ڪيتري ڪشش سان ڇڪي ٿو، اهو ان ايٽم جي برقي منفيت تي دارومدار رکي ٿو،&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt; يعني ايٽم جو اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ ڏانهن لاڙو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; وڌيڪ برقي منفي ايٽم اليڪٽرانن جي جوڙي کي وڌيڪ ڇڪيندو آهي، جڏهن ته گهٽ برقي منفي (يا وڌيڪ برقي مثبت) ايٽم ان کي گهٽ ڇڪيندو آهي. انتهائي حالتن ۾ ائين سمجهي سگهجي ٿو ته اليڪٽران وڌيڪ برقي مثبت ايٽم کان مڪمل طور وڌيڪ برقي منفي ايٽم ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ سادو اندازو آهي. پوءِ اهو بند هڪ مثبت آئن (جنهن اليڪٽران وڃايو) ۽ هڪ منفي آئن (جنهن اليڪٽران حاصل ڪيو) کي ٻڌي ٿو؛ ان کي [[آيوني بند]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

برقي منفيت جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته نيوڪليس اليڪٽرانن جي جوڙي کي ڪيتري قوت سان ڇڪي سگهي ٿو، تنهنڪري ان ۾ اڳ بيان ڪيل ٻين خاصيتن جهڙو ئي لاڙو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: برقي منفيت مٿي کان هيٺ ويندي گهٽجي ۽ کاٻي کان ساڄي ويندي وڌي ٿي. الڪلي ۽ الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون سڀ کان وڌيڪ برقي مثبت عنصرن ۾ شامل آهن، جڏهن ته چالڪوجن، هلوجن ۽ نوبل گيسون سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصرن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt;

برقي منفيت عام طور پالنگ پيماني تي ماپي ويندي آهي. هن پيماني تي سڀ کان وڌيڪ برقي منفي سرگرم ايٽم ([[فلورين]]) کي 4.0 ۽ سڀ کان گهٽ برقي منفي ايٽم ([[سيزيم]]) کي 0.79 قدر ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; حقيقت ۾ [[نيون]] سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصر آهي، پر پالنگ پيماني سان ان جي برقي منفيت ماپي نٿي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻن عنصرن سان هم ظرفيتي بند نٿو ٺاهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ja00207a003 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms|year=1989|author=Allen, Leland C.|journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111|pages=9003–9014 |issue=25|bibcode=1989JAChS.111.9003A }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي برقي منفيت ان سان ٻڌل ايٽمن جي سڃاڻپ ۽ انگ، ۽ ان ڳالهه موجب بدلجي ٿي ته اهو اڳ ۾ ڪيترا اليڪٽران وڃائي چڪو آهي: ايٽم وڌيڪ اليڪٽران وڃائڻ کان پوءِ وڌيڪ برقي منفي ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 25–6&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن ان سان وڏو فرق پوي ٿو: پالنگ پيماني تي +2 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 1.87 آهي، جڏهن ته +4 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 2.33 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dieter |first1=R. K. |last2=Watson |first2=R. T. |chapter=Transmetalation reactions producing organocopper compounds |pages=443–526 |editor-last1=Rappoport |editor-first1=Z. |editor-last2=Marek |editor-first2=I. |title=The Chemistry of Organocopper Compounds |volume=1 |year=2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-77296-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |access-date=6 April 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017193845/https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |url-status=live }}&lt;!-- خاص طور صفحو 509 --&gt;&lt;/ref&gt;

==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>g9zez7bh27nxl6x2w2b3m1lrslvjjae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430506</id>
      <parentid>430505</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160466" sha1="4hvs91tjh71o7l63jl5ws5183y7bjnd" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت (ويلنس) ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

عنصر جي [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] (valency) جي وصف يا ته هائيڊروجن جي انهن ايٽمن جي انگ سان ڪري سگهجي ٿي، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري هائيڊرائيڊ ٺاهين، يا آڪسيجن جي انهن ايٽمن جي انگ جي ٻيڻي سان، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري آڪسائيڊ ٺاهين (يعني [[پيرو آڪسائيڊ]] يا [[سپر آڪسائيڊ]] نه).&lt;ref name=johnson/&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون ظرفيتون سڌيءَ طرح گروپ نمبر سان لاڳاپيل آهن: مکيه گروپن 1–2 ۽ 13–17 جا هائيڊرائيڊ ترتيبوار MH، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ آخر ۾ MH جي فارمولن موجب ٿين ٿا. ان جي ابتڙ، سڀ کان وڌيڪ آڪسائيڊن جون ظرفيتون وڌنديون وڃن ٿيون ۽ انهن جا فارمولا M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O، MO، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ۽ M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt; ٿين ٿا.{{efn|گهٽ آڪسائيڊ به گهڻا آهن: مثال طور، گروپ 15 ۾ [[فاسفورس]] ٻه آڪسائيڊ ٺاهيندو آهي: [[فاسفورس ٽرائي آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[فاسفورس پينٽا آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 27–9&lt;/ref&gt;}} اڄ ظرفيت جي تصور کي [[آڪسائيڊيشن حالت]] جي تصور سان وڌيڪ وسيع ڪيو ويو آهي. آڪسائيڊيشن حالت، مرڪب مان ٻين سڀني عنصرن کي انهن جي آئنن جي صورت ۾ ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ، ڪنهن عنصر تي رهجي ويل رسمي بار آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt;

اليڪٽرانڪ ترتيب، بند ٺاهڻ لاءِ موجود اليڪٽرانن جي انگ مان هڪ سادي وضاحت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; حقيقت ۾، ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ گروپ 1 ۾ 1 کان شروع ٿئي ٿو ۽ دوراني جدول جي ساڄي پاسي ڏانهن وڌي ٿو، پر هر نئين بلاڪ جي شروعات تي وري 3 ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري دور 6 ۾ Cs–Ba وٽ 1–2 ظرفيتي اليڪٽران آهن؛ La–Yb وٽ 3–16؛ Lu–Hg وٽ 3–12؛ ۽ Tl–Rn وٽ 3–8 ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=wulfsberg26&gt;Wulfsberg, p. 26&lt;/ref&gt; پر d- ۽ f-بلاڪن جي ساڄي پاسي سڀ ظرفيتي اليڪٽران استعمال ڪرڻ سان لاڳاپيل نظرياتي وڌ ۾ وڌ حالت بلڪل حاصل نٿي ڪري سگهجي؛&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 28&lt;/ref&gt; اهڙي صورتحال آڪسيجن، فلورين ۽ ڪرپٽون تائين هلڪين نوبل گيسن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 274&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:center;&quot;
|+ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ
!
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|2]]
! colspan=14 |
! [[گروپ 3 جا عنصر|3]]
! [[گروپ 4 جا عنصر|4]]
! [[گروپ 5 جا عنصر|5]]
! [[گروپ 6 جا عنصر|6]]
! [[گروپ 7 جا عنصر|7]]
! [[گروپ 8 جا عنصر|8]]
! [[گروپ 9 جا عنصر|9]]
! [[گروپ 10 جا عنصر|10]]
! [[گروپ 11 جا عنصر|11]]
! [[گروپ 12 جا عنصر|12]]
! [[بورون گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هلوجن|17]]
! [[نوبل گئس|18]]
|-
! [[دور 1 جا عنصر|1]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | H&lt;br /&gt;1
| colspan=30 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | He&lt;br /&gt;2
|-
! [[دور 2 جا عنصر|2]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Li&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Be&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | B&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | C&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | N&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | O&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | F&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ne&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 3 جا عنصر|3]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Na&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Mg&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Al&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Si&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | P&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | S&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Cl&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ar&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 4 جا عنصر|4]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | K&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ca&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sc&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ti&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | V&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cr&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mn&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Fe&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Co&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ni&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cu&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ga&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ge&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | As&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Se&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Br&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Kr&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 5 جا عنصر|5]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Rb&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Sr&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Y&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zr&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Nb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mo&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Tc&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ru&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rh&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ag&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cd&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | In&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sn&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Te&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | I&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Xe&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 6 جا عنصر|6]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Cs&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ba&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | La&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ce&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pr&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Nd&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pm&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Sm&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Eu&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Gd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tb&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Dy&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ho&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Er&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tm&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Yb&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lu&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ta&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | W&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Re&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Os&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ir&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pt&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Au&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hg&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Tl&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Pb&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Bi&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Po&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | At&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Rn&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 7 جا عنصر|7]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Fr&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ra&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ac&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Th&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pa&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | U&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Np&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pu&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Am&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cm&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Bk&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cf&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Es&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Fm&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Md&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | No&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lr&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Db&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sg&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Bh&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hs&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mt&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ds&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rg&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Nh&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Fl&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Mc&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Lv&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ts&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Og&lt;br /&gt;8
|}

مختلف ظرفيتن وارن مرڪبن جي ٺهڻ وقت خارج ٿيندڙ توانائيءَ کي به نظر ۾ رکڻ ضروري آهي؛ رڳو اليڪٽرانڪ ترتيبن تي غور ڪرڻ سان مڪمل وضاحت نٿي ملي.&lt;ref name=&quot;Greenwood113&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 113&lt;/ref&gt; مثال طور، پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ وقت ميگنيشيم Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; بدران Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئن ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; خودبخود [[غيرمتناسب تناسب ردعمل|غيرمتناسب تناسب واري ردعمل]] وسيلي Mg&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ۽ Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئنن ۾ ورهائجي وڃي ها. ان جو سبب اهو آهي ته آئن جي بار ۽ نيم قطر سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي (آئن جي چوڌاري پاڻيءَ جا ماليڪيول گڏ ٿيڻ) جو مقدار وڌي ٿو. Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ ٻاهريون مدار (جيڪو آيوني نيم قطر طئي ڪري ٿو) اڃا 3s آهي، تنهنڪري هائيڊريشن جي ائنتھالپي ٿوري آهي ۽ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل توانائيءَ جي ڀرپائي نٿي ڪري سگهي. پر Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ لاءِ ٻيهر آيونائيزيشن ڪرڻ سان بنيادي 2p ذيلي خول ظاهر ٿئي ٿو، جنهن سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي ايتري وڌي وڃي ٿي جو ميگنيشيم(II) جا مرڪب ٺهي سگهن ٿا. اهڙن ئي سببن ڪري، ڳرن p-بلاڪ عنصرن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون (جتي ns اليڪٽران، np کان گهٽ توانائيءَ وارا ٿي وڃن ٿا) اڪثر 2 جي قدمن سان بدلجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اندريون ذيلي خول ظاهر ڪرڻ ۽ آيوني نيم قطر گهٽائڻ لاءِ ائين ڪرڻ ضروري آهي. مثال طور، Tl&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ 6s ظاهر ٿئي ٿو، جڏهن ته Tl&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ۾ 5d ظاهر ٿئي ٿو؛ تنهنڪري ٿاليم جڏهن ٻه اليڪٽران وڃائي ٿو ته پوءِ ٽيون اليڪٽران به وڃائڻ جو لاڙو رکي ٿو. گهٽ برقي منفي p-بلاڪ عنصرن لاءِ مداري ملاوٽ تي ٻڌل ساڳيا دليل استعمال ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=sb45&gt;Siekierski and Burgess, pp. 45–54&lt;/ref&gt;{{efn|عام طور ”ممنوع“ وچ واريون آڪسائيڊيشن حالتون [[ڊائمر (ڪيميا)|ڊائمر]] ٺاهي مستحڪم ٿي سگهن ٿيون، جيئن [Cl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ga–GaCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; ۾ (جتي گيليم +2 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي) يا [[ڊائي سلفر ڊيڪافلورائيڊ|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;]] ۾ (جتي سلفر +5 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي).&lt;ref name=sb45/&gt; ڪي مرڪب جيڪي اهڙين وچين آڪسائيڊيشن حالتن وارا نظر اچن ٿا، حقيقت ۾ مخلوط-ظرفيت وارا مرڪب آهن، جيئن [[اينٽيموني ٽيٽرا آڪسائيڊ|Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]، جنهن ۾ Sb(III) ۽ Sb(V) ٻئي موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Amador&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Amador | first1 = J. | last2 = Puebla | first2 = E. Gutierrez | last3 = Monge | first3 = M. A. | last4 = Rasines | first4 = I. | last5 = Valero | first5 = C. Ruiz | year = 1988 | title = Diantimony Tetraoxides Revisited | journal = Inorganic Chemistry | volume = 27 | issue = 8 | pages = 1367–1370 | doi = 10.1021/ic00281a011 }}&lt;/ref&gt;}}

[[File:Transition metal oxidation states.svg|frame|center|انتقالي ڌاتن جون آڪسائيڊيشن حالتون. ڀريل نقطا عام آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکارين ٿا، جڏهن ته خالي نقطا ممڪن، پر غيرامڪاني حالتون ظاهر ڪن ٿا.]]
انتقالي ڌاتن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون ساڳين سببن ڪري لڳ ڀڳ هميشه گهٽ ۾ گهٽ +2 هونديون آهن (ايندڙ ذيلي خول ظاهر ٿيڻ سبب). اها ڳالهه انهن ڌاتن لاءِ به درست آهي، جن جون d&lt;sup&gt;x+1&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; يا d&lt;sup&gt;x+2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; غيرمعمولي ترتيبون آهن (چانديءَ کان سواءِ)، ڇاڪاڻ⁠تہ d-اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب ٻئي اليڪٽران جي s-ذيلي خول مان d-ذيلي خول ڏانهن منتقلي ان جي آيونائيزيشن توانائيءَ کي خاص طور نٿي بدلائي.&lt;ref name=sb134&gt;Siekierski and Burgess, pp. 134–137&lt;/ref&gt; انتقالي ڌاتن کي وڌيڪ آيونائيز ڪرڻ سان ڪو نئون اندريون ذيلي خول ظاهر نٿو ٿئي، تنهنڪري انهن جون آڪسائيڊيشن حالتون عام طور 1 جي قدمن سان بدلجن ٿيون.&lt;ref name=sb45/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊ عام طور مستحڪم +3 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارين ٿا: پهرين ٻاهريان s-اليڪٽران ڪڍجن ٿا ۽ پوءِ (عام طور) (n−2)f مدارن مان هڪ اليڪٽران ڪڍيو وڃي ٿو، جن جي توانائي ns جي ويجهو هوندي آهي.&lt;ref name=sb178/&gt; d- ۽ f-بلاڪ جي عنصرن جون عام ۽ وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالتون انهن جي آيونائيزيشن توانائين تي دارومدار رکن ٿيون. هر انتقالي سلسلي ۾ (n−1)d ۽ ns مدارن جي وچ ۾ توانائيءَ جو فرق وڌڻ سان وڌيڪ اليڪٽرانن کي آيونائيز ڪرڻ توانائيءَ جي لحاظ کان گهٽ فائديمند ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري ابتدائي انتقالي ڌاتن جا گروپ وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتون پسند ڪن ٿا، پر ديرين انتقالي ڌاتن جي گروپن ۾ +2 حالت وڌيڪ مستحڪم ٿي وڃي ٿي. اهڙيءَ طرح، هر d-بلاڪ قطار جي شروعات ۾ سڀ کان وڌيڪ رسمي آڪسائيڊيشن حالت +3 هوندي آهي، وچ ۾ +7 يا +8 تائين وڌي ٿي (مثال طور [[اوسميئم ٽيٽرا آڪسائيڊ|OsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]])، ۽ پوءِ پڇاڙيءَ ۾ گهٽجي +2 ٿي وڃي ٿي.&lt;ref name=sb134/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي عام طور وڌيڪ هوندي آهي، تنهنڪري اهي گهٽ ئي +3 آڪسائيڊيشن حالت کان مٿي ويندا آهن. ان جي ابتڙ، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي گهٽ هوندي آهي؛ تنهنڪري نيپچونيم ۽ پلوٽونيم مثال طور +7 حالت تائين پهچي سگهن ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt;&lt;ref name=sb134/&gt;&lt;ref name=sb178&gt;Siekierski and Burgess, pp. 178–180&lt;/ref&gt; آخري ايڪٽينائيڊ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ڏانهن لينٿينائيڊن کان به اڳتي وڃن ٿا: مينڊيليويم، ٿوليئم يا يوروپيئم (لينٿينائيڊ، جنهن جي اڌ ڀريل f-خول سبب +2 حالت سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آهي) کان به وڌيڪ آسانيءَ سان +2 حالت ۾ گهٽجي ٿو؛ ۽ نوبليم ۾ ته +2 حالت، +3 کان وڌيڪ پسند ڪئي وڃي ٿي، جيڪو اٽربيئم جي ابتڙ آهي.&lt;ref name=rareearths/&gt;

ساڳئي گروپ جا عنصر هڪجهڙيون ظرفيتي ترتيبون رکن ٿا، تنهنڪري انهن جو ڪيميائي رويو عام طور هڪجهڙو هوندو آهي. مثال طور، پهرئين گروپ جون [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]] سڀ هڪ ظرفيتي اليڪٽران رکن ٿيون ۽ انهن جو گروپ تمام گهڻو هم جنس آهي: اهي سڀ نرم ۽ سرگرم ڌاتون آهن. پر ڪيترا ئي عامل اثرانداز ٿين ٿا، تنهنڪري گروپ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، هائيڊروجن وٽ به هڪ ظرفيتي اليڪٽران آهي ۽ اهو الڪلي ڌاتن سان گڏ ساڳئي گروپ ۾ آهي، پر ان جو ڪيميائي رويو بلڪل مختلف آهي. [[ڪاربان گروپ|گروپ 14]] جا مستحڪم عنصر هڪ غيرڌاتو ([[ڪاربان]])، ٻه نيم موصل ([[سلڪان]] ۽ [[جرمينيم]]) ۽ ٻه ڌاتو ([[ٽين]] ۽ [[سيسو]]) آهن؛ تنهن هوندي به انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي ته سڀني وٽ چار ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot;&gt;Scerri, pp. 14–15&lt;/ref&gt; اها ڳالهه اڪثر وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪري ٿي. مثال طور، [[چالڪوجن|گروپ 16]] ۾ [[سلفر]] ۽ [[سيلينيم]] ٻنهي جي وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالت +6 آهي، جيئن [[سلفر ٽرائي آڪسائيڊ|SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[سيلينيم ٽرائي آڪسائيڊ|SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۾؛ ۽ گهٽ ۾ گهٽ حالت −2 آهي، جيئن [[سلفائيڊ|سلفائيڊن]] ۽ [[سيلينائيڊ|سيلينائيڊن]] ۾. پر ائين هميشه ناهي (مثال طور، آڪسيجن ساڳئي گروپ ۾ هجڻ باوجود سلفر ۽ سيلينيم وانگر +6 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارڻ لاءِ ڄاتل ناهي).&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

=== برقي منفيت ===
[[Image:Electrostatic Potential.jpg|thumb|alt=پاڻيءَ جو ماليڪيول شفاف بيضي واري شڪل ۾ ڏيکاريل آهي، جنهن تي برقي ساکن امڪان موجب رنگ ڏنل آهي. شڪل جي مٿئين حصي ۾، جتي آڪسيجن جو ايٽم آهي، ڳاڙهو رنگ وڌيڪ آهي؛ اتان اهو آهستي آهستي پيلو ۽ سائو ٿيندو، پوءِ شڪل جي هيٺين ساڄي ۽ هيٺين کاٻي ڪنڊن ۾ نيرو ٿي وڃي ٿو، جتي هائيڊروجن جا ايٽم آهن.|upright=1.5|right|پاڻيءَ جي ماليڪيول جو برقي ساکن امڪان وارو نقشو؛ آڪسيجن جو ايٽم هائيڊروجن جي مثبت (نيري) ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منفي بار رکي ٿو (ڳاڙهو)]]
عنصرن جي هڪ ٻي اهم خاصيت انهن جي [[برقي منفيت]] آهي. ايٽم اليڪٽرانن کي جوڙن جي صورت ۾ ونڊي، هڪ ٻئي سان [[هم-ظرفيتي بند|هم ظرفيتي بند]] ٺاهي سگهن ٿا؛ ائين ظرفيتي مدارن ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ جو عمل ٿئي ٿو. ونڊيل اليڪٽران جي جوڙي کي هر ايٽم ڪيتري ڪشش سان ڇڪي ٿو، اهو ان ايٽم جي برقي منفيت تي دارومدار رکي ٿو،&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt; يعني ايٽم جو اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ ڏانهن لاڙو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; وڌيڪ برقي منفي ايٽم اليڪٽرانن جي جوڙي کي وڌيڪ ڇڪيندو آهي، جڏهن ته گهٽ برقي منفي (يا وڌيڪ برقي مثبت) ايٽم ان کي گهٽ ڇڪيندو آهي. انتهائي حالتن ۾ ائين سمجهي سگهجي ٿو ته اليڪٽران وڌيڪ برقي مثبت ايٽم کان مڪمل طور وڌيڪ برقي منفي ايٽم ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ سادو اندازو آهي. پوءِ اهو بند هڪ مثبت آئن (جنهن اليڪٽران وڃايو) ۽ هڪ منفي آئن (جنهن اليڪٽران حاصل ڪيو) کي ٻڌي ٿو؛ ان کي [[آيوني بند]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

برقي منفيت جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته نيوڪليس اليڪٽرانن جي جوڙي کي ڪيتري قوت سان ڇڪي سگهي ٿو، تنهنڪري ان ۾ اڳ بيان ڪيل ٻين خاصيتن جهڙو ئي لاڙو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: برقي منفيت مٿي کان هيٺ ويندي گهٽجي ۽ کاٻي کان ساڄي ويندي وڌي ٿي. الڪلي ۽ الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون سڀ کان وڌيڪ برقي مثبت عنصرن ۾ شامل آهن، جڏهن ته چالڪوجن، هلوجن ۽ نوبل گيسون سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصرن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt;

برقي منفيت عام طور پالنگ پيماني تي ماپي ويندي آهي. هن پيماني تي سڀ کان وڌيڪ برقي منفي سرگرم ايٽم ([[فلورين]]) کي 4.0 ۽ سڀ کان گهٽ برقي منفي ايٽم ([[سيزيم]]) کي 0.79 قدر ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; حقيقت ۾ [[نيون]] سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصر آهي، پر پالنگ پيماني سان ان جي برقي منفيت ماپي نٿي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻن عنصرن سان هم ظرفيتي بند نٿو ٺاهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ja00207a003 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms|year=1989|author=Allen, Leland C.|journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111|pages=9003–9014 |issue=25|bibcode=1989JAChS.111.9003A }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي برقي منفيت ان سان ٻڌل ايٽمن جي سڃاڻپ ۽ انگ، ۽ ان ڳالهه موجب بدلجي ٿي ته اهو اڳ ۾ ڪيترا اليڪٽران وڃائي چڪو آهي: ايٽم وڌيڪ اليڪٽران وڃائڻ کان پوءِ وڌيڪ برقي منفي ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 25–6&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن ان سان وڏو فرق پوي ٿو: پالنگ پيماني تي +2 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 1.87 آهي، جڏهن ته +4 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 2.33 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dieter |first1=R. K. |last2=Watson |first2=R. T. |chapter=Transmetalation reactions producing organocopper compounds |pages=443–526 |editor-last1=Rappoport |editor-first1=Z. |editor-last2=Marek |editor-first2=I. |title=The Chemistry of Organocopper Compounds |volume=1 |year=2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-77296-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |access-date=6 April 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017193845/https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |url-status=live }}&lt;!-- خاص طور صفحو 509 --&gt;&lt;/ref&gt;

==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>4hvs91tjh71o7l63jl5ws5183y7bjnd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430507</id>
      <parentid>430506</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197729" sha1="4hkast5lg9o1jwv8euokbchpaiko899" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت (ويلنس) ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

عنصر جي [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] (valency) جي وصف يا ته هائيڊروجن جي انهن ايٽمن جي انگ سان ڪري سگهجي ٿي، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري هائيڊرائيڊ ٺاهين، يا آڪسيجن جي انهن ايٽمن جي انگ جي ٻيڻي سان، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري آڪسائيڊ ٺاهين (يعني [[پيرو آڪسائيڊ]] يا [[سپر آڪسائيڊ]] نه).&lt;ref name=johnson/&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون ظرفيتون سڌيءَ طرح گروپ نمبر سان لاڳاپيل آهن: مکيه گروپن 1–2 ۽ 13–17 جا هائيڊرائيڊ ترتيبوار MH، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ آخر ۾ MH جي فارمولن موجب ٿين ٿا. ان جي ابتڙ، سڀ کان وڌيڪ آڪسائيڊن جون ظرفيتون وڌنديون وڃن ٿيون ۽ انهن جا فارمولا M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O، MO، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ۽ M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt; ٿين ٿا.{{efn|گهٽ آڪسائيڊ به گهڻا آهن: مثال طور، گروپ 15 ۾ [[فاسفورس]] ٻه آڪسائيڊ ٺاهيندو آهي: [[فاسفورس ٽرائي آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[فاسفورس پينٽا آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 27–9&lt;/ref&gt;}} اڄ ظرفيت جي تصور کي [[آڪسائيڊيشن حالت]] جي تصور سان وڌيڪ وسيع ڪيو ويو آهي. آڪسائيڊيشن حالت، مرڪب مان ٻين سڀني عنصرن کي انهن جي آئنن جي صورت ۾ ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ، ڪنهن عنصر تي رهجي ويل رسمي بار آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt;

اليڪٽرانڪ ترتيب، بند ٺاهڻ لاءِ موجود اليڪٽرانن جي انگ مان هڪ سادي وضاحت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; حقيقت ۾، ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ گروپ 1 ۾ 1 کان شروع ٿئي ٿو ۽ دوراني جدول جي ساڄي پاسي ڏانهن وڌي ٿو، پر هر نئين بلاڪ جي شروعات تي وري 3 ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري دور 6 ۾ Cs–Ba وٽ 1–2 ظرفيتي اليڪٽران آهن؛ La–Yb وٽ 3–16؛ Lu–Hg وٽ 3–12؛ ۽ Tl–Rn وٽ 3–8 ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=wulfsberg26&gt;Wulfsberg, p. 26&lt;/ref&gt; پر d- ۽ f-بلاڪن جي ساڄي پاسي سڀ ظرفيتي اليڪٽران استعمال ڪرڻ سان لاڳاپيل نظرياتي وڌ ۾ وڌ حالت بلڪل حاصل نٿي ڪري سگهجي؛&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 28&lt;/ref&gt; اهڙي صورتحال آڪسيجن، فلورين ۽ ڪرپٽون تائين هلڪين نوبل گيسن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 274&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:center;&quot;
|+ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ
!
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|2]]
! colspan=14 |
! [[گروپ 3 جا عنصر|3]]
! [[گروپ 4 جا عنصر|4]]
! [[گروپ 5 جا عنصر|5]]
! [[گروپ 6 جا عنصر|6]]
! [[گروپ 7 جا عنصر|7]]
! [[گروپ 8 جا عنصر|8]]
! [[گروپ 9 جا عنصر|9]]
! [[گروپ 10 جا عنصر|10]]
! [[گروپ 11 جا عنصر|11]]
! [[گروپ 12 جا عنصر|12]]
! [[بورون گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هلوجن|17]]
! [[نوبل گئس|18]]
|-
! [[دور 1 جا عنصر|1]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | H&lt;br /&gt;1
| colspan=30 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | He&lt;br /&gt;2
|-
! [[دور 2 جا عنصر|2]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Li&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Be&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | B&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | C&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | N&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | O&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | F&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ne&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 3 جا عنصر|3]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Na&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Mg&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Al&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Si&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | P&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | S&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Cl&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ar&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 4 جا عنصر|4]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | K&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ca&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sc&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ti&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | V&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cr&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mn&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Fe&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Co&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ni&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cu&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ga&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ge&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | As&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Se&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Br&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Kr&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 5 جا عنصر|5]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Rb&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Sr&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Y&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zr&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Nb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mo&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Tc&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ru&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rh&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ag&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cd&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | In&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sn&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Te&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | I&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Xe&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 6 جا عنصر|6]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Cs&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ba&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | La&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ce&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pr&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Nd&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pm&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Sm&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Eu&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Gd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tb&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Dy&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ho&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Er&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tm&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Yb&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lu&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ta&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | W&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Re&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Os&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ir&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pt&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Au&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hg&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Tl&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Pb&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Bi&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Po&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | At&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Rn&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 7 جا عنصر|7]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Fr&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ra&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ac&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Th&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pa&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | U&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Np&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pu&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Am&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cm&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Bk&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cf&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Es&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Fm&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Md&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | No&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lr&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Db&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sg&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Bh&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hs&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mt&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ds&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rg&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Nh&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Fl&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Mc&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Lv&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ts&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Og&lt;br /&gt;8
|}

مختلف ظرفيتن وارن مرڪبن جي ٺهڻ وقت خارج ٿيندڙ توانائيءَ کي به نظر ۾ رکڻ ضروري آهي؛ رڳو اليڪٽرانڪ ترتيبن تي غور ڪرڻ سان مڪمل وضاحت نٿي ملي.&lt;ref name=&quot;Greenwood113&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 113&lt;/ref&gt; مثال طور، پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ وقت ميگنيشيم Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; بدران Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئن ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; خودبخود [[غيرمتناسب تناسب ردعمل|غيرمتناسب تناسب واري ردعمل]] وسيلي Mg&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ۽ Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئنن ۾ ورهائجي وڃي ها. ان جو سبب اهو آهي ته آئن جي بار ۽ نيم قطر سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي (آئن جي چوڌاري پاڻيءَ جا ماليڪيول گڏ ٿيڻ) جو مقدار وڌي ٿو. Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ ٻاهريون مدار (جيڪو آيوني نيم قطر طئي ڪري ٿو) اڃا 3s آهي، تنهنڪري هائيڊريشن جي ائنتھالپي ٿوري آهي ۽ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل توانائيءَ جي ڀرپائي نٿي ڪري سگهي. پر Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ لاءِ ٻيهر آيونائيزيشن ڪرڻ سان بنيادي 2p ذيلي خول ظاهر ٿئي ٿو، جنهن سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي ايتري وڌي وڃي ٿي جو ميگنيشيم(II) جا مرڪب ٺهي سگهن ٿا. اهڙن ئي سببن ڪري، ڳرن p-بلاڪ عنصرن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون (جتي ns اليڪٽران، np کان گهٽ توانائيءَ وارا ٿي وڃن ٿا) اڪثر 2 جي قدمن سان بدلجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اندريون ذيلي خول ظاهر ڪرڻ ۽ آيوني نيم قطر گهٽائڻ لاءِ ائين ڪرڻ ضروري آهي. مثال طور، Tl&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ 6s ظاهر ٿئي ٿو، جڏهن ته Tl&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ۾ 5d ظاهر ٿئي ٿو؛ تنهنڪري ٿاليم جڏهن ٻه اليڪٽران وڃائي ٿو ته پوءِ ٽيون اليڪٽران به وڃائڻ جو لاڙو رکي ٿو. گهٽ برقي منفي p-بلاڪ عنصرن لاءِ مداري ملاوٽ تي ٻڌل ساڳيا دليل استعمال ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=sb45&gt;Siekierski and Burgess, pp. 45–54&lt;/ref&gt;{{efn|عام طور ”ممنوع“ وچ واريون آڪسائيڊيشن حالتون [[ڊائمر (ڪيميا)|ڊائمر]] ٺاهي مستحڪم ٿي سگهن ٿيون، جيئن [Cl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ga–GaCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; ۾ (جتي گيليم +2 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي) يا [[ڊائي سلفر ڊيڪافلورائيڊ|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;]] ۾ (جتي سلفر +5 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي).&lt;ref name=sb45/&gt; ڪي مرڪب جيڪي اهڙين وچين آڪسائيڊيشن حالتن وارا نظر اچن ٿا، حقيقت ۾ مخلوط-ظرفيت وارا مرڪب آهن، جيئن [[اينٽيموني ٽيٽرا آڪسائيڊ|Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]، جنهن ۾ Sb(III) ۽ Sb(V) ٻئي موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Amador&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Amador | first1 = J. | last2 = Puebla | first2 = E. Gutierrez | last3 = Monge | first3 = M. A. | last4 = Rasines | first4 = I. | last5 = Valero | first5 = C. Ruiz | year = 1988 | title = Diantimony Tetraoxides Revisited | journal = Inorganic Chemistry | volume = 27 | issue = 8 | pages = 1367–1370 | doi = 10.1021/ic00281a011 }}&lt;/ref&gt;}}

[[File:Transition metal oxidation states.svg|frame|center|انتقالي ڌاتن جون آڪسائيڊيشن حالتون. ڀريل نقطا عام آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکارين ٿا، جڏهن ته خالي نقطا ممڪن، پر غيرامڪاني حالتون ظاهر ڪن ٿا.]]
انتقالي ڌاتن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون ساڳين سببن ڪري لڳ ڀڳ هميشه گهٽ ۾ گهٽ +2 هونديون آهن (ايندڙ ذيلي خول ظاهر ٿيڻ سبب). اها ڳالهه انهن ڌاتن لاءِ به درست آهي، جن جون d&lt;sup&gt;x+1&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; يا d&lt;sup&gt;x+2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; غيرمعمولي ترتيبون آهن (چانديءَ کان سواءِ)، ڇاڪاڻ⁠تہ d-اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب ٻئي اليڪٽران جي s-ذيلي خول مان d-ذيلي خول ڏانهن منتقلي ان جي آيونائيزيشن توانائيءَ کي خاص طور نٿي بدلائي.&lt;ref name=sb134&gt;Siekierski and Burgess, pp. 134–137&lt;/ref&gt; انتقالي ڌاتن کي وڌيڪ آيونائيز ڪرڻ سان ڪو نئون اندريون ذيلي خول ظاهر نٿو ٿئي، تنهنڪري انهن جون آڪسائيڊيشن حالتون عام طور 1 جي قدمن سان بدلجن ٿيون.&lt;ref name=sb45/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊ عام طور مستحڪم +3 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارين ٿا: پهرين ٻاهريان s-اليڪٽران ڪڍجن ٿا ۽ پوءِ (عام طور) (n−2)f مدارن مان هڪ اليڪٽران ڪڍيو وڃي ٿو، جن جي توانائي ns جي ويجهو هوندي آهي.&lt;ref name=sb178/&gt; d- ۽ f-بلاڪ جي عنصرن جون عام ۽ وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالتون انهن جي آيونائيزيشن توانائين تي دارومدار رکن ٿيون. هر انتقالي سلسلي ۾ (n−1)d ۽ ns مدارن جي وچ ۾ توانائيءَ جو فرق وڌڻ سان وڌيڪ اليڪٽرانن کي آيونائيز ڪرڻ توانائيءَ جي لحاظ کان گهٽ فائديمند ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري ابتدائي انتقالي ڌاتن جا گروپ وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتون پسند ڪن ٿا، پر ديرين انتقالي ڌاتن جي گروپن ۾ +2 حالت وڌيڪ مستحڪم ٿي وڃي ٿي. اهڙيءَ طرح، هر d-بلاڪ قطار جي شروعات ۾ سڀ کان وڌيڪ رسمي آڪسائيڊيشن حالت +3 هوندي آهي، وچ ۾ +7 يا +8 تائين وڌي ٿي (مثال طور [[اوسميئم ٽيٽرا آڪسائيڊ|OsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]])، ۽ پوءِ پڇاڙيءَ ۾ گهٽجي +2 ٿي وڃي ٿي.&lt;ref name=sb134/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي عام طور وڌيڪ هوندي آهي، تنهنڪري اهي گهٽ ئي +3 آڪسائيڊيشن حالت کان مٿي ويندا آهن. ان جي ابتڙ، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي گهٽ هوندي آهي؛ تنهنڪري نيپچونيم ۽ پلوٽونيم مثال طور +7 حالت تائين پهچي سگهن ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt;&lt;ref name=sb134/&gt;&lt;ref name=sb178&gt;Siekierski and Burgess, pp. 178–180&lt;/ref&gt; آخري ايڪٽينائيڊ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ڏانهن لينٿينائيڊن کان به اڳتي وڃن ٿا: مينڊيليويم، ٿوليئم يا يوروپيئم (لينٿينائيڊ، جنهن جي اڌ ڀريل f-خول سبب +2 حالت سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آهي) کان به وڌيڪ آسانيءَ سان +2 حالت ۾ گهٽجي ٿو؛ ۽ نوبليم ۾ ته +2 حالت، +3 کان وڌيڪ پسند ڪئي وڃي ٿي، جيڪو اٽربيئم جي ابتڙ آهي.&lt;ref name=rareearths/&gt;

ساڳئي گروپ جا عنصر هڪجهڙيون ظرفيتي ترتيبون رکن ٿا، تنهنڪري انهن جو ڪيميائي رويو عام طور هڪجهڙو هوندو آهي. مثال طور، پهرئين گروپ جون [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]] سڀ هڪ ظرفيتي اليڪٽران رکن ٿيون ۽ انهن جو گروپ تمام گهڻو هم جنس آهي: اهي سڀ نرم ۽ سرگرم ڌاتون آهن. پر ڪيترا ئي عامل اثرانداز ٿين ٿا، تنهنڪري گروپ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، هائيڊروجن وٽ به هڪ ظرفيتي اليڪٽران آهي ۽ اهو الڪلي ڌاتن سان گڏ ساڳئي گروپ ۾ آهي، پر ان جو ڪيميائي رويو بلڪل مختلف آهي. [[ڪاربان گروپ|گروپ 14]] جا مستحڪم عنصر هڪ غيرڌاتو ([[ڪاربان]])، ٻه نيم موصل ([[سلڪان]] ۽ [[جرمينيم]]) ۽ ٻه ڌاتو ([[ٽين]] ۽ [[سيسو]]) آهن؛ تنهن هوندي به انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي ته سڀني وٽ چار ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot;&gt;Scerri, pp. 14–15&lt;/ref&gt; اها ڳالهه اڪثر وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪري ٿي. مثال طور، [[چالڪوجن|گروپ 16]] ۾ [[سلفر]] ۽ [[سيلينيم]] ٻنهي جي وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالت +6 آهي، جيئن [[سلفر ٽرائي آڪسائيڊ|SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[سيلينيم ٽرائي آڪسائيڊ|SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۾؛ ۽ گهٽ ۾ گهٽ حالت −2 آهي، جيئن [[سلفائيڊ|سلفائيڊن]] ۽ [[سيلينائيڊ|سيلينائيڊن]] ۾. پر ائين هميشه ناهي (مثال طور، آڪسيجن ساڳئي گروپ ۾ هجڻ باوجود سلفر ۽ سيلينيم وانگر +6 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارڻ لاءِ ڄاتل ناهي).&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

=== برقي منفيت ===
[[Image:Electrostatic Potential.jpg|thumb|alt=پاڻيءَ جو ماليڪيول شفاف بيضي واري شڪل ۾ ڏيکاريل آهي، جنهن تي برقي ساکن امڪان موجب رنگ ڏنل آهي. شڪل جي مٿئين حصي ۾، جتي آڪسيجن جو ايٽم آهي، ڳاڙهو رنگ وڌيڪ آهي؛ اتان اهو آهستي آهستي پيلو ۽ سائو ٿيندو، پوءِ شڪل جي هيٺين ساڄي ۽ هيٺين کاٻي ڪنڊن ۾ نيرو ٿي وڃي ٿو، جتي هائيڊروجن جا ايٽم آهن.|upright=1.5|right|پاڻيءَ جي ماليڪيول جو برقي ساکن امڪان وارو نقشو؛ آڪسيجن جو ايٽم هائيڊروجن جي مثبت (نيري) ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منفي بار رکي ٿو (ڳاڙهو)]]
عنصرن جي هڪ ٻي اهم خاصيت انهن جي [[برقي منفيت]] آهي. ايٽم اليڪٽرانن کي جوڙن جي صورت ۾ ونڊي، هڪ ٻئي سان [[هم-ظرفيتي بند|هم ظرفيتي بند]] ٺاهي سگهن ٿا؛ ائين ظرفيتي مدارن ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ جو عمل ٿئي ٿو. ونڊيل اليڪٽران جي جوڙي کي هر ايٽم ڪيتري ڪشش سان ڇڪي ٿو، اهو ان ايٽم جي برقي منفيت تي دارومدار رکي ٿو،&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt; يعني ايٽم جو اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ ڏانهن لاڙو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; وڌيڪ برقي منفي ايٽم اليڪٽرانن جي جوڙي کي وڌيڪ ڇڪيندو آهي، جڏهن ته گهٽ برقي منفي (يا وڌيڪ برقي مثبت) ايٽم ان کي گهٽ ڇڪيندو آهي. انتهائي حالتن ۾ ائين سمجهي سگهجي ٿو ته اليڪٽران وڌيڪ برقي مثبت ايٽم کان مڪمل طور وڌيڪ برقي منفي ايٽم ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ سادو اندازو آهي. پوءِ اهو بند هڪ مثبت آئن (جنهن اليڪٽران وڃايو) ۽ هڪ منفي آئن (جنهن اليڪٽران حاصل ڪيو) کي ٻڌي ٿو؛ ان کي [[آيوني بند]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

برقي منفيت جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته نيوڪليس اليڪٽرانن جي جوڙي کي ڪيتري قوت سان ڇڪي سگهي ٿو، تنهنڪري ان ۾ اڳ بيان ڪيل ٻين خاصيتن جهڙو ئي لاڙو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: برقي منفيت مٿي کان هيٺ ويندي گهٽجي ۽ کاٻي کان ساڄي ويندي وڌي ٿي. الڪلي ۽ الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون سڀ کان وڌيڪ برقي مثبت عنصرن ۾ شامل آهن، جڏهن ته چالڪوجن، هلوجن ۽ نوبل گيسون سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصرن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt;

برقي منفيت عام طور پالنگ پيماني تي ماپي ويندي آهي. هن پيماني تي سڀ کان وڌيڪ برقي منفي سرگرم ايٽم ([[فلورين]]) کي 4.0 ۽ سڀ کان گهٽ برقي منفي ايٽم ([[سيزيم]]) کي 0.79 قدر ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; حقيقت ۾ [[نيون]] سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصر آهي، پر پالنگ پيماني سان ان جي برقي منفيت ماپي نٿي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻن عنصرن سان هم ظرفيتي بند نٿو ٺاهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ja00207a003 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms|year=1989|author=Allen, Leland C.|journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111|pages=9003–9014 |issue=25|bibcode=1989JAChS.111.9003A }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي برقي منفيت ان سان ٻڌل ايٽمن جي سڃاڻپ ۽ انگ، ۽ ان ڳالهه موجب بدلجي ٿي ته اهو اڳ ۾ ڪيترا اليڪٽران وڃائي چڪو آهي: ايٽم وڌيڪ اليڪٽران وڃائڻ کان پوءِ وڌيڪ برقي منفي ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 25–6&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن ان سان وڏو فرق پوي ٿو: پالنگ پيماني تي +2 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 1.87 آهي، جڏهن ته +4 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 2.33 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dieter |first1=R. K. |last2=Watson |first2=R. T. |chapter=Transmetalation reactions producing organocopper compounds |pages=443–526 |editor-last1=Rappoport |editor-first1=Z. |editor-last2=Marek |editor-first2=I. |title=The Chemistry of Organocopper Compounds |volume=1 |year=2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-77296-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |access-date=6 April 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017193845/https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |url-status=live }}&lt;!-- خاص طور صفحو 509 --&gt;&lt;/ref&gt;

=== ڌاتوپڻو ===
[[File:Diamond cubic animation.gif|thumb|right|هيرن جهڙي ڪعبي بناوت: ڪاربان (هيرو) ۽ گروپ 14 جا سلڪان، جرمنيم ۽ (ڀورو) ٽين، سڀ اها وڏي هم ظرفيتي بناوت اختيار ڪن ٿا.&lt;br /&gt;(ڀوري ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Carrasco |first1=Rigo A. |last2=Zamarripa |first2=Cesy M. |first3=Stefan |last3=Zollner |first4=José |last4=Menéndez |first5=Stephanie A. |last5=Chastang |first6=Jinsong |last6=Duan |first7=Gordon J. |last7=Grzybowski |first8=Bruce B. |last8=Claflin |first9=Arnold M. |last9=Kiefer |date=2018 |title=The direct bandgap of gray α-tin investigated by infrared ellipsometry|journal=Applied Physics Letters |volume=113 |issue=23 |page=232104 |doi=10.1063/1.5053884 |bibcode=2018ApPhL.113w2104C |s2cid=125130534}}&lt;/ref&gt; ٽين جو هڪ ٻيو الاٽروپ، اڇو ٽين، پڻ آهي، جنهن جي بناوت ان کان به وڌيڪ ڌاتو جهڙي آهي.)]]
سادو مادو اهڙو مادو آهي، جيڪو ڪنهن هڪ ڪيميائي عنصر جي ايٽمن مان ٺهيل هجي. وڌيڪ برقي منفي ايٽمن جا سادا مادا عام طور هڪ ٻئي سان اليڪٽران ونڊين ٿا (هم ظرفيتي بند ٺاهين ٿا). اهي يا ته ننڍا ماليڪيول (جهڙوڪ هائيڊروجن يا آڪسيجن) ٺاهين ٿا، يا اڻمحدود طور ڦهليل وڏيون بناوتون (جهڙوڪ ڪاربان يا سلڪان) ٺاهين ٿا. نوبل گيسون الڳ الڳ ايٽم طور رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو خول اڳ ئي مڪمل آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; الڳ ماليڪيولن يا اڪيلي ايٽمن مان ٺهيل مادا ماليڪيولن جي وچ ۾ ڪمزور ڪشش وارين قوتن، جهڙوڪ [[لنڊن پکيڙ قوت|لنڊن جي پکيڙ واري قوت]]، سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا: ماليڪيولن اندر اليڪٽرانن جي حرڪت سان برقي بار ۾ عارضي اڻبرابريون پيدا ٿين ٿيون. اهي ويجهن ماليڪيولن ۾ به ساڳيون اڻبرابريون پيدا ڪن ٿيون ۽ پاڙيسري ماليڪيولن جي وڏي انگ ۾ اليڪٽرانن جي هم وقت حرڪت جو سبب بڻجن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|title=Intermolecular bonding – van der Waals forces|access-date=17 November 2021|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122154740/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|thumb|right|گرافائيٽ ۽ هيرو، ڪاربان جا ٻه الاٽروپ]]
وڌيڪ برقي مثبت ايٽم عام طور ان جي ابتڙ اليڪٽران وڃائين ٿا، جنهن سان مثبت آئنن جي چوڌاري اليڪٽرانن جو هڪ ”سمنڊ“ ٺهي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هر ايٽم جا ٻاهريان مدار پاڙيسري ايٽمن جي مدارن سان ملي اليڪٽران ونڊين ٿا، جنهن سان وڏن ماليڪيولي مدارن جي اهڙي بناوت ٺهي ٿي، جيڪا سڀني ايٽمن تي پکڙيل هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidemetal&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |title=Metallic Bonding |last=Clark |first=Jim |date=2019 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421105423/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هي منفي بار وارو ”سمنڊ“ سڀني آئنن کي ڇڪي ٿو ۽ انهن کي پاڻ ۾ ٻڌي رکي ٿو. ان کي [[ڌاتوي بند]] چيو وڃي ٿو. اهڙا بند ٺاهيندڙ عنصر اڪثر [[ڌاتو|ڌاتون]] سڏجن ٿا؛ جيڪي اهڙا بند نٿا ٺاهين، انهن کي اڪثر [[غيرڌاتو (ڪيميا)|غيرڌاتو]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڪي عنصر مختلف بناوتن وارا هڪ کان وڌيڪ سادا مادا ٺاهي سگهن ٿا؛ انهن کي [[الاٽروپ|الاٽروپ]] چيو وڃي ٿو. مثال طور، [[هيرو]] ۽ [[گرافائيٽ]] ڪاربان جا ٻه الاٽروپ آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot; /&gt;{{efn|پکيڙ قوتن ۽ ڌاتوي بند جي وچ ۾ حد تدريجي آهي، جيئن آيوني ۽ هم ظرفيتي بند جي وچ ۾ حد آهي. پارو جي ننڍن ڪلسٽرن ۾ ڌاتن جون خاصيتون ظاهر نٿيون ٿين، پر وڏن ڪلسٽرن ۾ ظاهر ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pastor |first1=G. M. |last2=Stampfli |first2=P. |last3=Bennemann |first3=K. |date=1988 |title=On the transition from Van der Waals- to metallic bonding in Hg-clusters as a function of cluster size |url= |journal=Physica Scripta |volume=38 |issue=4 |pages=623–626 |doi=10.1088/0031-8949/38/4/022 |bibcode=1988PhyS...38..623P |s2cid=250842014 }}&lt;/ref&gt;}}

ڪنهن عنصر جو ڌاتوپڻو ان جي اليڪٽرانڪ خاصيتن مان اڳڪٿي ڪري سگهجي ٿو. ڌاتوي يا هم ظرفيتي بند ٺهڻ وقت ايٽمي مدار هڪ ٻئي مٿان اچن ٿا؛ ان سان هڪجهڙي گنجائش وارا بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ [[ماليڪيولي مدار]] ٺهن ٿا. بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائي وڌيڪ هوندي آهي. خالص بندي تڏهن پيدا ٿئي ٿي، جڏهن بند ٺاهيندڙ مدارن ۾ اليڪٽرانن جو انگ، بند ٽوڙيندڙ مدارن جي اليڪٽرانن کان وڌيڪ هجي. تنهنڪري ڌاتوي بند تڏهن ٺهي سگهي ٿو، جڏهن هر ايٽم طرفان غيرمقامي ڪيل اليڪٽرانن جو انگ، مدارن جي ان انگ جي ٻيڻي کان گهٽ هجي، جيڪي هڪ ٻئي مٿان اچڻ ۾ حصو وٺن ٿا. گروپ 1 کان 13 تائين جي عنصرن ۾ اها ئي صورتحال آهي. انهن وٽ ايترا ظرفيتي اليڪٽران به ناهن جو وڏيون هم ظرفيتي بناوتون ٺاهي سگهن، جن ۾ سڀ ايٽم هڪجهڙيون جايون وٺن؛ تنهنڪري انهن مان لڳ ڀڳ سڀ ڌاتوي ٿي وڃن ٿا. استثنا هائيڊروجن ۽ بورون آهن، جن جي آيونائيزيشن توانائي تمام گهڻي آهي. هائيڊروجن هم ظرفيتي H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ماليڪيول ٺاهي ٿو، جڏهن ته بورون ايڪوساهه-رخن واري B&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; ڪلسٽرن تي ٻڌل وڏي هم ظرفيتي بناوت ٺاهي ٿو. ڌاتوءَ ۾ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي سان ملي سگهن ٿيون، جنهن سان هڪڙو بينڊ ٺهي ٿو، جنهن مان اليڪٽران آزاد نموني گذري سگهن ٿا؛ اهڙيءَ طرح بجليءَ جي چالڪت پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref name=Siekierski&gt;Siekierski and Burgess, pp. 60–66&lt;/ref&gt;

[[File:Solid state electronic band structure.svg|thumb|upright=1.6|هيرن جو بلور ٺاهڻ لاءِ ڪاربان ايٽمن کي ويجهو آڻڻ جو خاڪو، جنهن ۾ اليڪٽرانڪ بينڊ بناوت ۽ بينڊ خال جو ٺهڻ ڏيکاريل آهي. ساڄي پاسي وارو خاڪو ايٽمن جي وچ واري وٿيءَ موجب توانائيءَ جون سطحون ڏيکاري ٿو. جڏهن ايٽم هڪ ٻئي کان پري آهن (خاڪي جو ساڄو پاسو)، تڏهن سڀني ايٽمن جا p ۽ s ظرفيتي مدار الڳ الڳ ۽ هڪجهڙي توانائيءَ وارا آهن. پر جڏهن ايٽم ويجهو اچن ٿا (خاڪي جو کاٻو پاسو)، تڏهن انهن جا اليڪٽرانڪ مدار جاءِ ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ لڳن ٿا. مدار ملاوٽ ڪري ''N'' ماليڪيولي مدار ٺاهين ٿا، جن مان هر هڪ جي توانائي مختلف آهي؛ ''N'' بلور ۾ ايٽمن جو انگ آهي. ''N'' ايترو وڏو آهي جو پاڙيسري مدارن جي توانائين جو فرق تمام گهٽ آهي، تنهنڪري انهن کي مسلسل توانائيءَ وارو بينڊ سمجهي سگهجي ٿو. حقيقي هيري بلوري خاني جي ماپ (''a'' سان ظاهر ڪيل) تي ٻه بينڊ ٺهن ٿا، جن کي ظرفيتي ۽ چالڪتي بينڊ چيو وڃي ٿو؛ انهن جي وچ ۾ 5.5&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|اليڪٽران وولٽ]] جو بينڊ خال آهي. (هتي رڳو ظرفيتي 2s ۽ 2p اليڪٽران ڏيکاريا ويا آهن؛ 1s مدار هڪ ٻئي مٿان خاص نٿا اچن، تنهنڪري انهن مان ٺهندڙ بينڊ تمام گهڻو سنها آهن.)]]
گروپ 14 ۾ ڌاتوي ۽ هم ظرفيتي، ٻئي قسم جا بند ٺهي سگهن ٿا. هيري جي بلور ۾ ڪاربان ايٽمن جي وچ ۾ هم ظرفيتي بند مضبوط آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪاربان جو ايٽمي نيم قطر ننڍو آهي ۽ تنهنڪري نيوڪليس اليڪٽرانن کي وڌيڪ مضبوطيءَ سان جهلي ٿو. نتيجي ۾ ٺهندڙ بند ٺاهيندڙ مدار، بند ٽوڙيندڙ مدارن کان گهڻو گهٽ توانائيءَ وارا ٿين ٿا، ۽ انهن جي توانائيءَ ۾ ڪو لاڳاپو يا هم حد نٿو ٿئي؛ تنهنڪري برقي چالڪت ممڪن ناهي: ڪاربان غيرڌاتو آهي. پر وڏن ايٽمن ۾ هم ظرفيتي بند ڪمزور ٿين ٿا ۽ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائيءَ جو فرق گهٽجي ٿو. تنهنڪري سلڪان ۽ جرمنيم جا [[بينڊ خال]] ننڍا آهن ۽ اهي عام حالتن ۾ [[نيم موصل]] آهن: گرميءَ سان توانائي حاصل ڪندڙ اليڪٽران خال پار ڪري سگهن ٿا. (بورون پڻ عام حالتن ۾ نيم موصل آهي.) ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو، تنهنڪري ٽين ۽ سيسو ڌاتو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt; گرمي پد وڌڻ سان سڀ غيرڌاتون ڪنهن نه ڪنهن حد تائين نيم موصل جون خاصيتون ڏيکارين ٿيون؛ اها حد بينڊ خال جي ماپ تي دارومدار رکي ٿي. اهڙيءَ طرح ڌاتو ۽ غيرڌاتو انهن جي برقي چالڪت تي گرمي پد جي اثر سان سڃاڻي سگهجن ٿا: ڌاتوءَ جي چالڪت گرمي پد وڌڻ سان گهٽجي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ گرميءَ جي حرڪت اليڪٽرانن جي آزاد وهڪري کي وڌيڪ ڏکيو بڻائي ٿي)، جڏهن ته غيرڌاتوءَ جي چالڪت وڌي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ اليڪٽران خال پار ڪرڻ لاءِ توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا).&lt;ref name=steudel/&gt;

گروپ 15 کان 17 تائين جي عنصرن وٽ ايترا گهڻا اليڪٽران آهن جو اهي ٽنهي پاسن ۾ ڦهليل وڏا هم ظرفيتي ماليڪيول نٿا ٺاهي سگهن. هلڪن عنصرن ۾ ننڍن ٻن ايٽمن وارن ماليڪيولن جا بند ايترا مضبوط هوندا آهن جو گاڙهي حالت ٺهڻ موافق نٿي ٿئي. تنهنڪري نائٽروجن (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، اڇو فاسفورس ۽ پيلو آرسينڪ (P&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; ۽ As&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)، سلفر ۽ ڳاڙهو سيلينيم (S&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; ۽ Se&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;)، ۽ مستحڪم هلوجن (F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ I&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) آسانيءَ سان ٿورن ايٽمن وارا هم ظرفيتي ماليڪيول ٺاهين ٿا. ڳرا عنصر ڊگهيون زنجيرون (مثال طور ڳاڙهو فاسفورس، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم) يا تهه دار بناوتون (مثال طور گرافائيٽ جي صورت ۾ ڪاربان، ڪارو فاسفورس، ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ) ٺاهڻ جو لاڙو رکن ٿا، جيڪي ٽن بدران هڪ يا ٻن رخن ۾ پکڙيل هونديون آهن. فاسفورس، آرسينڪ ۽ سيلينيم جا الاٽروپ ٻنهي قسمن جي بناوتن ۾ ملي سگهن ٿا، پر ٽنهي عنصرن ۾ ڊگهي زنجيرن وارا الاٽروپ وڌيڪ مستحڪم آهن. اهي بناوتون بند ٺاهڻ لاءِ پنهنجا سڀ مدار استعمال نٿيون ڪن، تنهنڪري انهن ۾ өсөн وڌندڙ توانائيءَ جي ترتيب سان بند ٺاهيندڙ، بند ۾ حصو نه وٺندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ بينڊ موجود ٿين ٿا. گروپ 14 وانگر، ڳرن عنصرن ۾ بينڊ خال ننڍا ٿين ٿا ۽ زنجيرن يا تهن جي وچ ۾ اليڪٽرانن جي آزاد حرڪت ممڪن ٿئي ٿي. مثال طور، ڪارو فاسفورس، ڪارو آرسينڪ، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم ۽ آيوڊين نيم موصل آهن؛ ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ [[نيم ڌاتو]] آهن (اهي لڳ ڀڳ ڌاتو جهڙي چالڪت ڏيکارين ٿا، جنهن ۾ بينڊن جو هم حد تمام ننڍو هوندو آهي)؛ جڏهن ته پولونيم ۽ امڪان آهي ته ايسٽاٽين حقيقي ڌاتو آهن.&lt;ref name=Siekierski/&gt; آخر ۾، فطري طور ملندڙ گروپ 18 جا عنصر سڀ الڳ الڳ ايٽمن جي صورت ۾ رهن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt;{{efn|هي سموري وضاحت معياري دٻاءَ جي حالتن لاءِ آهي. ڪافي وڌيڪ دٻاءَ هيٺ ڪنهن به ٺوس مادي جا بينڊ خال صفر ٿي وڃن ٿا ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو. مثال طور، لڳ ڀڳ 170&amp;nbsp;[[بار (ماپ جو ايڪو)|ڪلوبار]] دٻاءَ تي آيوڊين ڌاتو بڻجي وڃي ٿو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; ۽ [[ڌاتوي هائيڊروجن]] لڳ ڀڳ چاليهه لک فضا جي دٻاءَ تي ٺهڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMinis |first1=J. |last2=Clay |first2=R.C. |last3=Lee |first3=D. |last4=Morales |first4=M.A. |year=2015 |title=Molecular to Atomic Phase Transition in Hydrogen under High Pressure |journal=[[طبعياتي جائزي جا خط|Phys. Rev. Lett.]] |volume=114 |issue=10 |article-number=105305 |doi=10.1103/PhysRevLett.114.105305 |pmid=25815944 |bibcode=2015PhRvL.114j5305M|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; سڀني غيرڌاتن لاءِ قدر ڏسڻ خاطر [[ڌاتوپڻي جو دٻاءُ]] ڏسو.}}

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ ۾ ورهائيندڙ ليڪ لڳ ڀڳ مٿئين کاٻي ڪنڊ کان هيٺئين ساڄي ڪنڊ ڏانهن ترڇي آهي، ۽ انتقالي سلسلو هن ليڪ جي کاٻي پاسي اچي ٿو (ڇاڪاڻ⁠تہ انهن وٽ مدار هڪ ٻئي مٿان اچڻ لاءِ گهڻا موجود آهن). اها ڳالهه توقع موجب آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڌاتوپڻو عام طور برقي مثبت هجڻ ۽ اليڪٽران وڃائڻ جي لاڙي سان لاڳاپيل آهي، جيڪي کاٻي پاسي ۽ هيٺ ويندي وڌن ٿا. تنهنڪري ڌاتن جو انگ غيرڌاتن کان گهڻو وڌيڪ آهي. سرحد جي ويجهو عنصرن جي درجي بندي ڏکي هوندي آهي: انهن جون خاصيتون ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ واريون هونديون آهن، ۽ انهن ۾ ٻنهي قسمن جون ڪي خاصيتون به ٿي سگهن ٿيون. انهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا [[ميٽيلائڊ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هتي ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح کي ان جي سخت طبعياتي معنيٰ، جيڪا بينڊ بناوت سان لاڳاپيل آهي، سان نه ملائڻ گهرجي: طبعياتي لحاظ کان بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hawkes |first1=Stephen J. |date=2001 |title=Semimetallicity? |journal=Journal of Chemical Education |volume=78 |issue=12 |page=1686 |doi=10.1021/ed078p1686|bibcode=2001JChEd..78.1686H }}&lt;/ref&gt;

هيٺيون جدول معياري حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ مستحڪم الاٽروپن کي ڏسي ٿو. پيلي رنگ وارا عنصر سادا مادا ٺاهين ٿا، جن جي بناوت ڌاتوي بند سان چڱيءَ طرح بيان ٿئي ٿي. هلڪي نيري رنگ وارا عنصر وڏيون ڄاري دار هم ظرفيتي بناوتون ٺاهين ٿا، جڏهن ته گهري نيري رنگ وارا عنصر ننڍا هم ظرفيتي بندن وارا ماليڪيول ٺاهين ٿا، جيڪي ڪمزور [[وان ڊير والز قوت|وان ڊير والز قوتن]] سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا. نوبل گيسن کي واڱڻائي رنگ ڏنو ويو آهي: انهن جا ماليڪيول اڪيلا ايٽم آهن ۽ انهن ۾ هم ظرفيتي بند نٿو ٺهي. ڀوري رنگ سان ڏيکاريل خانا انهن عنصرن جا آهن، جيڪي ايتري مقدار ۾ تيار نه ڪيا ويا آهن جو انهن جي سڀ کان مستحڪم الاٽروپن جي بناوت اهڙي نموني سڃاڻي سگهجي. نظرياتي ويچار ۽ موجوده تجرباتي شاهدي ظاهر ڪن ٿا ته جيڪڏهن اهي عنصر گاڙهيون حالتون ٺاهي سگهن ته انهن سڀني ۾ ڌاتوپڻو پيدا ٿيندو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; سواءِ شايد اوگنيسن جي.&lt;ref name=&quot;semiconductor&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=Jan-Michael |last2=Smits |first2=Odile Rosette |first3=Paul |last3=Jerabek |first4=Peter |last4=Schwerdtfeger |date=25 July 2019 |title=Oganesson is a Semiconductor: On the Relativistic Band-Gap Narrowing in the Heaviest Noble-Gas Solids |journal=Angewandte Chemie |volume=58 |issue=40 |pages=14260–14264|doi=10.1002/anie.201908327|pmid=31343819|pmc=6790653}}&lt;/ref&gt;{{efn|عنصرن جي ٺهندڙ بناوتن جا بيان سڄي Greenwood ۽ Earnshaw ۾ موجود آهن. ٻه سرحدي حالتون آهن. آرسينڪ جي سڀ کان مستحڪم صورت بجلي ڌاتوءَ وانگر هلائي ٿي، پر ان ۾ بندي ويجهن پاڙيسري ايٽمن تائين ان مشابه اينٽيموني ۽ بسمٿ جي بناوتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محدود آهي؛&lt;ref&gt;{{cite book |last=Smith |first=J. D. |date=1973 |title=The Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth |publisher=Pergamon Press |page=556 |isbn=}}&lt;/ref&gt; ۽ عام ڌاتن جي ابتڙ، ان ۾ مائع حالت جو ڊگهو دؤر نٿو هجي، بلڪه اهو سڌو ٻاڦ بڻجي ٿو. تنهنڪري ان جي بناوت کي ڄاري دار هم ظرفيتي سمجهڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rayner-Canham |first1=Geoff |last2=Overton |first2=Tina |date=2008 |title=Descriptive Inorganic Chemistry |edition=5th |url= |location=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |page=194 |isbn=978-1-4292-2434-5}}&lt;/ref&gt; [[گرافائيٽ]] جي صورت ۾ ڪاربان پنهنجي تهن جي متوازي ڌاتوي چالڪت ڏيکاري ٿو، پر انهن تهن جي عمودي رخ ۾ نيم موصل آهي. ڪجهه حسابن موجب ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم غيرڌاتوي ٿي سگهن ٿا،&lt;ref name=CRNL/&gt;&lt;ref name=Florez/&gt; پر انهن تي ٿيل تازن تجربن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=superheavy/&gt;&lt;ref name=Ingo/&gt;&lt;ref name=Yakushev/&gt; معياري حالتن ۾ ايسٽاٽين جي ڌاتو بڻجڻ جو حساب ڏنو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Hermann&quot;&gt;{{cite journal
|doi=10.1103/PhysRevLett.111.116404|title=Condensed Astatine: Monatomic and Metallic|year=2013|last1=Hermann|first1=A.|last2=Hoffmann|first2=R.|last3=Ashcroft|first3=N. W.|journal=Physical Review Letters|volume=111|issue=11|pages=116404-1–116404-5|bibcode=2013PhRvL.111k6404H|pmid=24074111}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٽينيسين به اهڙيءَ طرح ڌاتو ٿئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ball |first=Philip |date=13 September 2013 |title=Metallic properties predicted for astatine |url=https://www.chemistryworld.com/news/metallic-properties-predicted-for-astatine/6582.article |work=Chemistry World |location= |access-date=7 April 2023}}&lt;/ref&gt;}}

{{Periodic table (simple substance bonding)}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|لوهه، هڪ ڌاتو
Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|سلفر، هڪ غيرڌاتو
Arsen 1a.jpg|آرسينڪ، اهڙو عنصر جنهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا ميٽيلائڊ چيو وڃي ٿو
&lt;/gallery&gt;

عام طور ڌاتون چمڪدار ۽ ڳاٽيون هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڌاتوي بند جي مضبوطيءَ سبب انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا عام طور وڌيڪ هوندا آهن؛ ۽ گهڻو ڪري اهي چادر ٿيڻ جوڳيون ۽ تار ٿيڻ جوڳيون هونديون آهن (يعني آسانيءَ سان ڇڪجي ۽ شڪل وٺي سگهن ٿيون)، ڇاڪاڻ⁠تہ ايٽم ڌاتوي بند ٽوڙڻ کان سواءِ هڪ ٻئي جي ڀيٽ ۾ حرڪت ڪري سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |title=Metallic Structures |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424070514/https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهي بجلي هلائين ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا اليڪٽران ٽنهي رخن ۾ آزاد نموني حرڪت ڪري سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح اهي گرمي به هلائين ٿيون: اضافي [[حرڪي توانائي]] اليڪٽران کڻي وڃن ٿا ۽ اهي وڌيڪ تيزيءَ سان حرڪت ڪن ٿا. اهي خاصيتون مائع حالت ۾ به برقرار رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ پگھلڻ تي بلوري بناوت ختم ٿي وڃي ٿي، پر ايٽم هڪ ٻئي کي ڇهندا رهن ٿا ۽ ڌاتوي بند برقرار رهي ٿو، جيتوڻيڪ اهو ڪمزور ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot; /&gt; ڌاتون غيرڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; انهن عام قاعدن جا ڪي استثنا آهن: مثال طور، بيرليم، ڪروميم،&lt;ref name=raynercanham/&gt; مينگنيز،&lt;ref name=&quot;Holl&quot;&gt;{{cite book|publisher=Walter de Gruyter|date=1985|edition=91–100 |pages=1110–1117|isbn=978-3-11-007511-3|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|first=Arnold F.|last=Holleman|author2=Wiberg, Egon|author3=Wiberg, Nils|language=de|chapter=Mangan}}&lt;/ref&gt; اينٽيموني،&lt;ref name=&quot;wiberg_holleman&quot;&gt;{{cite book|title=Inorganic chemistry|author=Wiberg, Egon|author2=Wiberg, Nils|author3=Holleman, Arnold Frederick|name-list-style=amp|publisher=Academic Press|date=2001|isbn=978-0-12-352651-9|page=758}}&lt;/ref&gt; بسمٿ&lt;ref name=&quot;CRC&quot;&gt;{{cite book| first = C. R.| last = Hammond| pages = [https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4 4–1&lt;!-- not a range --&gt;]| title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics| edition = 81st| location = Boca Raton (FL, US)| publisher = CRC press| isbn = 978-0-8493-0485-9| date = 2004| url-access = registration| url = https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4}}&lt;/ref&gt; ۽ يورينيم ڀُرڀُرا آهن (هي مڪمل فهرست ناهي)؛&lt;ref name=raynercanham/&gt; ڪروميم انتهائي سخت آهي؛&lt;ref name=r1&gt;{{cite book|editor=G.V. Samsonov|chapter=Mechanical Properties of the Elements|doi=10.1007/978-1-4684-6066-7_7|isbn=978-1-4684-6066-7|url=https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|publisher=IFI-Plenum|place=New York, USA|year=1968|pages=387–446|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123344/https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|archive-date=2 April 2015 |title=Handbook of the Physicochemical Properties of the Elements }}&lt;/ref&gt; گيليم، روبڊيم، سيزيم ۽ پارو ڪمري جي گرمي پد تي يا ان جي ويجهو مائع آهن؛{{efn|ڏسو [[عنصرن جا اَٻرڻ جا نقطا (انگن واري فهرست)]]. غالباً فرانسيئم به ائين آهي، پر ان جي انتهائي عدم استحڪام سبب ان ڳالهه جي تجرباتي تصديق نه ٿي آهي. ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم جا مائع هجڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي،&lt;ref name=&quot;CRNL&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=J.-M. |last2=Smits |first2=O. R. |last3=Kresse |first3=G. |last4=Schwerdtfeger |first4=P. |title=Copernicium is a Relativistic Noble Liquid |journal=Angewandte Chemie International Edition |date=2019 |volume=58|issue=50|pages=17964–17968|doi=10.1002/anie.201906966 |pmid=31596013 |pmc=6916354 |bibcode=2019ACIE...5817964M |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Florez&gt;{{cite journal |last1=Florez |first1=Edison |last2=Smits |first2=Odile R. |last3=Mewes |first3=Jan-Michael |last4=Jerabek |first4=Paul |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2022 |title=From the gas phase to the solid state: The chemical bonding in the superheavy element flerovium |journal=The Journal of Chemical Physics |volume=157 |issue=6 |page=064304 |doi=10.1063/5.0097642|pmid=35963734 |bibcode=2022JChPh.157f4304F |s2cid=250539378 }}&lt;/ref&gt; اهي پارو وانگر هوندا، ۽ تجرباتي شاهدي ظاهر ڪري ٿي ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=&quot;superheavy&quot;&gt;
{{Cite web
|last1=Gäggeler
|first1=H. W.
|year=2007
|title=Gas Phase Chemistry of Superheavy Elements
|url=https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA&amp;M/TexasA&amp;M.pdf
|pages=26–28
|publisher=[[پال شيرر ادارو]]
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220090755/https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA%26M/TexasA%26M.pdf
|archive-date=20 February 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ingo&gt;{{cite news |last=Ingo |first=Peter |date=15 September 2022 |title=Study shows flerovium is the most volatile metal in the periodic table |url=https://phys.org/news/2022-09-flerovium-volatile-metal-periodic-table.html |work=phys.org&lt;!--but provided by GSI Helmholtz--&gt; |location= |access-date=22 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Yakushev&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Lens |first2=L. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=J. |last4=Khuyagbaatar |first5=E. |last5=Jäger |first6=J. |last6=Krier |first7=J. |last7=Runke |first8=H. M. |last8=Albers |first9=M. |last9=Asai |first10=M. |last10=Block |first11=J. |last11=Despotopulos |first12=A. |last12=Di Nitto |first13=K. |last13=Eberhardt |first14=U. |last14=Forsberg |first15=P. |last15=Golubev |first16=M. |last16=Götz |first17=S. |last17=Götz |first18=H. |last18=Haba |first19=L. |last19=Harkness-Brennan |first20=R.-D. |last20=Herzberg |first21=F. P. |last21=Heßberger |first22=D. |last22=Hinde |first23=A. |last23=Hübner |first24=D. |last24=Judson |first25=B. |last25=Kindler |first26=Y. |last26=Komori |first27=J. |last27=Konki |first28=J. V. |last28=Kratz |first29=N. |last29=Kurz |first30=M. |last30=Laatiaoui |first31=S. |last31=Lahiri |first32=B. |last32=Lommel |first33=M. |last33=Maiti |first34=A. K. |last34=Mistry |first35=Ch. |last35=Mokry |first36=K. J. |last36=Moody |first37=Y. |last37=Nagame |first38=J. P. |last38=Omtvedt |first39=P. |last39=Papadakis |first40=V. |last40=Pershina |first41=D. |last41=Rudolph |first42=L. G. |last42=Samiento |first43=T. K. |last43=Sato |first44=M. |last44=Schädel |first45=P. |last45=Scharrer |first46=B. |last46=Schausten |first47=D. A. |last47=Shaughnessy |first48=J. |last48=Steiner |first49=P. |last49=Thörle-Pospiesch |first50=A. |last50=Toyoshima |first51=N. |last51=Trautmann |first52=K. |last52=Tsukada |first53=J. |last53=Uusitalo |first54=K.-O. |last54=Voss |first55=A. |last55=Ward |first56=M. |last56=Wegrzecki |first57=N. |last57=Wiehl |first58=E. |last58=Williams |first59=V. |last59=Yakusheva |display-authors=3 |date=25 August 2022 |title=On the adsorption and reactivity of element 114, flerovium |journal=Frontiers in Chemistry |volume=10 |article-number=976635 |doi=10.3389/fchem.2022.976635 |pmid=36092655 |pmc=9453156 |bibcode=2022FrCh...10.6635Y |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}} ۽ سون جهڙيون [[نجات ڌاتو|نجات ڌاتون]] ڪيميائي طور تمام غيرسرگرم آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1038/376238a0 |title=Why gold is the noblest of all the metals |date=1995 |last1=Hammer |first1=B. |last2=Norskov |first2=J. K. |journal=Nature |volume=376 |issue=6537 |pages=238–240 |bibcode=1995Natur.376..238H|s2cid=4334587 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevB.6.4370 |title=Optical Constants of the Noble Metals |date=1972 |last1=Johnson |first1=P. B. |last2=Christy |first2=R. W. |journal=Physical Review B |volume=6 |issue=12 |pages=4370–4379 |bibcode=1972PhRvB...6.4370J}}&lt;/ref&gt;

غيرڌاتون مختلف خاصيتون ڏيکارين ٿيون. وڏا هم ظرفيتي بلور ٺاهيندڙ عنصرن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا وڌيڪ هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا مضبوط هم ظرفيتي بند ٽوڙڻ لاءِ گهڻي توانائي گهرجي. جيڪي الڳ ماليڪيول ٺاهين ٿا، سي گهڻو ڪري پکيڙ قوتن سبب پاڻ ۾ ٻڌل هوندا آهن؛ اهي قوتون وڌيڪ آسانيءَ سان ٽوڙجن ٿيون، تنهنڪري انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا گهٽ هوندا آهن،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |title=Atomic and Physical Properties of the Period 3 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2018 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422142013/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ انهن مان گهڻا ڪمري جي گرمي پد تي مائع يا گئس هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; غيرڌاتون اڪثر بيچمڪ هونديون آهن. اهي ڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون، سواءِ نوبل گيسن جي، جيڪي گهڻن مادن سان غيرسرگرم آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ٺوس حالت ۾ اهي ڀُرڀُريون هونديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا ايٽم مضبوطيءَ سان پنهنجي جاءِ تي ٻڌل هوندا آهن. اهي گهٽ ڳاٽيون هونديون آهن ۽ بجلي خراب هلائينديون آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ آزاد حرڪت ڪندڙ اليڪٽران ناهن.&lt;ref name=&quot;group4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |title=The Trend From Non-Metal to Metal In the Group 4 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2015 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427234147/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سرحد جي ويجهو بينڊ خال ننڍا آهن، تنهنڪري ان علائقي جا ڪيترائي عنصر نيم موصل آهن، جهڙوڪ سلڪان، جرمنيم،&lt;ref name=&quot;group4&quot; /&gt; ۽ ٽيلوريئم.&lt;ref name=Siekierski/&gt; سيلينيم جي هڪ ڀوري الاٽروپي نيم موصل آهي ۽ هڪ ڳاڙهي الاٽروپي عازل؛ آرسينڪ جي هڪ ڌاتوي ڀوري الاٽروپي، هڪ نيم موصل ڪاري الاٽروپي ۽ هڪ عازل پيلي الاٽروپي آهي (جيتوڻيڪ آخري الاٽروپي عام حالتن ۾ غيرمستحڪم آهي).&lt;ref name=steudel/&gt; هتي به استثنا آهن؛ مثال طور، هيري جي گرمي چالڪت سڀني ڄاتل مادن کان وڌيڪ آهي، ڪنهن به ڌاتوءَ کان به وڌيڪ.&lt;ref name=PNU&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevLett.70.3764 |title=Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond |year=1993 |last1=Wei |first1=Lanhua |last2=Kuo |first2=P. K. |last3=Thomas |first3=R. L. |last4=Anthony |first4=T. R. |last5=Banholzer |first5=W. F. |journal=Physical Review Letters |volume=70 |issue=24 |pages=3764–3767 |pmid=10053956 |bibcode=1993PhRvL..70.3764W}}&lt;/ref&gt;

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي سرحد تي موجود عنصرن جي هڪ جماعت کي عام طور ميٽيلائڊ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان علائقي جا عنصر طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتن ۾ وچٿرا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهن هوندي به، ادب ۾ ان ڳالهه تي اتفاق ناهي ته ڪهڙن عنصرن کي صحيح طور هن جماعت ۾ رکڻ گهرجي. جڏهن اهڙي درجي بندي ڪئي وڃي ٿي ته سلڪان، جرمنيم، آرسينڪ ۽ ٽيلوريئم لڳ ڀڳ هميشه شامل ٿين ٿا، ۽ بورون ۽ اينٽيموني به عام طور شامل ڪيا وڃن ٿا؛ پر گهڻن ذريعن ۾ ٻيا عنصر به شامل ڪيا وڃن ٿا، ۽ اضافي عنصرن جي چونڊ تي اتفاق ناهي؛ ڪجهه ذريعا ته هن فهرست مان ڪي عنصر ڪڍي به ڇڏين ٿا.{{efn|[[ميٽيلائڊن جون فهرستون]] ڏسو. مثال طور، آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي استعمال ڪيل دوراني جدول ۾ پولونيم ميٽيلائڊ آهي،&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; پر رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽريءَ جي جدول ۾ ائين ناهي،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table |title=Periodic Table |date=2021 |website=www.rsc.org |publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=21 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321033913/https://www.rsc.org/periodic-table |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ ''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا]]'' ۾ شامل جدول ميٽيلائڊ يا نيم ڌاتن جو ذڪر ئي نٿي ڪري.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt; هڪ ئي ڪتاب ۾ به درجي بندي بدلجي سگهي ٿي. مثال طور، شيرون ۽ ويسٽن جي ''غيرڌاتي عنصرن جي ڪيميا'' (1966ع) جي صفحي 7 واري دوراني جدول ۾ اينٽيموني کي غيرڌاتو ڏيکاريو ويو آهي، پر صفحي 115 تي ان کي ڌاتو سڏيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sherwin |first1=E. |last2=Weston |first2=G. J. |editor=Spice, J. E. |date=1966 |title=Chemistry of the Non-Metallic Elements |publisher=Pergamon Press |isbn=978-1-4831-3905-0}}&lt;/ref&gt;|name=metalloids}} مثال طور، ٻين سڀني عنصرن جي ابتڙ، جن کي عام طور ميٽيلائڊ يا غيرڌاتو سمجهيو وڃي ٿو، اينٽيموني جي واحد مستحڪم صورت ۾ ڌاتوي چالڪت آهي. ان کان سواءِ، طبعياتي ۽ ڪيميائي روَيي ۾ اهو بسمٿ ۽، وڌيڪ عام طور، ٻين p-بلاڪ ڌاتن سان مشابهت رکي ٿو. ان بنياد تي ڪجهه ليکڪن دليل ڏنو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ بدران ڌاتو قرار ڏيڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref name=raynercanham/&gt;&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;/&gt;&lt;ref name=steudel&gt;{{cite book |last1=Steudel |first1=Ralf |first2=David |last2=Scheschkewitz |date=2020 |title=Chemistry of the Non-Metals |url= |location= |publisher=Walter de Gruyter |pages=154–155, 425, 436 |isbn=978-3-11-057805-8 |quote=In Group 15 of the Periodic Table, as in both neighboring groups, the metallic character increases when going down. More specifically, there is a transition from a purely non-metallic element (N) via elements with nonmetallic and metallic modifications to purely metallic elements (Sb, Bi). This chapter addresses the two elements besides nitrogen, which are clearly nonmetallic under standard conditions: phosphorus and arsenic. The chemistry of arsenic, however, is only briefly described as many of the arsenic compounds resemble the corresponding phosphorus species.}}&lt;/ref&gt; ٻئي پاسي، سيلينيم پنهنجي سڀ کان مستحڪم صورت ۾ ڪجهه نيم موصل خاصيتون رکي ٿو (جيتوڻيڪ ان جا عازل الاٽروپ به آهن)، تنهنڪري دليل ڏنو ويو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ سمجهڻ گهرجي؛&lt;ref name=hawkes/&gt; پر اها ڳالهه فاسفورس لاءِ به درست آهي،&lt;ref name=steudel/&gt; جنهن کي ميٽيلائڊن ۾ شامل ڪرڻ گهڻو گهٽ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.{{efn|name=metalloids}}

==عنصرن جي درجه بندي==
==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>4hkast5lg9o1jwv8euokbchpaiko899</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430508</id>
      <parentid>430507</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212077" sha1="9kjoviilddjqrbodipasc1mrhd1uzz2" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت (ويلنس) ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

عنصر جي [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] (valency) جي وصف يا ته هائيڊروجن جي انهن ايٽمن جي انگ سان ڪري سگهجي ٿي، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري هائيڊرائيڊ ٺاهين، يا آڪسيجن جي انهن ايٽمن جي انگ جي ٻيڻي سان، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري آڪسائيڊ ٺاهين (يعني [[پيرو آڪسائيڊ]] يا [[سپر آڪسائيڊ]] نه).&lt;ref name=johnson/&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون ظرفيتون سڌيءَ طرح گروپ نمبر سان لاڳاپيل آهن: مکيه گروپن 1–2 ۽ 13–17 جا هائيڊرائيڊ ترتيبوار MH، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ آخر ۾ MH جي فارمولن موجب ٿين ٿا. ان جي ابتڙ، سڀ کان وڌيڪ آڪسائيڊن جون ظرفيتون وڌنديون وڃن ٿيون ۽ انهن جا فارمولا M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O، MO، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ۽ M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt; ٿين ٿا.{{efn|گهٽ آڪسائيڊ به گهڻا آهن: مثال طور، گروپ 15 ۾ [[فاسفورس]] ٻه آڪسائيڊ ٺاهيندو آهي: [[فاسفورس ٽرائي آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[فاسفورس پينٽا آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 27–9&lt;/ref&gt;}} اڄ ظرفيت جي تصور کي [[آڪسائيڊيشن حالت]] جي تصور سان وڌيڪ وسيع ڪيو ويو آهي. آڪسائيڊيشن حالت، مرڪب مان ٻين سڀني عنصرن کي انهن جي آئنن جي صورت ۾ ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ، ڪنهن عنصر تي رهجي ويل رسمي بار آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt;

اليڪٽرانڪ ترتيب، بند ٺاهڻ لاءِ موجود اليڪٽرانن جي انگ مان هڪ سادي وضاحت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; حقيقت ۾، ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ گروپ 1 ۾ 1 کان شروع ٿئي ٿو ۽ دوراني جدول جي ساڄي پاسي ڏانهن وڌي ٿو، پر هر نئين بلاڪ جي شروعات تي وري 3 ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري دور 6 ۾ Cs–Ba وٽ 1–2 ظرفيتي اليڪٽران آهن؛ La–Yb وٽ 3–16؛ Lu–Hg وٽ 3–12؛ ۽ Tl–Rn وٽ 3–8 ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=wulfsberg26&gt;Wulfsberg, p. 26&lt;/ref&gt; پر d- ۽ f-بلاڪن جي ساڄي پاسي سڀ ظرفيتي اليڪٽران استعمال ڪرڻ سان لاڳاپيل نظرياتي وڌ ۾ وڌ حالت بلڪل حاصل نٿي ڪري سگهجي؛&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 28&lt;/ref&gt; اهڙي صورتحال آڪسيجن، فلورين ۽ ڪرپٽون تائين هلڪين نوبل گيسن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 274&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:center;&quot;
|+ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ
!
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|2]]
! colspan=14 |
! [[گروپ 3 جا عنصر|3]]
! [[گروپ 4 جا عنصر|4]]
! [[گروپ 5 جا عنصر|5]]
! [[گروپ 6 جا عنصر|6]]
! [[گروپ 7 جا عنصر|7]]
! [[گروپ 8 جا عنصر|8]]
! [[گروپ 9 جا عنصر|9]]
! [[گروپ 10 جا عنصر|10]]
! [[گروپ 11 جا عنصر|11]]
! [[گروپ 12 جا عنصر|12]]
! [[بورون گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هلوجن|17]]
! [[نوبل گئس|18]]
|-
! [[دور 1 جا عنصر|1]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | H&lt;br /&gt;1
| colspan=30 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | He&lt;br /&gt;2
|-
! [[دور 2 جا عنصر|2]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Li&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Be&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | B&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | C&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | N&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | O&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | F&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ne&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 3 جا عنصر|3]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Na&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Mg&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Al&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Si&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | P&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | S&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Cl&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ar&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 4 جا عنصر|4]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | K&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ca&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sc&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ti&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | V&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cr&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mn&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Fe&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Co&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ni&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cu&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ga&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ge&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | As&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Se&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Br&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Kr&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 5 جا عنصر|5]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Rb&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Sr&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Y&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zr&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Nb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mo&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Tc&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ru&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rh&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ag&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cd&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | In&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sn&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Te&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | I&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Xe&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 6 جا عنصر|6]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Cs&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ba&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | La&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ce&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pr&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Nd&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pm&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Sm&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Eu&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Gd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tb&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Dy&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ho&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Er&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tm&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Yb&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lu&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ta&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | W&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Re&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Os&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ir&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pt&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Au&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hg&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Tl&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Pb&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Bi&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Po&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | At&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Rn&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 7 جا عنصر|7]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Fr&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ra&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ac&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Th&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pa&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | U&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Np&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pu&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Am&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cm&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Bk&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cf&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Es&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Fm&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Md&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | No&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lr&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Db&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sg&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Bh&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hs&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mt&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ds&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rg&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Nh&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Fl&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Mc&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Lv&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ts&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Og&lt;br /&gt;8
|}

مختلف ظرفيتن وارن مرڪبن جي ٺهڻ وقت خارج ٿيندڙ توانائيءَ کي به نظر ۾ رکڻ ضروري آهي؛ رڳو اليڪٽرانڪ ترتيبن تي غور ڪرڻ سان مڪمل وضاحت نٿي ملي.&lt;ref name=&quot;Greenwood113&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 113&lt;/ref&gt; مثال طور، پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ وقت ميگنيشيم Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; بدران Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئن ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; خودبخود [[غيرمتناسب تناسب ردعمل|غيرمتناسب تناسب واري ردعمل]] وسيلي Mg&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ۽ Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئنن ۾ ورهائجي وڃي ها. ان جو سبب اهو آهي ته آئن جي بار ۽ نيم قطر سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي (آئن جي چوڌاري پاڻيءَ جا ماليڪيول گڏ ٿيڻ) جو مقدار وڌي ٿو. Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ ٻاهريون مدار (جيڪو آيوني نيم قطر طئي ڪري ٿو) اڃا 3s آهي، تنهنڪري هائيڊريشن جي ائنتھالپي ٿوري آهي ۽ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل توانائيءَ جي ڀرپائي نٿي ڪري سگهي. پر Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ لاءِ ٻيهر آيونائيزيشن ڪرڻ سان بنيادي 2p ذيلي خول ظاهر ٿئي ٿو، جنهن سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي ايتري وڌي وڃي ٿي جو ميگنيشيم(II) جا مرڪب ٺهي سگهن ٿا. اهڙن ئي سببن ڪري، ڳرن p-بلاڪ عنصرن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون (جتي ns اليڪٽران، np کان گهٽ توانائيءَ وارا ٿي وڃن ٿا) اڪثر 2 جي قدمن سان بدلجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اندريون ذيلي خول ظاهر ڪرڻ ۽ آيوني نيم قطر گهٽائڻ لاءِ ائين ڪرڻ ضروري آهي. مثال طور، Tl&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ 6s ظاهر ٿئي ٿو، جڏهن ته Tl&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ۾ 5d ظاهر ٿئي ٿو؛ تنهنڪري ٿاليم جڏهن ٻه اليڪٽران وڃائي ٿو ته پوءِ ٽيون اليڪٽران به وڃائڻ جو لاڙو رکي ٿو. گهٽ برقي منفي p-بلاڪ عنصرن لاءِ مداري ملاوٽ تي ٻڌل ساڳيا دليل استعمال ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=sb45&gt;Siekierski and Burgess, pp. 45–54&lt;/ref&gt;{{efn|عام طور ”ممنوع“ وچ واريون آڪسائيڊيشن حالتون [[ڊائمر (ڪيميا)|ڊائمر]] ٺاهي مستحڪم ٿي سگهن ٿيون، جيئن [Cl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ga–GaCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; ۾ (جتي گيليم +2 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي) يا [[ڊائي سلفر ڊيڪافلورائيڊ|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;]] ۾ (جتي سلفر +5 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي).&lt;ref name=sb45/&gt; ڪي مرڪب جيڪي اهڙين وچين آڪسائيڊيشن حالتن وارا نظر اچن ٿا، حقيقت ۾ مخلوط-ظرفيت وارا مرڪب آهن، جيئن [[اينٽيموني ٽيٽرا آڪسائيڊ|Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]، جنهن ۾ Sb(III) ۽ Sb(V) ٻئي موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Amador&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Amador | first1 = J. | last2 = Puebla | first2 = E. Gutierrez | last3 = Monge | first3 = M. A. | last4 = Rasines | first4 = I. | last5 = Valero | first5 = C. Ruiz | year = 1988 | title = Diantimony Tetraoxides Revisited | journal = Inorganic Chemistry | volume = 27 | issue = 8 | pages = 1367–1370 | doi = 10.1021/ic00281a011 }}&lt;/ref&gt;}}

[[File:Transition metal oxidation states.svg|frame|center|انتقالي ڌاتن جون آڪسائيڊيشن حالتون. ڀريل نقطا عام آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکارين ٿا، جڏهن ته خالي نقطا ممڪن، پر غيرامڪاني حالتون ظاهر ڪن ٿا.]]
انتقالي ڌاتن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون ساڳين سببن ڪري لڳ ڀڳ هميشه گهٽ ۾ گهٽ +2 هونديون آهن (ايندڙ ذيلي خول ظاهر ٿيڻ سبب). اها ڳالهه انهن ڌاتن لاءِ به درست آهي، جن جون d&lt;sup&gt;x+1&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; يا d&lt;sup&gt;x+2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; غيرمعمولي ترتيبون آهن (چانديءَ کان سواءِ)، ڇاڪاڻ⁠تہ d-اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب ٻئي اليڪٽران جي s-ذيلي خول مان d-ذيلي خول ڏانهن منتقلي ان جي آيونائيزيشن توانائيءَ کي خاص طور نٿي بدلائي.&lt;ref name=sb134&gt;Siekierski and Burgess, pp. 134–137&lt;/ref&gt; انتقالي ڌاتن کي وڌيڪ آيونائيز ڪرڻ سان ڪو نئون اندريون ذيلي خول ظاهر نٿو ٿئي، تنهنڪري انهن جون آڪسائيڊيشن حالتون عام طور 1 جي قدمن سان بدلجن ٿيون.&lt;ref name=sb45/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊ عام طور مستحڪم +3 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارين ٿا: پهرين ٻاهريان s-اليڪٽران ڪڍجن ٿا ۽ پوءِ (عام طور) (n−2)f مدارن مان هڪ اليڪٽران ڪڍيو وڃي ٿو، جن جي توانائي ns جي ويجهو هوندي آهي.&lt;ref name=sb178/&gt; d- ۽ f-بلاڪ جي عنصرن جون عام ۽ وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالتون انهن جي آيونائيزيشن توانائين تي دارومدار رکن ٿيون. هر انتقالي سلسلي ۾ (n−1)d ۽ ns مدارن جي وچ ۾ توانائيءَ جو فرق وڌڻ سان وڌيڪ اليڪٽرانن کي آيونائيز ڪرڻ توانائيءَ جي لحاظ کان گهٽ فائديمند ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري ابتدائي انتقالي ڌاتن جا گروپ وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتون پسند ڪن ٿا، پر ديرين انتقالي ڌاتن جي گروپن ۾ +2 حالت وڌيڪ مستحڪم ٿي وڃي ٿي. اهڙيءَ طرح، هر d-بلاڪ قطار جي شروعات ۾ سڀ کان وڌيڪ رسمي آڪسائيڊيشن حالت +3 هوندي آهي، وچ ۾ +7 يا +8 تائين وڌي ٿي (مثال طور [[اوسميئم ٽيٽرا آڪسائيڊ|OsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]])، ۽ پوءِ پڇاڙيءَ ۾ گهٽجي +2 ٿي وڃي ٿي.&lt;ref name=sb134/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي عام طور وڌيڪ هوندي آهي، تنهنڪري اهي گهٽ ئي +3 آڪسائيڊيشن حالت کان مٿي ويندا آهن. ان جي ابتڙ، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي گهٽ هوندي آهي؛ تنهنڪري نيپچونيم ۽ پلوٽونيم مثال طور +7 حالت تائين پهچي سگهن ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt;&lt;ref name=sb134/&gt;&lt;ref name=sb178&gt;Siekierski and Burgess, pp. 178–180&lt;/ref&gt; آخري ايڪٽينائيڊ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ڏانهن لينٿينائيڊن کان به اڳتي وڃن ٿا: مينڊيليويم، ٿوليئم يا يوروپيئم (لينٿينائيڊ، جنهن جي اڌ ڀريل f-خول سبب +2 حالت سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آهي) کان به وڌيڪ آسانيءَ سان +2 حالت ۾ گهٽجي ٿو؛ ۽ نوبليم ۾ ته +2 حالت، +3 کان وڌيڪ پسند ڪئي وڃي ٿي، جيڪو اٽربيئم جي ابتڙ آهي.&lt;ref name=rareearths/&gt;

ساڳئي گروپ جا عنصر هڪجهڙيون ظرفيتي ترتيبون رکن ٿا، تنهنڪري انهن جو ڪيميائي رويو عام طور هڪجهڙو هوندو آهي. مثال طور، پهرئين گروپ جون [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]] سڀ هڪ ظرفيتي اليڪٽران رکن ٿيون ۽ انهن جو گروپ تمام گهڻو هم جنس آهي: اهي سڀ نرم ۽ سرگرم ڌاتون آهن. پر ڪيترا ئي عامل اثرانداز ٿين ٿا، تنهنڪري گروپ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، هائيڊروجن وٽ به هڪ ظرفيتي اليڪٽران آهي ۽ اهو الڪلي ڌاتن سان گڏ ساڳئي گروپ ۾ آهي، پر ان جو ڪيميائي رويو بلڪل مختلف آهي. [[ڪاربان گروپ|گروپ 14]] جا مستحڪم عنصر هڪ غيرڌاتو ([[ڪاربان]])، ٻه نيم موصل ([[سلڪان]] ۽ [[جرمينيم]]) ۽ ٻه ڌاتو ([[ٽين]] ۽ [[سيسو]]) آهن؛ تنهن هوندي به انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي ته سڀني وٽ چار ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot;&gt;Scerri, pp. 14–15&lt;/ref&gt; اها ڳالهه اڪثر وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪري ٿي. مثال طور، [[چالڪوجن|گروپ 16]] ۾ [[سلفر]] ۽ [[سيلينيم]] ٻنهي جي وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالت +6 آهي، جيئن [[سلفر ٽرائي آڪسائيڊ|SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[سيلينيم ٽرائي آڪسائيڊ|SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۾؛ ۽ گهٽ ۾ گهٽ حالت −2 آهي، جيئن [[سلفائيڊ|سلفائيڊن]] ۽ [[سيلينائيڊ|سيلينائيڊن]] ۾. پر ائين هميشه ناهي (مثال طور، آڪسيجن ساڳئي گروپ ۾ هجڻ باوجود سلفر ۽ سيلينيم وانگر +6 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارڻ لاءِ ڄاتل ناهي).&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

=== برقي منفيت ===
[[Image:Electrostatic Potential.jpg|thumb|alt=پاڻيءَ جو ماليڪيول شفاف بيضي واري شڪل ۾ ڏيکاريل آهي، جنهن تي برقي ساکن امڪان موجب رنگ ڏنل آهي. شڪل جي مٿئين حصي ۾، جتي آڪسيجن جو ايٽم آهي، ڳاڙهو رنگ وڌيڪ آهي؛ اتان اهو آهستي آهستي پيلو ۽ سائو ٿيندو، پوءِ شڪل جي هيٺين ساڄي ۽ هيٺين کاٻي ڪنڊن ۾ نيرو ٿي وڃي ٿو، جتي هائيڊروجن جا ايٽم آهن.|upright=1.5|right|پاڻيءَ جي ماليڪيول جو برقي ساکن امڪان وارو نقشو؛ آڪسيجن جو ايٽم هائيڊروجن جي مثبت (نيري) ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منفي بار رکي ٿو (ڳاڙهو)]]
عنصرن جي هڪ ٻي اهم خاصيت انهن جي [[برقي منفيت]] آهي. ايٽم اليڪٽرانن کي جوڙن جي صورت ۾ ونڊي، هڪ ٻئي سان [[هم-ظرفيتي بند|هم ظرفيتي بند]] ٺاهي سگهن ٿا؛ ائين ظرفيتي مدارن ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ جو عمل ٿئي ٿو. ونڊيل اليڪٽران جي جوڙي کي هر ايٽم ڪيتري ڪشش سان ڇڪي ٿو، اهو ان ايٽم جي برقي منفيت تي دارومدار رکي ٿو،&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt; يعني ايٽم جو اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ ڏانهن لاڙو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; وڌيڪ برقي منفي ايٽم اليڪٽرانن جي جوڙي کي وڌيڪ ڇڪيندو آهي، جڏهن ته گهٽ برقي منفي (يا وڌيڪ برقي مثبت) ايٽم ان کي گهٽ ڇڪيندو آهي. انتهائي حالتن ۾ ائين سمجهي سگهجي ٿو ته اليڪٽران وڌيڪ برقي مثبت ايٽم کان مڪمل طور وڌيڪ برقي منفي ايٽم ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ سادو اندازو آهي. پوءِ اهو بند هڪ مثبت آئن (جنهن اليڪٽران وڃايو) ۽ هڪ منفي آئن (جنهن اليڪٽران حاصل ڪيو) کي ٻڌي ٿو؛ ان کي [[آيوني بند]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

برقي منفيت جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته نيوڪليس اليڪٽرانن جي جوڙي کي ڪيتري قوت سان ڇڪي سگهي ٿو، تنهنڪري ان ۾ اڳ بيان ڪيل ٻين خاصيتن جهڙو ئي لاڙو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: برقي منفيت مٿي کان هيٺ ويندي گهٽجي ۽ کاٻي کان ساڄي ويندي وڌي ٿي. الڪلي ۽ الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون سڀ کان وڌيڪ برقي مثبت عنصرن ۾ شامل آهن، جڏهن ته چالڪوجن، هلوجن ۽ نوبل گيسون سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصرن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt;

برقي منفيت عام طور پالنگ پيماني تي ماپي ويندي آهي. هن پيماني تي سڀ کان وڌيڪ برقي منفي سرگرم ايٽم ([[فلورين]]) کي 4.0 ۽ سڀ کان گهٽ برقي منفي ايٽم ([[سيزيم]]) کي 0.79 قدر ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; حقيقت ۾ [[نيون]] سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصر آهي، پر پالنگ پيماني سان ان جي برقي منفيت ماپي نٿي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻن عنصرن سان هم ظرفيتي بند نٿو ٺاهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ja00207a003 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms|year=1989|author=Allen, Leland C.|journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111|pages=9003–9014 |issue=25|bibcode=1989JAChS.111.9003A }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي برقي منفيت ان سان ٻڌل ايٽمن جي سڃاڻپ ۽ انگ، ۽ ان ڳالهه موجب بدلجي ٿي ته اهو اڳ ۾ ڪيترا اليڪٽران وڃائي چڪو آهي: ايٽم وڌيڪ اليڪٽران وڃائڻ کان پوءِ وڌيڪ برقي منفي ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 25–6&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن ان سان وڏو فرق پوي ٿو: پالنگ پيماني تي +2 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 1.87 آهي، جڏهن ته +4 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 2.33 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dieter |first1=R. K. |last2=Watson |first2=R. T. |chapter=Transmetalation reactions producing organocopper compounds |pages=443–526 |editor-last1=Rappoport |editor-first1=Z. |editor-last2=Marek |editor-first2=I. |title=The Chemistry of Organocopper Compounds |volume=1 |year=2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-77296-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |access-date=6 April 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017193845/https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |url-status=live }}&lt;!-- خاص طور صفحو 509 --&gt;&lt;/ref&gt;

=== ڌاتوپڻو ===
[[File:Diamond cubic animation.gif|thumb|right|هيرن جهڙي ڪعبي بناوت: ڪاربان (هيرو) ۽ گروپ 14 جا سلڪان، جرمنيم ۽ (ڀورو) ٽين، سڀ اها وڏي هم ظرفيتي بناوت اختيار ڪن ٿا.&lt;br /&gt;(ڀوري ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Carrasco |first1=Rigo A. |last2=Zamarripa |first2=Cesy M. |first3=Stefan |last3=Zollner |first4=José |last4=Menéndez |first5=Stephanie A. |last5=Chastang |first6=Jinsong |last6=Duan |first7=Gordon J. |last7=Grzybowski |first8=Bruce B. |last8=Claflin |first9=Arnold M. |last9=Kiefer |date=2018 |title=The direct bandgap of gray α-tin investigated by infrared ellipsometry|journal=Applied Physics Letters |volume=113 |issue=23 |page=232104 |doi=10.1063/1.5053884 |bibcode=2018ApPhL.113w2104C |s2cid=125130534}}&lt;/ref&gt; ٽين جو هڪ ٻيو الاٽروپ، اڇو ٽين، پڻ آهي، جنهن جي بناوت ان کان به وڌيڪ ڌاتو جهڙي آهي.)]]
سادو مادو اهڙو مادو آهي، جيڪو ڪنهن هڪ ڪيميائي عنصر جي ايٽمن مان ٺهيل هجي. وڌيڪ برقي منفي ايٽمن جا سادا مادا عام طور هڪ ٻئي سان اليڪٽران ونڊين ٿا (هم ظرفيتي بند ٺاهين ٿا). اهي يا ته ننڍا ماليڪيول (جهڙوڪ هائيڊروجن يا آڪسيجن) ٺاهين ٿا، يا اڻمحدود طور ڦهليل وڏيون بناوتون (جهڙوڪ ڪاربان يا سلڪان) ٺاهين ٿا. نوبل گيسون الڳ الڳ ايٽم طور رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو خول اڳ ئي مڪمل آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; الڳ ماليڪيولن يا اڪيلي ايٽمن مان ٺهيل مادا ماليڪيولن جي وچ ۾ ڪمزور ڪشش وارين قوتن، جهڙوڪ [[لنڊن پکيڙ قوت|لنڊن جي پکيڙ واري قوت]]، سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا: ماليڪيولن اندر اليڪٽرانن جي حرڪت سان برقي بار ۾ عارضي اڻبرابريون پيدا ٿين ٿيون. اهي ويجهن ماليڪيولن ۾ به ساڳيون اڻبرابريون پيدا ڪن ٿيون ۽ پاڙيسري ماليڪيولن جي وڏي انگ ۾ اليڪٽرانن جي هم وقت حرڪت جو سبب بڻجن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|title=Intermolecular bonding – van der Waals forces|access-date=17 November 2021|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122154740/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|thumb|right|گرافائيٽ ۽ هيرو، ڪاربان جا ٻه الاٽروپ]]
وڌيڪ برقي مثبت ايٽم عام طور ان جي ابتڙ اليڪٽران وڃائين ٿا، جنهن سان مثبت آئنن جي چوڌاري اليڪٽرانن جو هڪ ”سمنڊ“ ٺهي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هر ايٽم جا ٻاهريان مدار پاڙيسري ايٽمن جي مدارن سان ملي اليڪٽران ونڊين ٿا، جنهن سان وڏن ماليڪيولي مدارن جي اهڙي بناوت ٺهي ٿي، جيڪا سڀني ايٽمن تي پکڙيل هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidemetal&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |title=Metallic Bonding |last=Clark |first=Jim |date=2019 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421105423/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هي منفي بار وارو ”سمنڊ“ سڀني آئنن کي ڇڪي ٿو ۽ انهن کي پاڻ ۾ ٻڌي رکي ٿو. ان کي [[ڌاتوي بند]] چيو وڃي ٿو. اهڙا بند ٺاهيندڙ عنصر اڪثر [[ڌاتو|ڌاتون]] سڏجن ٿا؛ جيڪي اهڙا بند نٿا ٺاهين، انهن کي اڪثر [[غيرڌاتو (ڪيميا)|غيرڌاتو]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڪي عنصر مختلف بناوتن وارا هڪ کان وڌيڪ سادا مادا ٺاهي سگهن ٿا؛ انهن کي [[الاٽروپ|الاٽروپ]] چيو وڃي ٿو. مثال طور، [[هيرو]] ۽ [[گرافائيٽ]] ڪاربان جا ٻه الاٽروپ آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot; /&gt;{{efn|پکيڙ قوتن ۽ ڌاتوي بند جي وچ ۾ حد تدريجي آهي، جيئن آيوني ۽ هم ظرفيتي بند جي وچ ۾ حد آهي. پارو جي ننڍن ڪلسٽرن ۾ ڌاتن جون خاصيتون ظاهر نٿيون ٿين، پر وڏن ڪلسٽرن ۾ ظاهر ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pastor |first1=G. M. |last2=Stampfli |first2=P. |last3=Bennemann |first3=K. |date=1988 |title=On the transition from Van der Waals- to metallic bonding in Hg-clusters as a function of cluster size |url= |journal=Physica Scripta |volume=38 |issue=4 |pages=623–626 |doi=10.1088/0031-8949/38/4/022 |bibcode=1988PhyS...38..623P |s2cid=250842014 }}&lt;/ref&gt;}}

ڪنهن عنصر جو ڌاتوپڻو ان جي اليڪٽرانڪ خاصيتن مان اڳڪٿي ڪري سگهجي ٿو. ڌاتوي يا هم ظرفيتي بند ٺهڻ وقت ايٽمي مدار هڪ ٻئي مٿان اچن ٿا؛ ان سان هڪجهڙي گنجائش وارا بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ [[ماليڪيولي مدار]] ٺهن ٿا. بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائي وڌيڪ هوندي آهي. خالص بندي تڏهن پيدا ٿئي ٿي، جڏهن بند ٺاهيندڙ مدارن ۾ اليڪٽرانن جو انگ، بند ٽوڙيندڙ مدارن جي اليڪٽرانن کان وڌيڪ هجي. تنهنڪري ڌاتوي بند تڏهن ٺهي سگهي ٿو، جڏهن هر ايٽم طرفان غيرمقامي ڪيل اليڪٽرانن جو انگ، مدارن جي ان انگ جي ٻيڻي کان گهٽ هجي، جيڪي هڪ ٻئي مٿان اچڻ ۾ حصو وٺن ٿا. گروپ 1 کان 13 تائين جي عنصرن ۾ اها ئي صورتحال آهي. انهن وٽ ايترا ظرفيتي اليڪٽران به ناهن جو وڏيون هم ظرفيتي بناوتون ٺاهي سگهن، جن ۾ سڀ ايٽم هڪجهڙيون جايون وٺن؛ تنهنڪري انهن مان لڳ ڀڳ سڀ ڌاتوي ٿي وڃن ٿا. استثنا هائيڊروجن ۽ بورون آهن، جن جي آيونائيزيشن توانائي تمام گهڻي آهي. هائيڊروجن هم ظرفيتي H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ماليڪيول ٺاهي ٿو، جڏهن ته بورون ايڪوساهه-رخن واري B&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; ڪلسٽرن تي ٻڌل وڏي هم ظرفيتي بناوت ٺاهي ٿو. ڌاتوءَ ۾ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي سان ملي سگهن ٿيون، جنهن سان هڪڙو بينڊ ٺهي ٿو، جنهن مان اليڪٽران آزاد نموني گذري سگهن ٿا؛ اهڙيءَ طرح بجليءَ جي چالڪت پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref name=Siekierski&gt;Siekierski and Burgess, pp. 60–66&lt;/ref&gt;

[[File:Solid state electronic band structure.svg|thumb|upright=1.6|هيرن جو بلور ٺاهڻ لاءِ ڪاربان ايٽمن کي ويجهو آڻڻ جو خاڪو، جنهن ۾ اليڪٽرانڪ بينڊ بناوت ۽ بينڊ خال جو ٺهڻ ڏيکاريل آهي. ساڄي پاسي وارو خاڪو ايٽمن جي وچ واري وٿيءَ موجب توانائيءَ جون سطحون ڏيکاري ٿو. جڏهن ايٽم هڪ ٻئي کان پري آهن (خاڪي جو ساڄو پاسو)، تڏهن سڀني ايٽمن جا p ۽ s ظرفيتي مدار الڳ الڳ ۽ هڪجهڙي توانائيءَ وارا آهن. پر جڏهن ايٽم ويجهو اچن ٿا (خاڪي جو کاٻو پاسو)، تڏهن انهن جا اليڪٽرانڪ مدار جاءِ ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ لڳن ٿا. مدار ملاوٽ ڪري ''N'' ماليڪيولي مدار ٺاهين ٿا، جن مان هر هڪ جي توانائي مختلف آهي؛ ''N'' بلور ۾ ايٽمن جو انگ آهي. ''N'' ايترو وڏو آهي جو پاڙيسري مدارن جي توانائين جو فرق تمام گهٽ آهي، تنهنڪري انهن کي مسلسل توانائيءَ وارو بينڊ سمجهي سگهجي ٿو. حقيقي هيري بلوري خاني جي ماپ (''a'' سان ظاهر ڪيل) تي ٻه بينڊ ٺهن ٿا، جن کي ظرفيتي ۽ چالڪتي بينڊ چيو وڃي ٿو؛ انهن جي وچ ۾ 5.5&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|اليڪٽران وولٽ]] جو بينڊ خال آهي. (هتي رڳو ظرفيتي 2s ۽ 2p اليڪٽران ڏيکاريا ويا آهن؛ 1s مدار هڪ ٻئي مٿان خاص نٿا اچن، تنهنڪري انهن مان ٺهندڙ بينڊ تمام گهڻو سنها آهن.)]]
گروپ 14 ۾ ڌاتوي ۽ هم ظرفيتي، ٻئي قسم جا بند ٺهي سگهن ٿا. هيري جي بلور ۾ ڪاربان ايٽمن جي وچ ۾ هم ظرفيتي بند مضبوط آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪاربان جو ايٽمي نيم قطر ننڍو آهي ۽ تنهنڪري نيوڪليس اليڪٽرانن کي وڌيڪ مضبوطيءَ سان جهلي ٿو. نتيجي ۾ ٺهندڙ بند ٺاهيندڙ مدار، بند ٽوڙيندڙ مدارن کان گهڻو گهٽ توانائيءَ وارا ٿين ٿا، ۽ انهن جي توانائيءَ ۾ ڪو لاڳاپو يا هم حد نٿو ٿئي؛ تنهنڪري برقي چالڪت ممڪن ناهي: ڪاربان غيرڌاتو آهي. پر وڏن ايٽمن ۾ هم ظرفيتي بند ڪمزور ٿين ٿا ۽ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائيءَ جو فرق گهٽجي ٿو. تنهنڪري سلڪان ۽ جرمنيم جا [[بينڊ خال]] ننڍا آهن ۽ اهي عام حالتن ۾ [[نيم موصل]] آهن: گرميءَ سان توانائي حاصل ڪندڙ اليڪٽران خال پار ڪري سگهن ٿا. (بورون پڻ عام حالتن ۾ نيم موصل آهي.) ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو، تنهنڪري ٽين ۽ سيسو ڌاتو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt; گرمي پد وڌڻ سان سڀ غيرڌاتون ڪنهن نه ڪنهن حد تائين نيم موصل جون خاصيتون ڏيکارين ٿيون؛ اها حد بينڊ خال جي ماپ تي دارومدار رکي ٿي. اهڙيءَ طرح ڌاتو ۽ غيرڌاتو انهن جي برقي چالڪت تي گرمي پد جي اثر سان سڃاڻي سگهجن ٿا: ڌاتوءَ جي چالڪت گرمي پد وڌڻ سان گهٽجي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ گرميءَ جي حرڪت اليڪٽرانن جي آزاد وهڪري کي وڌيڪ ڏکيو بڻائي ٿي)، جڏهن ته غيرڌاتوءَ جي چالڪت وڌي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ اليڪٽران خال پار ڪرڻ لاءِ توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا).&lt;ref name=steudel/&gt;

گروپ 15 کان 17 تائين جي عنصرن وٽ ايترا گهڻا اليڪٽران آهن جو اهي ٽنهي پاسن ۾ ڦهليل وڏا هم ظرفيتي ماليڪيول نٿا ٺاهي سگهن. هلڪن عنصرن ۾ ننڍن ٻن ايٽمن وارن ماليڪيولن جا بند ايترا مضبوط هوندا آهن جو گاڙهي حالت ٺهڻ موافق نٿي ٿئي. تنهنڪري نائٽروجن (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، اڇو فاسفورس ۽ پيلو آرسينڪ (P&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; ۽ As&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)، سلفر ۽ ڳاڙهو سيلينيم (S&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; ۽ Se&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;)، ۽ مستحڪم هلوجن (F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ I&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) آسانيءَ سان ٿورن ايٽمن وارا هم ظرفيتي ماليڪيول ٺاهين ٿا. ڳرا عنصر ڊگهيون زنجيرون (مثال طور ڳاڙهو فاسفورس، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم) يا تهه دار بناوتون (مثال طور گرافائيٽ جي صورت ۾ ڪاربان، ڪارو فاسفورس، ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ) ٺاهڻ جو لاڙو رکن ٿا، جيڪي ٽن بدران هڪ يا ٻن رخن ۾ پکڙيل هونديون آهن. فاسفورس، آرسينڪ ۽ سيلينيم جا الاٽروپ ٻنهي قسمن جي بناوتن ۾ ملي سگهن ٿا، پر ٽنهي عنصرن ۾ ڊگهي زنجيرن وارا الاٽروپ وڌيڪ مستحڪم آهن. اهي بناوتون بند ٺاهڻ لاءِ پنهنجا سڀ مدار استعمال نٿيون ڪن، تنهنڪري انهن ۾ өсөн وڌندڙ توانائيءَ جي ترتيب سان بند ٺاهيندڙ، بند ۾ حصو نه وٺندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ بينڊ موجود ٿين ٿا. گروپ 14 وانگر، ڳرن عنصرن ۾ بينڊ خال ننڍا ٿين ٿا ۽ زنجيرن يا تهن جي وچ ۾ اليڪٽرانن جي آزاد حرڪت ممڪن ٿئي ٿي. مثال طور، ڪارو فاسفورس، ڪارو آرسينڪ، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم ۽ آيوڊين نيم موصل آهن؛ ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ [[نيم ڌاتو]] آهن (اهي لڳ ڀڳ ڌاتو جهڙي چالڪت ڏيکارين ٿا، جنهن ۾ بينڊن جو هم حد تمام ننڍو هوندو آهي)؛ جڏهن ته پولونيم ۽ امڪان آهي ته ايسٽاٽين حقيقي ڌاتو آهن.&lt;ref name=Siekierski/&gt; آخر ۾، فطري طور ملندڙ گروپ 18 جا عنصر سڀ الڳ الڳ ايٽمن جي صورت ۾ رهن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt;{{efn|هي سموري وضاحت معياري دٻاءَ جي حالتن لاءِ آهي. ڪافي وڌيڪ دٻاءَ هيٺ ڪنهن به ٺوس مادي جا بينڊ خال صفر ٿي وڃن ٿا ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو. مثال طور، لڳ ڀڳ 170&amp;nbsp;[[بار (ماپ جو ايڪو)|ڪلوبار]] دٻاءَ تي آيوڊين ڌاتو بڻجي وڃي ٿو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; ۽ [[ڌاتوي هائيڊروجن]] لڳ ڀڳ چاليهه لک فضا جي دٻاءَ تي ٺهڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMinis |first1=J. |last2=Clay |first2=R.C. |last3=Lee |first3=D. |last4=Morales |first4=M.A. |year=2015 |title=Molecular to Atomic Phase Transition in Hydrogen under High Pressure |journal=[[طبعياتي جائزي جا خط|Phys. Rev. Lett.]] |volume=114 |issue=10 |article-number=105305 |doi=10.1103/PhysRevLett.114.105305 |pmid=25815944 |bibcode=2015PhRvL.114j5305M|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; سڀني غيرڌاتن لاءِ قدر ڏسڻ خاطر [[ڌاتوپڻي جو دٻاءُ]] ڏسو.}}

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ ۾ ورهائيندڙ ليڪ لڳ ڀڳ مٿئين کاٻي ڪنڊ کان هيٺئين ساڄي ڪنڊ ڏانهن ترڇي آهي، ۽ انتقالي سلسلو هن ليڪ جي کاٻي پاسي اچي ٿو (ڇاڪاڻ⁠تہ انهن وٽ مدار هڪ ٻئي مٿان اچڻ لاءِ گهڻا موجود آهن). اها ڳالهه توقع موجب آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڌاتوپڻو عام طور برقي مثبت هجڻ ۽ اليڪٽران وڃائڻ جي لاڙي سان لاڳاپيل آهي، جيڪي کاٻي پاسي ۽ هيٺ ويندي وڌن ٿا. تنهنڪري ڌاتن جو انگ غيرڌاتن کان گهڻو وڌيڪ آهي. سرحد جي ويجهو عنصرن جي درجي بندي ڏکي هوندي آهي: انهن جون خاصيتون ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ واريون هونديون آهن، ۽ انهن ۾ ٻنهي قسمن جون ڪي خاصيتون به ٿي سگهن ٿيون. انهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا [[ميٽيلائڊ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هتي ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح کي ان جي سخت طبعياتي معنيٰ، جيڪا بينڊ بناوت سان لاڳاپيل آهي، سان نه ملائڻ گهرجي: طبعياتي لحاظ کان بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hawkes |first1=Stephen J. |date=2001 |title=Semimetallicity? |journal=Journal of Chemical Education |volume=78 |issue=12 |page=1686 |doi=10.1021/ed078p1686|bibcode=2001JChEd..78.1686H }}&lt;/ref&gt;

هيٺيون جدول معياري حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ مستحڪم الاٽروپن کي ڏسي ٿو. پيلي رنگ وارا عنصر سادا مادا ٺاهين ٿا، جن جي بناوت ڌاتوي بند سان چڱيءَ طرح بيان ٿئي ٿي. هلڪي نيري رنگ وارا عنصر وڏيون ڄاري دار هم ظرفيتي بناوتون ٺاهين ٿا، جڏهن ته گهري نيري رنگ وارا عنصر ننڍا هم ظرفيتي بندن وارا ماليڪيول ٺاهين ٿا، جيڪي ڪمزور [[وان ڊير والز قوت|وان ڊير والز قوتن]] سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا. نوبل گيسن کي واڱڻائي رنگ ڏنو ويو آهي: انهن جا ماليڪيول اڪيلا ايٽم آهن ۽ انهن ۾ هم ظرفيتي بند نٿو ٺهي. ڀوري رنگ سان ڏيکاريل خانا انهن عنصرن جا آهن، جيڪي ايتري مقدار ۾ تيار نه ڪيا ويا آهن جو انهن جي سڀ کان مستحڪم الاٽروپن جي بناوت اهڙي نموني سڃاڻي سگهجي. نظرياتي ويچار ۽ موجوده تجرباتي شاهدي ظاهر ڪن ٿا ته جيڪڏهن اهي عنصر گاڙهيون حالتون ٺاهي سگهن ته انهن سڀني ۾ ڌاتوپڻو پيدا ٿيندو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; سواءِ شايد اوگنيسن جي.&lt;ref name=&quot;semiconductor&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=Jan-Michael |last2=Smits |first2=Odile Rosette |first3=Paul |last3=Jerabek |first4=Peter |last4=Schwerdtfeger |date=25 July 2019 |title=Oganesson is a Semiconductor: On the Relativistic Band-Gap Narrowing in the Heaviest Noble-Gas Solids |journal=Angewandte Chemie |volume=58 |issue=40 |pages=14260–14264|doi=10.1002/anie.201908327|pmid=31343819|pmc=6790653}}&lt;/ref&gt;{{efn|عنصرن جي ٺهندڙ بناوتن جا بيان سڄي Greenwood ۽ Earnshaw ۾ موجود آهن. ٻه سرحدي حالتون آهن. آرسينڪ جي سڀ کان مستحڪم صورت بجلي ڌاتوءَ وانگر هلائي ٿي، پر ان ۾ بندي ويجهن پاڙيسري ايٽمن تائين ان مشابه اينٽيموني ۽ بسمٿ جي بناوتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محدود آهي؛&lt;ref&gt;{{cite book |last=Smith |first=J. D. |date=1973 |title=The Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth |publisher=Pergamon Press |page=556 |isbn=}}&lt;/ref&gt; ۽ عام ڌاتن جي ابتڙ، ان ۾ مائع حالت جو ڊگهو دؤر نٿو هجي، بلڪه اهو سڌو ٻاڦ بڻجي ٿو. تنهنڪري ان جي بناوت کي ڄاري دار هم ظرفيتي سمجهڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rayner-Canham |first1=Geoff |last2=Overton |first2=Tina |date=2008 |title=Descriptive Inorganic Chemistry |edition=5th |url= |location=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |page=194 |isbn=978-1-4292-2434-5}}&lt;/ref&gt; [[گرافائيٽ]] جي صورت ۾ ڪاربان پنهنجي تهن جي متوازي ڌاتوي چالڪت ڏيکاري ٿو، پر انهن تهن جي عمودي رخ ۾ نيم موصل آهي. ڪجهه حسابن موجب ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم غيرڌاتوي ٿي سگهن ٿا،&lt;ref name=CRNL/&gt;&lt;ref name=Florez/&gt; پر انهن تي ٿيل تازن تجربن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=superheavy/&gt;&lt;ref name=Ingo/&gt;&lt;ref name=Yakushev/&gt; معياري حالتن ۾ ايسٽاٽين جي ڌاتو بڻجڻ جو حساب ڏنو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Hermann&quot;&gt;{{cite journal
|doi=10.1103/PhysRevLett.111.116404|title=Condensed Astatine: Monatomic and Metallic|year=2013|last1=Hermann|first1=A.|last2=Hoffmann|first2=R.|last3=Ashcroft|first3=N. W.|journal=Physical Review Letters|volume=111|issue=11|pages=116404-1–116404-5|bibcode=2013PhRvL.111k6404H|pmid=24074111}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٽينيسين به اهڙيءَ طرح ڌاتو ٿئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ball |first=Philip |date=13 September 2013 |title=Metallic properties predicted for astatine |url=https://www.chemistryworld.com/news/metallic-properties-predicted-for-astatine/6582.article |work=Chemistry World |location= |access-date=7 April 2023}}&lt;/ref&gt;}}

{{Periodic table (simple substance bonding)}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|لوهه، هڪ ڌاتو
Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|سلفر، هڪ غيرڌاتو
Arsen 1a.jpg|آرسينڪ، اهڙو عنصر جنهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا ميٽيلائڊ چيو وڃي ٿو
&lt;/gallery&gt;

عام طور ڌاتون چمڪدار ۽ ڳاٽيون هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڌاتوي بند جي مضبوطيءَ سبب انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا عام طور وڌيڪ هوندا آهن؛ ۽ گهڻو ڪري اهي چادر ٿيڻ جوڳيون ۽ تار ٿيڻ جوڳيون هونديون آهن (يعني آسانيءَ سان ڇڪجي ۽ شڪل وٺي سگهن ٿيون)، ڇاڪاڻ⁠تہ ايٽم ڌاتوي بند ٽوڙڻ کان سواءِ هڪ ٻئي جي ڀيٽ ۾ حرڪت ڪري سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |title=Metallic Structures |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424070514/https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهي بجلي هلائين ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا اليڪٽران ٽنهي رخن ۾ آزاد نموني حرڪت ڪري سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح اهي گرمي به هلائين ٿيون: اضافي [[حرڪي توانائي]] اليڪٽران کڻي وڃن ٿا ۽ اهي وڌيڪ تيزيءَ سان حرڪت ڪن ٿا. اهي خاصيتون مائع حالت ۾ به برقرار رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ پگھلڻ تي بلوري بناوت ختم ٿي وڃي ٿي، پر ايٽم هڪ ٻئي کي ڇهندا رهن ٿا ۽ ڌاتوي بند برقرار رهي ٿو، جيتوڻيڪ اهو ڪمزور ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot; /&gt; ڌاتون غيرڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; انهن عام قاعدن جا ڪي استثنا آهن: مثال طور، بيرليم، ڪروميم،&lt;ref name=raynercanham/&gt; مينگنيز،&lt;ref name=&quot;Holl&quot;&gt;{{cite book|publisher=Walter de Gruyter|date=1985|edition=91–100 |pages=1110–1117|isbn=978-3-11-007511-3|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|first=Arnold F.|last=Holleman|author2=Wiberg, Egon|author3=Wiberg, Nils|language=de|chapter=Mangan}}&lt;/ref&gt; اينٽيموني،&lt;ref name=&quot;wiberg_holleman&quot;&gt;{{cite book|title=Inorganic chemistry|author=Wiberg, Egon|author2=Wiberg, Nils|author3=Holleman, Arnold Frederick|name-list-style=amp|publisher=Academic Press|date=2001|isbn=978-0-12-352651-9|page=758}}&lt;/ref&gt; بسمٿ&lt;ref name=&quot;CRC&quot;&gt;{{cite book| first = C. R.| last = Hammond| pages = [https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4 4–1&lt;!-- not a range --&gt;]| title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics| edition = 81st| location = Boca Raton (FL, US)| publisher = CRC press| isbn = 978-0-8493-0485-9| date = 2004| url-access = registration| url = https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4}}&lt;/ref&gt; ۽ يورينيم ڀُرڀُرا آهن (هي مڪمل فهرست ناهي)؛&lt;ref name=raynercanham/&gt; ڪروميم انتهائي سخت آهي؛&lt;ref name=r1&gt;{{cite book|editor=G.V. Samsonov|chapter=Mechanical Properties of the Elements|doi=10.1007/978-1-4684-6066-7_7|isbn=978-1-4684-6066-7|url=https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|publisher=IFI-Plenum|place=New York, USA|year=1968|pages=387–446|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123344/https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|archive-date=2 April 2015 |title=Handbook of the Physicochemical Properties of the Elements }}&lt;/ref&gt; گيليم، روبڊيم، سيزيم ۽ پارو ڪمري جي گرمي پد تي يا ان جي ويجهو مائع آهن؛{{efn|ڏسو [[عنصرن جا اَٻرڻ جا نقطا (انگن واري فهرست)]]. غالباً فرانسيئم به ائين آهي، پر ان جي انتهائي عدم استحڪام سبب ان ڳالهه جي تجرباتي تصديق نه ٿي آهي. ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم جا مائع هجڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي،&lt;ref name=&quot;CRNL&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=J.-M. |last2=Smits |first2=O. R. |last3=Kresse |first3=G. |last4=Schwerdtfeger |first4=P. |title=Copernicium is a Relativistic Noble Liquid |journal=Angewandte Chemie International Edition |date=2019 |volume=58|issue=50|pages=17964–17968|doi=10.1002/anie.201906966 |pmid=31596013 |pmc=6916354 |bibcode=2019ACIE...5817964M |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Florez&gt;{{cite journal |last1=Florez |first1=Edison |last2=Smits |first2=Odile R. |last3=Mewes |first3=Jan-Michael |last4=Jerabek |first4=Paul |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2022 |title=From the gas phase to the solid state: The chemical bonding in the superheavy element flerovium |journal=The Journal of Chemical Physics |volume=157 |issue=6 |page=064304 |doi=10.1063/5.0097642|pmid=35963734 |bibcode=2022JChPh.157f4304F |s2cid=250539378 }}&lt;/ref&gt; اهي پارو وانگر هوندا، ۽ تجرباتي شاهدي ظاهر ڪري ٿي ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=&quot;superheavy&quot;&gt;
{{Cite web
|last1=Gäggeler
|first1=H. W.
|year=2007
|title=Gas Phase Chemistry of Superheavy Elements
|url=https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA&amp;M/TexasA&amp;M.pdf
|pages=26–28
|publisher=[[پال شيرر ادارو]]
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220090755/https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA%26M/TexasA%26M.pdf
|archive-date=20 February 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ingo&gt;{{cite news |last=Ingo |first=Peter |date=15 September 2022 |title=Study shows flerovium is the most volatile metal in the periodic table |url=https://phys.org/news/2022-09-flerovium-volatile-metal-periodic-table.html |work=phys.org&lt;!--but provided by GSI Helmholtz--&gt; |location= |access-date=22 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Yakushev&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Lens |first2=L. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=J. |last4=Khuyagbaatar |first5=E. |last5=Jäger |first6=J. |last6=Krier |first7=J. |last7=Runke |first8=H. M. |last8=Albers |first9=M. |last9=Asai |first10=M. |last10=Block |first11=J. |last11=Despotopulos |first12=A. |last12=Di Nitto |first13=K. |last13=Eberhardt |first14=U. |last14=Forsberg |first15=P. |last15=Golubev |first16=M. |last16=Götz |first17=S. |last17=Götz |first18=H. |last18=Haba |first19=L. |last19=Harkness-Brennan |first20=R.-D. |last20=Herzberg |first21=F. P. |last21=Heßberger |first22=D. |last22=Hinde |first23=A. |last23=Hübner |first24=D. |last24=Judson |first25=B. |last25=Kindler |first26=Y. |last26=Komori |first27=J. |last27=Konki |first28=J. V. |last28=Kratz |first29=N. |last29=Kurz |first30=M. |last30=Laatiaoui |first31=S. |last31=Lahiri |first32=B. |last32=Lommel |first33=M. |last33=Maiti |first34=A. K. |last34=Mistry |first35=Ch. |last35=Mokry |first36=K. J. |last36=Moody |first37=Y. |last37=Nagame |first38=J. P. |last38=Omtvedt |first39=P. |last39=Papadakis |first40=V. |last40=Pershina |first41=D. |last41=Rudolph |first42=L. G. |last42=Samiento |first43=T. K. |last43=Sato |first44=M. |last44=Schädel |first45=P. |last45=Scharrer |first46=B. |last46=Schausten |first47=D. A. |last47=Shaughnessy |first48=J. |last48=Steiner |first49=P. |last49=Thörle-Pospiesch |first50=A. |last50=Toyoshima |first51=N. |last51=Trautmann |first52=K. |last52=Tsukada |first53=J. |last53=Uusitalo |first54=K.-O. |last54=Voss |first55=A. |last55=Ward |first56=M. |last56=Wegrzecki |first57=N. |last57=Wiehl |first58=E. |last58=Williams |first59=V. |last59=Yakusheva |display-authors=3 |date=25 August 2022 |title=On the adsorption and reactivity of element 114, flerovium |journal=Frontiers in Chemistry |volume=10 |article-number=976635 |doi=10.3389/fchem.2022.976635 |pmid=36092655 |pmc=9453156 |bibcode=2022FrCh...10.6635Y |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}} ۽ سون جهڙيون [[نجات ڌاتو|نجات ڌاتون]] ڪيميائي طور تمام غيرسرگرم آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1038/376238a0 |title=Why gold is the noblest of all the metals |date=1995 |last1=Hammer |first1=B. |last2=Norskov |first2=J. K. |journal=Nature |volume=376 |issue=6537 |pages=238–240 |bibcode=1995Natur.376..238H|s2cid=4334587 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevB.6.4370 |title=Optical Constants of the Noble Metals |date=1972 |last1=Johnson |first1=P. B. |last2=Christy |first2=R. W. |journal=Physical Review B |volume=6 |issue=12 |pages=4370–4379 |bibcode=1972PhRvB...6.4370J}}&lt;/ref&gt;

غيرڌاتون مختلف خاصيتون ڏيکارين ٿيون. وڏا هم ظرفيتي بلور ٺاهيندڙ عنصرن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا وڌيڪ هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا مضبوط هم ظرفيتي بند ٽوڙڻ لاءِ گهڻي توانائي گهرجي. جيڪي الڳ ماليڪيول ٺاهين ٿا، سي گهڻو ڪري پکيڙ قوتن سبب پاڻ ۾ ٻڌل هوندا آهن؛ اهي قوتون وڌيڪ آسانيءَ سان ٽوڙجن ٿيون، تنهنڪري انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا گهٽ هوندا آهن،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |title=Atomic and Physical Properties of the Period 3 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2018 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422142013/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ انهن مان گهڻا ڪمري جي گرمي پد تي مائع يا گئس هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; غيرڌاتون اڪثر بيچمڪ هونديون آهن. اهي ڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون، سواءِ نوبل گيسن جي، جيڪي گهڻن مادن سان غيرسرگرم آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ٺوس حالت ۾ اهي ڀُرڀُريون هونديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا ايٽم مضبوطيءَ سان پنهنجي جاءِ تي ٻڌل هوندا آهن. اهي گهٽ ڳاٽيون هونديون آهن ۽ بجلي خراب هلائينديون آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ آزاد حرڪت ڪندڙ اليڪٽران ناهن.&lt;ref name=&quot;group4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |title=The Trend From Non-Metal to Metal In the Group 4 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2015 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427234147/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سرحد جي ويجهو بينڊ خال ننڍا آهن، تنهنڪري ان علائقي جا ڪيترائي عنصر نيم موصل آهن، جهڙوڪ سلڪان، جرمنيم،&lt;ref name=&quot;group4&quot; /&gt; ۽ ٽيلوريئم.&lt;ref name=Siekierski/&gt; سيلينيم جي هڪ ڀوري الاٽروپي نيم موصل آهي ۽ هڪ ڳاڙهي الاٽروپي عازل؛ آرسينڪ جي هڪ ڌاتوي ڀوري الاٽروپي، هڪ نيم موصل ڪاري الاٽروپي ۽ هڪ عازل پيلي الاٽروپي آهي (جيتوڻيڪ آخري الاٽروپي عام حالتن ۾ غيرمستحڪم آهي).&lt;ref name=steudel/&gt; هتي به استثنا آهن؛ مثال طور، هيري جي گرمي چالڪت سڀني ڄاتل مادن کان وڌيڪ آهي، ڪنهن به ڌاتوءَ کان به وڌيڪ.&lt;ref name=PNU&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevLett.70.3764 |title=Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond |year=1993 |last1=Wei |first1=Lanhua |last2=Kuo |first2=P. K. |last3=Thomas |first3=R. L. |last4=Anthony |first4=T. R. |last5=Banholzer |first5=W. F. |journal=Physical Review Letters |volume=70 |issue=24 |pages=3764–3767 |pmid=10053956 |bibcode=1993PhRvL..70.3764W}}&lt;/ref&gt;

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي سرحد تي موجود عنصرن جي هڪ جماعت کي عام طور ميٽيلائڊ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان علائقي جا عنصر طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتن ۾ وچٿرا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهن هوندي به، ادب ۾ ان ڳالهه تي اتفاق ناهي ته ڪهڙن عنصرن کي صحيح طور هن جماعت ۾ رکڻ گهرجي. جڏهن اهڙي درجي بندي ڪئي وڃي ٿي ته سلڪان، جرمنيم، آرسينڪ ۽ ٽيلوريئم لڳ ڀڳ هميشه شامل ٿين ٿا، ۽ بورون ۽ اينٽيموني به عام طور شامل ڪيا وڃن ٿا؛ پر گهڻن ذريعن ۾ ٻيا عنصر به شامل ڪيا وڃن ٿا، ۽ اضافي عنصرن جي چونڊ تي اتفاق ناهي؛ ڪجهه ذريعا ته هن فهرست مان ڪي عنصر ڪڍي به ڇڏين ٿا.{{efn|[[ميٽيلائڊن جون فهرستون]] ڏسو. مثال طور، آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي استعمال ڪيل دوراني جدول ۾ پولونيم ميٽيلائڊ آهي،&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; پر رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽريءَ جي جدول ۾ ائين ناهي،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table |title=Periodic Table |date=2021 |website=www.rsc.org |publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=21 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321033913/https://www.rsc.org/periodic-table |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ ''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا]]'' ۾ شامل جدول ميٽيلائڊ يا نيم ڌاتن جو ذڪر ئي نٿي ڪري.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt; هڪ ئي ڪتاب ۾ به درجي بندي بدلجي سگهي ٿي. مثال طور، شيرون ۽ ويسٽن جي ''غيرڌاتي عنصرن جي ڪيميا'' (1966ع) جي صفحي 7 واري دوراني جدول ۾ اينٽيموني کي غيرڌاتو ڏيکاريو ويو آهي، پر صفحي 115 تي ان کي ڌاتو سڏيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sherwin |first1=E. |last2=Weston |first2=G. J. |editor=Spice, J. E. |date=1966 |title=Chemistry of the Non-Metallic Elements |publisher=Pergamon Press |isbn=978-1-4831-3905-0}}&lt;/ref&gt;|name=metalloids}} مثال طور، ٻين سڀني عنصرن جي ابتڙ، جن کي عام طور ميٽيلائڊ يا غيرڌاتو سمجهيو وڃي ٿو، اينٽيموني جي واحد مستحڪم صورت ۾ ڌاتوي چالڪت آهي. ان کان سواءِ، طبعياتي ۽ ڪيميائي روَيي ۾ اهو بسمٿ ۽، وڌيڪ عام طور، ٻين p-بلاڪ ڌاتن سان مشابهت رکي ٿو. ان بنياد تي ڪجهه ليکڪن دليل ڏنو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ بدران ڌاتو قرار ڏيڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref name=raynercanham/&gt;&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;/&gt;&lt;ref name=steudel&gt;{{cite book |last1=Steudel |first1=Ralf |first2=David |last2=Scheschkewitz |date=2020 |title=Chemistry of the Non-Metals |url= |location= |publisher=Walter de Gruyter |pages=154–155, 425, 436 |isbn=978-3-11-057805-8 |quote=In Group 15 of the Periodic Table, as in both neighboring groups, the metallic character increases when going down. More specifically, there is a transition from a purely non-metallic element (N) via elements with nonmetallic and metallic modifications to purely metallic elements (Sb, Bi). This chapter addresses the two elements besides nitrogen, which are clearly nonmetallic under standard conditions: phosphorus and arsenic. The chemistry of arsenic, however, is only briefly described as many of the arsenic compounds resemble the corresponding phosphorus species.}}&lt;/ref&gt; ٻئي پاسي، سيلينيم پنهنجي سڀ کان مستحڪم صورت ۾ ڪجهه نيم موصل خاصيتون رکي ٿو (جيتوڻيڪ ان جا عازل الاٽروپ به آهن)، تنهنڪري دليل ڏنو ويو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ سمجهڻ گهرجي؛&lt;ref name=hawkes/&gt; پر اها ڳالهه فاسفورس لاءِ به درست آهي،&lt;ref name=steudel/&gt; جنهن کي ميٽيلائڊن ۾ شامل ڪرڻ گهڻو گهٽ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.{{efn|name=metalloids}}

==عنصرن جي درجي بندي==
[[File:Simple Periodic Table Chart-en.svg|upright=1.5|thumb|right|دوراني جدول، جنهن ۾ هڪجهڙيون خاصيتون رکندڙ عنصرن جا ڪجهه عام گروهه رنگن سان ڏيکاريل آهن. ذريعن موجب انهن گروهن ۽ انهن جي حدن ۾ ڪجهه فرق آهي.&lt;ref name=&quot;ACS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |title=Periodic Table of Chemical Elements |date=2021 |website=www.acs.org |publisher=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203123434/https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم به انتقالي ڌاتون آهن.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;{{col-begin}}{{col-break}}{{Legend inline|ff9d9d}} [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffdead}} [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffbfff}} [[لينٿينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ff99cc}} [[ايڪٽينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffc0c0}} [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]]{{col-break}}{{Legend inline|cccccc}} [[ٻيون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|cccc99}} [[ميٽيلائڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|a0ffa0}} [[ٻيا غيرڌاتو|ٻيا غيرڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffff99}} [[هلوجن]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|c0ffff}} [[نوبل گئس|نوبل گيسون]]{{col-end}}]]
هڪجهڙو رويو ڏيکاريندڙ عنصرن جي گروهن کي بيان ڪرڻ لاءِ ادب ۾ ڪيترائي اصطلاح استعمال ٿيا آهن. گروپ نالا ”الڪلي ڌاتو“، ”الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو“، ”ٽريئل“، ”ٽيٽريل“، ”پنڪٽوجن“، ”چالڪوجن“، ”هلوجن“ ۽ ”نوبل گئس“ کي آءِ يو پي اي سي مڃي ٿي؛ ٻين گروپن لاءِ انهن جا نمبر يا پهرئين عنصر جو نالو استعمال ڪري سگهجي ٿو (مثال طور، گروپ 6 کي ڪروميم گروپ چيو وڃي ٿو).&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fernelius |first1=W. C. |last2=Loening |first2=Kurt |last3=Adams |first3=Roy M. |date=1971 |title=Names of groups and elements |url= |journal=Journal of Chemical Education |volume=48 |issue=11 |pages=730–731 |doi=10.1021/ed048p730 |bibcode=1971JChEd..48..730F }}&lt;/ref&gt; ڪي ليکڪ p-بلاڪ جي گروپ 13 کان 16 تائين وارن عنصرن کي ڌاتوپڻي جي بنياد تي ورهائين ٿا،&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; جيتوڻيڪ آءِ يو پي اي سي وٽ ان جي ڪا وصف موجود ناهي ۽ نه ئي ان ڳالهه تي صحيح اتفاق آهي ته ڪهڙن عنصرن کي ڌاتو، غيرڌاتو يا نيم ڌاتو (جن کي ڪڏهن ميٽيلائڊ به چيو وڃي ٿو) سمجهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ان ڳالهه تي به اتفاق ناهي ته انتقالي ڌاتن کان پوءِ ايندڙ ڌاتن کي ڪهڙو نالو ڏجي؛ ”انتقالي دور کان پوءِ واري ڌاتو“ ۽ ”گهٽ درجي واري ڌاتو“ انهن ممڪن نالن مان آهن، جيڪي استعمال ٿيا آهن. ڪي اعليٰ درجي جا ڪتاب ڪڏهن ڪڏهن گروپ 12 جي عنصرن کي انتقالي ڌاتن مان خارج ڪن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جون ڪيميائي خاصيتون ڪافي مختلف ٿي سگهن ٿيون؛ پر اهو عام طور مڃيل طريقو ناهي،&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Jensen |first1=William B. |year=2003 |title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table |journal=Journal of Chemical Education |volume=80 |issue=8 |pages=952–961 |doi=10.1021/ed080p952 |bibcode=2003JChEd..80..952J |url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |access-date=6 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611152417/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |archive-date=11 June 2010 }}&lt;/ref&gt; ۽ آءِ يو پي اي سي هن کي پنهنجي ''ڪيميائي ناليڪاريءَ جي اصولن'' ۾ في الحال قابل قبول عمل طور بيان نٿي ڪري.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. J. |date=2011 |title=Principles of Chemical Nomenclature |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/12/Principles_Leigh2011-compressed.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page=9 |isbn=978-1-84973-007-5}}&lt;/ref&gt;

”لينٿينائيڊ“ مان مراد La–Lu جا عنصر آهن، جيڪي سڀ هڪ ٻئي سان تمام گهڻو مشابه آهن: تاريخي طور هن اصطلاح ۾ رڳو Ce–Lu شامل هئا، پر عام استعمال موجب لينٿينم به شامل ٿي ويو.&lt;ref name=IUPAC/&gt; ”[[نادر زميني عنصر|نادر زميني عنصرن]]“ (يا نادر زميني ڌاتن) ۾ لينٿينائيڊن سان گڏ اسڪينڊيم ۽ اٽريم به شامل ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ”ايڪٽينائيڊ“ مان مراد Ac–Lr جا عنصر آهن (تاريخي طور Th–Lr)،&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; جيتوڻيڪ هن گروهه ۾ خاصيتن جو فرق، لينٿينائيڊن جي اندروني فرق کان گهڻو وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; ابهام کان بچڻ لاءِ آءِ يو پي اي سي ”لينٿينوئيڊ“ ۽ ”ايڪٽينوئيڊ“ نالن جي سفارش ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ”ـائيڊ“ پڇاڙي عام طور منفي آئن ظاهر ڪري ٿي؛ تنهن هوندي به ”لينٿينائيڊ“ ۽ ”ايڪٽينائيڊ“ اڃا عام استعمال ۾ آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي d-بلاڪ جا عنصر مڃڻ جي وڌندڙ قبوليت سان، ڪجهه ليکڪن لينٿينائيڊن جي وصف La–Yb ۽ ايڪٽينائيڊن جي وصف Ac–No طور ڏيڻ شروع ڪئي، جيڪا ايف-بلاڪ سان ٺهڪي اچي ٿي.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.webelements.com/ |title=WebElements |last=Winter |first=Mark |date=1993–2022 |website= |publisher=The University of Sheffield and WebElements Ltd, UK |access-date=5 December 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cowan |first=Robert D. |date=1981 |title=The Theory of Atomic Structure and Spectra |url= |location= |publisher=University of California Press |page=598 |isbn=978-0-520-90615-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Villar |first1=G. E. |date=1966 |title=A suggested modification to the periodic chart |url= |journal=Journal of Inorganic and Nuclear Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=25–29 |doi=10.1016/0022-1902(66)80224-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sacotton&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=S. A. |date=1996 |title=After the actinides, then what? |url= |journal=Chemical Society Reviews |volume=25 |issue=3 |pages=219–227 |doi=10.1039/CS9962500219 }}&lt;/ref&gt; ”ٽرانس-ايڪٽينائيڊ“ يا ”[[فوق ڳرا عنصر|فوق ڳرا عنصر]]“ ايڪٽينائيڊن کان اڳتي وارا ٿوري ڄمار وارا عنصر آهن. انهن جي شروعات لارينسيم يا رٿرفورڊيم کان سمجهي ويندي آهي (ان تي مدار آهي ته ايڪٽينائيڊن جي پڄاڻي ڪٿي مڃجي).&lt;ref name=sacotton/&gt;&lt;ref name=Neve&gt;{{cite journal |last1=Neve |first1=Francesco |date=2022 |title=Chemistry of superheavy transition metals |url= |journal=Journal of Coordination Chemistry |volume=75 |issue=17–18 |pages=2287–2307 |doi=10.1080/00958972.2022.2084394 |s2cid=254097024 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Mingos&gt;{{cite book |last=Mingos |first=Michael |author-link=Michael Mingos |date=1998 |title=Essential Trends in Inorganic Chemistry |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=387 |isbn=978-0-19-850109-1}}&lt;!--هتي &quot;فوق ڳرو&quot; بدران &quot;ٽرانس-ايڪٽينائيڊ&quot; اصطلاح استعمال ٿيل آهي--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005134013/https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-date=5 October 2023 |title=A New Era of Discovery: the 2023 Long Range Plan for Nuclear Science |publisher=U.S. Department of Energy |date=October 2023 |via=OSTI |access-date=20 October 2023 |quote=Superheavy elements (''Z'' &gt; 102) are teetering at the limits of mass and charge.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite arXiv|last=Kragh|first=Helge|date=2017|title=The search for superheavy elements: Historical and philosophical perspectives|eprint=1708.04064|class=physics.hist-ph}}&lt;/ref&gt;

ڪيترين ٻين درجي بندين جا نالا به آهن، جيڪي مختلف علمي شعبن ۾ ضرورت موجب استعمال ٿين ٿا. ستارن جي طبعيات ۾ ”ڌاتو“ مان مراد هر اهو عنصر آهي، جنهن جو ايٽمي عدد 2 کان وڏو هجي، يعني هائيڊروجن ۽ هيليم کان سواءِ ٻيا سڀ عنصر.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |title=Metallicity of stars |last=Theuns |first=Tom |website=icc.dur.ac.uk |publisher=Durham University |access-date=27 March 2021 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927160927/https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح جي طبعيات ۾ معنيٰ، ڪيميا ۾ ان جي معنيٰ کان مختلف آهي: طبعياتي وصفن موجب بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book
|first=Gerald
|last=Burns
|title=Solid State Physics
|date=1985
|publisher=Academic Press, Inc.
|isbn=978-0-12-146070-9
|pages=339–40}}&lt;/ref&gt; ڪي اصطلاح وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، پر انهن جي ڪا تمام رسمي وصف ناهي؛ مثال طور ”[[ڳري ڌاتو|ڳري ڌاتو]]“، جنهن جون ايتريون گهڻيون معنائون ڏنيون ويون آهن جو ان اصطلاح تي ”عملي طور بي معنيٰ“ هجڻ جي تنقيد ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Duffus |first1=John H. |date=2002 |title=&quot;Heavy Metals&quot;–A Meaningless Term? |url=https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=74 |issue=5 |pages=793–807 |doi=10.1351/pac200274050793 |s2cid=46602106 |access-date=27 March 2021 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411012337/https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اصطلاحن جو دائرو مختلف ليکڪن وٽ گهڻو بدلجي ٿو. مثال طور، آءِ يو پي اي سي موجب نوبل گيسن ۾ سڄو گروپ شامل آهي، جنهن ۾ انتهائي تابڪار فوق ڳرو عنصر اوگنيسن به اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Koppenol|first=W.|date=2016|title=How to name new chemical elements|journal=Pure and Applied Chemistry|publisher=DeGruyter|doi=10.1515/pac-2015-0802 |hdl=10045/55935|s2cid=102245448|url=https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|hdl-access=free|access-date=15 August 2021|archive-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511193435/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پر فوق ڳرن عنصرن جي ماهرن ۾ ائين گهٽ ڪيو ويندو آهي: هن صورت ۾ ”نوبل گئس“ مان عام طور گروپ جي هلڪن عنصرن جو غيرسرگرم رويو مراد ورتو ويندو آهي. حسابن موجب اوگنيسن اضافيتي اثرن سبب گهڻو غيرسرگرم نه هجڻ گهرجي، ۽ جيڪڏهن ان کي وڏي مقدار ۾ تيار ڪري سگهجي ته شايد اهو ڪمري جي گرمي پد تي گئس به نه هجي؛ تنهنڪري هن حوالي سان ان جي نوبل گئس هجڻ تي اڪثر سوال اٿاريو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Roth |first1=Klaus |date=3 April 2018 |title=Is Element 118 a Noble Gas? |url=https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |journal=Chemie in unserer Zeit |doi=10.1002/chemv.201800029 |access-date=27 March 2021 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302084128/https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن ملڪن جي لحاظ کان به اصطلاحي فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو: جاپان ۾ الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن ۾ اڪثر بيرليم ۽ ميگنيشيم شامل ناهن ڪيا ويندا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو رويو گروپ 2 جي ڳرن ڌاتن کان مختلف آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |title=【お知らせ】高等学校化学で用いる用語に関する提案（1）への反応 |author=The Chemical Society of Japan |date=25 January 2018 |website=www.chemistry.or.jp |publisher=The Chemical Society of Japan |access-date=3 April 2021 |quote=「12．アルカリ土類金属」の範囲についても，△を含めれば，すべての教科書で提案が考慮されている。歴史的には第4 周期のカルシウム以下を指していた用語だったが，「周期表の2 族に対応する用語とする」というIUPAC の勧告1）に従うのは現在では自然な流れだろう。 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516062728/https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>9kjoviilddjqrbodipasc1mrhd1uzz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430509</id>
      <parentid>430508</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236242" sha1="kbn9v3ngtocc706mbqxrqjhmc4nreo8" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت (ويلنس) ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

عنصر جي [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] (valency) جي وصف يا ته هائيڊروجن جي انهن ايٽمن جي انگ سان ڪري سگهجي ٿي، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري هائيڊرائيڊ ٺاهين، يا آڪسيجن جي انهن ايٽمن جي انگ جي ٻيڻي سان، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري آڪسائيڊ ٺاهين (يعني [[پيرو آڪسائيڊ]] يا [[سپر آڪسائيڊ]] نه).&lt;ref name=johnson/&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون ظرفيتون سڌيءَ طرح گروپ نمبر سان لاڳاپيل آهن: مکيه گروپن 1–2 ۽ 13–17 جا هائيڊرائيڊ ترتيبوار MH، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ آخر ۾ MH جي فارمولن موجب ٿين ٿا. ان جي ابتڙ، سڀ کان وڌيڪ آڪسائيڊن جون ظرفيتون وڌنديون وڃن ٿيون ۽ انهن جا فارمولا M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O، MO، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ۽ M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt; ٿين ٿا.{{efn|گهٽ آڪسائيڊ به گهڻا آهن: مثال طور، گروپ 15 ۾ [[فاسفورس]] ٻه آڪسائيڊ ٺاهيندو آهي: [[فاسفورس ٽرائي آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[فاسفورس پينٽا آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 27–9&lt;/ref&gt;}} اڄ ظرفيت جي تصور کي [[آڪسائيڊيشن حالت]] جي تصور سان وڌيڪ وسيع ڪيو ويو آهي. آڪسائيڊيشن حالت، مرڪب مان ٻين سڀني عنصرن کي انهن جي آئنن جي صورت ۾ ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ، ڪنهن عنصر تي رهجي ويل رسمي بار آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt;

اليڪٽرانڪ ترتيب، بند ٺاهڻ لاءِ موجود اليڪٽرانن جي انگ مان هڪ سادي وضاحت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; حقيقت ۾، ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ گروپ 1 ۾ 1 کان شروع ٿئي ٿو ۽ دوراني جدول جي ساڄي پاسي ڏانهن وڌي ٿو، پر هر نئين بلاڪ جي شروعات تي وري 3 ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري دور 6 ۾ Cs–Ba وٽ 1–2 ظرفيتي اليڪٽران آهن؛ La–Yb وٽ 3–16؛ Lu–Hg وٽ 3–12؛ ۽ Tl–Rn وٽ 3–8 ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=wulfsberg26&gt;Wulfsberg, p. 26&lt;/ref&gt; پر d- ۽ f-بلاڪن جي ساڄي پاسي سڀ ظرفيتي اليڪٽران استعمال ڪرڻ سان لاڳاپيل نظرياتي وڌ ۾ وڌ حالت بلڪل حاصل نٿي ڪري سگهجي؛&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 28&lt;/ref&gt; اهڙي صورتحال آڪسيجن، فلورين ۽ ڪرپٽون تائين هلڪين نوبل گيسن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 274&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:center;&quot;
|+ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ
!
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|2]]
! colspan=14 |
! [[گروپ 3 جا عنصر|3]]
! [[گروپ 4 جا عنصر|4]]
! [[گروپ 5 جا عنصر|5]]
! [[گروپ 6 جا عنصر|6]]
! [[گروپ 7 جا عنصر|7]]
! [[گروپ 8 جا عنصر|8]]
! [[گروپ 9 جا عنصر|9]]
! [[گروپ 10 جا عنصر|10]]
! [[گروپ 11 جا عنصر|11]]
! [[گروپ 12 جا عنصر|12]]
! [[بورون گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هلوجن|17]]
! [[نوبل گئس|18]]
|-
! [[دور 1 جا عنصر|1]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | H&lt;br /&gt;1
| colspan=30 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | He&lt;br /&gt;2
|-
! [[دور 2 جا عنصر|2]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Li&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Be&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | B&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | C&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | N&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | O&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | F&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ne&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 3 جا عنصر|3]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Na&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Mg&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Al&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Si&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | P&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | S&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Cl&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ar&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 4 جا عنصر|4]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | K&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ca&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sc&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ti&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | V&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cr&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mn&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Fe&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Co&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ni&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cu&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ga&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ge&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | As&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Se&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Br&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Kr&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 5 جا عنصر|5]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Rb&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Sr&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Y&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zr&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Nb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mo&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Tc&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ru&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rh&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ag&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cd&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | In&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sn&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Te&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | I&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Xe&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 6 جا عنصر|6]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Cs&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ba&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | La&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ce&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pr&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Nd&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pm&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Sm&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Eu&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Gd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tb&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Dy&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ho&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Er&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tm&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Yb&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lu&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ta&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | W&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Re&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Os&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ir&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pt&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Au&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hg&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Tl&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Pb&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Bi&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Po&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | At&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Rn&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 7 جا عنصر|7]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Fr&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ra&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ac&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Th&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pa&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | U&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Np&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pu&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Am&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cm&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Bk&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cf&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Es&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Fm&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Md&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | No&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lr&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Db&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sg&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Bh&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hs&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mt&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ds&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rg&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Nh&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Fl&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Mc&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Lv&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ts&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Og&lt;br /&gt;8
|}

مختلف ظرفيتن وارن مرڪبن جي ٺهڻ وقت خارج ٿيندڙ توانائيءَ کي به نظر ۾ رکڻ ضروري آهي؛ رڳو اليڪٽرانڪ ترتيبن تي غور ڪرڻ سان مڪمل وضاحت نٿي ملي.&lt;ref name=&quot;Greenwood113&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 113&lt;/ref&gt; مثال طور، پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ وقت ميگنيشيم Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; بدران Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئن ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; خودبخود [[غيرمتناسب تناسب ردعمل|غيرمتناسب تناسب واري ردعمل]] وسيلي Mg&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ۽ Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئنن ۾ ورهائجي وڃي ها. ان جو سبب اهو آهي ته آئن جي بار ۽ نيم قطر سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي (آئن جي چوڌاري پاڻيءَ جا ماليڪيول گڏ ٿيڻ) جو مقدار وڌي ٿو. Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ ٻاهريون مدار (جيڪو آيوني نيم قطر طئي ڪري ٿو) اڃا 3s آهي، تنهنڪري هائيڊريشن جي ائنتھالپي ٿوري آهي ۽ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل توانائيءَ جي ڀرپائي نٿي ڪري سگهي. پر Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ لاءِ ٻيهر آيونائيزيشن ڪرڻ سان بنيادي 2p ذيلي خول ظاهر ٿئي ٿو، جنهن سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي ايتري وڌي وڃي ٿي جو ميگنيشيم(II) جا مرڪب ٺهي سگهن ٿا. اهڙن ئي سببن ڪري، ڳرن p-بلاڪ عنصرن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون (جتي ns اليڪٽران، np کان گهٽ توانائيءَ وارا ٿي وڃن ٿا) اڪثر 2 جي قدمن سان بدلجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اندريون ذيلي خول ظاهر ڪرڻ ۽ آيوني نيم قطر گهٽائڻ لاءِ ائين ڪرڻ ضروري آهي. مثال طور، Tl&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ 6s ظاهر ٿئي ٿو، جڏهن ته Tl&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ۾ 5d ظاهر ٿئي ٿو؛ تنهنڪري ٿاليم جڏهن ٻه اليڪٽران وڃائي ٿو ته پوءِ ٽيون اليڪٽران به وڃائڻ جو لاڙو رکي ٿو. گهٽ برقي منفي p-بلاڪ عنصرن لاءِ مداري ملاوٽ تي ٻڌل ساڳيا دليل استعمال ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=sb45&gt;Siekierski and Burgess, pp. 45–54&lt;/ref&gt;{{efn|عام طور ”ممنوع“ وچ واريون آڪسائيڊيشن حالتون [[ڊائمر (ڪيميا)|ڊائمر]] ٺاهي مستحڪم ٿي سگهن ٿيون، جيئن [Cl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ga–GaCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; ۾ (جتي گيليم +2 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي) يا [[ڊائي سلفر ڊيڪافلورائيڊ|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;]] ۾ (جتي سلفر +5 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي).&lt;ref name=sb45/&gt; ڪي مرڪب جيڪي اهڙين وچين آڪسائيڊيشن حالتن وارا نظر اچن ٿا، حقيقت ۾ مخلوط-ظرفيت وارا مرڪب آهن، جيئن [[اينٽيموني ٽيٽرا آڪسائيڊ|Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]، جنهن ۾ Sb(III) ۽ Sb(V) ٻئي موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Amador&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Amador | first1 = J. | last2 = Puebla | first2 = E. Gutierrez | last3 = Monge | first3 = M. A. | last4 = Rasines | first4 = I. | last5 = Valero | first5 = C. Ruiz | year = 1988 | title = Diantimony Tetraoxides Revisited | journal = Inorganic Chemistry | volume = 27 | issue = 8 | pages = 1367–1370 | doi = 10.1021/ic00281a011 }}&lt;/ref&gt;}}

[[File:Transition metal oxidation states.svg|frame|center|انتقالي ڌاتن جون آڪسائيڊيشن حالتون. ڀريل نقطا عام آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکارين ٿا، جڏهن ته خالي نقطا ممڪن، پر غيرامڪاني حالتون ظاهر ڪن ٿا.]]
انتقالي ڌاتن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون ساڳين سببن ڪري لڳ ڀڳ هميشه گهٽ ۾ گهٽ +2 هونديون آهن (ايندڙ ذيلي خول ظاهر ٿيڻ سبب). اها ڳالهه انهن ڌاتن لاءِ به درست آهي، جن جون d&lt;sup&gt;x+1&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; يا d&lt;sup&gt;x+2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; غيرمعمولي ترتيبون آهن (چانديءَ کان سواءِ)، ڇاڪاڻ⁠تہ d-اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب ٻئي اليڪٽران جي s-ذيلي خول مان d-ذيلي خول ڏانهن منتقلي ان جي آيونائيزيشن توانائيءَ کي خاص طور نٿي بدلائي.&lt;ref name=sb134&gt;Siekierski and Burgess, pp. 134–137&lt;/ref&gt; انتقالي ڌاتن کي وڌيڪ آيونائيز ڪرڻ سان ڪو نئون اندريون ذيلي خول ظاهر نٿو ٿئي، تنهنڪري انهن جون آڪسائيڊيشن حالتون عام طور 1 جي قدمن سان بدلجن ٿيون.&lt;ref name=sb45/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊ عام طور مستحڪم +3 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارين ٿا: پهرين ٻاهريان s-اليڪٽران ڪڍجن ٿا ۽ پوءِ (عام طور) (n−2)f مدارن مان هڪ اليڪٽران ڪڍيو وڃي ٿو، جن جي توانائي ns جي ويجهو هوندي آهي.&lt;ref name=sb178/&gt; d- ۽ f-بلاڪ جي عنصرن جون عام ۽ وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالتون انهن جي آيونائيزيشن توانائين تي دارومدار رکن ٿيون. هر انتقالي سلسلي ۾ (n−1)d ۽ ns مدارن جي وچ ۾ توانائيءَ جو فرق وڌڻ سان وڌيڪ اليڪٽرانن کي آيونائيز ڪرڻ توانائيءَ جي لحاظ کان گهٽ فائديمند ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري ابتدائي انتقالي ڌاتن جا گروپ وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتون پسند ڪن ٿا، پر ديرين انتقالي ڌاتن جي گروپن ۾ +2 حالت وڌيڪ مستحڪم ٿي وڃي ٿي. اهڙيءَ طرح، هر d-بلاڪ قطار جي شروعات ۾ سڀ کان وڌيڪ رسمي آڪسائيڊيشن حالت +3 هوندي آهي، وچ ۾ +7 يا +8 تائين وڌي ٿي (مثال طور [[اوسميئم ٽيٽرا آڪسائيڊ|OsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]])، ۽ پوءِ پڇاڙيءَ ۾ گهٽجي +2 ٿي وڃي ٿي.&lt;ref name=sb134/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي عام طور وڌيڪ هوندي آهي، تنهنڪري اهي گهٽ ئي +3 آڪسائيڊيشن حالت کان مٿي ويندا آهن. ان جي ابتڙ، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي گهٽ هوندي آهي؛ تنهنڪري نيپچونيم ۽ پلوٽونيم مثال طور +7 حالت تائين پهچي سگهن ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt;&lt;ref name=sb134/&gt;&lt;ref name=sb178&gt;Siekierski and Burgess, pp. 178–180&lt;/ref&gt; آخري ايڪٽينائيڊ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ڏانهن لينٿينائيڊن کان به اڳتي وڃن ٿا: مينڊيليويم، ٿوليئم يا يوروپيئم (لينٿينائيڊ، جنهن جي اڌ ڀريل f-خول سبب +2 حالت سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آهي) کان به وڌيڪ آسانيءَ سان +2 حالت ۾ گهٽجي ٿو؛ ۽ نوبليم ۾ ته +2 حالت، +3 کان وڌيڪ پسند ڪئي وڃي ٿي، جيڪو اٽربيئم جي ابتڙ آهي.&lt;ref name=rareearths/&gt;

ساڳئي گروپ جا عنصر هڪجهڙيون ظرفيتي ترتيبون رکن ٿا، تنهنڪري انهن جو ڪيميائي رويو عام طور هڪجهڙو هوندو آهي. مثال طور، پهرئين گروپ جون [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]] سڀ هڪ ظرفيتي اليڪٽران رکن ٿيون ۽ انهن جو گروپ تمام گهڻو هم جنس آهي: اهي سڀ نرم ۽ سرگرم ڌاتون آهن. پر ڪيترا ئي عامل اثرانداز ٿين ٿا، تنهنڪري گروپ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، هائيڊروجن وٽ به هڪ ظرفيتي اليڪٽران آهي ۽ اهو الڪلي ڌاتن سان گڏ ساڳئي گروپ ۾ آهي، پر ان جو ڪيميائي رويو بلڪل مختلف آهي. [[ڪاربان گروپ|گروپ 14]] جا مستحڪم عنصر هڪ غيرڌاتو ([[ڪاربان]])، ٻه نيم موصل ([[سلڪان]] ۽ [[جرمينيم]]) ۽ ٻه ڌاتو ([[ٽين]] ۽ [[سيسو]]) آهن؛ تنهن هوندي به انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي ته سڀني وٽ چار ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot;&gt;Scerri, pp. 14–15&lt;/ref&gt; اها ڳالهه اڪثر وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪري ٿي. مثال طور، [[چالڪوجن|گروپ 16]] ۾ [[سلفر]] ۽ [[سيلينيم]] ٻنهي جي وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالت +6 آهي، جيئن [[سلفر ٽرائي آڪسائيڊ|SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[سيلينيم ٽرائي آڪسائيڊ|SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۾؛ ۽ گهٽ ۾ گهٽ حالت −2 آهي، جيئن [[سلفائيڊ|سلفائيڊن]] ۽ [[سيلينائيڊ|سيلينائيڊن]] ۾. پر ائين هميشه ناهي (مثال طور، آڪسيجن ساڳئي گروپ ۾ هجڻ باوجود سلفر ۽ سيلينيم وانگر +6 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارڻ لاءِ ڄاتل ناهي).&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

=== برقي منفيت ===
[[Image:Electrostatic Potential.jpg|thumb|alt=پاڻيءَ جو ماليڪيول شفاف بيضي واري شڪل ۾ ڏيکاريل آهي، جنهن تي برقي ساکن امڪان موجب رنگ ڏنل آهي. شڪل جي مٿئين حصي ۾، جتي آڪسيجن جو ايٽم آهي، ڳاڙهو رنگ وڌيڪ آهي؛ اتان اهو آهستي آهستي پيلو ۽ سائو ٿيندو، پوءِ شڪل جي هيٺين ساڄي ۽ هيٺين کاٻي ڪنڊن ۾ نيرو ٿي وڃي ٿو، جتي هائيڊروجن جا ايٽم آهن.|upright=1.5|right|پاڻيءَ جي ماليڪيول جو برقي ساکن امڪان وارو نقشو؛ آڪسيجن جو ايٽم هائيڊروجن جي مثبت (نيري) ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منفي بار رکي ٿو (ڳاڙهو)]]
عنصرن جي هڪ ٻي اهم خاصيت انهن جي [[برقي منفيت]] آهي. ايٽم اليڪٽرانن کي جوڙن جي صورت ۾ ونڊي، هڪ ٻئي سان [[هم-ظرفيتي بند|هم ظرفيتي بند]] ٺاهي سگهن ٿا؛ ائين ظرفيتي مدارن ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ جو عمل ٿئي ٿو. ونڊيل اليڪٽران جي جوڙي کي هر ايٽم ڪيتري ڪشش سان ڇڪي ٿو، اهو ان ايٽم جي برقي منفيت تي دارومدار رکي ٿو،&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt; يعني ايٽم جو اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ ڏانهن لاڙو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; وڌيڪ برقي منفي ايٽم اليڪٽرانن جي جوڙي کي وڌيڪ ڇڪيندو آهي، جڏهن ته گهٽ برقي منفي (يا وڌيڪ برقي مثبت) ايٽم ان کي گهٽ ڇڪيندو آهي. انتهائي حالتن ۾ ائين سمجهي سگهجي ٿو ته اليڪٽران وڌيڪ برقي مثبت ايٽم کان مڪمل طور وڌيڪ برقي منفي ايٽم ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ سادو اندازو آهي. پوءِ اهو بند هڪ مثبت آئن (جنهن اليڪٽران وڃايو) ۽ هڪ منفي آئن (جنهن اليڪٽران حاصل ڪيو) کي ٻڌي ٿو؛ ان کي [[آيوني بند]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

برقي منفيت جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته نيوڪليس اليڪٽرانن جي جوڙي کي ڪيتري قوت سان ڇڪي سگهي ٿو، تنهنڪري ان ۾ اڳ بيان ڪيل ٻين خاصيتن جهڙو ئي لاڙو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: برقي منفيت مٿي کان هيٺ ويندي گهٽجي ۽ کاٻي کان ساڄي ويندي وڌي ٿي. الڪلي ۽ الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون سڀ کان وڌيڪ برقي مثبت عنصرن ۾ شامل آهن، جڏهن ته چالڪوجن، هلوجن ۽ نوبل گيسون سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصرن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt;

برقي منفيت عام طور پالنگ پيماني تي ماپي ويندي آهي. هن پيماني تي سڀ کان وڌيڪ برقي منفي سرگرم ايٽم ([[فلورين]]) کي 4.0 ۽ سڀ کان گهٽ برقي منفي ايٽم ([[سيزيم]]) کي 0.79 قدر ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; حقيقت ۾ [[نيون]] سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصر آهي، پر پالنگ پيماني سان ان جي برقي منفيت ماپي نٿي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻن عنصرن سان هم ظرفيتي بند نٿو ٺاهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ja00207a003 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms|year=1989|author=Allen, Leland C.|journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111|pages=9003–9014 |issue=25|bibcode=1989JAChS.111.9003A }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي برقي منفيت ان سان ٻڌل ايٽمن جي سڃاڻپ ۽ انگ، ۽ ان ڳالهه موجب بدلجي ٿي ته اهو اڳ ۾ ڪيترا اليڪٽران وڃائي چڪو آهي: ايٽم وڌيڪ اليڪٽران وڃائڻ کان پوءِ وڌيڪ برقي منفي ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 25–6&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن ان سان وڏو فرق پوي ٿو: پالنگ پيماني تي +2 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 1.87 آهي، جڏهن ته +4 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 2.33 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dieter |first1=R. K. |last2=Watson |first2=R. T. |chapter=Transmetalation reactions producing organocopper compounds |pages=443–526 |editor-last1=Rappoport |editor-first1=Z. |editor-last2=Marek |editor-first2=I. |title=The Chemistry of Organocopper Compounds |volume=1 |year=2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-77296-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |access-date=6 April 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017193845/https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |url-status=live }}&lt;!-- خاص طور صفحو 509 --&gt;&lt;/ref&gt;

=== ڌاتوپڻو ===
[[File:Diamond cubic animation.gif|thumb|right|هيرن جهڙي ڪعبي بناوت: ڪاربان (هيرو) ۽ گروپ 14 جا سلڪان، جرمنيم ۽ (ڀورو) ٽين، سڀ اها وڏي هم ظرفيتي بناوت اختيار ڪن ٿا.&lt;br /&gt;(ڀوري ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Carrasco |first1=Rigo A. |last2=Zamarripa |first2=Cesy M. |first3=Stefan |last3=Zollner |first4=José |last4=Menéndez |first5=Stephanie A. |last5=Chastang |first6=Jinsong |last6=Duan |first7=Gordon J. |last7=Grzybowski |first8=Bruce B. |last8=Claflin |first9=Arnold M. |last9=Kiefer |date=2018 |title=The direct bandgap of gray α-tin investigated by infrared ellipsometry|journal=Applied Physics Letters |volume=113 |issue=23 |page=232104 |doi=10.1063/1.5053884 |bibcode=2018ApPhL.113w2104C |s2cid=125130534}}&lt;/ref&gt; ٽين جو هڪ ٻيو الاٽروپ، اڇو ٽين، پڻ آهي، جنهن جي بناوت ان کان به وڌيڪ ڌاتو جهڙي آهي.)]]
سادو مادو اهڙو مادو آهي، جيڪو ڪنهن هڪ ڪيميائي عنصر جي ايٽمن مان ٺهيل هجي. وڌيڪ برقي منفي ايٽمن جا سادا مادا عام طور هڪ ٻئي سان اليڪٽران ونڊين ٿا (هم ظرفيتي بند ٺاهين ٿا). اهي يا ته ننڍا ماليڪيول (جهڙوڪ هائيڊروجن يا آڪسيجن) ٺاهين ٿا، يا اڻمحدود طور ڦهليل وڏيون بناوتون (جهڙوڪ ڪاربان يا سلڪان) ٺاهين ٿا. نوبل گيسون الڳ الڳ ايٽم طور رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو خول اڳ ئي مڪمل آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; الڳ ماليڪيولن يا اڪيلي ايٽمن مان ٺهيل مادا ماليڪيولن جي وچ ۾ ڪمزور ڪشش وارين قوتن، جهڙوڪ [[لنڊن پکيڙ قوت|لنڊن جي پکيڙ واري قوت]]، سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا: ماليڪيولن اندر اليڪٽرانن جي حرڪت سان برقي بار ۾ عارضي اڻبرابريون پيدا ٿين ٿيون. اهي ويجهن ماليڪيولن ۾ به ساڳيون اڻبرابريون پيدا ڪن ٿيون ۽ پاڙيسري ماليڪيولن جي وڏي انگ ۾ اليڪٽرانن جي هم وقت حرڪت جو سبب بڻجن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|title=Intermolecular bonding – van der Waals forces|access-date=17 November 2021|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122154740/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|thumb|right|گرافائيٽ ۽ هيرو، ڪاربان جا ٻه الاٽروپ]]
وڌيڪ برقي مثبت ايٽم عام طور ان جي ابتڙ اليڪٽران وڃائين ٿا، جنهن سان مثبت آئنن جي چوڌاري اليڪٽرانن جو هڪ ”سمنڊ“ ٺهي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هر ايٽم جا ٻاهريان مدار پاڙيسري ايٽمن جي مدارن سان ملي اليڪٽران ونڊين ٿا، جنهن سان وڏن ماليڪيولي مدارن جي اهڙي بناوت ٺهي ٿي، جيڪا سڀني ايٽمن تي پکڙيل هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidemetal&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |title=Metallic Bonding |last=Clark |first=Jim |date=2019 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421105423/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هي منفي بار وارو ”سمنڊ“ سڀني آئنن کي ڇڪي ٿو ۽ انهن کي پاڻ ۾ ٻڌي رکي ٿو. ان کي [[ڌاتوي بند]] چيو وڃي ٿو. اهڙا بند ٺاهيندڙ عنصر اڪثر [[ڌاتو|ڌاتون]] سڏجن ٿا؛ جيڪي اهڙا بند نٿا ٺاهين، انهن کي اڪثر [[غيرڌاتو (ڪيميا)|غيرڌاتو]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڪي عنصر مختلف بناوتن وارا هڪ کان وڌيڪ سادا مادا ٺاهي سگهن ٿا؛ انهن کي [[الاٽروپ|الاٽروپ]] چيو وڃي ٿو. مثال طور، [[هيرو]] ۽ [[گرافائيٽ]] ڪاربان جا ٻه الاٽروپ آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot; /&gt;{{efn|پکيڙ قوتن ۽ ڌاتوي بند جي وچ ۾ حد تدريجي آهي، جيئن آيوني ۽ هم ظرفيتي بند جي وچ ۾ حد آهي. پارو جي ننڍن ڪلسٽرن ۾ ڌاتن جون خاصيتون ظاهر نٿيون ٿين، پر وڏن ڪلسٽرن ۾ ظاهر ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pastor |first1=G. M. |last2=Stampfli |first2=P. |last3=Bennemann |first3=K. |date=1988 |title=On the transition from Van der Waals- to metallic bonding in Hg-clusters as a function of cluster size |url= |journal=Physica Scripta |volume=38 |issue=4 |pages=623–626 |doi=10.1088/0031-8949/38/4/022 |bibcode=1988PhyS...38..623P |s2cid=250842014 }}&lt;/ref&gt;}}

ڪنهن عنصر جو ڌاتوپڻو ان جي اليڪٽرانڪ خاصيتن مان اڳڪٿي ڪري سگهجي ٿو. ڌاتوي يا هم ظرفيتي بند ٺهڻ وقت ايٽمي مدار هڪ ٻئي مٿان اچن ٿا؛ ان سان هڪجهڙي گنجائش وارا بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ [[ماليڪيولي مدار]] ٺهن ٿا. بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائي وڌيڪ هوندي آهي. خالص بندي تڏهن پيدا ٿئي ٿي، جڏهن بند ٺاهيندڙ مدارن ۾ اليڪٽرانن جو انگ، بند ٽوڙيندڙ مدارن جي اليڪٽرانن کان وڌيڪ هجي. تنهنڪري ڌاتوي بند تڏهن ٺهي سگهي ٿو، جڏهن هر ايٽم طرفان غيرمقامي ڪيل اليڪٽرانن جو انگ، مدارن جي ان انگ جي ٻيڻي کان گهٽ هجي، جيڪي هڪ ٻئي مٿان اچڻ ۾ حصو وٺن ٿا. گروپ 1 کان 13 تائين جي عنصرن ۾ اها ئي صورتحال آهي. انهن وٽ ايترا ظرفيتي اليڪٽران به ناهن جو وڏيون هم ظرفيتي بناوتون ٺاهي سگهن، جن ۾ سڀ ايٽم هڪجهڙيون جايون وٺن؛ تنهنڪري انهن مان لڳ ڀڳ سڀ ڌاتوي ٿي وڃن ٿا. استثنا هائيڊروجن ۽ بورون آهن، جن جي آيونائيزيشن توانائي تمام گهڻي آهي. هائيڊروجن هم ظرفيتي H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ماليڪيول ٺاهي ٿو، جڏهن ته بورون ايڪوساهه-رخن واري B&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; ڪلسٽرن تي ٻڌل وڏي هم ظرفيتي بناوت ٺاهي ٿو. ڌاتوءَ ۾ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي سان ملي سگهن ٿيون، جنهن سان هڪڙو بينڊ ٺهي ٿو، جنهن مان اليڪٽران آزاد نموني گذري سگهن ٿا؛ اهڙيءَ طرح بجليءَ جي چالڪت پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref name=Siekierski&gt;Siekierski and Burgess, pp. 60–66&lt;/ref&gt;

[[File:Solid state electronic band structure.svg|thumb|upright=1.6|هيرن جو بلور ٺاهڻ لاءِ ڪاربان ايٽمن کي ويجهو آڻڻ جو خاڪو، جنهن ۾ اليڪٽرانڪ بينڊ بناوت ۽ بينڊ خال جو ٺهڻ ڏيکاريل آهي. ساڄي پاسي وارو خاڪو ايٽمن جي وچ واري وٿيءَ موجب توانائيءَ جون سطحون ڏيکاري ٿو. جڏهن ايٽم هڪ ٻئي کان پري آهن (خاڪي جو ساڄو پاسو)، تڏهن سڀني ايٽمن جا p ۽ s ظرفيتي مدار الڳ الڳ ۽ هڪجهڙي توانائيءَ وارا آهن. پر جڏهن ايٽم ويجهو اچن ٿا (خاڪي جو کاٻو پاسو)، تڏهن انهن جا اليڪٽرانڪ مدار جاءِ ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ لڳن ٿا. مدار ملاوٽ ڪري ''N'' ماليڪيولي مدار ٺاهين ٿا، جن مان هر هڪ جي توانائي مختلف آهي؛ ''N'' بلور ۾ ايٽمن جو انگ آهي. ''N'' ايترو وڏو آهي جو پاڙيسري مدارن جي توانائين جو فرق تمام گهٽ آهي، تنهنڪري انهن کي مسلسل توانائيءَ وارو بينڊ سمجهي سگهجي ٿو. حقيقي هيري بلوري خاني جي ماپ (''a'' سان ظاهر ڪيل) تي ٻه بينڊ ٺهن ٿا، جن کي ظرفيتي ۽ چالڪتي بينڊ چيو وڃي ٿو؛ انهن جي وچ ۾ 5.5&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|اليڪٽران وولٽ]] جو بينڊ خال آهي. (هتي رڳو ظرفيتي 2s ۽ 2p اليڪٽران ڏيکاريا ويا آهن؛ 1s مدار هڪ ٻئي مٿان خاص نٿا اچن، تنهنڪري انهن مان ٺهندڙ بينڊ تمام گهڻو سنها آهن.)]]
گروپ 14 ۾ ڌاتوي ۽ هم ظرفيتي، ٻئي قسم جا بند ٺهي سگهن ٿا. هيري جي بلور ۾ ڪاربان ايٽمن جي وچ ۾ هم ظرفيتي بند مضبوط آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪاربان جو ايٽمي نيم قطر ننڍو آهي ۽ تنهنڪري نيوڪليس اليڪٽرانن کي وڌيڪ مضبوطيءَ سان جهلي ٿو. نتيجي ۾ ٺهندڙ بند ٺاهيندڙ مدار، بند ٽوڙيندڙ مدارن کان گهڻو گهٽ توانائيءَ وارا ٿين ٿا، ۽ انهن جي توانائيءَ ۾ ڪو لاڳاپو يا هم حد نٿو ٿئي؛ تنهنڪري برقي چالڪت ممڪن ناهي: ڪاربان غيرڌاتو آهي. پر وڏن ايٽمن ۾ هم ظرفيتي بند ڪمزور ٿين ٿا ۽ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائيءَ جو فرق گهٽجي ٿو. تنهنڪري سلڪان ۽ جرمنيم جا [[بينڊ خال]] ننڍا آهن ۽ اهي عام حالتن ۾ [[نيم موصل]] آهن: گرميءَ سان توانائي حاصل ڪندڙ اليڪٽران خال پار ڪري سگهن ٿا. (بورون پڻ عام حالتن ۾ نيم موصل آهي.) ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو، تنهنڪري ٽين ۽ سيسو ڌاتو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt; گرمي پد وڌڻ سان سڀ غيرڌاتون ڪنهن نه ڪنهن حد تائين نيم موصل جون خاصيتون ڏيکارين ٿيون؛ اها حد بينڊ خال جي ماپ تي دارومدار رکي ٿي. اهڙيءَ طرح ڌاتو ۽ غيرڌاتو انهن جي برقي چالڪت تي گرمي پد جي اثر سان سڃاڻي سگهجن ٿا: ڌاتوءَ جي چالڪت گرمي پد وڌڻ سان گهٽجي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ گرميءَ جي حرڪت اليڪٽرانن جي آزاد وهڪري کي وڌيڪ ڏکيو بڻائي ٿي)، جڏهن ته غيرڌاتوءَ جي چالڪت وڌي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ اليڪٽران خال پار ڪرڻ لاءِ توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا).&lt;ref name=steudel/&gt;

گروپ 15 کان 17 تائين جي عنصرن وٽ ايترا گهڻا اليڪٽران آهن جو اهي ٽنهي پاسن ۾ ڦهليل وڏا هم ظرفيتي ماليڪيول نٿا ٺاهي سگهن. هلڪن عنصرن ۾ ننڍن ٻن ايٽمن وارن ماليڪيولن جا بند ايترا مضبوط هوندا آهن جو گاڙهي حالت ٺهڻ موافق نٿي ٿئي. تنهنڪري نائٽروجن (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، اڇو فاسفورس ۽ پيلو آرسينڪ (P&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; ۽ As&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)، سلفر ۽ ڳاڙهو سيلينيم (S&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; ۽ Se&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;)، ۽ مستحڪم هلوجن (F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ I&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) آسانيءَ سان ٿورن ايٽمن وارا هم ظرفيتي ماليڪيول ٺاهين ٿا. ڳرا عنصر ڊگهيون زنجيرون (مثال طور ڳاڙهو فاسفورس، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم) يا تهه دار بناوتون (مثال طور گرافائيٽ جي صورت ۾ ڪاربان، ڪارو فاسفورس، ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ) ٺاهڻ جو لاڙو رکن ٿا، جيڪي ٽن بدران هڪ يا ٻن رخن ۾ پکڙيل هونديون آهن. فاسفورس، آرسينڪ ۽ سيلينيم جا الاٽروپ ٻنهي قسمن جي بناوتن ۾ ملي سگهن ٿا، پر ٽنهي عنصرن ۾ ڊگهي زنجيرن وارا الاٽروپ وڌيڪ مستحڪم آهن. اهي بناوتون بند ٺاهڻ لاءِ پنهنجا سڀ مدار استعمال نٿيون ڪن، تنهنڪري انهن ۾ өсөн وڌندڙ توانائيءَ جي ترتيب سان بند ٺاهيندڙ، بند ۾ حصو نه وٺندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ بينڊ موجود ٿين ٿا. گروپ 14 وانگر، ڳرن عنصرن ۾ بينڊ خال ننڍا ٿين ٿا ۽ زنجيرن يا تهن جي وچ ۾ اليڪٽرانن جي آزاد حرڪت ممڪن ٿئي ٿي. مثال طور، ڪارو فاسفورس، ڪارو آرسينڪ، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم ۽ آيوڊين نيم موصل آهن؛ ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ [[نيم ڌاتو]] آهن (اهي لڳ ڀڳ ڌاتو جهڙي چالڪت ڏيکارين ٿا، جنهن ۾ بينڊن جو هم حد تمام ننڍو هوندو آهي)؛ جڏهن ته پولونيم ۽ امڪان آهي ته ايسٽاٽين حقيقي ڌاتو آهن.&lt;ref name=Siekierski/&gt; آخر ۾، فطري طور ملندڙ گروپ 18 جا عنصر سڀ الڳ الڳ ايٽمن جي صورت ۾ رهن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt;{{efn|هي سموري وضاحت معياري دٻاءَ جي حالتن لاءِ آهي. ڪافي وڌيڪ دٻاءَ هيٺ ڪنهن به ٺوس مادي جا بينڊ خال صفر ٿي وڃن ٿا ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو. مثال طور، لڳ ڀڳ 170&amp;nbsp;[[بار (ماپ جو ايڪو)|ڪلوبار]] دٻاءَ تي آيوڊين ڌاتو بڻجي وڃي ٿو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; ۽ [[ڌاتوي هائيڊروجن]] لڳ ڀڳ چاليهه لک فضا جي دٻاءَ تي ٺهڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMinis |first1=J. |last2=Clay |first2=R.C. |last3=Lee |first3=D. |last4=Morales |first4=M.A. |year=2015 |title=Molecular to Atomic Phase Transition in Hydrogen under High Pressure |journal=[[طبعياتي جائزي جا خط|Phys. Rev. Lett.]] |volume=114 |issue=10 |article-number=105305 |doi=10.1103/PhysRevLett.114.105305 |pmid=25815944 |bibcode=2015PhRvL.114j5305M|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; سڀني غيرڌاتن لاءِ قدر ڏسڻ خاطر [[ڌاتوپڻي جو دٻاءُ]] ڏسو.}}

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ ۾ ورهائيندڙ ليڪ لڳ ڀڳ مٿئين کاٻي ڪنڊ کان هيٺئين ساڄي ڪنڊ ڏانهن ترڇي آهي، ۽ انتقالي سلسلو هن ليڪ جي کاٻي پاسي اچي ٿو (ڇاڪاڻ⁠تہ انهن وٽ مدار هڪ ٻئي مٿان اچڻ لاءِ گهڻا موجود آهن). اها ڳالهه توقع موجب آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڌاتوپڻو عام طور برقي مثبت هجڻ ۽ اليڪٽران وڃائڻ جي لاڙي سان لاڳاپيل آهي، جيڪي کاٻي پاسي ۽ هيٺ ويندي وڌن ٿا. تنهنڪري ڌاتن جو انگ غيرڌاتن کان گهڻو وڌيڪ آهي. سرحد جي ويجهو عنصرن جي درجي بندي ڏکي هوندي آهي: انهن جون خاصيتون ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ واريون هونديون آهن، ۽ انهن ۾ ٻنهي قسمن جون ڪي خاصيتون به ٿي سگهن ٿيون. انهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا [[ميٽيلائڊ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هتي ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح کي ان جي سخت طبعياتي معنيٰ، جيڪا بينڊ بناوت سان لاڳاپيل آهي، سان نه ملائڻ گهرجي: طبعياتي لحاظ کان بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hawkes |first1=Stephen J. |date=2001 |title=Semimetallicity? |journal=Journal of Chemical Education |volume=78 |issue=12 |page=1686 |doi=10.1021/ed078p1686|bibcode=2001JChEd..78.1686H }}&lt;/ref&gt;

هيٺيون جدول معياري حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ مستحڪم الاٽروپن کي ڏسي ٿو. پيلي رنگ وارا عنصر سادا مادا ٺاهين ٿا، جن جي بناوت ڌاتوي بند سان چڱيءَ طرح بيان ٿئي ٿي. هلڪي نيري رنگ وارا عنصر وڏيون ڄاري دار هم ظرفيتي بناوتون ٺاهين ٿا، جڏهن ته گهري نيري رنگ وارا عنصر ننڍا هم ظرفيتي بندن وارا ماليڪيول ٺاهين ٿا، جيڪي ڪمزور [[وان ڊير والز قوت|وان ڊير والز قوتن]] سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا. نوبل گيسن کي واڱڻائي رنگ ڏنو ويو آهي: انهن جا ماليڪيول اڪيلا ايٽم آهن ۽ انهن ۾ هم ظرفيتي بند نٿو ٺهي. ڀوري رنگ سان ڏيکاريل خانا انهن عنصرن جا آهن، جيڪي ايتري مقدار ۾ تيار نه ڪيا ويا آهن جو انهن جي سڀ کان مستحڪم الاٽروپن جي بناوت اهڙي نموني سڃاڻي سگهجي. نظرياتي ويچار ۽ موجوده تجرباتي شاهدي ظاهر ڪن ٿا ته جيڪڏهن اهي عنصر گاڙهيون حالتون ٺاهي سگهن ته انهن سڀني ۾ ڌاتوپڻو پيدا ٿيندو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; سواءِ شايد اوگنيسن جي.&lt;ref name=&quot;semiconductor&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=Jan-Michael |last2=Smits |first2=Odile Rosette |first3=Paul |last3=Jerabek |first4=Peter |last4=Schwerdtfeger |date=25 July 2019 |title=Oganesson is a Semiconductor: On the Relativistic Band-Gap Narrowing in the Heaviest Noble-Gas Solids |journal=Angewandte Chemie |volume=58 |issue=40 |pages=14260–14264|doi=10.1002/anie.201908327|pmid=31343819|pmc=6790653}}&lt;/ref&gt;{{efn|عنصرن جي ٺهندڙ بناوتن جا بيان سڄي Greenwood ۽ Earnshaw ۾ موجود آهن. ٻه سرحدي حالتون آهن. آرسينڪ جي سڀ کان مستحڪم صورت بجلي ڌاتوءَ وانگر هلائي ٿي، پر ان ۾ بندي ويجهن پاڙيسري ايٽمن تائين ان مشابه اينٽيموني ۽ بسمٿ جي بناوتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محدود آهي؛&lt;ref&gt;{{cite book |last=Smith |first=J. D. |date=1973 |title=The Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth |publisher=Pergamon Press |page=556 |isbn=}}&lt;/ref&gt; ۽ عام ڌاتن جي ابتڙ، ان ۾ مائع حالت جو ڊگهو دؤر نٿو هجي، بلڪه اهو سڌو ٻاڦ بڻجي ٿو. تنهنڪري ان جي بناوت کي ڄاري دار هم ظرفيتي سمجهڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rayner-Canham |first1=Geoff |last2=Overton |first2=Tina |date=2008 |title=Descriptive Inorganic Chemistry |edition=5th |url= |location=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |page=194 |isbn=978-1-4292-2434-5}}&lt;/ref&gt; [[گرافائيٽ]] جي صورت ۾ ڪاربان پنهنجي تهن جي متوازي ڌاتوي چالڪت ڏيکاري ٿو، پر انهن تهن جي عمودي رخ ۾ نيم موصل آهي. ڪجهه حسابن موجب ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم غيرڌاتوي ٿي سگهن ٿا،&lt;ref name=CRNL/&gt;&lt;ref name=Florez/&gt; پر انهن تي ٿيل تازن تجربن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=superheavy/&gt;&lt;ref name=Ingo/&gt;&lt;ref name=Yakushev/&gt; معياري حالتن ۾ ايسٽاٽين جي ڌاتو بڻجڻ جو حساب ڏنو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Hermann&quot;&gt;{{cite journal
|doi=10.1103/PhysRevLett.111.116404|title=Condensed Astatine: Monatomic and Metallic|year=2013|last1=Hermann|first1=A.|last2=Hoffmann|first2=R.|last3=Ashcroft|first3=N. W.|journal=Physical Review Letters|volume=111|issue=11|pages=116404-1–116404-5|bibcode=2013PhRvL.111k6404H|pmid=24074111}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٽينيسين به اهڙيءَ طرح ڌاتو ٿئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ball |first=Philip |date=13 September 2013 |title=Metallic properties predicted for astatine |url=https://www.chemistryworld.com/news/metallic-properties-predicted-for-astatine/6582.article |work=Chemistry World |location= |access-date=7 April 2023}}&lt;/ref&gt;}}

{{Periodic table (simple substance bonding)}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|لوهه، هڪ ڌاتو
Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|سلفر، هڪ غيرڌاتو
Arsen 1a.jpg|آرسينڪ، اهڙو عنصر جنهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا ميٽيلائڊ چيو وڃي ٿو
&lt;/gallery&gt;

عام طور ڌاتون چمڪدار ۽ ڳاٽيون هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڌاتوي بند جي مضبوطيءَ سبب انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا عام طور وڌيڪ هوندا آهن؛ ۽ گهڻو ڪري اهي چادر ٿيڻ جوڳيون ۽ تار ٿيڻ جوڳيون هونديون آهن (يعني آسانيءَ سان ڇڪجي ۽ شڪل وٺي سگهن ٿيون)، ڇاڪاڻ⁠تہ ايٽم ڌاتوي بند ٽوڙڻ کان سواءِ هڪ ٻئي جي ڀيٽ ۾ حرڪت ڪري سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |title=Metallic Structures |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424070514/https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهي بجلي هلائين ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا اليڪٽران ٽنهي رخن ۾ آزاد نموني حرڪت ڪري سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح اهي گرمي به هلائين ٿيون: اضافي [[حرڪي توانائي]] اليڪٽران کڻي وڃن ٿا ۽ اهي وڌيڪ تيزيءَ سان حرڪت ڪن ٿا. اهي خاصيتون مائع حالت ۾ به برقرار رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ پگھلڻ تي بلوري بناوت ختم ٿي وڃي ٿي، پر ايٽم هڪ ٻئي کي ڇهندا رهن ٿا ۽ ڌاتوي بند برقرار رهي ٿو، جيتوڻيڪ اهو ڪمزور ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot; /&gt; ڌاتون غيرڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; انهن عام قاعدن جا ڪي استثنا آهن: مثال طور، بيرليم، ڪروميم،&lt;ref name=raynercanham/&gt; مينگنيز،&lt;ref name=&quot;Holl&quot;&gt;{{cite book|publisher=Walter de Gruyter|date=1985|edition=91–100 |pages=1110–1117|isbn=978-3-11-007511-3|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|first=Arnold F.|last=Holleman|author2=Wiberg, Egon|author3=Wiberg, Nils|language=de|chapter=Mangan}}&lt;/ref&gt; اينٽيموني،&lt;ref name=&quot;wiberg_holleman&quot;&gt;{{cite book|title=Inorganic chemistry|author=Wiberg, Egon|author2=Wiberg, Nils|author3=Holleman, Arnold Frederick|name-list-style=amp|publisher=Academic Press|date=2001|isbn=978-0-12-352651-9|page=758}}&lt;/ref&gt; بسمٿ&lt;ref name=&quot;CRC&quot;&gt;{{cite book| first = C. R.| last = Hammond| pages = [https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4 4–1&lt;!-- not a range --&gt;]| title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics| edition = 81st| location = Boca Raton (FL, US)| publisher = CRC press| isbn = 978-0-8493-0485-9| date = 2004| url-access = registration| url = https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4}}&lt;/ref&gt; ۽ يورينيم ڀُرڀُرا آهن (هي مڪمل فهرست ناهي)؛&lt;ref name=raynercanham/&gt; ڪروميم انتهائي سخت آهي؛&lt;ref name=r1&gt;{{cite book|editor=G.V. Samsonov|chapter=Mechanical Properties of the Elements|doi=10.1007/978-1-4684-6066-7_7|isbn=978-1-4684-6066-7|url=https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|publisher=IFI-Plenum|place=New York, USA|year=1968|pages=387–446|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123344/https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|archive-date=2 April 2015 |title=Handbook of the Physicochemical Properties of the Elements }}&lt;/ref&gt; گيليم، روبڊيم، سيزيم ۽ پارو ڪمري جي گرمي پد تي يا ان جي ويجهو مائع آهن؛{{efn|ڏسو [[عنصرن جا اَٻرڻ جا نقطا (انگن واري فهرست)]]. غالباً فرانسيئم به ائين آهي، پر ان جي انتهائي عدم استحڪام سبب ان ڳالهه جي تجرباتي تصديق نه ٿي آهي. ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم جا مائع هجڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي،&lt;ref name=&quot;CRNL&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=J.-M. |last2=Smits |first2=O. R. |last3=Kresse |first3=G. |last4=Schwerdtfeger |first4=P. |title=Copernicium is a Relativistic Noble Liquid |journal=Angewandte Chemie International Edition |date=2019 |volume=58|issue=50|pages=17964–17968|doi=10.1002/anie.201906966 |pmid=31596013 |pmc=6916354 |bibcode=2019ACIE...5817964M |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Florez&gt;{{cite journal |last1=Florez |first1=Edison |last2=Smits |first2=Odile R. |last3=Mewes |first3=Jan-Michael |last4=Jerabek |first4=Paul |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2022 |title=From the gas phase to the solid state: The chemical bonding in the superheavy element flerovium |journal=The Journal of Chemical Physics |volume=157 |issue=6 |page=064304 |doi=10.1063/5.0097642|pmid=35963734 |bibcode=2022JChPh.157f4304F |s2cid=250539378 }}&lt;/ref&gt; اهي پارو وانگر هوندا، ۽ تجرباتي شاهدي ظاهر ڪري ٿي ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=&quot;superheavy&quot;&gt;
{{Cite web
|last1=Gäggeler
|first1=H. W.
|year=2007
|title=Gas Phase Chemistry of Superheavy Elements
|url=https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA&amp;M/TexasA&amp;M.pdf
|pages=26–28
|publisher=[[پال شيرر ادارو]]
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220090755/https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA%26M/TexasA%26M.pdf
|archive-date=20 February 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ingo&gt;{{cite news |last=Ingo |first=Peter |date=15 September 2022 |title=Study shows flerovium is the most volatile metal in the periodic table |url=https://phys.org/news/2022-09-flerovium-volatile-metal-periodic-table.html |work=phys.org&lt;!--but provided by GSI Helmholtz--&gt; |location= |access-date=22 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Yakushev&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Lens |first2=L. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=J. |last4=Khuyagbaatar |first5=E. |last5=Jäger |first6=J. |last6=Krier |first7=J. |last7=Runke |first8=H. M. |last8=Albers |first9=M. |last9=Asai |first10=M. |last10=Block |first11=J. |last11=Despotopulos |first12=A. |last12=Di Nitto |first13=K. |last13=Eberhardt |first14=U. |last14=Forsberg |first15=P. |last15=Golubev |first16=M. |last16=Götz |first17=S. |last17=Götz |first18=H. |last18=Haba |first19=L. |last19=Harkness-Brennan |first20=R.-D. |last20=Herzberg |first21=F. P. |last21=Heßberger |first22=D. |last22=Hinde |first23=A. |last23=Hübner |first24=D. |last24=Judson |first25=B. |last25=Kindler |first26=Y. |last26=Komori |first27=J. |last27=Konki |first28=J. V. |last28=Kratz |first29=N. |last29=Kurz |first30=M. |last30=Laatiaoui |first31=S. |last31=Lahiri |first32=B. |last32=Lommel |first33=M. |last33=Maiti |first34=A. K. |last34=Mistry |first35=Ch. |last35=Mokry |first36=K. J. |last36=Moody |first37=Y. |last37=Nagame |first38=J. P. |last38=Omtvedt |first39=P. |last39=Papadakis |first40=V. |last40=Pershina |first41=D. |last41=Rudolph |first42=L. G. |last42=Samiento |first43=T. K. |last43=Sato |first44=M. |last44=Schädel |first45=P. |last45=Scharrer |first46=B. |last46=Schausten |first47=D. A. |last47=Shaughnessy |first48=J. |last48=Steiner |first49=P. |last49=Thörle-Pospiesch |first50=A. |last50=Toyoshima |first51=N. |last51=Trautmann |first52=K. |last52=Tsukada |first53=J. |last53=Uusitalo |first54=K.-O. |last54=Voss |first55=A. |last55=Ward |first56=M. |last56=Wegrzecki |first57=N. |last57=Wiehl |first58=E. |last58=Williams |first59=V. |last59=Yakusheva |display-authors=3 |date=25 August 2022 |title=On the adsorption and reactivity of element 114, flerovium |journal=Frontiers in Chemistry |volume=10 |article-number=976635 |doi=10.3389/fchem.2022.976635 |pmid=36092655 |pmc=9453156 |bibcode=2022FrCh...10.6635Y |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}} ۽ سون جهڙيون [[نجات ڌاتو|نجات ڌاتون]] ڪيميائي طور تمام غيرسرگرم آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1038/376238a0 |title=Why gold is the noblest of all the metals |date=1995 |last1=Hammer |first1=B. |last2=Norskov |first2=J. K. |journal=Nature |volume=376 |issue=6537 |pages=238–240 |bibcode=1995Natur.376..238H|s2cid=4334587 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevB.6.4370 |title=Optical Constants of the Noble Metals |date=1972 |last1=Johnson |first1=P. B. |last2=Christy |first2=R. W. |journal=Physical Review B |volume=6 |issue=12 |pages=4370–4379 |bibcode=1972PhRvB...6.4370J}}&lt;/ref&gt;

غيرڌاتون مختلف خاصيتون ڏيکارين ٿيون. وڏا هم ظرفيتي بلور ٺاهيندڙ عنصرن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا وڌيڪ هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا مضبوط هم ظرفيتي بند ٽوڙڻ لاءِ گهڻي توانائي گهرجي. جيڪي الڳ ماليڪيول ٺاهين ٿا، سي گهڻو ڪري پکيڙ قوتن سبب پاڻ ۾ ٻڌل هوندا آهن؛ اهي قوتون وڌيڪ آسانيءَ سان ٽوڙجن ٿيون، تنهنڪري انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا گهٽ هوندا آهن،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |title=Atomic and Physical Properties of the Period 3 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2018 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422142013/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ انهن مان گهڻا ڪمري جي گرمي پد تي مائع يا گئس هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; غيرڌاتون اڪثر بيچمڪ هونديون آهن. اهي ڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون، سواءِ نوبل گيسن جي، جيڪي گهڻن مادن سان غيرسرگرم آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ٺوس حالت ۾ اهي ڀُرڀُريون هونديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا ايٽم مضبوطيءَ سان پنهنجي جاءِ تي ٻڌل هوندا آهن. اهي گهٽ ڳاٽيون هونديون آهن ۽ بجلي خراب هلائينديون آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ آزاد حرڪت ڪندڙ اليڪٽران ناهن.&lt;ref name=&quot;group4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |title=The Trend From Non-Metal to Metal In the Group 4 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2015 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427234147/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سرحد جي ويجهو بينڊ خال ننڍا آهن، تنهنڪري ان علائقي جا ڪيترائي عنصر نيم موصل آهن، جهڙوڪ سلڪان، جرمنيم،&lt;ref name=&quot;group4&quot; /&gt; ۽ ٽيلوريئم.&lt;ref name=Siekierski/&gt; سيلينيم جي هڪ ڀوري الاٽروپي نيم موصل آهي ۽ هڪ ڳاڙهي الاٽروپي عازل؛ آرسينڪ جي هڪ ڌاتوي ڀوري الاٽروپي، هڪ نيم موصل ڪاري الاٽروپي ۽ هڪ عازل پيلي الاٽروپي آهي (جيتوڻيڪ آخري الاٽروپي عام حالتن ۾ غيرمستحڪم آهي).&lt;ref name=steudel/&gt; هتي به استثنا آهن؛ مثال طور، هيري جي گرمي چالڪت سڀني ڄاتل مادن کان وڌيڪ آهي، ڪنهن به ڌاتوءَ کان به وڌيڪ.&lt;ref name=PNU&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevLett.70.3764 |title=Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond |year=1993 |last1=Wei |first1=Lanhua |last2=Kuo |first2=P. K. |last3=Thomas |first3=R. L. |last4=Anthony |first4=T. R. |last5=Banholzer |first5=W. F. |journal=Physical Review Letters |volume=70 |issue=24 |pages=3764–3767 |pmid=10053956 |bibcode=1993PhRvL..70.3764W}}&lt;/ref&gt;

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي سرحد تي موجود عنصرن جي هڪ جماعت کي عام طور ميٽيلائڊ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان علائقي جا عنصر طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتن ۾ وچٿرا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهن هوندي به، ادب ۾ ان ڳالهه تي اتفاق ناهي ته ڪهڙن عنصرن کي صحيح طور هن جماعت ۾ رکڻ گهرجي. جڏهن اهڙي درجي بندي ڪئي وڃي ٿي ته سلڪان، جرمنيم، آرسينڪ ۽ ٽيلوريئم لڳ ڀڳ هميشه شامل ٿين ٿا، ۽ بورون ۽ اينٽيموني به عام طور شامل ڪيا وڃن ٿا؛ پر گهڻن ذريعن ۾ ٻيا عنصر به شامل ڪيا وڃن ٿا، ۽ اضافي عنصرن جي چونڊ تي اتفاق ناهي؛ ڪجهه ذريعا ته هن فهرست مان ڪي عنصر ڪڍي به ڇڏين ٿا.{{efn|[[ميٽيلائڊن جون فهرستون]] ڏسو. مثال طور، آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي استعمال ڪيل دوراني جدول ۾ پولونيم ميٽيلائڊ آهي،&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; پر رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽريءَ جي جدول ۾ ائين ناهي،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table |title=Periodic Table |date=2021 |website=www.rsc.org |publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=21 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321033913/https://www.rsc.org/periodic-table |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ ''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا]]'' ۾ شامل جدول ميٽيلائڊ يا نيم ڌاتن جو ذڪر ئي نٿي ڪري.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt; هڪ ئي ڪتاب ۾ به درجي بندي بدلجي سگهي ٿي. مثال طور، شيرون ۽ ويسٽن جي ''غيرڌاتي عنصرن جي ڪيميا'' (1966ع) جي صفحي 7 واري دوراني جدول ۾ اينٽيموني کي غيرڌاتو ڏيکاريو ويو آهي، پر صفحي 115 تي ان کي ڌاتو سڏيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sherwin |first1=E. |last2=Weston |first2=G. J. |editor=Spice, J. E. |date=1966 |title=Chemistry of the Non-Metallic Elements |publisher=Pergamon Press |isbn=978-1-4831-3905-0}}&lt;/ref&gt;|name=metalloids}} مثال طور، ٻين سڀني عنصرن جي ابتڙ، جن کي عام طور ميٽيلائڊ يا غيرڌاتو سمجهيو وڃي ٿو، اينٽيموني جي واحد مستحڪم صورت ۾ ڌاتوي چالڪت آهي. ان کان سواءِ، طبعياتي ۽ ڪيميائي روَيي ۾ اهو بسمٿ ۽، وڌيڪ عام طور، ٻين p-بلاڪ ڌاتن سان مشابهت رکي ٿو. ان بنياد تي ڪجهه ليکڪن دليل ڏنو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ بدران ڌاتو قرار ڏيڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref name=raynercanham/&gt;&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;/&gt;&lt;ref name=steudel&gt;{{cite book |last1=Steudel |first1=Ralf |first2=David |last2=Scheschkewitz |date=2020 |title=Chemistry of the Non-Metals |url= |location= |publisher=Walter de Gruyter |pages=154–155, 425, 436 |isbn=978-3-11-057805-8 |quote=In Group 15 of the Periodic Table, as in both neighboring groups, the metallic character increases when going down. More specifically, there is a transition from a purely non-metallic element (N) via elements with nonmetallic and metallic modifications to purely metallic elements (Sb, Bi). This chapter addresses the two elements besides nitrogen, which are clearly nonmetallic under standard conditions: phosphorus and arsenic. The chemistry of arsenic, however, is only briefly described as many of the arsenic compounds resemble the corresponding phosphorus species.}}&lt;/ref&gt; ٻئي پاسي، سيلينيم پنهنجي سڀ کان مستحڪم صورت ۾ ڪجهه نيم موصل خاصيتون رکي ٿو (جيتوڻيڪ ان جا عازل الاٽروپ به آهن)، تنهنڪري دليل ڏنو ويو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ سمجهڻ گهرجي؛&lt;ref name=hawkes/&gt; پر اها ڳالهه فاسفورس لاءِ به درست آهي،&lt;ref name=steudel/&gt; جنهن کي ميٽيلائڊن ۾ شامل ڪرڻ گهڻو گهٽ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.{{efn|name=metalloids}}

==عنصرن جي درجي بندي==
[[File:Simple Periodic Table Chart-en.svg|upright=1.5|thumb|right|دوراني جدول، جنهن ۾ هڪجهڙيون خاصيتون رکندڙ عنصرن جا ڪجهه عام گروهه رنگن سان ڏيکاريل آهن. ذريعن موجب انهن گروهن ۽ انهن جي حدن ۾ ڪجهه فرق آهي.&lt;ref name=&quot;ACS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |title=Periodic Table of Chemical Elements |date=2021 |website=www.acs.org |publisher=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203123434/https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم به انتقالي ڌاتون آهن.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;{{col-begin}}{{col-break}}{{Legend inline|ff9d9d}} [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffdead}} [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffbfff}} [[لينٿينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ff99cc}} [[ايڪٽينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffc0c0}} [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]]{{col-break}}{{Legend inline|cccccc}} [[ٻيون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|cccc99}} [[ميٽيلائڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|a0ffa0}} [[ٻيا غيرڌاتو|ٻيا غيرڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffff99}} [[هلوجن]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|c0ffff}} [[نوبل گئس|نوبل گيسون]]{{col-end}}]]
هڪجهڙو رويو ڏيکاريندڙ عنصرن جي گروهن کي بيان ڪرڻ لاءِ ادب ۾ ڪيترائي اصطلاح استعمال ٿيا آهن. گروپ نالا ”الڪلي ڌاتو“، ”الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو“، ”ٽريئل“، ”ٽيٽريل“، ”پنڪٽوجن“، ”چالڪوجن“، ”هلوجن“ ۽ ”نوبل گئس“ کي آءِ يو پي اي سي مڃي ٿي؛ ٻين گروپن لاءِ انهن جا نمبر يا پهرئين عنصر جو نالو استعمال ڪري سگهجي ٿو (مثال طور، گروپ 6 کي ڪروميم گروپ چيو وڃي ٿو).&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fernelius |first1=W. C. |last2=Loening |first2=Kurt |last3=Adams |first3=Roy M. |date=1971 |title=Names of groups and elements |url= |journal=Journal of Chemical Education |volume=48 |issue=11 |pages=730–731 |doi=10.1021/ed048p730 |bibcode=1971JChEd..48..730F }}&lt;/ref&gt; ڪي ليکڪ p-بلاڪ جي گروپ 13 کان 16 تائين وارن عنصرن کي ڌاتوپڻي جي بنياد تي ورهائين ٿا،&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; جيتوڻيڪ آءِ يو پي اي سي وٽ ان جي ڪا وصف موجود ناهي ۽ نه ئي ان ڳالهه تي صحيح اتفاق آهي ته ڪهڙن عنصرن کي ڌاتو، غيرڌاتو يا نيم ڌاتو (جن کي ڪڏهن ميٽيلائڊ به چيو وڃي ٿو) سمجهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ان ڳالهه تي به اتفاق ناهي ته انتقالي ڌاتن کان پوءِ ايندڙ ڌاتن کي ڪهڙو نالو ڏجي؛ ”انتقالي دور کان پوءِ واري ڌاتو“ ۽ ”گهٽ درجي واري ڌاتو“ انهن ممڪن نالن مان آهن، جيڪي استعمال ٿيا آهن. ڪي اعليٰ درجي جا ڪتاب ڪڏهن ڪڏهن گروپ 12 جي عنصرن کي انتقالي ڌاتن مان خارج ڪن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جون ڪيميائي خاصيتون ڪافي مختلف ٿي سگهن ٿيون؛ پر اهو عام طور مڃيل طريقو ناهي،&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Jensen |first1=William B. |year=2003 |title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table |journal=Journal of Chemical Education |volume=80 |issue=8 |pages=952–961 |doi=10.1021/ed080p952 |bibcode=2003JChEd..80..952J |url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |access-date=6 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611152417/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |archive-date=11 June 2010 }}&lt;/ref&gt; ۽ آءِ يو پي اي سي هن کي پنهنجي ''ڪيميائي ناليڪاريءَ جي اصولن'' ۾ في الحال قابل قبول عمل طور بيان نٿي ڪري.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. J. |date=2011 |title=Principles of Chemical Nomenclature |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/12/Principles_Leigh2011-compressed.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page=9 |isbn=978-1-84973-007-5}}&lt;/ref&gt;

”لينٿينائيڊ“ مان مراد La–Lu جا عنصر آهن، جيڪي سڀ هڪ ٻئي سان تمام گهڻو مشابه آهن: تاريخي طور هن اصطلاح ۾ رڳو Ce–Lu شامل هئا، پر عام استعمال موجب لينٿينم به شامل ٿي ويو.&lt;ref name=IUPAC/&gt; ”[[نادر زميني عنصر|نادر زميني عنصرن]]“ (يا نادر زميني ڌاتن) ۾ لينٿينائيڊن سان گڏ اسڪينڊيم ۽ اٽريم به شامل ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ”ايڪٽينائيڊ“ مان مراد Ac–Lr جا عنصر آهن (تاريخي طور Th–Lr)،&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; جيتوڻيڪ هن گروهه ۾ خاصيتن جو فرق، لينٿينائيڊن جي اندروني فرق کان گهڻو وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; ابهام کان بچڻ لاءِ آءِ يو پي اي سي ”لينٿينوئيڊ“ ۽ ”ايڪٽينوئيڊ“ نالن جي سفارش ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ”ـائيڊ“ پڇاڙي عام طور منفي آئن ظاهر ڪري ٿي؛ تنهن هوندي به ”لينٿينائيڊ“ ۽ ”ايڪٽينائيڊ“ اڃا عام استعمال ۾ آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي d-بلاڪ جا عنصر مڃڻ جي وڌندڙ قبوليت سان، ڪجهه ليکڪن لينٿينائيڊن جي وصف La–Yb ۽ ايڪٽينائيڊن جي وصف Ac–No طور ڏيڻ شروع ڪئي، جيڪا ايف-بلاڪ سان ٺهڪي اچي ٿي.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.webelements.com/ |title=WebElements |last=Winter |first=Mark |date=1993–2022 |website= |publisher=The University of Sheffield and WebElements Ltd, UK |access-date=5 December 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cowan |first=Robert D. |date=1981 |title=The Theory of Atomic Structure and Spectra |url= |location= |publisher=University of California Press |page=598 |isbn=978-0-520-90615-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Villar |first1=G. E. |date=1966 |title=A suggested modification to the periodic chart |url= |journal=Journal of Inorganic and Nuclear Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=25–29 |doi=10.1016/0022-1902(66)80224-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sacotton&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=S. A. |date=1996 |title=After the actinides, then what? |url= |journal=Chemical Society Reviews |volume=25 |issue=3 |pages=219–227 |doi=10.1039/CS9962500219 }}&lt;/ref&gt; ”ٽرانس-ايڪٽينائيڊ“ يا ”[[فوق ڳرا عنصر|فوق ڳرا عنصر]]“ ايڪٽينائيڊن کان اڳتي وارا ٿوري ڄمار وارا عنصر آهن. انهن جي شروعات لارينسيم يا رٿرفورڊيم کان سمجهي ويندي آهي (ان تي مدار آهي ته ايڪٽينائيڊن جي پڄاڻي ڪٿي مڃجي).&lt;ref name=sacotton/&gt;&lt;ref name=Neve&gt;{{cite journal |last1=Neve |first1=Francesco |date=2022 |title=Chemistry of superheavy transition metals |url= |journal=Journal of Coordination Chemistry |volume=75 |issue=17–18 |pages=2287–2307 |doi=10.1080/00958972.2022.2084394 |s2cid=254097024 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Mingos&gt;{{cite book |last=Mingos |first=Michael |author-link=Michael Mingos |date=1998 |title=Essential Trends in Inorganic Chemistry |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=387 |isbn=978-0-19-850109-1}}&lt;!--هتي &quot;فوق ڳرو&quot; بدران &quot;ٽرانس-ايڪٽينائيڊ&quot; اصطلاح استعمال ٿيل آهي--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005134013/https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-date=5 October 2023 |title=A New Era of Discovery: the 2023 Long Range Plan for Nuclear Science |publisher=U.S. Department of Energy |date=October 2023 |via=OSTI |access-date=20 October 2023 |quote=Superheavy elements (''Z'' &gt; 102) are teetering at the limits of mass and charge.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite arXiv|last=Kragh|first=Helge|date=2017|title=The search for superheavy elements: Historical and philosophical perspectives|eprint=1708.04064|class=physics.hist-ph}}&lt;/ref&gt;

ڪيترين ٻين درجي بندين جا نالا به آهن، جيڪي مختلف علمي شعبن ۾ ضرورت موجب استعمال ٿين ٿا. ستارن جي طبعيات ۾ ”ڌاتو“ مان مراد هر اهو عنصر آهي، جنهن جو ايٽمي عدد 2 کان وڏو هجي، يعني هائيڊروجن ۽ هيليم کان سواءِ ٻيا سڀ عنصر.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |title=Metallicity of stars |last=Theuns |first=Tom |website=icc.dur.ac.uk |publisher=Durham University |access-date=27 March 2021 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927160927/https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح جي طبعيات ۾ معنيٰ، ڪيميا ۾ ان جي معنيٰ کان مختلف آهي: طبعياتي وصفن موجب بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book
|first=Gerald
|last=Burns
|title=Solid State Physics
|date=1985
|publisher=Academic Press, Inc.
|isbn=978-0-12-146070-9
|pages=339–40}}&lt;/ref&gt; ڪي اصطلاح وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، پر انهن جي ڪا تمام رسمي وصف ناهي؛ مثال طور ”[[ڳري ڌاتو|ڳري ڌاتو]]“، جنهن جون ايتريون گهڻيون معنائون ڏنيون ويون آهن جو ان اصطلاح تي ”عملي طور بي معنيٰ“ هجڻ جي تنقيد ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Duffus |first1=John H. |date=2002 |title=&quot;Heavy Metals&quot;–A Meaningless Term? |url=https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=74 |issue=5 |pages=793–807 |doi=10.1351/pac200274050793 |s2cid=46602106 |access-date=27 March 2021 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411012337/https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اصطلاحن جو دائرو مختلف ليکڪن وٽ گهڻو بدلجي ٿو. مثال طور، آءِ يو پي اي سي موجب نوبل گيسن ۾ سڄو گروپ شامل آهي، جنهن ۾ انتهائي تابڪار فوق ڳرو عنصر اوگنيسن به اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Koppenol|first=W.|date=2016|title=How to name new chemical elements|journal=Pure and Applied Chemistry|publisher=DeGruyter|doi=10.1515/pac-2015-0802 |hdl=10045/55935|s2cid=102245448|url=https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|hdl-access=free|access-date=15 August 2021|archive-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511193435/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پر فوق ڳرن عنصرن جي ماهرن ۾ ائين گهٽ ڪيو ويندو آهي: هن صورت ۾ ”نوبل گئس“ مان عام طور گروپ جي هلڪن عنصرن جو غيرسرگرم رويو مراد ورتو ويندو آهي. حسابن موجب اوگنيسن اضافيتي اثرن سبب گهڻو غيرسرگرم نه هجڻ گهرجي، ۽ جيڪڏهن ان کي وڏي مقدار ۾ تيار ڪري سگهجي ته شايد اهو ڪمري جي گرمي پد تي گئس به نه هجي؛ تنهنڪري هن حوالي سان ان جي نوبل گئس هجڻ تي اڪثر سوال اٿاريو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Roth |first1=Klaus |date=3 April 2018 |title=Is Element 118 a Noble Gas? |url=https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |journal=Chemie in unserer Zeit |doi=10.1002/chemv.201800029 |access-date=27 March 2021 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302084128/https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن ملڪن جي لحاظ کان به اصطلاحي فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو: جاپان ۾ الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن ۾ اڪثر بيرليم ۽ ميگنيشيم شامل ناهن ڪيا ويندا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو رويو گروپ 2 جي ڳرن ڌاتن کان مختلف آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |title=【お知らせ】高等学校化学で用いる用語に関する提案（1）への反応 |author=The Chemical Society of Japan |date=25 January 2018 |website=www.chemistry.or.jp |publisher=The Chemical Society of Japan |access-date=3 April 2021 |quote=「12．アルカリ土類金属」の範囲についても，△を含めれば，すべての教科書で提案が考慮されている。歴史的には第4 周期のカルシウム以下を指していた用語だったが，「周期表の2 族に対応する用語とする」というIUPAC の勧告1）に従うのは現在では自然な流れだろう。 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516062728/https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
{{Main|دوراني جدول جي تاريخ}}

{{See also|ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست}}
===ابتدائي تاريخ===
1817ع ۾ جرمن طبعيات دان [[يوهان وولفگانگ ڊوبيرائنر]] عنصرن جي درجي بنديءَ جي ابتدائي ڪوششن مان هڪ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Wurzer|first1=Ferdinand|title=Auszug eines Briefes vom Hofrath Wurzer, Prof. der Chemie zu Marburg|journal=Annalen der Physik|date=1817|volume=56|issue=7|pages=331–334|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|trans-title=Excerpt of a letter from Court Advisor Wurzer, Professor of Chemistry at Marburg|language=de|doi=10.1002/andp.18170560709|bibcode=1817AnP....56..331.|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024621/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|url-status=live|url-access=subscription}} ڊوبيرائنر ڏٺو ته اسٽرونشيم جون خاصيتون ڪيلشيم ۽ بيريم جي خاصيتن جي وچ واريون هيون.&lt;/ref&gt; 1829ع ۾ هن معلوم ڪيو ته ڪي عنصر ٽن ٽن جي گروهن ۾ رکي سگهجن ٿا، ۽ هر گروهه جي عنصرن جون خاصيتون هڪ ٻئي سان لاڳاپيل هونديون آهن. هن انهن گروهن کي [[ڊوبيرائنر جون ٽريون|ٽريون]] نالو ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Döbereiner|first1=J. W.|title=Versuch zu einer Gruppirung der elementaren Stoffe nach ihrer Analogie|journal=Annalen der Physik und Chemie|date=1829|volume=15|issue=2|pages=301–307|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|series=2nd series|trans-title=An attempt to group elementary substances according to their analogies|language=de|bibcode=1829AnP....91..301D|doi=10.1002/andp.18290910217|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024625/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|url-status=live}} هن مضمون جي انگريزي ترجمي لاءِ ڏسو: [https://web.lemoyne.edu/~giunta/dobereiner.html Johann Wolfgang Döbereiner: &quot;An Attempt to Group Elementary Substances according to Their Analogies&quot; (Lemoyne College (Syracuse, New York, USA))] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190309161429/https://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/dobereiner.html |date=9 March 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Horvitz |first=L.|title=Eureka!: Scientific Breakthroughs That Changed The World |year=2002 |publisher=John Wiley |location=New York|isbn=978-0-471-23341-1 |oclc=50766822 |page=43|bibcode=2001esbt.book.....H}}&lt;/ref&gt; ڪلورين، برومين ۽ آيوڊين هڪ ٽريو ٺاهيندا هئا؛ اهڙيءَ طرح ڪيلشيم، اسٽرونشيم ۽ بيريم؛ ليٿيم، سوڊيم ۽ پوٽاشيم؛ ۽ سلفر، سيلينيم ۽ ٽيلوريئم پڻ ٽريون ٺاهيندا هئا.&lt;ref&gt;Scerri, p. 47&lt;/ref&gt; مختلف ڪيميا دانن هن جي ڪم کي اڳتي وڌايو ۽ عنصرن جي ننڍن گروهن ۾ وڌيڪ لاڳاپا ڳولي لڌا. پر اهي اهڙو هڪڙو خاڪو ٺاهي نه سگهيا، جنهن ۾ اهي سڀ عنصر اچي وڃن.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ball|first=P.|author-link=Philip Ball|title=The Ingredients: A Guided Tour of the Elements |location=Oxford|publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=978-0-19-284100-1|page=100}}&lt;/ref&gt;

[[File:Newlands periodiska system 1866.png|thumb|right|upright=1.5|1866ع ۾ نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.|alt=نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.]]
[[جان نيو لينڊز (ڪيميا دان)|جان نيو لينڊز]] فيبروري 1863ع ۾ ''ڪيميڪل نيوز'' ۾ ڪيميائي عنصرن جي وچ ۾ دوريت بابت هڪ خط شايع ڪيو.&lt;ref name=EB1911&gt;{{cite EB1911 |wstitle=Newlands, John Alexander Reina |volume=19 |page=515}}&lt;/ref&gt; 1864ع ۾ هن ساڳئي رسالي ۾ هڪ مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ ڏيکاريائين ته جيڪڏهن عنصرن کي سندن ايٽمي وزن موجب ترتيب ڏجي ته لڳاتار انگ وارا عنصر اڪثر يا ته هڪ ئي گروپ ۾ اچن ٿا يا مختلف گروپن ۾ هڪجهڙيون جايون والارين ٿا. هن اهو به ڄاڻايو ته هن ترتيب ۾ ڪنهن هڪ عنصر کان شروع ڪندي هر اٺون عنصر پهرئين عنصر جي ڪنهن نه ڪنهن نموني ورجاءَ وانگر آهي، جيئن موسيقيءَ ۾ آڪٽو جو اٺون سُر؛ هن ان کي ”آڪٽيوَ جو قانون“ چيو.&lt;ref name=EB1911/&gt; پر نيو لينڊز جو ٺاهيل قاعدو رڳو مکيه گروپ جي عنصرن لاءِ چڱيءَ طرح ڪم ڪندو هو ۽ ٻين عنصرن جي صورت ۾ ان کي وڏيون مشڪلاتون پيش آيون.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

جرمن ڪيميا دان [[لوٿار ميئر]] ڏٺو ته ڪيميائي ۽ طبعياتي خاصيتن جا هڪجهڙا سلسلا باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿا. سندس چوڻ موجب، جيڪڏهن ايٽمي وزن کي عمودي محور ۽ ايٽمي حجم کي افقي محور تي ڏيکارجي ته حاصل ٿيندڙ وڪڙ ۾ وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ قدرن جو سلسلو ظاهر ٿيندو؛ سڀ کان وڌيڪ [[برقي مثبت]] عنصر، پنهنجي ايٽمي وزن جي ترتيب سان، وڪڙ جي چوٽين تي ايندا. 1864ع ۾ سندس هڪ ڪتاب شايع ٿيو، جنهن ۾ 28 عنصرن تي ٻڌل دوراني جدول جو هڪ ابتدائي روپ هو. ان ۾ عنصرن کي سندن [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] موجب ڇهن خاندانن ۾ ورهايو ويو هو؛ پهريون ڀيرو عنصرن کي ظرفيت جي بنياد تي گروهه بڻايو ويو. ان وقت تائين ايٽمي وزن موجب عنصرن کي منظم ڪرڻ جون ڪوششون ايٽمي وزنن جي غلط ماپن سبب رڪجي ويون هيون.&lt;ref name=&quot;Meyer table&quot;&gt;Meyer, Julius Lothar; Die modernen Theorien der Chemie (1864); [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 table on page 137] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102050414/https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 |date=2 January 2019 }}&lt;/ref&gt; 1868ع ۾ هن پنهنجي جدول ۾ ترميم ڪئي، پر اها ترميم سندس وفات کان پوءِ رڳو مسودي جي صورت ۾ شايع ٿي.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 106–108&lt;/ref&gt;

===مينڊيليئف===
{{multiple image
| total_width       = 400
| align             = right
| image1            = 1869-periodic-table.jpg
| caption1          = 1869ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
| image2            = Mendelejevs periodiska system 1871.png
| caption2          = 1871ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
}}

حتمي اڳڀرائي روسي ڪيميا دان [[دمتري مينڊيليئف]] ڪئي. جيتوڻيڪ ٻين ڪيميا دانن، جن ۾ ميئر به شامل هو، لڳ ڀڳ ساڳئي وقت دوراني نظام جا ڪي ٻيا روپ ڳولي لڌا هئا، پر مينڊيليئف پنهنجي نظام کي تيار ڪرڻ ۽ ان جي حمايت ڪرڻ لاءِ سڀ کان وڌيڪ پرعزم هو؛ ۽ سندس نظام ئي سائنسي برادريءَ تي سڀ کان وڌيڪ اثرانداز ٿيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 113&lt;/ref&gt; 17 فيبروري 1869ع (گريگورين ڪئلينڊر موجب 1 مارچ 1869ع) تي مينڊيليئف عنصرن کي ترتيب ڏيڻ ۽ انهن جو ايٽمي وزنن موجب مقابلو ڪرڻ شروع ڪيو. هن ڪجهه عنصرن سان شروعات ڪئي، ۽ ڏينهن گذرڻ سان سندس نظام وڌي اڪثر ڄاتل عنصرن کي شامل ڪرڻ لڳو. جڏهن هن کي هڪ باقاعده ترتيب ملي، ته سندس ڇپيل جدول مئي 1869ع ۾ روسي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي رسالي ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot;&gt;Scerri, pp. 117–123&lt;/ref&gt; جڏهن ڪي عنصر نظام ۾ ٺهڪندا نظر نه آيا، ته هن بي ڊپ ٿي اڳڪٿي ڪئي ته يا ته ظرفيت يا ايٽمي وزن غلط ماپيو ويو آهي، يا وري ڪو اڃا تائين نه دريافت ٿيل عنصر موجود آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; 1871ع ۾ مينڊيليئف هڪ ڊگهو مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ سندس جدول جو نئون روپ ۽ اڻڄاتل عنصرن بابت واضح اڳڪٿيون شامل هيون. هن اهڙن ٽن اڻڄاتل عنصرن جون خاصيتون تفصيل سان بيان ڪيون، جيڪي بورون، المونيم ۽ سلڪان جا ان وقت غائب ڳرا مشابه عنصر هئا؛ هن انهن جا نالا ايڪا-بورون، ايڪا-المونيم ۽ ايڪا-سلڪان رکيا (”ايڪا“ سنسڪرت ۾ ”هڪ“ لاءِ آهي).&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mendeleev1871&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Mendeleev
|first1=D.
|title=The natural system of elements and its application to the indication of the properties of undiscovered elements
|journal=Journal of the Russian Chemical Society
|date=1871
|volume=3
|pages=25–56
|url=https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
|access-date=23 August 2017
|language=ru
|archive-date=13 August 2017
|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813142644/https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
}}&lt;/ref&gt;{{rp|45}}

1875ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[پال-ايميل لڪوڪ ڊي بوابدراں]]، مينڊيليئف جي اڳڪٿيءَ کان اڻواقف هوندي، معدني [[سفيلرائيٽ]] جي هڪ نموني مان نئون عنصر دريافت ڪيو ۽ ان جو نالو گيليم رکيو. هن عنصر کي الڳ ڪيو ۽ ان جون خاصيتون معلوم ڪرڻ شروع ڪيون. مينڊيليئف، ڊي بوابدراں جو مضمون پڙهي، کيس خط لکيو ۽ دعويٰ ڪئي ته گيليم سندس اڳڪٿي ڪيل ايڪا-المونيم آهي. جيتوڻيڪ لڪوڪ ڊي بوابدراں شروع ۾ شڪ ۾ هو ۽ کيس لڳو ته مينڊيليئف سندس دريافت جو ڪريڊٽ وٺڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، پر پوءِ هن مڃيو ته مينڊيليئف جي ڳالهه درست هئي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 149&lt;/ref&gt; 1879ع ۾ سويڊني ڪيميا دان [[لارس فريڊرڪ نيلسن]] هڪ نئون عنصر دريافت ڪيو، جنهن جو نالو اسڪينڊيم رکيائين: اهو ايڪا-بورون نڪتو. ايڪا-سلڪان 1886ع ۾ جرمن ڪيميا دان [[ڪليمنس ونڪلر]] کي مليو، جنهن ان جو نالو جرمنيم رکيو. گيليم، اسڪينڊيم ۽ جرمنيم جون خاصيتون مينڊيليئف جي اڳڪٿين سان ٺهڪندڙ هيون.&lt;ref&gt;Scerri, p. 151–2&lt;/ref&gt; 1889ع ۾ لنڊن جي رائل انسٽيٽيوشن ۾ فاراڊي ليڪچر دوران مينڊيليئف چيو ته کيس اميد نه هئي ته هو ايترو وقت زنده رهندو جو ”انهن جي دريافت کي برطانيا جي ڪيميڪل سوسائٽيءَ آڏو دوراني قانون جي درستي ۽ عموميت جي تصديق طور بيان ڪري سگهي.“&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rouvray|first=R.|url=https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|title=Dmitri Mendeleev|website=New Scientist|access-date=19 April 2020|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074119/https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ نوبل گيسن جي دريافت، جنهن جي مينڊيليئف اڳڪٿي نه ڪئي هئي، پوءِ به سندس نظام ۾ آسانيءَ سان ٺهڪي آئي ۽ اٺين مکيه گروپ طور شامل ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;Scerri164&quot;&gt;Scerri, pp. 164–169&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به، مينڊيليئف کي ڄاتل لينٿينائيڊن کي پنهنجي نظام ۾ ٺهڪائڻ ۾ ڪجهه ڏکيائي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٻين عنصرن وانگر ظرفيتن جي دوراني تبديلي نظر نه ايندي هئي. گهڻي تحقيق کان پوءِ، چيڪ ڪيميا دان [[بوھوسلاو براونر]] 1902ع ۾ تجويز ڏني ته سڀني لينٿينائيڊن کي دوراني جدول جي هڪ ئي گروپ ۾ رکي سگهجي ٿو. هن هن کي ”اسٽرائڊ مفروضو“ نالو ڏنو، جيڪو فلڪياتي مشابهت تي ٻڌل هو: جيئن مريخ ۽ مشتري جي وچ ۾ هڪ اڪيلو سيارو نه، پر [[اسٽرائڊ پٽو]] آهي، تيئن اٽريم جي هيٺان واري جاءِ کي هڪ عنصر بدران سڀني لينٿينائيڊن والارڻ گهرجي.&lt;ref name=Thyssen /&gt;

===ايٽمي عدد===
[[File:Extended periodic table van den Broek.jpg|thumb|right|upright=1.6|انتونيس وان ڊين بروڪ جو دوراني جدول]]
ايٽم جي اندروني بناوت جي جاچ ٿيڻ کان پوءِ، 1913ع ۾ شوقيه ڊچ طبعيات دان [[انتونيس وان ڊين بروڪ]] تجويز ڏني ته نيوڪليائي بار دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ طئي ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Marshall |first1=J.L. |last2=Marshall |first2=V.R. |date=2010 |title=Rediscovery of the Elements: Moseley and Atomic Numbers |pages=42–47 |magazine=The Hexagon |volume=101 |issue=3 |publisher=[[الفا چي سگما]] |s2cid=94398490 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf |access-date=15 August 2021 |archive-date=16 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716215907/https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=broek&gt;{{cite journal|author=van den Broek, A. |journal=Physikalische Zeitschrift|volume= 14|year=1913|pages=32–41|title=Die Radioelemente, das periodische System und die Konstitution der Atom}}&lt;/ref&gt; نيوزيلينڊ جي طبعيات دان [[ارنسٽ ردرفورڊ]] هن نيوڪليائي بار لاءِ ”ايٽمي عدد“ جي اصطلاح جوڙيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 185&lt;/ref&gt; وان ڊين بروڪ پنهنجي شايع ٿيل مضمون ۾ پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول ڏيکاريو، جنهن ۾ عنصرن کي انهن جي اليڪٽرانن جي انگ موجب ترتيب ڏنو ويو هو.&lt;ref name=broek/&gt; ردرفورڊ 1914ع جي پنهنجي مضمون ۾ تصديق ڪئي ته بوهر، وان ڊين بروڪ جي راءِ قبول ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Rutherford, E. |journal=Phil. Mag.|volume= 27|pages= 488–499|year=1914|quote=This has led to an interesting suggestion by van Broek that the number of units of charge on the nucleus, and consequently the number of external electrons, may be equal to the number of the elements when arranged in order of increasing atomic weight. On this view, the nucleus charges of hydrogen, helium, and carbon are 1, 2, 6 respectively, and so on for the other elements, provided there is no gap due to a missing element. This view has been taken by Bohr in his theory of the constitution of simple atoms and molecules.|url=https://atomfizika.elte.hu/akos/orak/archive/atfsz/atom/rutherford_atom13.pdf|doi=10.1080/14786440308635117|title=LVII. The structure of the atom}}&lt;/ref&gt;

ساڳئي سال انگريز طبعيات دان [[هينري موزلي]]، [[ايڪس-ري اسپيڪٽروسڪوپي]] استعمال ڪندي، وان ڊين بروڪ جي تجويز جي تجرباتي تصديق ڪئي. موزلي المونيم کان سون تائين هر عنصر جو نيوڪليائي بار ماپيو ۽ ڏيکاريو ته مينڊيليئف جي ترتيب حقيقت ۾ نيوڪليائي بار جي وڌندڙ ترتيب سان عنصرن کي رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Periodic Kingdom |author=Atkins, P. W. |author-link=P. W. Atkins |publisher=HarperCollins Publishers, Inc. |year=1995 |page=[https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 87] |isbn=978-0-465-07265-1 |url=https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 }}&lt;/ref&gt; نيوڪليائي بار پروٽانن جي انگ جي برابر آهي ۽ هر عنصر جو ايٽمي عدد (''Z'') طئي ڪري ٿو. ايٽمي عدد استعمال ڪرڻ سان عنصرن لاءِ واضح ۽ صحيح عددن تي ٻڌل ترتيب ملي. موزلي جي تحقيق ايٽمي وزن ۽ ڪيميائي خاصيتن جي وچ ۾ تضادن کي فوراً حل ڪيو؛ اهڙا ڪيس ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جا هئا، جتي ايٽمي عدد وڌي ٿو پر ايٽمي وزن گهٽجي ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; جيتوڻيڪ موزلي جلد ئي پهرين عالمي جنگ ۾ مارجي ويو، سويڊني طبعيات دان [[مانّي سيگبان]] سندس ڪم کي يورينيم تائين جاري رکيو ۽ ثابت ڪيو ته ان وقت ڄاتل عنصرن مان سڀ کان وڏو ايٽمي عدد (92) يورينيم جو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Egdell |first1=Russell G. |last2=Bruton |first2=Elizabeth |date=2020 |title=Henry Moseley, X-ray spectroscopy and the periodic table |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=378 |issue=2180 |doi=10.1002/chem.202004775|pmid=32811359 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; موزلي ۽ سيگبان جي تحقيق جي بنياد تي اهو به معلوم ٿيو ته اڃا نه دريافت ٿيل عنصر ڪهڙن ايٽمي عددن سان لاڳاپيل آهن: 43، 61، 72، 75، 85 ۽ 87.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; (عنصر 75 حقيقت ۾ جاپاني ڪيميا دان [[ماسٽڪا اوگاوا]] 1908ع ۾ ئي دريافت ڪيو هو ۽ ان جو نالو ”نيپونيم“ رکيو هئائين، پر هن غلطيءَ سان ان کي 75 بدران عنصر 43 قرار ڏنو؛ تنهنڪري سندس دريافت کي عام طور گهڻي دير تائين تسليم نه ڪيو ويو. عنصر 75 جي موجوده طور قبوليل دريافت 1925ع ۾ ٿي، جڏهن [[والٽر نوڊاڪ]]، [[آئيدا ٽاڪي]] ۽ [[اوٽو برگ (سائنس دان)|اوٽو برگ]] ان کي الڳ الڳ ٻيهر دريافت ڪيو ۽ موجوده نالو [[رينيم]] ڏنائون.)&lt;ref name=nipponium2022&gt;{{cite journal |last1=Hisamatsu |first1=Yoji |last2=Egashira |first2=Kazuhiro |first3=Yoshiteru |last3=Maeno |date=2022 |title=Ogawa's nipponium and its re-assignment to rhenium |journal=Foundations of Chemistry |volume=24 |issue= |pages=15–57 |doi=10.1007/s10698-021-09410-x |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي طبعيات جي شروعات سان [[آئسوٽوپ|آئسوٽوپن]] جي صورتحال به واضح ٿي. قديم تابڪار عنصرن ٿوريم ۽ يورينيم جي [[زوال سلسلو|زوال سلسلن]] ۾ جلد ئي اهڙا ڪيترائي ظاهري نوان عنصر نظر آيا، جن جا ايٽمي وزن مختلف هئا پر ڪيميائي خاصيتون بلڪل ساڳيون هيون. 1913ع ۾ [[فريڊرڪ سوڊي]] هن صورتحال لاءِ ”آئسوٽوپ“ جو اصطلاح جوڙيو ۽ آئسوٽوپن کي ساڳئي ڪيميائي عنصر جون رڳو مختلف صورتون سمجهيو. ان سان ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جهڙا تضاد به وڌيڪ واضح ٿيا: ٽيلوريئم جي فطري آئسوٽوپي بناوت، آيوڊين جي ڀيٽ ۾ ڳرن آئسوٽوپن ڏانهن وڌيڪ مائل آهي، پر ٽيلوريئم جو ايٽمي عدد گهٽ آهي.&lt;ref name=7elements&gt;{{cite book |last=Scerri |first=Eric |date=2013 |title=A Tale of Seven Elements |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=47–53, 115 |isbn=978-0-19-539131-2}}&lt;/ref&gt;

===اليڪٽرانڪ خول===
ڊنمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]]، [[ميڪس پلانڪ]] جو ڪوانٽائيزيشن وارو خيال ايٽم تي لاڳو ڪيو. هن نتيجو ڪڍيو ته اليڪٽرانن جي توانائيءَ جون سطحون ڪوانٽائيز ٿيل آهن: رڳو ڪجهه الڳ مستحڪم توانائي حالتون ممڪن آهن. پوءِ بوهر اليڪٽرانڪ ترتيبن وسيلي دوريت کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي. 1913ع ۾ هن اندازو لڳايو ته عنصرن جون ڪيميائي خاصيتون ٻاهريان اليڪٽران طئي ڪن ٿا.&lt;ref&gt;هيٺ ڏنل 1913ع جي مضمون واري بوهر جي جدول ڏسو.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt; 1913ع ۾ هن ڪوانٽم ايٽم جي بنياد تي پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪيو.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt;

بوهر 1913ع ۾ پنهنجي اليڪٽرانڪ خولن کي ”رِنگ“ چيو: سندس سياري جهڙي ايٽمي نموني ۾ ان وقت خولن اندر ايٽمي مدار جو تصور موجود نه هو. بوهر پنهنجي مشهور 1913ع واري مضمون جي ٽئين حصي ۾ وضاحت ڪئي ته هڪ خول ۾ اليڪٽرانن جو وڌ ۾ وڌ انگ اٺ آهي. هن لکيو: ”وڌيڪ اهو به ڏسون ٿا ته ''n'' اليڪٽرانن وارو حلقو، ''ne'' بار واري نيوڪليس جي چوڌاري هڪ ئي رِنگ ۾ تڏهن ئي گردش ڪري سگهي ٿو، جڏهن ''n'' &lt; 8 هجي.“ ننڍن ايٽمن لاءِ اليڪٽرانڪ خول هن ريت ڀرجن ٿا: ”اليڪٽرانن جا رِنگ تڏهن ئي گڏ ٿيندا، جڏهن انهن ۾ اليڪٽرانن جو انگ برابر هوندو؛ تنهنڪري اندرين رِنگن ۾ اليڪٽرانن جا انگ رڳو 2، 4 يا 8 ٿي سگهن ٿا.“ پر وڏن ايٽمن ۾ سڀ کان اندرين خول ۾ اٺ اليڪٽران هوندا: ”ٻئي پاسي، عنصرن جو دوراني نظام زور سان ظاهر ڪري ٿو ته نيون ۾ ئي ''N'' = 10، اٺ اليڪٽرانن وارو اندريون رِنگ موجود هوندو.“ ايٽمن لاءِ سندس تجويز ڪيل اليڪٽرانڪ ترتيبون (ساڄي پاسي ڏيکاريل) گهڻو ڪري اڄ ڄاتل ترتيبن سان ٺهڪن نٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://www.nba-old.nbi.dk/pdffiles/trilogypart3.pdf|author=Bohr, Niels |title=On the Constitution of Atoms and Molecules, Part III, Systems containing several nuclei|journal= Philosophical Magazine|volume= 26|pages=857–875 |year=1913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kragh|first=Helge|date=1 January 1979|title=Niels Bohr's Second Atomic Theory|journal=Historical Studies in the Physical Sciences|volume=10|pages=123–186|doi=10.2307/27757389|jstor=27757389 }}&lt;/ref&gt; [[آرنولڊ سومرفيلڊ]] ۽ [[ايڊمنڊ اسٽونر]] جي ڪم کان پوءِ، جن وڌيڪ ڪوانٽم عدد دريافت ڪيا، انهن ترتيبن ۾ وڌيڪ سڌارا آيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; font-size:95%; margin:0.5em;&quot;
|+ هلڪن عنصرن لاءِ بوهر جون اليڪٽرانڪ ترتيبون
|-
! عنصر !! هر خول ۾ اليڪٽران
|-
| 4 || 2،2
|-
| 6 || 2،4
|-
| 7 || 4،3
|-
| 8 || 4،2،2
|-
| 9 || 4،4،1
|-
| 10 || 8،2
|-
| 11 || 8،2،1
|-
| 16 || 8،4،2،2
|-
| 18 || 8،8،2
|}

==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>kbn9v3ngtocc706mbqxrqjhmc4nreo8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430510</id>
      <parentid>430509</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269537" sha1="sgesnokeznhp7qoq4hp23624e8i4nf8" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت (ويلنس) ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

عنصر جي [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] (valency) جي وصف يا ته هائيڊروجن جي انهن ايٽمن جي انگ سان ڪري سگهجي ٿي، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري هائيڊرائيڊ ٺاهين، يا آڪسيجن جي انهن ايٽمن جي انگ جي ٻيڻي سان، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري آڪسائيڊ ٺاهين (يعني [[پيرو آڪسائيڊ]] يا [[سپر آڪسائيڊ]] نه).&lt;ref name=johnson/&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون ظرفيتون سڌيءَ طرح گروپ نمبر سان لاڳاپيل آهن: مکيه گروپن 1–2 ۽ 13–17 جا هائيڊرائيڊ ترتيبوار MH، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ آخر ۾ MH جي فارمولن موجب ٿين ٿا. ان جي ابتڙ، سڀ کان وڌيڪ آڪسائيڊن جون ظرفيتون وڌنديون وڃن ٿيون ۽ انهن جا فارمولا M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O، MO، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ۽ M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt; ٿين ٿا.{{efn|گهٽ آڪسائيڊ به گهڻا آهن: مثال طور، گروپ 15 ۾ [[فاسفورس]] ٻه آڪسائيڊ ٺاهيندو آهي: [[فاسفورس ٽرائي آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[فاسفورس پينٽا آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 27–9&lt;/ref&gt;}} اڄ ظرفيت جي تصور کي [[آڪسائيڊيشن حالت]] جي تصور سان وڌيڪ وسيع ڪيو ويو آهي. آڪسائيڊيشن حالت، مرڪب مان ٻين سڀني عنصرن کي انهن جي آئنن جي صورت ۾ ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ، ڪنهن عنصر تي رهجي ويل رسمي بار آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt;

اليڪٽرانڪ ترتيب، بند ٺاهڻ لاءِ موجود اليڪٽرانن جي انگ مان هڪ سادي وضاحت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; حقيقت ۾، ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ گروپ 1 ۾ 1 کان شروع ٿئي ٿو ۽ دوراني جدول جي ساڄي پاسي ڏانهن وڌي ٿو، پر هر نئين بلاڪ جي شروعات تي وري 3 ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري دور 6 ۾ Cs–Ba وٽ 1–2 ظرفيتي اليڪٽران آهن؛ La–Yb وٽ 3–16؛ Lu–Hg وٽ 3–12؛ ۽ Tl–Rn وٽ 3–8 ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=wulfsberg26&gt;Wulfsberg, p. 26&lt;/ref&gt; پر d- ۽ f-بلاڪن جي ساڄي پاسي سڀ ظرفيتي اليڪٽران استعمال ڪرڻ سان لاڳاپيل نظرياتي وڌ ۾ وڌ حالت بلڪل حاصل نٿي ڪري سگهجي؛&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 28&lt;/ref&gt; اهڙي صورتحال آڪسيجن، فلورين ۽ ڪرپٽون تائين هلڪين نوبل گيسن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 274&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:center;&quot;
|+ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ
!
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|2]]
! colspan=14 |
! [[گروپ 3 جا عنصر|3]]
! [[گروپ 4 جا عنصر|4]]
! [[گروپ 5 جا عنصر|5]]
! [[گروپ 6 جا عنصر|6]]
! [[گروپ 7 جا عنصر|7]]
! [[گروپ 8 جا عنصر|8]]
! [[گروپ 9 جا عنصر|9]]
! [[گروپ 10 جا عنصر|10]]
! [[گروپ 11 جا عنصر|11]]
! [[گروپ 12 جا عنصر|12]]
! [[بورون گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هلوجن|17]]
! [[نوبل گئس|18]]
|-
! [[دور 1 جا عنصر|1]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | H&lt;br /&gt;1
| colspan=30 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | He&lt;br /&gt;2
|-
! [[دور 2 جا عنصر|2]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Li&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Be&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | B&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | C&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | N&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | O&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | F&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ne&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 3 جا عنصر|3]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Na&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Mg&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Al&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Si&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | P&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | S&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Cl&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ar&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 4 جا عنصر|4]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | K&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ca&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sc&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ti&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | V&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cr&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mn&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Fe&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Co&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ni&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cu&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ga&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ge&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | As&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Se&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Br&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Kr&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 5 جا عنصر|5]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Rb&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Sr&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Y&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zr&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Nb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mo&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Tc&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ru&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rh&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ag&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cd&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | In&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sn&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Te&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | I&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Xe&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 6 جا عنصر|6]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Cs&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ba&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | La&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ce&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pr&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Nd&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pm&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Sm&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Eu&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Gd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tb&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Dy&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ho&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Er&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tm&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Yb&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lu&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ta&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | W&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Re&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Os&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ir&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pt&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Au&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hg&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Tl&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Pb&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Bi&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Po&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | At&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Rn&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 7 جا عنصر|7]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Fr&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ra&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ac&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Th&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pa&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | U&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Np&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pu&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Am&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cm&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Bk&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cf&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Es&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Fm&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Md&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | No&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lr&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Db&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sg&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Bh&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hs&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mt&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ds&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rg&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Nh&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Fl&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Mc&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Lv&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ts&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Og&lt;br /&gt;8
|}

مختلف ظرفيتن وارن مرڪبن جي ٺهڻ وقت خارج ٿيندڙ توانائيءَ کي به نظر ۾ رکڻ ضروري آهي؛ رڳو اليڪٽرانڪ ترتيبن تي غور ڪرڻ سان مڪمل وضاحت نٿي ملي.&lt;ref name=&quot;Greenwood113&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 113&lt;/ref&gt; مثال طور، پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ وقت ميگنيشيم Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; بدران Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئن ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; خودبخود [[غيرمتناسب تناسب ردعمل|غيرمتناسب تناسب واري ردعمل]] وسيلي Mg&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ۽ Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئنن ۾ ورهائجي وڃي ها. ان جو سبب اهو آهي ته آئن جي بار ۽ نيم قطر سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي (آئن جي چوڌاري پاڻيءَ جا ماليڪيول گڏ ٿيڻ) جو مقدار وڌي ٿو. Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ ٻاهريون مدار (جيڪو آيوني نيم قطر طئي ڪري ٿو) اڃا 3s آهي، تنهنڪري هائيڊريشن جي ائنتھالپي ٿوري آهي ۽ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل توانائيءَ جي ڀرپائي نٿي ڪري سگهي. پر Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ لاءِ ٻيهر آيونائيزيشن ڪرڻ سان بنيادي 2p ذيلي خول ظاهر ٿئي ٿو، جنهن سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي ايتري وڌي وڃي ٿي جو ميگنيشيم(II) جا مرڪب ٺهي سگهن ٿا. اهڙن ئي سببن ڪري، ڳرن p-بلاڪ عنصرن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون (جتي ns اليڪٽران، np کان گهٽ توانائيءَ وارا ٿي وڃن ٿا) اڪثر 2 جي قدمن سان بدلجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اندريون ذيلي خول ظاهر ڪرڻ ۽ آيوني نيم قطر گهٽائڻ لاءِ ائين ڪرڻ ضروري آهي. مثال طور، Tl&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ 6s ظاهر ٿئي ٿو، جڏهن ته Tl&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ۾ 5d ظاهر ٿئي ٿو؛ تنهنڪري ٿاليم جڏهن ٻه اليڪٽران وڃائي ٿو ته پوءِ ٽيون اليڪٽران به وڃائڻ جو لاڙو رکي ٿو. گهٽ برقي منفي p-بلاڪ عنصرن لاءِ مداري ملاوٽ تي ٻڌل ساڳيا دليل استعمال ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=sb45&gt;Siekierski and Burgess, pp. 45–54&lt;/ref&gt;{{efn|عام طور ”ممنوع“ وچ واريون آڪسائيڊيشن حالتون [[ڊائمر (ڪيميا)|ڊائمر]] ٺاهي مستحڪم ٿي سگهن ٿيون، جيئن [Cl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ga–GaCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; ۾ (جتي گيليم +2 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي) يا [[ڊائي سلفر ڊيڪافلورائيڊ|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;]] ۾ (جتي سلفر +5 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي).&lt;ref name=sb45/&gt; ڪي مرڪب جيڪي اهڙين وچين آڪسائيڊيشن حالتن وارا نظر اچن ٿا، حقيقت ۾ مخلوط-ظرفيت وارا مرڪب آهن، جيئن [[اينٽيموني ٽيٽرا آڪسائيڊ|Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]، جنهن ۾ Sb(III) ۽ Sb(V) ٻئي موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Amador&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Amador | first1 = J. | last2 = Puebla | first2 = E. Gutierrez | last3 = Monge | first3 = M. A. | last4 = Rasines | first4 = I. | last5 = Valero | first5 = C. Ruiz | year = 1988 | title = Diantimony Tetraoxides Revisited | journal = Inorganic Chemistry | volume = 27 | issue = 8 | pages = 1367–1370 | doi = 10.1021/ic00281a011 }}&lt;/ref&gt;}}

[[File:Transition metal oxidation states.svg|frame|center|انتقالي ڌاتن جون آڪسائيڊيشن حالتون. ڀريل نقطا عام آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکارين ٿا، جڏهن ته خالي نقطا ممڪن، پر غيرامڪاني حالتون ظاهر ڪن ٿا.]]
انتقالي ڌاتن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون ساڳين سببن ڪري لڳ ڀڳ هميشه گهٽ ۾ گهٽ +2 هونديون آهن (ايندڙ ذيلي خول ظاهر ٿيڻ سبب). اها ڳالهه انهن ڌاتن لاءِ به درست آهي، جن جون d&lt;sup&gt;x+1&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; يا d&lt;sup&gt;x+2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; غيرمعمولي ترتيبون آهن (چانديءَ کان سواءِ)، ڇاڪاڻ⁠تہ d-اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب ٻئي اليڪٽران جي s-ذيلي خول مان d-ذيلي خول ڏانهن منتقلي ان جي آيونائيزيشن توانائيءَ کي خاص طور نٿي بدلائي.&lt;ref name=sb134&gt;Siekierski and Burgess, pp. 134–137&lt;/ref&gt; انتقالي ڌاتن کي وڌيڪ آيونائيز ڪرڻ سان ڪو نئون اندريون ذيلي خول ظاهر نٿو ٿئي، تنهنڪري انهن جون آڪسائيڊيشن حالتون عام طور 1 جي قدمن سان بدلجن ٿيون.&lt;ref name=sb45/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊ عام طور مستحڪم +3 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارين ٿا: پهرين ٻاهريان s-اليڪٽران ڪڍجن ٿا ۽ پوءِ (عام طور) (n−2)f مدارن مان هڪ اليڪٽران ڪڍيو وڃي ٿو، جن جي توانائي ns جي ويجهو هوندي آهي.&lt;ref name=sb178/&gt; d- ۽ f-بلاڪ جي عنصرن جون عام ۽ وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالتون انهن جي آيونائيزيشن توانائين تي دارومدار رکن ٿيون. هر انتقالي سلسلي ۾ (n−1)d ۽ ns مدارن جي وچ ۾ توانائيءَ جو فرق وڌڻ سان وڌيڪ اليڪٽرانن کي آيونائيز ڪرڻ توانائيءَ جي لحاظ کان گهٽ فائديمند ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري ابتدائي انتقالي ڌاتن جا گروپ وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتون پسند ڪن ٿا، پر ديرين انتقالي ڌاتن جي گروپن ۾ +2 حالت وڌيڪ مستحڪم ٿي وڃي ٿي. اهڙيءَ طرح، هر d-بلاڪ قطار جي شروعات ۾ سڀ کان وڌيڪ رسمي آڪسائيڊيشن حالت +3 هوندي آهي، وچ ۾ +7 يا +8 تائين وڌي ٿي (مثال طور [[اوسميئم ٽيٽرا آڪسائيڊ|OsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]])، ۽ پوءِ پڇاڙيءَ ۾ گهٽجي +2 ٿي وڃي ٿي.&lt;ref name=sb134/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي عام طور وڌيڪ هوندي آهي، تنهنڪري اهي گهٽ ئي +3 آڪسائيڊيشن حالت کان مٿي ويندا آهن. ان جي ابتڙ، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي گهٽ هوندي آهي؛ تنهنڪري نيپچونيم ۽ پلوٽونيم مثال طور +7 حالت تائين پهچي سگهن ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt;&lt;ref name=sb134/&gt;&lt;ref name=sb178&gt;Siekierski and Burgess, pp. 178–180&lt;/ref&gt; آخري ايڪٽينائيڊ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ڏانهن لينٿينائيڊن کان به اڳتي وڃن ٿا: مينڊيليويم، ٿوليئم يا يوروپيئم (لينٿينائيڊ، جنهن جي اڌ ڀريل f-خول سبب +2 حالت سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آهي) کان به وڌيڪ آسانيءَ سان +2 حالت ۾ گهٽجي ٿو؛ ۽ نوبليم ۾ ته +2 حالت، +3 کان وڌيڪ پسند ڪئي وڃي ٿي، جيڪو اٽربيئم جي ابتڙ آهي.&lt;ref name=rareearths/&gt;

ساڳئي گروپ جا عنصر هڪجهڙيون ظرفيتي ترتيبون رکن ٿا، تنهنڪري انهن جو ڪيميائي رويو عام طور هڪجهڙو هوندو آهي. مثال طور، پهرئين گروپ جون [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]] سڀ هڪ ظرفيتي اليڪٽران رکن ٿيون ۽ انهن جو گروپ تمام گهڻو هم جنس آهي: اهي سڀ نرم ۽ سرگرم ڌاتون آهن. پر ڪيترا ئي عامل اثرانداز ٿين ٿا، تنهنڪري گروپ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، هائيڊروجن وٽ به هڪ ظرفيتي اليڪٽران آهي ۽ اهو الڪلي ڌاتن سان گڏ ساڳئي گروپ ۾ آهي، پر ان جو ڪيميائي رويو بلڪل مختلف آهي. [[ڪاربان گروپ|گروپ 14]] جا مستحڪم عنصر هڪ غيرڌاتو ([[ڪاربان]])، ٻه نيم موصل ([[سلڪان]] ۽ [[جرمينيم]]) ۽ ٻه ڌاتو ([[ٽين]] ۽ [[سيسو]]) آهن؛ تنهن هوندي به انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي ته سڀني وٽ چار ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot;&gt;Scerri, pp. 14–15&lt;/ref&gt; اها ڳالهه اڪثر وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪري ٿي. مثال طور، [[چالڪوجن|گروپ 16]] ۾ [[سلفر]] ۽ [[سيلينيم]] ٻنهي جي وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالت +6 آهي، جيئن [[سلفر ٽرائي آڪسائيڊ|SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[سيلينيم ٽرائي آڪسائيڊ|SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۾؛ ۽ گهٽ ۾ گهٽ حالت −2 آهي، جيئن [[سلفائيڊ|سلفائيڊن]] ۽ [[سيلينائيڊ|سيلينائيڊن]] ۾. پر ائين هميشه ناهي (مثال طور، آڪسيجن ساڳئي گروپ ۾ هجڻ باوجود سلفر ۽ سيلينيم وانگر +6 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارڻ لاءِ ڄاتل ناهي).&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

=== برقي منفيت ===
[[Image:Electrostatic Potential.jpg|thumb|alt=پاڻيءَ جو ماليڪيول شفاف بيضي واري شڪل ۾ ڏيکاريل آهي، جنهن تي برقي ساکن امڪان موجب رنگ ڏنل آهي. شڪل جي مٿئين حصي ۾، جتي آڪسيجن جو ايٽم آهي، ڳاڙهو رنگ وڌيڪ آهي؛ اتان اهو آهستي آهستي پيلو ۽ سائو ٿيندو، پوءِ شڪل جي هيٺين ساڄي ۽ هيٺين کاٻي ڪنڊن ۾ نيرو ٿي وڃي ٿو، جتي هائيڊروجن جا ايٽم آهن.|upright=1.5|right|پاڻيءَ جي ماليڪيول جو برقي ساکن امڪان وارو نقشو؛ آڪسيجن جو ايٽم هائيڊروجن جي مثبت (نيري) ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منفي بار رکي ٿو (ڳاڙهو)]]
عنصرن جي هڪ ٻي اهم خاصيت انهن جي [[برقي منفيت]] آهي. ايٽم اليڪٽرانن کي جوڙن جي صورت ۾ ونڊي، هڪ ٻئي سان [[هم-ظرفيتي بند|هم ظرفيتي بند]] ٺاهي سگهن ٿا؛ ائين ظرفيتي مدارن ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ جو عمل ٿئي ٿو. ونڊيل اليڪٽران جي جوڙي کي هر ايٽم ڪيتري ڪشش سان ڇڪي ٿو، اهو ان ايٽم جي برقي منفيت تي دارومدار رکي ٿو،&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt; يعني ايٽم جو اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ ڏانهن لاڙو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; وڌيڪ برقي منفي ايٽم اليڪٽرانن جي جوڙي کي وڌيڪ ڇڪيندو آهي، جڏهن ته گهٽ برقي منفي (يا وڌيڪ برقي مثبت) ايٽم ان کي گهٽ ڇڪيندو آهي. انتهائي حالتن ۾ ائين سمجهي سگهجي ٿو ته اليڪٽران وڌيڪ برقي مثبت ايٽم کان مڪمل طور وڌيڪ برقي منفي ايٽم ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ سادو اندازو آهي. پوءِ اهو بند هڪ مثبت آئن (جنهن اليڪٽران وڃايو) ۽ هڪ منفي آئن (جنهن اليڪٽران حاصل ڪيو) کي ٻڌي ٿو؛ ان کي [[آيوني بند]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

برقي منفيت جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته نيوڪليس اليڪٽرانن جي جوڙي کي ڪيتري قوت سان ڇڪي سگهي ٿو، تنهنڪري ان ۾ اڳ بيان ڪيل ٻين خاصيتن جهڙو ئي لاڙو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: برقي منفيت مٿي کان هيٺ ويندي گهٽجي ۽ کاٻي کان ساڄي ويندي وڌي ٿي. الڪلي ۽ الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون سڀ کان وڌيڪ برقي مثبت عنصرن ۾ شامل آهن، جڏهن ته چالڪوجن، هلوجن ۽ نوبل گيسون سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصرن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt;

برقي منفيت عام طور پالنگ پيماني تي ماپي ويندي آهي. هن پيماني تي سڀ کان وڌيڪ برقي منفي سرگرم ايٽم ([[فلورين]]) کي 4.0 ۽ سڀ کان گهٽ برقي منفي ايٽم ([[سيزيم]]) کي 0.79 قدر ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; حقيقت ۾ [[نيون]] سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصر آهي، پر پالنگ پيماني سان ان جي برقي منفيت ماپي نٿي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻن عنصرن سان هم ظرفيتي بند نٿو ٺاهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ja00207a003 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms|year=1989|author=Allen, Leland C.|journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111|pages=9003–9014 |issue=25|bibcode=1989JAChS.111.9003A }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي برقي منفيت ان سان ٻڌل ايٽمن جي سڃاڻپ ۽ انگ، ۽ ان ڳالهه موجب بدلجي ٿي ته اهو اڳ ۾ ڪيترا اليڪٽران وڃائي چڪو آهي: ايٽم وڌيڪ اليڪٽران وڃائڻ کان پوءِ وڌيڪ برقي منفي ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 25–6&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن ان سان وڏو فرق پوي ٿو: پالنگ پيماني تي +2 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 1.87 آهي، جڏهن ته +4 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 2.33 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dieter |first1=R. K. |last2=Watson |first2=R. T. |chapter=Transmetalation reactions producing organocopper compounds |pages=443–526 |editor-last1=Rappoport |editor-first1=Z. |editor-last2=Marek |editor-first2=I. |title=The Chemistry of Organocopper Compounds |volume=1 |year=2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-77296-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |access-date=6 April 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017193845/https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |url-status=live }}&lt;!-- خاص طور صفحو 509 --&gt;&lt;/ref&gt;

=== ڌاتوپڻو ===
[[File:Diamond cubic animation.gif|thumb|right|هيرن جهڙي ڪعبي بناوت: ڪاربان (هيرو) ۽ گروپ 14 جا سلڪان، جرمنيم ۽ (ڀورو) ٽين، سڀ اها وڏي هم ظرفيتي بناوت اختيار ڪن ٿا.&lt;br /&gt;(ڀوري ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Carrasco |first1=Rigo A. |last2=Zamarripa |first2=Cesy M. |first3=Stefan |last3=Zollner |first4=José |last4=Menéndez |first5=Stephanie A. |last5=Chastang |first6=Jinsong |last6=Duan |first7=Gordon J. |last7=Grzybowski |first8=Bruce B. |last8=Claflin |first9=Arnold M. |last9=Kiefer |date=2018 |title=The direct bandgap of gray α-tin investigated by infrared ellipsometry|journal=Applied Physics Letters |volume=113 |issue=23 |page=232104 |doi=10.1063/1.5053884 |bibcode=2018ApPhL.113w2104C |s2cid=125130534}}&lt;/ref&gt; ٽين جو هڪ ٻيو الاٽروپ، اڇو ٽين، پڻ آهي، جنهن جي بناوت ان کان به وڌيڪ ڌاتو جهڙي آهي.)]]
سادو مادو اهڙو مادو آهي، جيڪو ڪنهن هڪ ڪيميائي عنصر جي ايٽمن مان ٺهيل هجي. وڌيڪ برقي منفي ايٽمن جا سادا مادا عام طور هڪ ٻئي سان اليڪٽران ونڊين ٿا (هم ظرفيتي بند ٺاهين ٿا). اهي يا ته ننڍا ماليڪيول (جهڙوڪ هائيڊروجن يا آڪسيجن) ٺاهين ٿا، يا اڻمحدود طور ڦهليل وڏيون بناوتون (جهڙوڪ ڪاربان يا سلڪان) ٺاهين ٿا. نوبل گيسون الڳ الڳ ايٽم طور رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو خول اڳ ئي مڪمل آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; الڳ ماليڪيولن يا اڪيلي ايٽمن مان ٺهيل مادا ماليڪيولن جي وچ ۾ ڪمزور ڪشش وارين قوتن، جهڙوڪ [[لنڊن پکيڙ قوت|لنڊن جي پکيڙ واري قوت]]، سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا: ماليڪيولن اندر اليڪٽرانن جي حرڪت سان برقي بار ۾ عارضي اڻبرابريون پيدا ٿين ٿيون. اهي ويجهن ماليڪيولن ۾ به ساڳيون اڻبرابريون پيدا ڪن ٿيون ۽ پاڙيسري ماليڪيولن جي وڏي انگ ۾ اليڪٽرانن جي هم وقت حرڪت جو سبب بڻجن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|title=Intermolecular bonding – van der Waals forces|access-date=17 November 2021|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122154740/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|thumb|right|گرافائيٽ ۽ هيرو، ڪاربان جا ٻه الاٽروپ]]
وڌيڪ برقي مثبت ايٽم عام طور ان جي ابتڙ اليڪٽران وڃائين ٿا، جنهن سان مثبت آئنن جي چوڌاري اليڪٽرانن جو هڪ ”سمنڊ“ ٺهي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هر ايٽم جا ٻاهريان مدار پاڙيسري ايٽمن جي مدارن سان ملي اليڪٽران ونڊين ٿا، جنهن سان وڏن ماليڪيولي مدارن جي اهڙي بناوت ٺهي ٿي، جيڪا سڀني ايٽمن تي پکڙيل هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidemetal&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |title=Metallic Bonding |last=Clark |first=Jim |date=2019 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421105423/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هي منفي بار وارو ”سمنڊ“ سڀني آئنن کي ڇڪي ٿو ۽ انهن کي پاڻ ۾ ٻڌي رکي ٿو. ان کي [[ڌاتوي بند]] چيو وڃي ٿو. اهڙا بند ٺاهيندڙ عنصر اڪثر [[ڌاتو|ڌاتون]] سڏجن ٿا؛ جيڪي اهڙا بند نٿا ٺاهين، انهن کي اڪثر [[غيرڌاتو (ڪيميا)|غيرڌاتو]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڪي عنصر مختلف بناوتن وارا هڪ کان وڌيڪ سادا مادا ٺاهي سگهن ٿا؛ انهن کي [[الاٽروپ|الاٽروپ]] چيو وڃي ٿو. مثال طور، [[هيرو]] ۽ [[گرافائيٽ]] ڪاربان جا ٻه الاٽروپ آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot; /&gt;{{efn|پکيڙ قوتن ۽ ڌاتوي بند جي وچ ۾ حد تدريجي آهي، جيئن آيوني ۽ هم ظرفيتي بند جي وچ ۾ حد آهي. پارو جي ننڍن ڪلسٽرن ۾ ڌاتن جون خاصيتون ظاهر نٿيون ٿين، پر وڏن ڪلسٽرن ۾ ظاهر ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pastor |first1=G. M. |last2=Stampfli |first2=P. |last3=Bennemann |first3=K. |date=1988 |title=On the transition from Van der Waals- to metallic bonding in Hg-clusters as a function of cluster size |url= |journal=Physica Scripta |volume=38 |issue=4 |pages=623–626 |doi=10.1088/0031-8949/38/4/022 |bibcode=1988PhyS...38..623P |s2cid=250842014 }}&lt;/ref&gt;}}

ڪنهن عنصر جو ڌاتوپڻو ان جي اليڪٽرانڪ خاصيتن مان اڳڪٿي ڪري سگهجي ٿو. ڌاتوي يا هم ظرفيتي بند ٺهڻ وقت ايٽمي مدار هڪ ٻئي مٿان اچن ٿا؛ ان سان هڪجهڙي گنجائش وارا بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ [[ماليڪيولي مدار]] ٺهن ٿا. بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائي وڌيڪ هوندي آهي. خالص بندي تڏهن پيدا ٿئي ٿي، جڏهن بند ٺاهيندڙ مدارن ۾ اليڪٽرانن جو انگ، بند ٽوڙيندڙ مدارن جي اليڪٽرانن کان وڌيڪ هجي. تنهنڪري ڌاتوي بند تڏهن ٺهي سگهي ٿو، جڏهن هر ايٽم طرفان غيرمقامي ڪيل اليڪٽرانن جو انگ، مدارن جي ان انگ جي ٻيڻي کان گهٽ هجي، جيڪي هڪ ٻئي مٿان اچڻ ۾ حصو وٺن ٿا. گروپ 1 کان 13 تائين جي عنصرن ۾ اها ئي صورتحال آهي. انهن وٽ ايترا ظرفيتي اليڪٽران به ناهن جو وڏيون هم ظرفيتي بناوتون ٺاهي سگهن، جن ۾ سڀ ايٽم هڪجهڙيون جايون وٺن؛ تنهنڪري انهن مان لڳ ڀڳ سڀ ڌاتوي ٿي وڃن ٿا. استثنا هائيڊروجن ۽ بورون آهن، جن جي آيونائيزيشن توانائي تمام گهڻي آهي. هائيڊروجن هم ظرفيتي H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ماليڪيول ٺاهي ٿو، جڏهن ته بورون ايڪوساهه-رخن واري B&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; ڪلسٽرن تي ٻڌل وڏي هم ظرفيتي بناوت ٺاهي ٿو. ڌاتوءَ ۾ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي سان ملي سگهن ٿيون، جنهن سان هڪڙو بينڊ ٺهي ٿو، جنهن مان اليڪٽران آزاد نموني گذري سگهن ٿا؛ اهڙيءَ طرح بجليءَ جي چالڪت پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref name=Siekierski&gt;Siekierski and Burgess, pp. 60–66&lt;/ref&gt;

[[File:Solid state electronic band structure.svg|thumb|upright=1.6|هيرن جو بلور ٺاهڻ لاءِ ڪاربان ايٽمن کي ويجهو آڻڻ جو خاڪو، جنهن ۾ اليڪٽرانڪ بينڊ بناوت ۽ بينڊ خال جو ٺهڻ ڏيکاريل آهي. ساڄي پاسي وارو خاڪو ايٽمن جي وچ واري وٿيءَ موجب توانائيءَ جون سطحون ڏيکاري ٿو. جڏهن ايٽم هڪ ٻئي کان پري آهن (خاڪي جو ساڄو پاسو)، تڏهن سڀني ايٽمن جا p ۽ s ظرفيتي مدار الڳ الڳ ۽ هڪجهڙي توانائيءَ وارا آهن. پر جڏهن ايٽم ويجهو اچن ٿا (خاڪي جو کاٻو پاسو)، تڏهن انهن جا اليڪٽرانڪ مدار جاءِ ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ لڳن ٿا. مدار ملاوٽ ڪري ''N'' ماليڪيولي مدار ٺاهين ٿا، جن مان هر هڪ جي توانائي مختلف آهي؛ ''N'' بلور ۾ ايٽمن جو انگ آهي. ''N'' ايترو وڏو آهي جو پاڙيسري مدارن جي توانائين جو فرق تمام گهٽ آهي، تنهنڪري انهن کي مسلسل توانائيءَ وارو بينڊ سمجهي سگهجي ٿو. حقيقي هيري بلوري خاني جي ماپ (''a'' سان ظاهر ڪيل) تي ٻه بينڊ ٺهن ٿا، جن کي ظرفيتي ۽ چالڪتي بينڊ چيو وڃي ٿو؛ انهن جي وچ ۾ 5.5&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|اليڪٽران وولٽ]] جو بينڊ خال آهي. (هتي رڳو ظرفيتي 2s ۽ 2p اليڪٽران ڏيکاريا ويا آهن؛ 1s مدار هڪ ٻئي مٿان خاص نٿا اچن، تنهنڪري انهن مان ٺهندڙ بينڊ تمام گهڻو سنها آهن.)]]
گروپ 14 ۾ ڌاتوي ۽ هم ظرفيتي، ٻئي قسم جا بند ٺهي سگهن ٿا. هيري جي بلور ۾ ڪاربان ايٽمن جي وچ ۾ هم ظرفيتي بند مضبوط آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪاربان جو ايٽمي نيم قطر ننڍو آهي ۽ تنهنڪري نيوڪليس اليڪٽرانن کي وڌيڪ مضبوطيءَ سان جهلي ٿو. نتيجي ۾ ٺهندڙ بند ٺاهيندڙ مدار، بند ٽوڙيندڙ مدارن کان گهڻو گهٽ توانائيءَ وارا ٿين ٿا، ۽ انهن جي توانائيءَ ۾ ڪو لاڳاپو يا هم حد نٿو ٿئي؛ تنهنڪري برقي چالڪت ممڪن ناهي: ڪاربان غيرڌاتو آهي. پر وڏن ايٽمن ۾ هم ظرفيتي بند ڪمزور ٿين ٿا ۽ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائيءَ جو فرق گهٽجي ٿو. تنهنڪري سلڪان ۽ جرمنيم جا [[بينڊ خال]] ننڍا آهن ۽ اهي عام حالتن ۾ [[نيم موصل]] آهن: گرميءَ سان توانائي حاصل ڪندڙ اليڪٽران خال پار ڪري سگهن ٿا. (بورون پڻ عام حالتن ۾ نيم موصل آهي.) ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو، تنهنڪري ٽين ۽ سيسو ڌاتو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt; گرمي پد وڌڻ سان سڀ غيرڌاتون ڪنهن نه ڪنهن حد تائين نيم موصل جون خاصيتون ڏيکارين ٿيون؛ اها حد بينڊ خال جي ماپ تي دارومدار رکي ٿي. اهڙيءَ طرح ڌاتو ۽ غيرڌاتو انهن جي برقي چالڪت تي گرمي پد جي اثر سان سڃاڻي سگهجن ٿا: ڌاتوءَ جي چالڪت گرمي پد وڌڻ سان گهٽجي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ گرميءَ جي حرڪت اليڪٽرانن جي آزاد وهڪري کي وڌيڪ ڏکيو بڻائي ٿي)، جڏهن ته غيرڌاتوءَ جي چالڪت وڌي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ اليڪٽران خال پار ڪرڻ لاءِ توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا).&lt;ref name=steudel/&gt;

گروپ 15 کان 17 تائين جي عنصرن وٽ ايترا گهڻا اليڪٽران آهن جو اهي ٽنهي پاسن ۾ ڦهليل وڏا هم ظرفيتي ماليڪيول نٿا ٺاهي سگهن. هلڪن عنصرن ۾ ننڍن ٻن ايٽمن وارن ماليڪيولن جا بند ايترا مضبوط هوندا آهن جو گاڙهي حالت ٺهڻ موافق نٿي ٿئي. تنهنڪري نائٽروجن (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، اڇو فاسفورس ۽ پيلو آرسينڪ (P&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; ۽ As&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)، سلفر ۽ ڳاڙهو سيلينيم (S&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; ۽ Se&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;)، ۽ مستحڪم هلوجن (F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ I&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) آسانيءَ سان ٿورن ايٽمن وارا هم ظرفيتي ماليڪيول ٺاهين ٿا. ڳرا عنصر ڊگهيون زنجيرون (مثال طور ڳاڙهو فاسفورس، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم) يا تهه دار بناوتون (مثال طور گرافائيٽ جي صورت ۾ ڪاربان، ڪارو فاسفورس، ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ) ٺاهڻ جو لاڙو رکن ٿا، جيڪي ٽن بدران هڪ يا ٻن رخن ۾ پکڙيل هونديون آهن. فاسفورس، آرسينڪ ۽ سيلينيم جا الاٽروپ ٻنهي قسمن جي بناوتن ۾ ملي سگهن ٿا، پر ٽنهي عنصرن ۾ ڊگهي زنجيرن وارا الاٽروپ وڌيڪ مستحڪم آهن. اهي بناوتون بند ٺاهڻ لاءِ پنهنجا سڀ مدار استعمال نٿيون ڪن، تنهنڪري انهن ۾ өсөн وڌندڙ توانائيءَ جي ترتيب سان بند ٺاهيندڙ، بند ۾ حصو نه وٺندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ بينڊ موجود ٿين ٿا. گروپ 14 وانگر، ڳرن عنصرن ۾ بينڊ خال ننڍا ٿين ٿا ۽ زنجيرن يا تهن جي وچ ۾ اليڪٽرانن جي آزاد حرڪت ممڪن ٿئي ٿي. مثال طور، ڪارو فاسفورس، ڪارو آرسينڪ، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم ۽ آيوڊين نيم موصل آهن؛ ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ [[نيم ڌاتو]] آهن (اهي لڳ ڀڳ ڌاتو جهڙي چالڪت ڏيکارين ٿا، جنهن ۾ بينڊن جو هم حد تمام ننڍو هوندو آهي)؛ جڏهن ته پولونيم ۽ امڪان آهي ته ايسٽاٽين حقيقي ڌاتو آهن.&lt;ref name=Siekierski/&gt; آخر ۾، فطري طور ملندڙ گروپ 18 جا عنصر سڀ الڳ الڳ ايٽمن جي صورت ۾ رهن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt;{{efn|هي سموري وضاحت معياري دٻاءَ جي حالتن لاءِ آهي. ڪافي وڌيڪ دٻاءَ هيٺ ڪنهن به ٺوس مادي جا بينڊ خال صفر ٿي وڃن ٿا ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو. مثال طور، لڳ ڀڳ 170&amp;nbsp;[[بار (ماپ جو ايڪو)|ڪلوبار]] دٻاءَ تي آيوڊين ڌاتو بڻجي وڃي ٿو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; ۽ [[ڌاتوي هائيڊروجن]] لڳ ڀڳ چاليهه لک فضا جي دٻاءَ تي ٺهڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMinis |first1=J. |last2=Clay |first2=R.C. |last3=Lee |first3=D. |last4=Morales |first4=M.A. |year=2015 |title=Molecular to Atomic Phase Transition in Hydrogen under High Pressure |journal=[[طبعياتي جائزي جا خط|Phys. Rev. Lett.]] |volume=114 |issue=10 |article-number=105305 |doi=10.1103/PhysRevLett.114.105305 |pmid=25815944 |bibcode=2015PhRvL.114j5305M|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; سڀني غيرڌاتن لاءِ قدر ڏسڻ خاطر [[ڌاتوپڻي جو دٻاءُ]] ڏسو.}}

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ ۾ ورهائيندڙ ليڪ لڳ ڀڳ مٿئين کاٻي ڪنڊ کان هيٺئين ساڄي ڪنڊ ڏانهن ترڇي آهي، ۽ انتقالي سلسلو هن ليڪ جي کاٻي پاسي اچي ٿو (ڇاڪاڻ⁠تہ انهن وٽ مدار هڪ ٻئي مٿان اچڻ لاءِ گهڻا موجود آهن). اها ڳالهه توقع موجب آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڌاتوپڻو عام طور برقي مثبت هجڻ ۽ اليڪٽران وڃائڻ جي لاڙي سان لاڳاپيل آهي، جيڪي کاٻي پاسي ۽ هيٺ ويندي وڌن ٿا. تنهنڪري ڌاتن جو انگ غيرڌاتن کان گهڻو وڌيڪ آهي. سرحد جي ويجهو عنصرن جي درجي بندي ڏکي هوندي آهي: انهن جون خاصيتون ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ واريون هونديون آهن، ۽ انهن ۾ ٻنهي قسمن جون ڪي خاصيتون به ٿي سگهن ٿيون. انهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا [[ميٽيلائڊ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هتي ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح کي ان جي سخت طبعياتي معنيٰ، جيڪا بينڊ بناوت سان لاڳاپيل آهي، سان نه ملائڻ گهرجي: طبعياتي لحاظ کان بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hawkes |first1=Stephen J. |date=2001 |title=Semimetallicity? |journal=Journal of Chemical Education |volume=78 |issue=12 |page=1686 |doi=10.1021/ed078p1686|bibcode=2001JChEd..78.1686H }}&lt;/ref&gt;

هيٺيون جدول معياري حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ مستحڪم الاٽروپن کي ڏسي ٿو. پيلي رنگ وارا عنصر سادا مادا ٺاهين ٿا، جن جي بناوت ڌاتوي بند سان چڱيءَ طرح بيان ٿئي ٿي. هلڪي نيري رنگ وارا عنصر وڏيون ڄاري دار هم ظرفيتي بناوتون ٺاهين ٿا، جڏهن ته گهري نيري رنگ وارا عنصر ننڍا هم ظرفيتي بندن وارا ماليڪيول ٺاهين ٿا، جيڪي ڪمزور [[وان ڊير والز قوت|وان ڊير والز قوتن]] سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا. نوبل گيسن کي واڱڻائي رنگ ڏنو ويو آهي: انهن جا ماليڪيول اڪيلا ايٽم آهن ۽ انهن ۾ هم ظرفيتي بند نٿو ٺهي. ڀوري رنگ سان ڏيکاريل خانا انهن عنصرن جا آهن، جيڪي ايتري مقدار ۾ تيار نه ڪيا ويا آهن جو انهن جي سڀ کان مستحڪم الاٽروپن جي بناوت اهڙي نموني سڃاڻي سگهجي. نظرياتي ويچار ۽ موجوده تجرباتي شاهدي ظاهر ڪن ٿا ته جيڪڏهن اهي عنصر گاڙهيون حالتون ٺاهي سگهن ته انهن سڀني ۾ ڌاتوپڻو پيدا ٿيندو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; سواءِ شايد اوگنيسن جي.&lt;ref name=&quot;semiconductor&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=Jan-Michael |last2=Smits |first2=Odile Rosette |first3=Paul |last3=Jerabek |first4=Peter |last4=Schwerdtfeger |date=25 July 2019 |title=Oganesson is a Semiconductor: On the Relativistic Band-Gap Narrowing in the Heaviest Noble-Gas Solids |journal=Angewandte Chemie |volume=58 |issue=40 |pages=14260–14264|doi=10.1002/anie.201908327|pmid=31343819|pmc=6790653}}&lt;/ref&gt;{{efn|عنصرن جي ٺهندڙ بناوتن جا بيان سڄي Greenwood ۽ Earnshaw ۾ موجود آهن. ٻه سرحدي حالتون آهن. آرسينڪ جي سڀ کان مستحڪم صورت بجلي ڌاتوءَ وانگر هلائي ٿي، پر ان ۾ بندي ويجهن پاڙيسري ايٽمن تائين ان مشابه اينٽيموني ۽ بسمٿ جي بناوتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محدود آهي؛&lt;ref&gt;{{cite book |last=Smith |first=J. D. |date=1973 |title=The Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth |publisher=Pergamon Press |page=556 |isbn=}}&lt;/ref&gt; ۽ عام ڌاتن جي ابتڙ، ان ۾ مائع حالت جو ڊگهو دؤر نٿو هجي، بلڪه اهو سڌو ٻاڦ بڻجي ٿو. تنهنڪري ان جي بناوت کي ڄاري دار هم ظرفيتي سمجهڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rayner-Canham |first1=Geoff |last2=Overton |first2=Tina |date=2008 |title=Descriptive Inorganic Chemistry |edition=5th |url= |location=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |page=194 |isbn=978-1-4292-2434-5}}&lt;/ref&gt; [[گرافائيٽ]] جي صورت ۾ ڪاربان پنهنجي تهن جي متوازي ڌاتوي چالڪت ڏيکاري ٿو، پر انهن تهن جي عمودي رخ ۾ نيم موصل آهي. ڪجهه حسابن موجب ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم غيرڌاتوي ٿي سگهن ٿا،&lt;ref name=CRNL/&gt;&lt;ref name=Florez/&gt; پر انهن تي ٿيل تازن تجربن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=superheavy/&gt;&lt;ref name=Ingo/&gt;&lt;ref name=Yakushev/&gt; معياري حالتن ۾ ايسٽاٽين جي ڌاتو بڻجڻ جو حساب ڏنو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Hermann&quot;&gt;{{cite journal
|doi=10.1103/PhysRevLett.111.116404|title=Condensed Astatine: Monatomic and Metallic|year=2013|last1=Hermann|first1=A.|last2=Hoffmann|first2=R.|last3=Ashcroft|first3=N. W.|journal=Physical Review Letters|volume=111|issue=11|pages=116404-1–116404-5|bibcode=2013PhRvL.111k6404H|pmid=24074111}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٽينيسين به اهڙيءَ طرح ڌاتو ٿئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ball |first=Philip |date=13 September 2013 |title=Metallic properties predicted for astatine |url=https://www.chemistryworld.com/news/metallic-properties-predicted-for-astatine/6582.article |work=Chemistry World |location= |access-date=7 April 2023}}&lt;/ref&gt;}}

{{Periodic table (simple substance bonding)}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|لوهه، هڪ ڌاتو
Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|سلفر، هڪ غيرڌاتو
Arsen 1a.jpg|آرسينڪ، اهڙو عنصر جنهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا ميٽيلائڊ چيو وڃي ٿو
&lt;/gallery&gt;

عام طور ڌاتون چمڪدار ۽ ڳاٽيون هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڌاتوي بند جي مضبوطيءَ سبب انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا عام طور وڌيڪ هوندا آهن؛ ۽ گهڻو ڪري اهي چادر ٿيڻ جوڳيون ۽ تار ٿيڻ جوڳيون هونديون آهن (يعني آسانيءَ سان ڇڪجي ۽ شڪل وٺي سگهن ٿيون)، ڇاڪاڻ⁠تہ ايٽم ڌاتوي بند ٽوڙڻ کان سواءِ هڪ ٻئي جي ڀيٽ ۾ حرڪت ڪري سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |title=Metallic Structures |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424070514/https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهي بجلي هلائين ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا اليڪٽران ٽنهي رخن ۾ آزاد نموني حرڪت ڪري سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح اهي گرمي به هلائين ٿيون: اضافي [[حرڪي توانائي]] اليڪٽران کڻي وڃن ٿا ۽ اهي وڌيڪ تيزيءَ سان حرڪت ڪن ٿا. اهي خاصيتون مائع حالت ۾ به برقرار رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ پگھلڻ تي بلوري بناوت ختم ٿي وڃي ٿي، پر ايٽم هڪ ٻئي کي ڇهندا رهن ٿا ۽ ڌاتوي بند برقرار رهي ٿو، جيتوڻيڪ اهو ڪمزور ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot; /&gt; ڌاتون غيرڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; انهن عام قاعدن جا ڪي استثنا آهن: مثال طور، بيرليم، ڪروميم،&lt;ref name=raynercanham/&gt; مينگنيز،&lt;ref name=&quot;Holl&quot;&gt;{{cite book|publisher=Walter de Gruyter|date=1985|edition=91–100 |pages=1110–1117|isbn=978-3-11-007511-3|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|first=Arnold F.|last=Holleman|author2=Wiberg, Egon|author3=Wiberg, Nils|language=de|chapter=Mangan}}&lt;/ref&gt; اينٽيموني،&lt;ref name=&quot;wiberg_holleman&quot;&gt;{{cite book|title=Inorganic chemistry|author=Wiberg, Egon|author2=Wiberg, Nils|author3=Holleman, Arnold Frederick|name-list-style=amp|publisher=Academic Press|date=2001|isbn=978-0-12-352651-9|page=758}}&lt;/ref&gt; بسمٿ&lt;ref name=&quot;CRC&quot;&gt;{{cite book| first = C. R.| last = Hammond| pages = [https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4 4–1&lt;!-- not a range --&gt;]| title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics| edition = 81st| location = Boca Raton (FL, US)| publisher = CRC press| isbn = 978-0-8493-0485-9| date = 2004| url-access = registration| url = https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4}}&lt;/ref&gt; ۽ يورينيم ڀُرڀُرا آهن (هي مڪمل فهرست ناهي)؛&lt;ref name=raynercanham/&gt; ڪروميم انتهائي سخت آهي؛&lt;ref name=r1&gt;{{cite book|editor=G.V. Samsonov|chapter=Mechanical Properties of the Elements|doi=10.1007/978-1-4684-6066-7_7|isbn=978-1-4684-6066-7|url=https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|publisher=IFI-Plenum|place=New York, USA|year=1968|pages=387–446|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123344/https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|archive-date=2 April 2015 |title=Handbook of the Physicochemical Properties of the Elements }}&lt;/ref&gt; گيليم، روبڊيم، سيزيم ۽ پارو ڪمري جي گرمي پد تي يا ان جي ويجهو مائع آهن؛{{efn|ڏسو [[عنصرن جا اَٻرڻ جا نقطا (انگن واري فهرست)]]. غالباً فرانسيئم به ائين آهي، پر ان جي انتهائي عدم استحڪام سبب ان ڳالهه جي تجرباتي تصديق نه ٿي آهي. ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم جا مائع هجڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي،&lt;ref name=&quot;CRNL&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=J.-M. |last2=Smits |first2=O. R. |last3=Kresse |first3=G. |last4=Schwerdtfeger |first4=P. |title=Copernicium is a Relativistic Noble Liquid |journal=Angewandte Chemie International Edition |date=2019 |volume=58|issue=50|pages=17964–17968|doi=10.1002/anie.201906966 |pmid=31596013 |pmc=6916354 |bibcode=2019ACIE...5817964M |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Florez&gt;{{cite journal |last1=Florez |first1=Edison |last2=Smits |first2=Odile R. |last3=Mewes |first3=Jan-Michael |last4=Jerabek |first4=Paul |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2022 |title=From the gas phase to the solid state: The chemical bonding in the superheavy element flerovium |journal=The Journal of Chemical Physics |volume=157 |issue=6 |page=064304 |doi=10.1063/5.0097642|pmid=35963734 |bibcode=2022JChPh.157f4304F |s2cid=250539378 }}&lt;/ref&gt; اهي پارو وانگر هوندا، ۽ تجرباتي شاهدي ظاهر ڪري ٿي ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=&quot;superheavy&quot;&gt;
{{Cite web
|last1=Gäggeler
|first1=H. W.
|year=2007
|title=Gas Phase Chemistry of Superheavy Elements
|url=https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA&amp;M/TexasA&amp;M.pdf
|pages=26–28
|publisher=[[پال شيرر ادارو]]
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220090755/https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA%26M/TexasA%26M.pdf
|archive-date=20 February 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ingo&gt;{{cite news |last=Ingo |first=Peter |date=15 September 2022 |title=Study shows flerovium is the most volatile metal in the periodic table |url=https://phys.org/news/2022-09-flerovium-volatile-metal-periodic-table.html |work=phys.org&lt;!--but provided by GSI Helmholtz--&gt; |location= |access-date=22 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Yakushev&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Lens |first2=L. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=J. |last4=Khuyagbaatar |first5=E. |last5=Jäger |first6=J. |last6=Krier |first7=J. |last7=Runke |first8=H. M. |last8=Albers |first9=M. |last9=Asai |first10=M. |last10=Block |first11=J. |last11=Despotopulos |first12=A. |last12=Di Nitto |first13=K. |last13=Eberhardt |first14=U. |last14=Forsberg |first15=P. |last15=Golubev |first16=M. |last16=Götz |first17=S. |last17=Götz |first18=H. |last18=Haba |first19=L. |last19=Harkness-Brennan |first20=R.-D. |last20=Herzberg |first21=F. P. |last21=Heßberger |first22=D. |last22=Hinde |first23=A. |last23=Hübner |first24=D. |last24=Judson |first25=B. |last25=Kindler |first26=Y. |last26=Komori |first27=J. |last27=Konki |first28=J. V. |last28=Kratz |first29=N. |last29=Kurz |first30=M. |last30=Laatiaoui |first31=S. |last31=Lahiri |first32=B. |last32=Lommel |first33=M. |last33=Maiti |first34=A. K. |last34=Mistry |first35=Ch. |last35=Mokry |first36=K. J. |last36=Moody |first37=Y. |last37=Nagame |first38=J. P. |last38=Omtvedt |first39=P. |last39=Papadakis |first40=V. |last40=Pershina |first41=D. |last41=Rudolph |first42=L. G. |last42=Samiento |first43=T. K. |last43=Sato |first44=M. |last44=Schädel |first45=P. |last45=Scharrer |first46=B. |last46=Schausten |first47=D. A. |last47=Shaughnessy |first48=J. |last48=Steiner |first49=P. |last49=Thörle-Pospiesch |first50=A. |last50=Toyoshima |first51=N. |last51=Trautmann |first52=K. |last52=Tsukada |first53=J. |last53=Uusitalo |first54=K.-O. |last54=Voss |first55=A. |last55=Ward |first56=M. |last56=Wegrzecki |first57=N. |last57=Wiehl |first58=E. |last58=Williams |first59=V. |last59=Yakusheva |display-authors=3 |date=25 August 2022 |title=On the adsorption and reactivity of element 114, flerovium |journal=Frontiers in Chemistry |volume=10 |article-number=976635 |doi=10.3389/fchem.2022.976635 |pmid=36092655 |pmc=9453156 |bibcode=2022FrCh...10.6635Y |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}} ۽ سون جهڙيون [[نجات ڌاتو|نجات ڌاتون]] ڪيميائي طور تمام غيرسرگرم آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1038/376238a0 |title=Why gold is the noblest of all the metals |date=1995 |last1=Hammer |first1=B. |last2=Norskov |first2=J. K. |journal=Nature |volume=376 |issue=6537 |pages=238–240 |bibcode=1995Natur.376..238H|s2cid=4334587 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevB.6.4370 |title=Optical Constants of the Noble Metals |date=1972 |last1=Johnson |first1=P. B. |last2=Christy |first2=R. W. |journal=Physical Review B |volume=6 |issue=12 |pages=4370–4379 |bibcode=1972PhRvB...6.4370J}}&lt;/ref&gt;

غيرڌاتون مختلف خاصيتون ڏيکارين ٿيون. وڏا هم ظرفيتي بلور ٺاهيندڙ عنصرن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا وڌيڪ هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا مضبوط هم ظرفيتي بند ٽوڙڻ لاءِ گهڻي توانائي گهرجي. جيڪي الڳ ماليڪيول ٺاهين ٿا، سي گهڻو ڪري پکيڙ قوتن سبب پاڻ ۾ ٻڌل هوندا آهن؛ اهي قوتون وڌيڪ آسانيءَ سان ٽوڙجن ٿيون، تنهنڪري انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا گهٽ هوندا آهن،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |title=Atomic and Physical Properties of the Period 3 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2018 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422142013/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ انهن مان گهڻا ڪمري جي گرمي پد تي مائع يا گئس هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; غيرڌاتون اڪثر بيچمڪ هونديون آهن. اهي ڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون، سواءِ نوبل گيسن جي، جيڪي گهڻن مادن سان غيرسرگرم آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ٺوس حالت ۾ اهي ڀُرڀُريون هونديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا ايٽم مضبوطيءَ سان پنهنجي جاءِ تي ٻڌل هوندا آهن. اهي گهٽ ڳاٽيون هونديون آهن ۽ بجلي خراب هلائينديون آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ آزاد حرڪت ڪندڙ اليڪٽران ناهن.&lt;ref name=&quot;group4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |title=The Trend From Non-Metal to Metal In the Group 4 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2015 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427234147/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سرحد جي ويجهو بينڊ خال ننڍا آهن، تنهنڪري ان علائقي جا ڪيترائي عنصر نيم موصل آهن، جهڙوڪ سلڪان، جرمنيم،&lt;ref name=&quot;group4&quot; /&gt; ۽ ٽيلوريئم.&lt;ref name=Siekierski/&gt; سيلينيم جي هڪ ڀوري الاٽروپي نيم موصل آهي ۽ هڪ ڳاڙهي الاٽروپي عازل؛ آرسينڪ جي هڪ ڌاتوي ڀوري الاٽروپي، هڪ نيم موصل ڪاري الاٽروپي ۽ هڪ عازل پيلي الاٽروپي آهي (جيتوڻيڪ آخري الاٽروپي عام حالتن ۾ غيرمستحڪم آهي).&lt;ref name=steudel/&gt; هتي به استثنا آهن؛ مثال طور، هيري جي گرمي چالڪت سڀني ڄاتل مادن کان وڌيڪ آهي، ڪنهن به ڌاتوءَ کان به وڌيڪ.&lt;ref name=PNU&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevLett.70.3764 |title=Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond |year=1993 |last1=Wei |first1=Lanhua |last2=Kuo |first2=P. K. |last3=Thomas |first3=R. L. |last4=Anthony |first4=T. R. |last5=Banholzer |first5=W. F. |journal=Physical Review Letters |volume=70 |issue=24 |pages=3764–3767 |pmid=10053956 |bibcode=1993PhRvL..70.3764W}}&lt;/ref&gt;

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي سرحد تي موجود عنصرن جي هڪ جماعت کي عام طور ميٽيلائڊ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان علائقي جا عنصر طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتن ۾ وچٿرا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهن هوندي به، ادب ۾ ان ڳالهه تي اتفاق ناهي ته ڪهڙن عنصرن کي صحيح طور هن جماعت ۾ رکڻ گهرجي. جڏهن اهڙي درجي بندي ڪئي وڃي ٿي ته سلڪان، جرمنيم، آرسينڪ ۽ ٽيلوريئم لڳ ڀڳ هميشه شامل ٿين ٿا، ۽ بورون ۽ اينٽيموني به عام طور شامل ڪيا وڃن ٿا؛ پر گهڻن ذريعن ۾ ٻيا عنصر به شامل ڪيا وڃن ٿا، ۽ اضافي عنصرن جي چونڊ تي اتفاق ناهي؛ ڪجهه ذريعا ته هن فهرست مان ڪي عنصر ڪڍي به ڇڏين ٿا.{{efn|[[ميٽيلائڊن جون فهرستون]] ڏسو. مثال طور، آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي استعمال ڪيل دوراني جدول ۾ پولونيم ميٽيلائڊ آهي،&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; پر رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽريءَ جي جدول ۾ ائين ناهي،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table |title=Periodic Table |date=2021 |website=www.rsc.org |publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=21 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321033913/https://www.rsc.org/periodic-table |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ ''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا]]'' ۾ شامل جدول ميٽيلائڊ يا نيم ڌاتن جو ذڪر ئي نٿي ڪري.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt; هڪ ئي ڪتاب ۾ به درجي بندي بدلجي سگهي ٿي. مثال طور، شيرون ۽ ويسٽن جي ''غيرڌاتي عنصرن جي ڪيميا'' (1966ع) جي صفحي 7 واري دوراني جدول ۾ اينٽيموني کي غيرڌاتو ڏيکاريو ويو آهي، پر صفحي 115 تي ان کي ڌاتو سڏيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sherwin |first1=E. |last2=Weston |first2=G. J. |editor=Spice, J. E. |date=1966 |title=Chemistry of the Non-Metallic Elements |publisher=Pergamon Press |isbn=978-1-4831-3905-0}}&lt;/ref&gt;|name=metalloids}} مثال طور، ٻين سڀني عنصرن جي ابتڙ، جن کي عام طور ميٽيلائڊ يا غيرڌاتو سمجهيو وڃي ٿو، اينٽيموني جي واحد مستحڪم صورت ۾ ڌاتوي چالڪت آهي. ان کان سواءِ، طبعياتي ۽ ڪيميائي روَيي ۾ اهو بسمٿ ۽، وڌيڪ عام طور، ٻين p-بلاڪ ڌاتن سان مشابهت رکي ٿو. ان بنياد تي ڪجهه ليکڪن دليل ڏنو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ بدران ڌاتو قرار ڏيڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref name=raynercanham/&gt;&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;/&gt;&lt;ref name=steudel&gt;{{cite book |last1=Steudel |first1=Ralf |first2=David |last2=Scheschkewitz |date=2020 |title=Chemistry of the Non-Metals |url= |location= |publisher=Walter de Gruyter |pages=154–155, 425, 436 |isbn=978-3-11-057805-8 |quote=In Group 15 of the Periodic Table, as in both neighboring groups, the metallic character increases when going down. More specifically, there is a transition from a purely non-metallic element (N) via elements with nonmetallic and metallic modifications to purely metallic elements (Sb, Bi). This chapter addresses the two elements besides nitrogen, which are clearly nonmetallic under standard conditions: phosphorus and arsenic. The chemistry of arsenic, however, is only briefly described as many of the arsenic compounds resemble the corresponding phosphorus species.}}&lt;/ref&gt; ٻئي پاسي، سيلينيم پنهنجي سڀ کان مستحڪم صورت ۾ ڪجهه نيم موصل خاصيتون رکي ٿو (جيتوڻيڪ ان جا عازل الاٽروپ به آهن)، تنهنڪري دليل ڏنو ويو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ سمجهڻ گهرجي؛&lt;ref name=hawkes/&gt; پر اها ڳالهه فاسفورس لاءِ به درست آهي،&lt;ref name=steudel/&gt; جنهن کي ميٽيلائڊن ۾ شامل ڪرڻ گهڻو گهٽ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.{{efn|name=metalloids}}

==عنصرن جي درجي بندي==
[[File:Simple Periodic Table Chart-en.svg|upright=1.5|thumb|right|دوراني جدول، جنهن ۾ هڪجهڙيون خاصيتون رکندڙ عنصرن جا ڪجهه عام گروهه رنگن سان ڏيکاريل آهن. ذريعن موجب انهن گروهن ۽ انهن جي حدن ۾ ڪجهه فرق آهي.&lt;ref name=&quot;ACS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |title=Periodic Table of Chemical Elements |date=2021 |website=www.acs.org |publisher=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203123434/https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم به انتقالي ڌاتون آهن.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;{{col-begin}}{{col-break}}{{Legend inline|ff9d9d}} [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffdead}} [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffbfff}} [[لينٿينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ff99cc}} [[ايڪٽينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffc0c0}} [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]]{{col-break}}{{Legend inline|cccccc}} [[ٻيون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|cccc99}} [[ميٽيلائڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|a0ffa0}} [[ٻيا غيرڌاتو|ٻيا غيرڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffff99}} [[هلوجن]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|c0ffff}} [[نوبل گئس|نوبل گيسون]]{{col-end}}]]
هڪجهڙو رويو ڏيکاريندڙ عنصرن جي گروهن کي بيان ڪرڻ لاءِ ادب ۾ ڪيترائي اصطلاح استعمال ٿيا آهن. گروپ نالا ”الڪلي ڌاتو“، ”الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو“، ”ٽريئل“، ”ٽيٽريل“، ”پنڪٽوجن“، ”چالڪوجن“، ”هلوجن“ ۽ ”نوبل گئس“ کي آءِ يو پي اي سي مڃي ٿي؛ ٻين گروپن لاءِ انهن جا نمبر يا پهرئين عنصر جو نالو استعمال ڪري سگهجي ٿو (مثال طور، گروپ 6 کي ڪروميم گروپ چيو وڃي ٿو).&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fernelius |first1=W. C. |last2=Loening |first2=Kurt |last3=Adams |first3=Roy M. |date=1971 |title=Names of groups and elements |url= |journal=Journal of Chemical Education |volume=48 |issue=11 |pages=730–731 |doi=10.1021/ed048p730 |bibcode=1971JChEd..48..730F }}&lt;/ref&gt; ڪي ليکڪ p-بلاڪ جي گروپ 13 کان 16 تائين وارن عنصرن کي ڌاتوپڻي جي بنياد تي ورهائين ٿا،&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; جيتوڻيڪ آءِ يو پي اي سي وٽ ان جي ڪا وصف موجود ناهي ۽ نه ئي ان ڳالهه تي صحيح اتفاق آهي ته ڪهڙن عنصرن کي ڌاتو، غيرڌاتو يا نيم ڌاتو (جن کي ڪڏهن ميٽيلائڊ به چيو وڃي ٿو) سمجهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ان ڳالهه تي به اتفاق ناهي ته انتقالي ڌاتن کان پوءِ ايندڙ ڌاتن کي ڪهڙو نالو ڏجي؛ ”انتقالي دور کان پوءِ واري ڌاتو“ ۽ ”گهٽ درجي واري ڌاتو“ انهن ممڪن نالن مان آهن، جيڪي استعمال ٿيا آهن. ڪي اعليٰ درجي جا ڪتاب ڪڏهن ڪڏهن گروپ 12 جي عنصرن کي انتقالي ڌاتن مان خارج ڪن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جون ڪيميائي خاصيتون ڪافي مختلف ٿي سگهن ٿيون؛ پر اهو عام طور مڃيل طريقو ناهي،&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Jensen |first1=William B. |year=2003 |title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table |journal=Journal of Chemical Education |volume=80 |issue=8 |pages=952–961 |doi=10.1021/ed080p952 |bibcode=2003JChEd..80..952J |url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |access-date=6 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611152417/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |archive-date=11 June 2010 }}&lt;/ref&gt; ۽ آءِ يو پي اي سي هن کي پنهنجي ''ڪيميائي ناليڪاريءَ جي اصولن'' ۾ في الحال قابل قبول عمل طور بيان نٿي ڪري.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. J. |date=2011 |title=Principles of Chemical Nomenclature |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/12/Principles_Leigh2011-compressed.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page=9 |isbn=978-1-84973-007-5}}&lt;/ref&gt;

”لينٿينائيڊ“ مان مراد La–Lu جا عنصر آهن، جيڪي سڀ هڪ ٻئي سان تمام گهڻو مشابه آهن: تاريخي طور هن اصطلاح ۾ رڳو Ce–Lu شامل هئا، پر عام استعمال موجب لينٿينم به شامل ٿي ويو.&lt;ref name=IUPAC/&gt; ”[[نادر زميني عنصر|نادر زميني عنصرن]]“ (يا نادر زميني ڌاتن) ۾ لينٿينائيڊن سان گڏ اسڪينڊيم ۽ اٽريم به شامل ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ”ايڪٽينائيڊ“ مان مراد Ac–Lr جا عنصر آهن (تاريخي طور Th–Lr)،&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; جيتوڻيڪ هن گروهه ۾ خاصيتن جو فرق، لينٿينائيڊن جي اندروني فرق کان گهڻو وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; ابهام کان بچڻ لاءِ آءِ يو پي اي سي ”لينٿينوئيڊ“ ۽ ”ايڪٽينوئيڊ“ نالن جي سفارش ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ”ـائيڊ“ پڇاڙي عام طور منفي آئن ظاهر ڪري ٿي؛ تنهن هوندي به ”لينٿينائيڊ“ ۽ ”ايڪٽينائيڊ“ اڃا عام استعمال ۾ آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي d-بلاڪ جا عنصر مڃڻ جي وڌندڙ قبوليت سان، ڪجهه ليکڪن لينٿينائيڊن جي وصف La–Yb ۽ ايڪٽينائيڊن جي وصف Ac–No طور ڏيڻ شروع ڪئي، جيڪا ايف-بلاڪ سان ٺهڪي اچي ٿي.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.webelements.com/ |title=WebElements |last=Winter |first=Mark |date=1993–2022 |website= |publisher=The University of Sheffield and WebElements Ltd, UK |access-date=5 December 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cowan |first=Robert D. |date=1981 |title=The Theory of Atomic Structure and Spectra |url= |location= |publisher=University of California Press |page=598 |isbn=978-0-520-90615-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Villar |first1=G. E. |date=1966 |title=A suggested modification to the periodic chart |url= |journal=Journal of Inorganic and Nuclear Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=25–29 |doi=10.1016/0022-1902(66)80224-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sacotton&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=S. A. |date=1996 |title=After the actinides, then what? |url= |journal=Chemical Society Reviews |volume=25 |issue=3 |pages=219–227 |doi=10.1039/CS9962500219 }}&lt;/ref&gt; ”ٽرانس-ايڪٽينائيڊ“ يا ”[[فوق ڳرا عنصر|فوق ڳرا عنصر]]“ ايڪٽينائيڊن کان اڳتي وارا ٿوري ڄمار وارا عنصر آهن. انهن جي شروعات لارينسيم يا رٿرفورڊيم کان سمجهي ويندي آهي (ان تي مدار آهي ته ايڪٽينائيڊن جي پڄاڻي ڪٿي مڃجي).&lt;ref name=sacotton/&gt;&lt;ref name=Neve&gt;{{cite journal |last1=Neve |first1=Francesco |date=2022 |title=Chemistry of superheavy transition metals |url= |journal=Journal of Coordination Chemistry |volume=75 |issue=17–18 |pages=2287–2307 |doi=10.1080/00958972.2022.2084394 |s2cid=254097024 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Mingos&gt;{{cite book |last=Mingos |first=Michael |author-link=Michael Mingos |date=1998 |title=Essential Trends in Inorganic Chemistry |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=387 |isbn=978-0-19-850109-1}}&lt;!--هتي &quot;فوق ڳرو&quot; بدران &quot;ٽرانس-ايڪٽينائيڊ&quot; اصطلاح استعمال ٿيل آهي--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005134013/https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-date=5 October 2023 |title=A New Era of Discovery: the 2023 Long Range Plan for Nuclear Science |publisher=U.S. Department of Energy |date=October 2023 |via=OSTI |access-date=20 October 2023 |quote=Superheavy elements (''Z'' &gt; 102) are teetering at the limits of mass and charge.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite arXiv|last=Kragh|first=Helge|date=2017|title=The search for superheavy elements: Historical and philosophical perspectives|eprint=1708.04064|class=physics.hist-ph}}&lt;/ref&gt;

ڪيترين ٻين درجي بندين جا نالا به آهن، جيڪي مختلف علمي شعبن ۾ ضرورت موجب استعمال ٿين ٿا. ستارن جي طبعيات ۾ ”ڌاتو“ مان مراد هر اهو عنصر آهي، جنهن جو ايٽمي عدد 2 کان وڏو هجي، يعني هائيڊروجن ۽ هيليم کان سواءِ ٻيا سڀ عنصر.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |title=Metallicity of stars |last=Theuns |first=Tom |website=icc.dur.ac.uk |publisher=Durham University |access-date=27 March 2021 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927160927/https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح جي طبعيات ۾ معنيٰ، ڪيميا ۾ ان جي معنيٰ کان مختلف آهي: طبعياتي وصفن موجب بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book
|first=Gerald
|last=Burns
|title=Solid State Physics
|date=1985
|publisher=Academic Press, Inc.
|isbn=978-0-12-146070-9
|pages=339–40}}&lt;/ref&gt; ڪي اصطلاح وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، پر انهن جي ڪا تمام رسمي وصف ناهي؛ مثال طور ”[[ڳري ڌاتو|ڳري ڌاتو]]“، جنهن جون ايتريون گهڻيون معنائون ڏنيون ويون آهن جو ان اصطلاح تي ”عملي طور بي معنيٰ“ هجڻ جي تنقيد ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Duffus |first1=John H. |date=2002 |title=&quot;Heavy Metals&quot;–A Meaningless Term? |url=https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=74 |issue=5 |pages=793–807 |doi=10.1351/pac200274050793 |s2cid=46602106 |access-date=27 March 2021 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411012337/https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اصطلاحن جو دائرو مختلف ليکڪن وٽ گهڻو بدلجي ٿو. مثال طور، آءِ يو پي اي سي موجب نوبل گيسن ۾ سڄو گروپ شامل آهي، جنهن ۾ انتهائي تابڪار فوق ڳرو عنصر اوگنيسن به اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Koppenol|first=W.|date=2016|title=How to name new chemical elements|journal=Pure and Applied Chemistry|publisher=DeGruyter|doi=10.1515/pac-2015-0802 |hdl=10045/55935|s2cid=102245448|url=https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|hdl-access=free|access-date=15 August 2021|archive-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511193435/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پر فوق ڳرن عنصرن جي ماهرن ۾ ائين گهٽ ڪيو ويندو آهي: هن صورت ۾ ”نوبل گئس“ مان عام طور گروپ جي هلڪن عنصرن جو غيرسرگرم رويو مراد ورتو ويندو آهي. حسابن موجب اوگنيسن اضافيتي اثرن سبب گهڻو غيرسرگرم نه هجڻ گهرجي، ۽ جيڪڏهن ان کي وڏي مقدار ۾ تيار ڪري سگهجي ته شايد اهو ڪمري جي گرمي پد تي گئس به نه هجي؛ تنهنڪري هن حوالي سان ان جي نوبل گئس هجڻ تي اڪثر سوال اٿاريو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Roth |first1=Klaus |date=3 April 2018 |title=Is Element 118 a Noble Gas? |url=https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |journal=Chemie in unserer Zeit |doi=10.1002/chemv.201800029 |access-date=27 March 2021 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302084128/https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن ملڪن جي لحاظ کان به اصطلاحي فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو: جاپان ۾ الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن ۾ اڪثر بيرليم ۽ ميگنيشيم شامل ناهن ڪيا ويندا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو رويو گروپ 2 جي ڳرن ڌاتن کان مختلف آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |title=【お知らせ】高等学校化学で用いる用語に関する提案（1）への反応 |author=The Chemical Society of Japan |date=25 January 2018 |website=www.chemistry.or.jp |publisher=The Chemical Society of Japan |access-date=3 April 2021 |quote=「12．アルカリ土類金属」の範囲についても，△を含めれば，すべての教科書で提案が考慮されている。歴史的には第4 周期のカルシウム以下を指していた用語だったが，「周期表の2 族に対応する用語とする」というIUPAC の勧告1）に従うのは現在では自然な流れだろう。 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516062728/https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
{{Main|دوراني جدول جي تاريخ}}

{{See also|ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست}}
===ابتدائي تاريخ===
1817ع ۾ جرمن طبعيات دان [[يوهان وولفگانگ ڊوبيرائنر]] عنصرن جي درجي بنديءَ جي ابتدائي ڪوششن مان هڪ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Wurzer|first1=Ferdinand|title=Auszug eines Briefes vom Hofrath Wurzer, Prof. der Chemie zu Marburg|journal=Annalen der Physik|date=1817|volume=56|issue=7|pages=331–334|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|trans-title=Excerpt of a letter from Court Advisor Wurzer, Professor of Chemistry at Marburg|language=de|doi=10.1002/andp.18170560709|bibcode=1817AnP....56..331.|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024621/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|url-status=live|url-access=subscription}} ڊوبيرائنر ڏٺو ته اسٽرونشيم جون خاصيتون ڪيلشيم ۽ بيريم جي خاصيتن جي وچ واريون هيون.&lt;/ref&gt; 1829ع ۾ هن معلوم ڪيو ته ڪي عنصر ٽن ٽن جي گروهن ۾ رکي سگهجن ٿا، ۽ هر گروهه جي عنصرن جون خاصيتون هڪ ٻئي سان لاڳاپيل هونديون آهن. هن انهن گروهن کي [[ڊوبيرائنر جون ٽريون|ٽريون]] نالو ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Döbereiner|first1=J. W.|title=Versuch zu einer Gruppirung der elementaren Stoffe nach ihrer Analogie|journal=Annalen der Physik und Chemie|date=1829|volume=15|issue=2|pages=301–307|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|series=2nd series|trans-title=An attempt to group elementary substances according to their analogies|language=de|bibcode=1829AnP....91..301D|doi=10.1002/andp.18290910217|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024625/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|url-status=live}} هن مضمون جي انگريزي ترجمي لاءِ ڏسو: [https://web.lemoyne.edu/~giunta/dobereiner.html Johann Wolfgang Döbereiner: &quot;An Attempt to Group Elementary Substances according to Their Analogies&quot; (Lemoyne College (Syracuse, New York, USA))] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190309161429/https://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/dobereiner.html |date=9 March 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Horvitz |first=L.|title=Eureka!: Scientific Breakthroughs That Changed The World |year=2002 |publisher=John Wiley |location=New York|isbn=978-0-471-23341-1 |oclc=50766822 |page=43|bibcode=2001esbt.book.....H}}&lt;/ref&gt; ڪلورين، برومين ۽ آيوڊين هڪ ٽريو ٺاهيندا هئا؛ اهڙيءَ طرح ڪيلشيم، اسٽرونشيم ۽ بيريم؛ ليٿيم، سوڊيم ۽ پوٽاشيم؛ ۽ سلفر، سيلينيم ۽ ٽيلوريئم پڻ ٽريون ٺاهيندا هئا.&lt;ref&gt;Scerri, p. 47&lt;/ref&gt; مختلف ڪيميا دانن هن جي ڪم کي اڳتي وڌايو ۽ عنصرن جي ننڍن گروهن ۾ وڌيڪ لاڳاپا ڳولي لڌا. پر اهي اهڙو هڪڙو خاڪو ٺاهي نه سگهيا، جنهن ۾ اهي سڀ عنصر اچي وڃن.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ball|first=P.|author-link=Philip Ball|title=The Ingredients: A Guided Tour of the Elements |location=Oxford|publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=978-0-19-284100-1|page=100}}&lt;/ref&gt;

[[File:Newlands periodiska system 1866.png|thumb|right|upright=1.5|1866ع ۾ نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.|alt=نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.]]
[[جان نيو لينڊز (ڪيميا دان)|جان نيو لينڊز]] فيبروري 1863ع ۾ ''ڪيميڪل نيوز'' ۾ ڪيميائي عنصرن جي وچ ۾ دوريت بابت هڪ خط شايع ڪيو.&lt;ref name=EB1911&gt;{{cite EB1911 |wstitle=Newlands, John Alexander Reina |volume=19 |page=515}}&lt;/ref&gt; 1864ع ۾ هن ساڳئي رسالي ۾ هڪ مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ ڏيکاريائين ته جيڪڏهن عنصرن کي سندن ايٽمي وزن موجب ترتيب ڏجي ته لڳاتار انگ وارا عنصر اڪثر يا ته هڪ ئي گروپ ۾ اچن ٿا يا مختلف گروپن ۾ هڪجهڙيون جايون والارين ٿا. هن اهو به ڄاڻايو ته هن ترتيب ۾ ڪنهن هڪ عنصر کان شروع ڪندي هر اٺون عنصر پهرئين عنصر جي ڪنهن نه ڪنهن نموني ورجاءَ وانگر آهي، جيئن موسيقيءَ ۾ آڪٽو جو اٺون سُر؛ هن ان کي ”آڪٽيوَ جو قانون“ چيو.&lt;ref name=EB1911/&gt; پر نيو لينڊز جو ٺاهيل قاعدو رڳو مکيه گروپ جي عنصرن لاءِ چڱيءَ طرح ڪم ڪندو هو ۽ ٻين عنصرن جي صورت ۾ ان کي وڏيون مشڪلاتون پيش آيون.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

جرمن ڪيميا دان [[لوٿار ميئر]] ڏٺو ته ڪيميائي ۽ طبعياتي خاصيتن جا هڪجهڙا سلسلا باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿا. سندس چوڻ موجب، جيڪڏهن ايٽمي وزن کي عمودي محور ۽ ايٽمي حجم کي افقي محور تي ڏيکارجي ته حاصل ٿيندڙ وڪڙ ۾ وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ قدرن جو سلسلو ظاهر ٿيندو؛ سڀ کان وڌيڪ [[برقي مثبت]] عنصر، پنهنجي ايٽمي وزن جي ترتيب سان، وڪڙ جي چوٽين تي ايندا. 1864ع ۾ سندس هڪ ڪتاب شايع ٿيو، جنهن ۾ 28 عنصرن تي ٻڌل دوراني جدول جو هڪ ابتدائي روپ هو. ان ۾ عنصرن کي سندن [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] موجب ڇهن خاندانن ۾ ورهايو ويو هو؛ پهريون ڀيرو عنصرن کي ظرفيت جي بنياد تي گروهه بڻايو ويو. ان وقت تائين ايٽمي وزن موجب عنصرن کي منظم ڪرڻ جون ڪوششون ايٽمي وزنن جي غلط ماپن سبب رڪجي ويون هيون.&lt;ref name=&quot;Meyer table&quot;&gt;Meyer, Julius Lothar; Die modernen Theorien der Chemie (1864); [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 table on page 137] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102050414/https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 |date=2 January 2019 }}&lt;/ref&gt; 1868ع ۾ هن پنهنجي جدول ۾ ترميم ڪئي، پر اها ترميم سندس وفات کان پوءِ رڳو مسودي جي صورت ۾ شايع ٿي.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 106–108&lt;/ref&gt;

===مينڊيليئف===
{{multiple image
| total_width       = 400
| align             = right
| image1            = 1869-periodic-table.jpg
| caption1          = 1869ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
| image2            = Mendelejevs periodiska system 1871.png
| caption2          = 1871ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
}}

حتمي اڳڀرائي روسي ڪيميا دان [[دمتري مينڊيليئف]] ڪئي. جيتوڻيڪ ٻين ڪيميا دانن، جن ۾ ميئر به شامل هو، لڳ ڀڳ ساڳئي وقت دوراني نظام جا ڪي ٻيا روپ ڳولي لڌا هئا، پر مينڊيليئف پنهنجي نظام کي تيار ڪرڻ ۽ ان جي حمايت ڪرڻ لاءِ سڀ کان وڌيڪ پرعزم هو؛ ۽ سندس نظام ئي سائنسي برادريءَ تي سڀ کان وڌيڪ اثرانداز ٿيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 113&lt;/ref&gt; 17 فيبروري 1869ع (گريگورين ڪئلينڊر موجب 1 مارچ 1869ع) تي مينڊيليئف عنصرن کي ترتيب ڏيڻ ۽ انهن جو ايٽمي وزنن موجب مقابلو ڪرڻ شروع ڪيو. هن ڪجهه عنصرن سان شروعات ڪئي، ۽ ڏينهن گذرڻ سان سندس نظام وڌي اڪثر ڄاتل عنصرن کي شامل ڪرڻ لڳو. جڏهن هن کي هڪ باقاعده ترتيب ملي، ته سندس ڇپيل جدول مئي 1869ع ۾ روسي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي رسالي ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot;&gt;Scerri, pp. 117–123&lt;/ref&gt; جڏهن ڪي عنصر نظام ۾ ٺهڪندا نظر نه آيا، ته هن بي ڊپ ٿي اڳڪٿي ڪئي ته يا ته ظرفيت يا ايٽمي وزن غلط ماپيو ويو آهي، يا وري ڪو اڃا تائين نه دريافت ٿيل عنصر موجود آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; 1871ع ۾ مينڊيليئف هڪ ڊگهو مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ سندس جدول جو نئون روپ ۽ اڻڄاتل عنصرن بابت واضح اڳڪٿيون شامل هيون. هن اهڙن ٽن اڻڄاتل عنصرن جون خاصيتون تفصيل سان بيان ڪيون، جيڪي بورون، المونيم ۽ سلڪان جا ان وقت غائب ڳرا مشابه عنصر هئا؛ هن انهن جا نالا ايڪا-بورون، ايڪا-المونيم ۽ ايڪا-سلڪان رکيا (”ايڪا“ سنسڪرت ۾ ”هڪ“ لاءِ آهي).&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mendeleev1871&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Mendeleev
|first1=D.
|title=The natural system of elements and its application to the indication of the properties of undiscovered elements
|journal=Journal of the Russian Chemical Society
|date=1871
|volume=3
|pages=25–56
|url=https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
|access-date=23 August 2017
|language=ru
|archive-date=13 August 2017
|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813142644/https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
}}&lt;/ref&gt;{{rp|45}}

1875ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[پال-ايميل لڪوڪ ڊي بوابدراں]]، مينڊيليئف جي اڳڪٿيءَ کان اڻواقف هوندي، معدني [[سفيلرائيٽ]] جي هڪ نموني مان نئون عنصر دريافت ڪيو ۽ ان جو نالو گيليم رکيو. هن عنصر کي الڳ ڪيو ۽ ان جون خاصيتون معلوم ڪرڻ شروع ڪيون. مينڊيليئف، ڊي بوابدراں جو مضمون پڙهي، کيس خط لکيو ۽ دعويٰ ڪئي ته گيليم سندس اڳڪٿي ڪيل ايڪا-المونيم آهي. جيتوڻيڪ لڪوڪ ڊي بوابدراں شروع ۾ شڪ ۾ هو ۽ کيس لڳو ته مينڊيليئف سندس دريافت جو ڪريڊٽ وٺڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، پر پوءِ هن مڃيو ته مينڊيليئف جي ڳالهه درست هئي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 149&lt;/ref&gt; 1879ع ۾ سويڊني ڪيميا دان [[لارس فريڊرڪ نيلسن]] هڪ نئون عنصر دريافت ڪيو، جنهن جو نالو اسڪينڊيم رکيائين: اهو ايڪا-بورون نڪتو. ايڪا-سلڪان 1886ع ۾ جرمن ڪيميا دان [[ڪليمنس ونڪلر]] کي مليو، جنهن ان جو نالو جرمنيم رکيو. گيليم، اسڪينڊيم ۽ جرمنيم جون خاصيتون مينڊيليئف جي اڳڪٿين سان ٺهڪندڙ هيون.&lt;ref&gt;Scerri, p. 151–2&lt;/ref&gt; 1889ع ۾ لنڊن جي رائل انسٽيٽيوشن ۾ فاراڊي ليڪچر دوران مينڊيليئف چيو ته کيس اميد نه هئي ته هو ايترو وقت زنده رهندو جو ”انهن جي دريافت کي برطانيا جي ڪيميڪل سوسائٽيءَ آڏو دوراني قانون جي درستي ۽ عموميت جي تصديق طور بيان ڪري سگهي.“&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rouvray|first=R.|url=https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|title=Dmitri Mendeleev|website=New Scientist|access-date=19 April 2020|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074119/https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ نوبل گيسن جي دريافت، جنهن جي مينڊيليئف اڳڪٿي نه ڪئي هئي، پوءِ به سندس نظام ۾ آسانيءَ سان ٺهڪي آئي ۽ اٺين مکيه گروپ طور شامل ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;Scerri164&quot;&gt;Scerri, pp. 164–169&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به، مينڊيليئف کي ڄاتل لينٿينائيڊن کي پنهنجي نظام ۾ ٺهڪائڻ ۾ ڪجهه ڏکيائي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٻين عنصرن وانگر ظرفيتن جي دوراني تبديلي نظر نه ايندي هئي. گهڻي تحقيق کان پوءِ، چيڪ ڪيميا دان [[بوھوسلاو براونر]] 1902ع ۾ تجويز ڏني ته سڀني لينٿينائيڊن کي دوراني جدول جي هڪ ئي گروپ ۾ رکي سگهجي ٿو. هن هن کي ”اسٽرائڊ مفروضو“ نالو ڏنو، جيڪو فلڪياتي مشابهت تي ٻڌل هو: جيئن مريخ ۽ مشتري جي وچ ۾ هڪ اڪيلو سيارو نه، پر [[اسٽرائڊ پٽو]] آهي، تيئن اٽريم جي هيٺان واري جاءِ کي هڪ عنصر بدران سڀني لينٿينائيڊن والارڻ گهرجي.&lt;ref name=Thyssen /&gt;

===ايٽمي عدد===
[[File:Extended periodic table van den Broek.jpg|thumb|right|upright=1.6|انتونيس وان ڊين بروڪ جو دوراني جدول]]
ايٽم جي اندروني بناوت جي جاچ ٿيڻ کان پوءِ، 1913ع ۾ شوقيه ڊچ طبعيات دان [[انتونيس وان ڊين بروڪ]] تجويز ڏني ته نيوڪليائي بار دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ طئي ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Marshall |first1=J.L. |last2=Marshall |first2=V.R. |date=2010 |title=Rediscovery of the Elements: Moseley and Atomic Numbers |pages=42–47 |magazine=The Hexagon |volume=101 |issue=3 |publisher=[[الفا چي سگما]] |s2cid=94398490 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf |access-date=15 August 2021 |archive-date=16 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716215907/https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=broek&gt;{{cite journal|author=van den Broek, A. |journal=Physikalische Zeitschrift|volume= 14|year=1913|pages=32–41|title=Die Radioelemente, das periodische System und die Konstitution der Atom}}&lt;/ref&gt; نيوزيلينڊ جي طبعيات دان [[ارنسٽ ردرفورڊ]] هن نيوڪليائي بار لاءِ ”ايٽمي عدد“ جي اصطلاح جوڙيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 185&lt;/ref&gt; وان ڊين بروڪ پنهنجي شايع ٿيل مضمون ۾ پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول ڏيکاريو، جنهن ۾ عنصرن کي انهن جي اليڪٽرانن جي انگ موجب ترتيب ڏنو ويو هو.&lt;ref name=broek/&gt; ردرفورڊ 1914ع جي پنهنجي مضمون ۾ تصديق ڪئي ته بوهر، وان ڊين بروڪ جي راءِ قبول ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Rutherford, E. |journal=Phil. Mag.|volume= 27|pages= 488–499|year=1914|quote=This has led to an interesting suggestion by van Broek that the number of units of charge on the nucleus, and consequently the number of external electrons, may be equal to the number of the elements when arranged in order of increasing atomic weight. On this view, the nucleus charges of hydrogen, helium, and carbon are 1, 2, 6 respectively, and so on for the other elements, provided there is no gap due to a missing element. This view has been taken by Bohr in his theory of the constitution of simple atoms and molecules.|url=https://atomfizika.elte.hu/akos/orak/archive/atfsz/atom/rutherford_atom13.pdf|doi=10.1080/14786440308635117|title=LVII. The structure of the atom}}&lt;/ref&gt;

ساڳئي سال انگريز طبعيات دان [[هينري موزلي]]، [[ايڪس-ري اسپيڪٽروسڪوپي]] استعمال ڪندي، وان ڊين بروڪ جي تجويز جي تجرباتي تصديق ڪئي. موزلي المونيم کان سون تائين هر عنصر جو نيوڪليائي بار ماپيو ۽ ڏيکاريو ته مينڊيليئف جي ترتيب حقيقت ۾ نيوڪليائي بار جي وڌندڙ ترتيب سان عنصرن کي رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Periodic Kingdom |author=Atkins, P. W. |author-link=P. W. Atkins |publisher=HarperCollins Publishers, Inc. |year=1995 |page=[https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 87] |isbn=978-0-465-07265-1 |url=https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 }}&lt;/ref&gt; نيوڪليائي بار پروٽانن جي انگ جي برابر آهي ۽ هر عنصر جو ايٽمي عدد (''Z'') طئي ڪري ٿو. ايٽمي عدد استعمال ڪرڻ سان عنصرن لاءِ واضح ۽ صحيح عددن تي ٻڌل ترتيب ملي. موزلي جي تحقيق ايٽمي وزن ۽ ڪيميائي خاصيتن جي وچ ۾ تضادن کي فوراً حل ڪيو؛ اهڙا ڪيس ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جا هئا، جتي ايٽمي عدد وڌي ٿو پر ايٽمي وزن گهٽجي ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; جيتوڻيڪ موزلي جلد ئي پهرين عالمي جنگ ۾ مارجي ويو، سويڊني طبعيات دان [[مانّي سيگبان]] سندس ڪم کي يورينيم تائين جاري رکيو ۽ ثابت ڪيو ته ان وقت ڄاتل عنصرن مان سڀ کان وڏو ايٽمي عدد (92) يورينيم جو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Egdell |first1=Russell G. |last2=Bruton |first2=Elizabeth |date=2020 |title=Henry Moseley, X-ray spectroscopy and the periodic table |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=378 |issue=2180 |doi=10.1002/chem.202004775|pmid=32811359 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; موزلي ۽ سيگبان جي تحقيق جي بنياد تي اهو به معلوم ٿيو ته اڃا نه دريافت ٿيل عنصر ڪهڙن ايٽمي عددن سان لاڳاپيل آهن: 43، 61، 72، 75، 85 ۽ 87.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; (عنصر 75 حقيقت ۾ جاپاني ڪيميا دان [[ماسٽڪا اوگاوا]] 1908ع ۾ ئي دريافت ڪيو هو ۽ ان جو نالو ”نيپونيم“ رکيو هئائين، پر هن غلطيءَ سان ان کي 75 بدران عنصر 43 قرار ڏنو؛ تنهنڪري سندس دريافت کي عام طور گهڻي دير تائين تسليم نه ڪيو ويو. عنصر 75 جي موجوده طور قبوليل دريافت 1925ع ۾ ٿي، جڏهن [[والٽر نوڊاڪ]]، [[آئيدا ٽاڪي]] ۽ [[اوٽو برگ (سائنس دان)|اوٽو برگ]] ان کي الڳ الڳ ٻيهر دريافت ڪيو ۽ موجوده نالو [[رينيم]] ڏنائون.)&lt;ref name=nipponium2022&gt;{{cite journal |last1=Hisamatsu |first1=Yoji |last2=Egashira |first2=Kazuhiro |first3=Yoshiteru |last3=Maeno |date=2022 |title=Ogawa's nipponium and its re-assignment to rhenium |journal=Foundations of Chemistry |volume=24 |issue= |pages=15–57 |doi=10.1007/s10698-021-09410-x |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي طبعيات جي شروعات سان [[آئسوٽوپ|آئسوٽوپن]] جي صورتحال به واضح ٿي. قديم تابڪار عنصرن ٿوريم ۽ يورينيم جي [[زوال سلسلو|زوال سلسلن]] ۾ جلد ئي اهڙا ڪيترائي ظاهري نوان عنصر نظر آيا، جن جا ايٽمي وزن مختلف هئا پر ڪيميائي خاصيتون بلڪل ساڳيون هيون. 1913ع ۾ [[فريڊرڪ سوڊي]] هن صورتحال لاءِ ”آئسوٽوپ“ جو اصطلاح جوڙيو ۽ آئسوٽوپن کي ساڳئي ڪيميائي عنصر جون رڳو مختلف صورتون سمجهيو. ان سان ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جهڙا تضاد به وڌيڪ واضح ٿيا: ٽيلوريئم جي فطري آئسوٽوپي بناوت، آيوڊين جي ڀيٽ ۾ ڳرن آئسوٽوپن ڏانهن وڌيڪ مائل آهي، پر ٽيلوريئم جو ايٽمي عدد گهٽ آهي.&lt;ref name=7elements&gt;{{cite book |last=Scerri |first=Eric |date=2013 |title=A Tale of Seven Elements |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=47–53, 115 |isbn=978-0-19-539131-2}}&lt;/ref&gt;

===اليڪٽرانڪ خول===
ڊنمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]]، [[ميڪس پلانڪ]] جو ڪوانٽائيزيشن وارو خيال ايٽم تي لاڳو ڪيو. هن نتيجو ڪڍيو ته اليڪٽرانن جي توانائيءَ جون سطحون ڪوانٽائيز ٿيل آهن: رڳو ڪجهه الڳ مستحڪم توانائي حالتون ممڪن آهن. پوءِ بوهر اليڪٽرانڪ ترتيبن وسيلي دوريت کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي. 1913ع ۾ هن اندازو لڳايو ته عنصرن جون ڪيميائي خاصيتون ٻاهريان اليڪٽران طئي ڪن ٿا.&lt;ref&gt;هيٺ ڏنل 1913ع جي مضمون واري بوهر جي جدول ڏسو.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt; 1913ع ۾ هن ڪوانٽم ايٽم جي بنياد تي پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪيو.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt;

بوهر 1913ع ۾ پنهنجي اليڪٽرانڪ خولن کي ”رِنگ“ چيو: سندس سياري جهڙي ايٽمي نموني ۾ ان وقت خولن اندر ايٽمي مدار جو تصور موجود نه هو. بوهر پنهنجي مشهور 1913ع واري مضمون جي ٽئين حصي ۾ وضاحت ڪئي ته هڪ خول ۾ اليڪٽرانن جو وڌ ۾ وڌ انگ اٺ آهي. هن لکيو: ”وڌيڪ اهو به ڏسون ٿا ته ''n'' اليڪٽرانن وارو حلقو، ''ne'' بار واري نيوڪليس جي چوڌاري هڪ ئي رِنگ ۾ تڏهن ئي گردش ڪري سگهي ٿو، جڏهن ''n'' &lt; 8 هجي.“ ننڍن ايٽمن لاءِ اليڪٽرانڪ خول هن ريت ڀرجن ٿا: ”اليڪٽرانن جا رِنگ تڏهن ئي گڏ ٿيندا، جڏهن انهن ۾ اليڪٽرانن جو انگ برابر هوندو؛ تنهنڪري اندرين رِنگن ۾ اليڪٽرانن جا انگ رڳو 2، 4 يا 8 ٿي سگهن ٿا.“ پر وڏن ايٽمن ۾ سڀ کان اندرين خول ۾ اٺ اليڪٽران هوندا: ”ٻئي پاسي، عنصرن جو دوراني نظام زور سان ظاهر ڪري ٿو ته نيون ۾ ئي ''N'' = 10، اٺ اليڪٽرانن وارو اندريون رِنگ موجود هوندو.“ ايٽمن لاءِ سندس تجويز ڪيل اليڪٽرانڪ ترتيبون (ساڄي پاسي ڏيکاريل) گهڻو ڪري اڄ ڄاتل ترتيبن سان ٺهڪن نٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://www.nba-old.nbi.dk/pdffiles/trilogypart3.pdf|author=Bohr, Niels |title=On the Constitution of Atoms and Molecules, Part III, Systems containing several nuclei|journal= Philosophical Magazine|volume= 26|pages=857–875 |year=1913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kragh|first=Helge|date=1 January 1979|title=Niels Bohr's Second Atomic Theory|journal=Historical Studies in the Physical Sciences|volume=10|pages=123–186|doi=10.2307/27757389|jstor=27757389 }}&lt;/ref&gt; [[آرنولڊ سومرفيلڊ]] ۽ [[ايڊمنڊ اسٽونر]] جي ڪم کان پوءِ، جن وڌيڪ ڪوانٽم عدد دريافت ڪيا، انهن ترتيبن ۾ وڌيڪ سڌارا آيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; font-size:95%; margin:0.5em;&quot;
|+ هلڪن عنصرن لاءِ بوهر جون اليڪٽرانڪ ترتيبون
|-
! عنصر !! هر خول ۾ اليڪٽران
|-
| 4 || 2،2
|-
| 6 || 2،4
|-
| 7 || 4،3
|-
| 8 || 4،2،2
|-
| 9 || 4،4،1
|-
| 10 || 8،2
|-
| 11 || 8،2،1
|-
| 16 || 8،4،2،2
|-
| 18 || 8،8،2
|}

بوهر جي ايٽمي نظريي ۾ ڪيميائي امڪانن کي منظم نموني وڌائڻ ۽ درست ڪرڻ وارو پهريون شخص [[والتر ڪوسل]] هو، جنهن اهو ڪم 1914ع ۽ 1916ع ۾ ڪيو. ڪوسل وضاحت ڪئي ته دوراني جدول ۾ نوان عنصر تڏهن پيدا ٿين ٿا، جڏهن ٻاهرين خول ۾ اليڪٽران شامل ٿين ٿا. ڪوسل پنهنجي مضمون ۾ لکي ٿو:&lt;blockquote&gt;ان مان اهو نتيجو نڪري ٿو ته پوءِ شامل ٿيندڙ اليڪٽرانن کي هڪ ٻئي جي اندر واقع هم مرڪز حلقن يا خولن ۾ رکڻ گهرجي، جن مان هر هڪ تي ... رڳو هڪ مقرر تعداد ۾ اليڪٽران ترتيب ڏئي سگهجن ٿا ــ يعني اسان جي صورت ۾ اٺ. جڏهن ڪو حلقو يا خول مڪمل ٿي وڃي ته ايندڙ عنصر لاءِ نئون خول شروع ڪرڻو پوي ٿو؛ آسانيءَ سان دستياب ۽ سڀ کان ٻاهرين ڪناري تي موجود اليڪٽرانن جو انگ وري هر ايندڙ عنصر سان وڌي ٿو، تنهنڪري هر نئين خول جي ٺهڻ سان ڪيميائي دوريت ورجائجي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Kossel, W. |title=Über Molekülbildung als Folge des Atombaues|journal= Ann. Phys.|year= 1916|volume= 49|pages= 229–362 (237)}} ترجمو ڏسو {{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

1919ع جي هڪ مضمون ۾ [[ارونگ لينگميئر]] ”سيلن“ جي وجود جو مفروضو پيش ڪيو، جن کي اڄ مدار چئون ٿا. سندس خيال موجب هر مدار ۾ رڳو اٺ اليڪٽران اچي سگهن ٿا، ۽ اهي ”هڪ ٻئي کان برابر وٿين وارن تهن“ ۾ ترتيب ڏنل آهن، جن کي اڄ خول چئون ٿا. هن پهرئين خول لاءِ استثنا رکيو ۽ چيو ته ان ۾ رڳو ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Langmuir |first=Irving |author-link=Irving Langmuir |date=June 1919 |title=The Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules |journal=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جو جرنل]] |volume=41 |issue=6 |pages=868–934 |doi=10.1021/ja02227a002 |bibcode=1919JAChS..41..868L |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126003324/https://zenodo.org/record/1429026 |url=https://zenodo.org/record/1429026|archive-date=26 January 2021 }}&lt;/ref&gt; 1921ع ۾ ڪيميا دان [[چارلس رُگلي بيري]] تجويز ڏني ته خول ۾ اٺ يا ارڙهن اليڪٽران مستحڪم ترتيبون ٺاهين ٿا. بيري جو خيال هو ته انتقالي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون انهن جي ٻاهرين خول جي ظرفيتي اليڪٽرانن تي دارومدار رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Bury&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bury |first=Charles R. |author-link=Charles Rugeley Bury |date=July 1921 |title=Langmuir's Theory of the Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules  |journal=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جو جرنل]]|volume=43 |issue=7 |pages=1602–1609 |doi=10.1021/ja01440a023 |bibcode=1921JAChS..43.1602B |url=https://zenodo.org/record/1428812 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030145903/https://zenodo.org/record/1428812 |archive-date=30 October 2021}}&lt;/ref&gt; هن ”انتقالي“ جو لفظ انهن عنصرن لاءِ متعارف ڪرايو، جن کي اڄ [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]] يا انتقالي عنصر چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2003&quot;&gt;{{cite journal|last=Jensen|first=William B.|year=2003|title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table|url=https://www.uv.es/~borrasj/ingenieria_web/temas/tema_1/lecturas_comp/p952.pdf|journal=Journal of Chemical Education|volume=80|issue=8|pages=952–961|bibcode=2003JChEd..80..952J|doi=10.1021/ed080p952|quote=The first use of the term &quot;transition&quot; in its modern electronic sense appears to be due to the British chemist C. R.Bury, who first used the term in his 1921 paper on the electronic structure of atoms and the periodic table|access-date=18 September 2021|archive-date=19 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419082806/https://www.uv.es/~borrasj/ingenieria_web/temas/tema_1/lecturas_comp/p952.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بوهر جي نظريي جي تصديق عنصر 72 جي دريافت سان ٿي: [[جارج اربين]] دعويٰ ڪئي ته هن ان کي ”سيلٽيم“ نالي [[نادر زميني عنصر]] طور دريافت ڪيو آهي، پر بيري ۽ بوهر اڳڪٿي ڪئي هئي ته عنصر 72 نادر زميني عنصر نه ٿي سگهي ٿو ۽ اهو [[زرڪونيم]] جو مشابه عنصر هجڻ گهرجي. [[ڊرڪ ڪوسٽر]] ۽ [[جارج فون هيويسي]] زرڪونيم جي معدنيات ۾ اهو عنصر ڳوليو ۽ ان جو نالو بوهر جي اباڻي شهر [[ڪوپن هيگن]] جي لاطيني نالي ”هئفنيا“ تان [[هئفنيئم]] رکيو.&lt;ref name=&quot;CosterHevesy1923&quot;&gt;{{cite journal|journal = Nature|volume = 111|page=79|date=1923|doi = 10.1038/111079a0|title = On the Missing Element of Atomic Number 72|first = D.|last = Coster|author2=Hevesy, G.|issue=2777|bibcode=1923Natur.111...79C|doi-access = free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title = Hafnium|url = http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/1982/Mar/jceSubscriber/JCE1982p0242.pdf|journal = Journal of Chemical Education|last = Fernelius|first = W. C.|date = 1982|page = 242|doi = 10.1021/ed059p242|volume = 59|issue = 3|bibcode = 1982JChEd..59..242F|access-date = 3 September 2009|archive-date = 15 March 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200315031648/http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/1982/Mar/jceSubscriber/JCE1982p0242.pdf}}&lt;/ref&gt; اربين جو سيلٽيم رڳو صاف ڪيل [[لُوٽيشيئم]] (عنصر 71) نڪتو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Burdette |first1=Shawn C. |last2=Thornton |first2=Brett F. |date=2018 |title=Hafnium the lutécium I used to be |url=https://www.nature.com/articles/s41557-018-0140-6 |journal=Nature Chemistry |volume=10 |issue= 10|page=1074 |doi=10.1038/s41557-018-0140-6  |doi-access=free|pmid=30237529 |bibcode=2018NatCh..10.1074B |access-date=8 February 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح هئفنيئم ۽ رينيم آخري مستحڪم عنصر هئا، جيڪي دريافت ٿيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

1910ع ۽ 1920ع وارن ڏهاڪن ۾ ايٽم جي جوڙجڪ بابت نظرياتي اڳڀراين سبب دوراني جدول جي شڪل بدلجي وئي. ڊينمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]] 1913ع ۾ تجويز ڏني ته عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جو سبب انهن جا ٻاهريان اليڪٽران آهن. ان خيال جي بنياد تي هن ڪوانٽم ايٽم جي پهرين اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪئي.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt; 1923ع ۾ [[ولفگانگ پاولي]] اليڪٽرانڪ ترتيبن جي مسئلي تي ڪم شروع ڪيو. بوهر جي تجويز کي اڳتي وڌائيندي هن چار [[ڪوانٽم عدد]] استعمال ڪيا ۽ پنهنجو [[پاوليءَ جو اخراجي اصول|اخراجي اصول]] پيش ڪيو، جنهن موجب ڪنهن به ٻن اليڪٽرانن جا چارئي ڪوانٽم عدد هڪجهڙا نٿا ٿي سگهن. ان سان دوراني جدول جي دورن جون ڊيگههون (2، 8، 18 ۽ 32) واضح ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي هر خول ۾ اچي سگهندڙ اليڪٽرانن جي انگ سان ملن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri218&quot;&gt;Scerri, pp. 218–23&lt;/ref&gt; 1925ع ۾ [[فريڊرڪ هُنڊ]] جديد ترتيبن جي ويجهو پهريون روپ حاصل ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Jensen |first1=William B. |date=2007 |title=The Origin of the s, p, d, f Orbital Labels |url=https://www.che.uc.edu/jensen/w.%20b.%20jensen/reprints/137.%20s,%20p,%20d,%20f.pdf |journal=Journal of Chemical Education |volume=84 |issue=5 |pages=757–8 |doi=10.1021/ed084p757 |bibcode=2007JChEd..84..757J |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123140649/https://www.che.uc.edu/jensen/w.%20b.%20jensen/reprints/137.%20s,%20p,%20d,%20f.pdf |access-date=15 August 2021|archive-date=23 November 2018 }}&lt;/ref&gt; انهن اڳڀراين کان پوءِ دوريت عنصرن جي ظرفيتن بدران انهن جي ڪيميائي طور سرگرم يا ظرفيتي اليڪٽرانن جي انگ تي ٻڌل ٿي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; عنصرن جي اليڪٽرانڪ ترتيبن کي بيان ڪندڙ [[آفباو اصول]] کي پهريون ڀيرو 1926ع ۾ [[ارون مديلونگ]] تجرباتي طور ڏٺو،&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;&gt;{{cite journal |title=The Order of Electron Shells in Ionized Atoms |last1=Goudsmit |first1=S. A. |last2=Richards |first2=Paul I. |journal=[[آمريڪا جي قومي سائنس اڪيڊميءَ جا ڪارناما|Proc. Natl. Acad. Sci.]] |pages=664–671 (with correction on p&amp;nbsp;906) |volume=51 |issue=4 |date=1964 |url=https://www.pnas.org/content/51/4/664.full.pdf |bibcode=1964PNAS...51..664G |doi=10.1073/pnas.51.4.664 |pmid=16591167 |doi-access=free |pmc=300183 |osti=4007960 |access-date=15 August 2021 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010113455/https://www.pnas.org/content/51/4/664.full.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پر ان کي پهريون ڀيرو 1930ع ۾ [[ولاديمير ڪاراپيٽوف]] شايع ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karapetoff |first1=Vladimir |date=1930 |title=A chart of consecutive sets of electronic orbits within atoms of chemical elements |url= |journal=Journal of the Franklin Institute |volume=210 |issue=5 |pages=609–624 |doi=10.1016/S0016-0032(30)91131-3 |bibcode=1930FrInJ.210..609K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostro&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=Valentin N. |date=2003 |title=Physical Explanation of the Periodic Table |url= |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=988 |issue=1 |pages=182–192 |doi=10.1111/j.1749-6632.2003.tb06097.x |pmid=12796101 |bibcode=2003NYASA.988..182O |s2cid=21629328 }}&lt;/ref&gt; 1961ع ۾ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] آفباو اصول جو پهريون حصو (ته مدار وڌندڙ ''n'' + ℓ جي ترتيب سان ڀرجن ٿا) [[ٿامس-فرمي نمونو|ٿامس-فرمي نموني]] مان اخذ ڪيو؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Klechkovskii |first1=V.M. |title=Justification of the Rule for Successive Filling of (n+l) Groups |journal=Journal of Experimental and Theoretical Physics |date=1962 |volume=14 |issue=2 |page=334 |url=http://jetp.ras.ru/cgi-bin/e/index?t=&amp;au=+Klechkovskii&amp;yf=2022&amp;yt=2022&amp;se=1&amp;a=s |access-date=23 June 2022}}&lt;/ref&gt; مڪمل اصول 1971ع ۾ [[يوري ڊيمڪوف]] ۽ [[ويلنٽين اوستروفسڪي]] هڪ اهڙي ئي پوٽينشل مان اخذ ڪيو.&lt;ref name=DO&gt;{{cite journal |last1=Demkov |first1=Yury N. |last2=Ostrovsky |first2=Valentin N. |date=1972 |title=n+l Filling Rule in the Periodic System and Focusing Potentials |url=http://jetp.ras.ru/cgi-bin/e/index/e/35/1/p66?a=list |journal=Journal of Experimental and Theoretical Physics |volume=35 |issue=1 |pages=66–69 |doi= |bibcode=1972JETP...35...66D |access-date=25 November 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|ڊيمڪوف ۽ اوستروفسڪي پوٽينشل &lt;math&gt;U_{1/2}(r) =  -\frac{2v}{rR(r+R)^2}&lt;/math&gt; تي غور ڪن ٿا، جتي &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ۽ &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; مستقل پيرا ميٽر آهن؛ ننڍن &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; لاءِ اهو [[ڪولمب پوٽينشل]] جي ويجهو آهي. جڏهن &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; شرط &lt;math&gt;v=v_N=\frac{1}{4}R^2 N(N+1)&lt;/math&gt; پوري ڪري، جتي &lt;math&gt;N=n+l&lt;/math&gt; آهي، تڏهن هن پوٽينشل لاءِ صفر-توانائيءَ واري [[شروڊنگر مساوات]] جا حل تجزياتي طور [[گيجنباور پولينوميل|گيجنباور پولينوميلن]] سان بيان ڪري سگهجن ٿا. جيئن &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; انهن قدرن مان هر هڪ کي پار ڪري ٿو، تيئن ساڳئي &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; قدر وارين سڀني حالتن جو هڪ مجموعو صفر توانائيءَ تي ٺهي ٿو ۽ پوءِ بند حالت بڻجي ٿو؛ ائين مديلونگ ترتيب ٻيهر حاصل ٿئي ٿي. perturbation theory جا ويچار ڏيکارين ٿا ته ننڍو &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; رکندڙ حالتن جي توانائي گهٽ هوندي آهي، ۽ s مدار (جن ۾ &lt;math&gt;l=0&lt;/math&gt;) جي توانائي ايندڙ &lt;math&gt;n+l&lt;/math&gt; گروپ جي ويجهو ٿيندي آهي.&lt;ref name=DO/&gt;&lt;ref name=shattered/&gt;}}

[[File:Taula periòdica de Werner (1905).gif|thumb|right|upright=1.5|الفريڊ ورنر جو دوراني جدول (1905ع)، ڊگهي صورت جو پهريون ظهور&lt;ref name=Thyssen/&gt;]]
ڪوانٽم نظريي انتقالي ڌاتن ۽ لينٿينائيڊن کي جدا جدا گروهن طور واضح ڪيو، جيڪي مکيه گروپن جي وچ ۾ اچن ٿا. پر ان کان اڳ به ڪجهه ڪيميا دان اهڙا جدول تجويز ڪري چڪا هئا، جن ۾ انهن کي هن نموني ڏيکاريو ويو هو: 1892ع ۾ انگريز ڪيميا دان هينري باسيٽ، 1895ع ۾ ڊينمارڪي ڪيميا دان [[جوليس ٿامسن]]، ۽ 1905ع ۾ سويڊني [[الفريڊ ورنر]]. بوهر 1922ع جي پنهنجي نوبل ليڪچر ۾ ٿامسن واري صورت استعمال ڪئي؛ ورنر جي صورت جديد 32-ڪالمن واري صورت سان تمام گهڻي مشابه آهي. خاص طور، هن صورت براونر جي اسٽرائڊ واري مفروضي جي جاءِ ورتي.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;&gt;{{cite book|last1=Thyssen|first1=P.|last2=Binnemans|first2=K.|editor1-last=Gschneidner|editor1-first= K. A. Jr.|editor2-last=Bünzli|editor2-first=J-C.G|editor3-last=Vecharsky|editor3-first=Bünzli|date=2011|chapter=Accommodation of the Rare Earths in the Periodic Table: A Historical Analysis|title=Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|volume=41|pages=1–93|isbn=978-0-444-53590-0|doi=10.1016/B978-0-444-53590-0.00001-7}}&lt;/ref&gt;

لينٿينائيڊن جي صحيح جاءِ، ۽ ان ڪري [[گروپ 3 جا عنصر|گروپ 3]] جي بناوت، ڪيترن ڏهاڪن تائين تڪراري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي ماپن ۾ غلطيون هيون.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=&quot;PTSS&quot;&gt;Scerri, pp. 392–401&lt;/ref&gt; ڪيميائي بنيادن تي باسيٽ، ورنر ۽ بيري اسڪينڊيم ۽ اٽريم کي لينٿينم بدران لُوٽيشيئم سان گڏ رکيو (انهن اٽريم جي هيٺان خالي جاءِ ڇڏي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت لُوٽيشيئم اڃا دريافت نه ٿيو هو).&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=Bury/&gt; 1927ع ۾ هُنڊ فرض ڪيو ته سڀني لينٿينائيڊ ايٽمن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;0–14&lt;/sup&gt;5d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٽي ظرفيت عام آهي. هاڻي معلوم آهي ته ڪيميا ۽ اليڪٽرانڪ ترتيب جو لاڳاپو وڌيڪ پيچيده آهي.{{efn|مثال طور، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جو رويو، اعليٰ آڪسائيڊيشن حالتون اختيار ڪرڻ جي لاڙي ۾، ايڪٽينيئم کان يورينيم تائين d-بلاڪ جي انتقالي ڌاتن جهڙو رهي ٿو؛ جيتوڻيڪ گئسي حالت ۾ حقيقت ۾ رڳو ايڪٽينيئم ۽ ٿوريم جون ترتيبون d-بلاڪ جهڙيون آهن. f-اليڪٽران پروٽيڪٽينيئم کان ئي ظاهر ٿين ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt; يورينيم جي حقيقي ترتيب [Rn]5f&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;6d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; حقيقت ۾ ان ترتيب جهڙي آهي، جيڪا هُنڊ لينٿينائيڊن لاءِ فرض ڪئي هئي؛ پر يورينيم ٽي ظرفيت واري حالت پسند نٿو ڪري، بلڪه چار يا ڇهه ظرفيتي حالت کي ترجيح ڏئي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; ٻئي پاسي، ايڪٽينائيڊن ۾ لينٿينائيڊن جهڙيون ترتيبون پلوٽونيم کان شروع ٿين ٿيون، پر لينٿينائيڊن جهڙي رويي ڏانهن تبديلي رڳو ڪيوريم تي واضح ٿئي ٿي: يورينيم ۽ ڪيوريم جي وچ وارا عنصر انتقالي ڌاتوءَ جهڙي رويي کان لينٿينائيڊ جهڙي رويي ڏانهن تبديلي ڏيکارين ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt; تنهنڪري ڪيميائي رويو ۽ اليڪٽرانڪ ترتيب هڪ ٻئي سان مڪمل طور نٿا ٺهڪن.&lt;ref name=johnson/&gt;}}&lt;ref name=rareearths&gt;{{cite book |last1=Jørgensen |first1=Christian Klixbüll |editor1-last=Gschneidner Jr. |editor1-first=Karl A. |editor2-last=Eyring |editor2-first=Leroy |date=1988 |title=Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths |publisher=Elsevier |volume=11 |pages=197–292 |chapter=Influence of Rare Earths on Chemical Understanding and Classification |isbn=978-0-444-87080-3}}&lt;/ref&gt; شروعاتي اسپيڪٽروسڪوپي شاهدي ڄڻ انهن ترتيبن جي تصديق ڪندي نظر آئي، تنهنڪري دوراني جدول ۾ گروپ 3 کي اسڪينڊيم، اٽريم، لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم طور رکيو ويو، ۽ لينٿينم ۽ هئفنيئم جي وچ ۾ چوڏهن f-عنصرن d-بلاڪ کي ورهايو.&lt;ref name=Jensen1982/&gt; پر پوءِ معلوم ٿيو ته اها ڳالهه پندرهن لينٿينائيڊن مان رڳو چئن (لينٿينم، سيريم، گيڊولينيئم ۽ لُوٽيشيئم) لاءِ درست آهي؛ ٻين لينٿينائيڊ ايٽمن ۾ d-اليڪٽران ڪونهي. خاص طور، اٽربيئم 4f خول مڪمل ڪري ٿو؛ تنهنڪري 1948ع ۾ سوويت طبعيات دان [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] نوٽ ڪيو ته لُوٽيشيئم کي f-بلاڪ بدران d-بلاڪ جو عنصر سمجهڻ درست آهي.&lt;ref name=Landau/&gt; وڏي مقدار واري لينٿينم جي f-ڌاتو هجڻ جو خيال پهريون ڀيرو [[جون ڪونڊو]] 1963ع ۾ پيش ڪيو، جنهن جو بنياد ان جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] هو.&lt;ref name=Kondo&gt;{{cite journal |last1=Kondō |first1=Jun |date=January 1963 |title=Superconductivity in Transition Metals |url= |journal=Progress of Theoretical Physics |volume=29 |issue=1 |pages=1–9 |doi=10.1143/PTP.29.1 |bibcode=1963PThPh..29....1K |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ان سان عنصرن کي بلاڪ موجب درجي بندي ۽ جدول ۾ جاءِ ڏيڻ وقت، انهن ايٽمن جي گهٽ توانائيءَ وارين جوشيل حالتن کي ڏسڻ جي اهميت واضح ٿي، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڪردار ادا ڪري سگهن ٿيون.&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; پوءِ ڪيترن ليکڪن طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ سببن جي بنياد تي هن سڌاري کي ٻيهر دريافت ڪيو ۽ سڀني لاڳاپيل عنصرن تي لاڳو ڪيو. ان سان گروپ 3 ۾ اسڪينڊيم، اٽريم، لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم اچي ويا،&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=PTSS/&gt; جڏهن ته لينٿينم کان اٽربيئم تائين ۽ ايڪٽينيئم کان نوبليم تائين عنصر f-بلاڪ جون قطارون بڻيا:&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt; هن درست ڪيل صورت آفباو اصول سان مطابقت پيدا ڪئي ۽ باسيٽ، ورنر ۽ بيري جي شروعاتي ڪيميائي ترتيب جي تصديق ڪئي.&lt;ref name=Thyssen/&gt;

1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي هڪ رپورٽ جاري ڪئي، جنهن ۾ گروپ 3 جي هن بناوت جي حمايت ڪئي وئي؛&lt;ref name=Fluck/&gt; 2021ع ۾ به ان فيصلي جي ٻيهر تصديق ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;2021IUPAC&quot;&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=18 January 2021 |title=Provisional Report on Discussions on Group 3 of the Periodic Table |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |journal=Chemistry International |volume=43 |issue=1 |pages=31–34 |doi=10.1515/ci-2021-0115 |s2cid=231694898 |access-date=9 April 2021 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413150110/https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 جي بناوت بابت درسي ڪتابن ۾ مختلف صورتون اڃا به ملن ٿيون،&lt;ref name=2015IUPAC/&gt; ۽ اڄ به ڪڏهن هن ترتيب جي مخالفت ۾ دليل شايع ٿين ٿا،&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; پر هن مسئلي تي غور ڪندڙ گهڻا ڪيميا دان ۽ طبعيات دان ان ڳالهه سان متفق آهن ته گروپ 3 ۾ اسڪينڊيم، اٽريم، لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم اچڻ گهرجن، ۽ مخالف دليلن کي پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;

===مصنوعي عنصر===
[[File:Glenn Seaborg - 1964.jpg|thumb|right|گلين ٽي. سيبورگ]]
1936ع تائين هائيڊروجن کان يورينيم تائين گم ٿيل عنصرن جو تعداد گهٽجي چار رهجي ويو هو: عنصر 43، 61، 85 ۽ 87 اڃا دريافت نه ٿيا هئا. آخرڪار عنصر 43 فطرت ۾ دريافت ٿيڻ بدران، نيوڪليائي ردعمل وسيلي مصنوعي طور تيار ڪيل پهريون عنصر بڻيو. ان کي 1937ع ۾ اطالوي ڪيميا دانن [[ايميليو سيگري]] ۽ [[ڪارلو پيريئر]] دريافت ڪيو؛ هنن ان جو نالو يوناني لفظ ”مصنوعي“ تان [[ٽيڪنيٽيم]] رکيو.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 313–321&lt;/ref&gt; عنصر 61 ([[پرومٿيم]]) ۽ 85 ([[ايسٽاٽين]]) پڻ ترتيبوار 1945ع ۽ 1940ع ۾ مصنوعي طور تيار ڪيا ويا؛ عنصر 87 ([[فرانسيئم]]) 1939ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[مارگريٽ پيري]] طرفان فطرت ۾ دريافت ٿيل آخري عنصر بڻيو.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 322–340&lt;/ref&gt;{{efn|ٽيڪنيٽيم، پرومٿيم، ايسٽاٽين، نيپچونيم ۽ پلوٽونيم بعد ۾ فطرت ۾ به مليا، جيتوڻيڪ تمام ٿوري مقدار ۾. ڏسو [[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست]].}} يورينيم کان اڳتي وارا عنصر پڻ مصنوعي طور دريافت ٿيا. ان جي شروعات [[ايڊون ميڪملن]] ۽ [[فلپ ايبلسن]] جي 1940ع واري [[نيپچونيم]] جي دريافت سان ٿي (يورينيم تي نيوٽرانن جي بمباري وسيلي).&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot;&gt;Scerri, p. 354–6&lt;/ref&gt; [[گلين ٽي. سيبورگ]] ۽ [[لارنس برڪلي قومي ليبارٽري]] (LBNL) ۾ سندس ٽيم، 1941ع ۾ [[پلوٽونيم]] کان شروعات ڪندي، ٽرانس-يورينيم عنصرن جي دريافت جاري رکي. هنن اهو به معلوم ڪيو ته اڳوڻي خيال جي ابتڙ، ايڪٽينيئم کان پوءِ ايندڙ عنصر انتقالي ڌاتو نه، پر لينٿينائيڊن جا مشابه عنصر آهن.&lt;ref name=Seaborg /&gt; باسيٽ (1892ع)، ورنر (1905ع) ۽ فرانسيسي انجنيئر [[چارلس جينيٽ]] (1928ع) اڳ ۾ اهو خيال پيش ڪري چڪا هئا، پر ان وقت انهن جي خيالن کي عام قبوليت نه ملي.&lt;ref name=Thyssen /&gt; تنهنڪري سيبورگ انهن کي ايڪٽينائيڊ نالو ڏنو.&lt;ref name=&quot;Seaborg&quot;&gt;{{cite web |url=https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/orgs/nmt/97summer.pdf |title=Source of the Actinide Concept |last=Seaborg |first=Glenn T. |date=1997 |website=fas.org |publisher=Los Alamos National Laboratory |access-date=28 March 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074120/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/orgs/nmt/97summer.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1955ع تائين عنصر 101 (مينڊيليئف جي اعزاز ۾ مينڊيليويم نالو ڏنل) تائين عنصر، يا ته نيوٽران يا الفا ذرڙن جي شعاعڪاري وسيلي، يا عنصر 99 (آئنسٽائنيم) ۽ 100 (فرميم) جي صورت ۾ ايٽمي ڌماڪن وسيلي، مصنوعي طور تيار ڪيا ويا.&lt;ref name=Scerri354/&gt;

1960ع ۽ 1970ع وارن ڏهاڪن ۾ عنصر 102 کان 106 تائين بابت وڏو تڪرار پيدا ٿيو، ڇاڪاڻ⁠تہ LBNL جي ٽيم (جنهن جي اڳواڻي هاڻي [[البرٽ گيورسو]] ڪري رهيو هو) ۽ [[گڏيل جوهري تحقيقاتي ادارو]] (JINR) ۾ سوويت سائنسدانن جي ٽيم، جنهن جي اڳواڻي [[جارجِي فليروف]] ڪري رهيو هو، هڪ ٻئي سان مقابلي ۾ اچي ويون. ٻنهي ٽيمن دريافت جي دعويٰ ڪئي؛ ڪجهه حالتن ۾ ٻنهي عنصر لاءِ پنهنجو الڳ نالو به تجويز ڪيو. ان سان عنصرن جي نالي رکڻ بابت اهڙو تڪرار پيدا ٿيو، جيڪو ڏهاڪن تائين هليو. اهي عنصر هلڪن آئنن وسيلي ايڪٽينائيڊن تي بمباري ڪري ٺاهيا ويا.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 356–9&lt;/ref&gt; شروع ۾ آءِ يو پي اي سي پاسي رهڻ جو طريقو اختيار ڪيو ۽ انتظار ڪرڻ کي ترجيح ڏني ته ڏسجي ته اتفاق راءِ پيدا ٿئي ٿي يا نه. پر اهو به سرد جنگ جو دور هو، تنهنڪري واضح ٿي ويو ته اهڙو اتفاق نه ٿيندو. ان ڪري آءِ يو پي اي سي ۽ [[خالص ۽ لاڳو طبعيات جي عالمي انجمن]] (IUPAP) 1985ع ۾ عنصرن جي دريافت لاءِ معيار مقرر ڪرڻ خاطر [[ٽرانسفرميم ورڪنگ گروپ]] (TWG، جنهن ۾ فرميم عنصر 100 آهي) ٺاهيو؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Öhrström |first1=Lars |last2=Holden |first2=Norman E. |date=2016 |title=The Three-letter Element Symbols |journal=Chemistry International |volume=38 |issue=2 |pages=4–8 |doi=10.1515/ci-2016-0204 |s2cid=124737708 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اهي معيار 1991ع ۾ شايع ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wapstra |first1=A. H. |date=1991 |title=Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized |url=https://old.iupac.org/reports/1991/6306wapstra/index.html |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=63 |issue=6 |pages=879–886 |doi=10.1351/pac199163060879 |s2cid=95737691 |access-date=18 October 2022}}&lt;/ref&gt; وڌيڪ ڪجهه تڪرارن کان پوءِ، انهن عنصرن کي 1997ع ۾ سندن آخري نالا ڏنا ويا؛ انهن مان هڪ، سيبورگ جي اعزاز ۾ سيبورگيم (106) هو.&lt;ref&gt;{{cite journal | doi=10.1351/pac199769122471|title=Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997) | year=1997 | journal=Pure and Applied Chemistry | volume=69 | pages=2471–2474 | issue=12| doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[File:Yuri Oganessian.jpg|thumb|right|يوري اوگنيسيان]]
ٽرانسفرميم ورڪنگ گروپ جا معيار پوءِ LBNL ۽ JINR، جرمنيءَ جي تحقيقي ادارن ([[هيلم هولٽز مرڪز براءِ ڳرن آئنن جي تحقيق|GSI]]) ۽ جاپان جي [[ريڪن]] طرفان عنصرن جي دريافت جي ايندڙ دعوائن جي فيصلي لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |date=2019 |title=Criteria for New Element Discovery |journal=Chemistry International |volume=41 |issue=1 |pages=10–15 |doi=10.1515/ci-2019-0103|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; هن وقت دريافت جي دعوائن جو جائزو [[آءِ يو پي اي سي/آءِ يو پي اي پي گڏيل ورڪنگ پارٽي]] ڪري ٿي. دريافت کي ترجيح ڏيڻ کان پوءِ، عنصرن کي رسمي طور دوراني جدول ۾ شامل ڪيو ويو ۽ دريافت ڪندڙن کي انهن جا نالا تجويز ڪرڻ جي دعوت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; 2016ع تائين اهو عمل عنصر 118 تائين مڪمل ٿي چڪو هو، جنهن سان دوراني جدول جون پهريون ست قطارون مڪمل ٿي ويون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot;&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160410043726/https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/ |title=Periodic Table of Elements |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021 |website=iupac.org |publisher=IUPAC |access-date=3 April 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;finally&quot;&gt;{{cite journal|last=Scerri|first=E.|author-link=Eric Scerri|year=2012|journal=Chemistry International|volume=34|issue=4|url=https://www.iupac.org/publications/ci/2012/3404/ud.html|title=Mendeleev's Periodic Table Is Finally Completed and What To Do about Group 3?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705051357/https://www.iupac.org/publications/ci/2012/3404/ud.html|archive-date=5 July 2017|doi=10.1515/ci.2012.34.4.28|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; عنصر 106 کان پوءِ وارن عنصرن جي دريافت، [[يوري اوگنيسيان]] طرفان JINR ۾ جوڙيل طريقن سان ممڪن ٿي. ٿڌي فيوزن (سيسي ۽ بسمٿ تي ڳرن آئنن جي بمباري) وسيلي GSI ۾ 1981ع کان 2004ع تائين عنصر 107 کان 112، ۽ ريڪن ۾ عنصر 113 دريافت ٿيا. پوءِ هن آمريڪي سائنسدانن سان گڏجي JINR واري ٽيم جي اڳواڻي ڪئي، جنهن 1998ع کان 2010ع تائين گرم فيوزن (ايڪٽينائيڊن تي ڪيلشيم آئنن جي بمباري) ذريعي عنصر 114 کان 118 دريافت ڪيا.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 356–363&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chapman&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chapman|first1=Kit|title=What it takes to make a new element|journal=[[ڪيمسٽري ورلڊ]]|date=30 November 2016|url=https://www.chemistryworld.com/what-it-takes-to-make-a-new-element/1017677.article|publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]]|access-date=22 March 2022|archive-date=28 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028122035/https://www.chemistryworld.com/what-it-takes-to-make-a-new-element/1017677.article|url-status=live }}&lt;/ref&gt; سڀ کان ڳري ڄاتل عنصر اوگنيسن (118) جو نالو اوگنيسيان جي اعزاز ۾ رکيو ويو. عنصر 114 جو نالو فليرويم، سندس اڳوڻي استاد ۽ رهنما فليروف جي اعزاز ۾ رکيو ويو.&lt;ref name=Chapman/&gt;

دوراني جدول جي 150هين سالگرهه جي موقعي تي [[گڏيل قومن]] سال 2019ع کي دوراني جدول جو عالمي سال قرار ڏنو ۽ ان کي ”سائنس جي سڀ کان اهم ڪاميابين مان هڪ“ طور ملهايو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-47008289|title=150 years of the periodic table: Test your knowledge |last=Briggs|first=Helen|date=29 January 2019|access-date=8 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209210210/https://www.bbc.com/news/science-environment-47008289|archive-date=9 February 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1991ع ۾ مقرر ڪيل دريافت جي معيارن کي 2020ع ۾ نئين سر ترتيب ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت کان پوءِ تجرباتي ۽ نظرياتي اڳڀرايون ٿيون هيون، جن جي اڳڪٿي نه ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |last2=Dmitriev |first2=Sergey N. |last3=Fahlander |first3=Claes |last4=Gates |first4=Jacklyn M. |last5=Roberto |first5=James B. |last6=Sakai |first6=Hideyuki |date=4 August 2020 |title=On the discovery of new elements (IUPAC/IUPAP Report) |s2cid-access=free |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=92 |issue=9 |pages=1387–1446 |doi=10.1515/pac-2020-2926 |s2cid=225377737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اڄ دوراني جدول ڪيميا جي سڀ کان وڌيڪ سڃاتل نشانين مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot; /&gt; آءِ يو پي اي سي اڄ به دوراني جدول سان لاڳاپيل ڪيترن عملن ۾ شامل آهي: نون عنصرن جي سڃاڻپ ۽ نالا مقرر ڪرڻ، گروپ نمبرن ۽ گڏيل گروپن جي نالن جي سفارش ڪرڻ، ۽ ايٽمي وزنن کي تازه ڪاري ڪرڻ.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt;

==ستين دور کان اڳ مستقبل ۾ واڌارو== 
==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>sgesnokeznhp7qoq4hp23624e8i4nf8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430511</id>
      <parentid>430510</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288715" sha1="8dw2ze2da9szt7t9shoxz5h8y43g5a6" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت (ويلنس) ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

عنصر جي [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] (valency) جي وصف يا ته هائيڊروجن جي انهن ايٽمن جي انگ سان ڪري سگهجي ٿي، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري هائيڊرائيڊ ٺاهين، يا آڪسيجن جي انهن ايٽمن جي انگ جي ٻيڻي سان، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري آڪسائيڊ ٺاهين (يعني [[پيرو آڪسائيڊ]] يا [[سپر آڪسائيڊ]] نه).&lt;ref name=johnson/&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون ظرفيتون سڌيءَ طرح گروپ نمبر سان لاڳاپيل آهن: مکيه گروپن 1–2 ۽ 13–17 جا هائيڊرائيڊ ترتيبوار MH، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ آخر ۾ MH جي فارمولن موجب ٿين ٿا. ان جي ابتڙ، سڀ کان وڌيڪ آڪسائيڊن جون ظرفيتون وڌنديون وڃن ٿيون ۽ انهن جا فارمولا M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O، MO، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ۽ M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt; ٿين ٿا.{{efn|گهٽ آڪسائيڊ به گهڻا آهن: مثال طور، گروپ 15 ۾ [[فاسفورس]] ٻه آڪسائيڊ ٺاهيندو آهي: [[فاسفورس ٽرائي آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[فاسفورس پينٽا آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 27–9&lt;/ref&gt;}} اڄ ظرفيت جي تصور کي [[آڪسائيڊيشن حالت]] جي تصور سان وڌيڪ وسيع ڪيو ويو آهي. آڪسائيڊيشن حالت، مرڪب مان ٻين سڀني عنصرن کي انهن جي آئنن جي صورت ۾ ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ، ڪنهن عنصر تي رهجي ويل رسمي بار آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt;

اليڪٽرانڪ ترتيب، بند ٺاهڻ لاءِ موجود اليڪٽرانن جي انگ مان هڪ سادي وضاحت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; حقيقت ۾، ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ گروپ 1 ۾ 1 کان شروع ٿئي ٿو ۽ دوراني جدول جي ساڄي پاسي ڏانهن وڌي ٿو، پر هر نئين بلاڪ جي شروعات تي وري 3 ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري دور 6 ۾ Cs–Ba وٽ 1–2 ظرفيتي اليڪٽران آهن؛ La–Yb وٽ 3–16؛ Lu–Hg وٽ 3–12؛ ۽ Tl–Rn وٽ 3–8 ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=wulfsberg26&gt;Wulfsberg, p. 26&lt;/ref&gt; پر d- ۽ f-بلاڪن جي ساڄي پاسي سڀ ظرفيتي اليڪٽران استعمال ڪرڻ سان لاڳاپيل نظرياتي وڌ ۾ وڌ حالت بلڪل حاصل نٿي ڪري سگهجي؛&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 28&lt;/ref&gt; اهڙي صورتحال آڪسيجن، فلورين ۽ ڪرپٽون تائين هلڪين نوبل گيسن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 274&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:center;&quot;
|+ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ
!
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|2]]
! colspan=14 |
! [[گروپ 3 جا عنصر|3]]
! [[گروپ 4 جا عنصر|4]]
! [[گروپ 5 جا عنصر|5]]
! [[گروپ 6 جا عنصر|6]]
! [[گروپ 7 جا عنصر|7]]
! [[گروپ 8 جا عنصر|8]]
! [[گروپ 9 جا عنصر|9]]
! [[گروپ 10 جا عنصر|10]]
! [[گروپ 11 جا عنصر|11]]
! [[گروپ 12 جا عنصر|12]]
! [[بورون گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هلوجن|17]]
! [[نوبل گئس|18]]
|-
! [[دور 1 جا عنصر|1]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | H&lt;br /&gt;1
| colspan=30 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | He&lt;br /&gt;2
|-
! [[دور 2 جا عنصر|2]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Li&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Be&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | B&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | C&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | N&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | O&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | F&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ne&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 3 جا عنصر|3]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Na&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Mg&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Al&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Si&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | P&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | S&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Cl&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ar&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 4 جا عنصر|4]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | K&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ca&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sc&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ti&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | V&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cr&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mn&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Fe&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Co&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ni&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cu&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ga&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ge&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | As&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Se&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Br&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Kr&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 5 جا عنصر|5]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Rb&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Sr&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Y&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zr&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Nb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mo&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Tc&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ru&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rh&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ag&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cd&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | In&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sn&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Te&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | I&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Xe&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 6 جا عنصر|6]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Cs&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ba&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | La&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ce&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pr&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Nd&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pm&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Sm&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Eu&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Gd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tb&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Dy&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ho&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Er&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tm&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Yb&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lu&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ta&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | W&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Re&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Os&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ir&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pt&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Au&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hg&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Tl&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Pb&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Bi&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Po&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | At&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Rn&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 7 جا عنصر|7]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Fr&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ra&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ac&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Th&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pa&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | U&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Np&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pu&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Am&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cm&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Bk&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cf&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Es&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Fm&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Md&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | No&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lr&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Db&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sg&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Bh&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hs&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mt&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ds&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rg&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Nh&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Fl&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Mc&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Lv&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ts&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Og&lt;br /&gt;8
|}

مختلف ظرفيتن وارن مرڪبن جي ٺهڻ وقت خارج ٿيندڙ توانائيءَ کي به نظر ۾ رکڻ ضروري آهي؛ رڳو اليڪٽرانڪ ترتيبن تي غور ڪرڻ سان مڪمل وضاحت نٿي ملي.&lt;ref name=&quot;Greenwood113&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 113&lt;/ref&gt; مثال طور، پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ وقت ميگنيشيم Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; بدران Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئن ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; خودبخود [[غيرمتناسب تناسب ردعمل|غيرمتناسب تناسب واري ردعمل]] وسيلي Mg&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ۽ Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئنن ۾ ورهائجي وڃي ها. ان جو سبب اهو آهي ته آئن جي بار ۽ نيم قطر سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي (آئن جي چوڌاري پاڻيءَ جا ماليڪيول گڏ ٿيڻ) جو مقدار وڌي ٿو. Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ ٻاهريون مدار (جيڪو آيوني نيم قطر طئي ڪري ٿو) اڃا 3s آهي، تنهنڪري هائيڊريشن جي ائنتھالپي ٿوري آهي ۽ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل توانائيءَ جي ڀرپائي نٿي ڪري سگهي. پر Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ لاءِ ٻيهر آيونائيزيشن ڪرڻ سان بنيادي 2p ذيلي خول ظاهر ٿئي ٿو، جنهن سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي ايتري وڌي وڃي ٿي جو ميگنيشيم(II) جا مرڪب ٺهي سگهن ٿا. اهڙن ئي سببن ڪري، ڳرن p-بلاڪ عنصرن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون (جتي ns اليڪٽران، np کان گهٽ توانائيءَ وارا ٿي وڃن ٿا) اڪثر 2 جي قدمن سان بدلجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اندريون ذيلي خول ظاهر ڪرڻ ۽ آيوني نيم قطر گهٽائڻ لاءِ ائين ڪرڻ ضروري آهي. مثال طور، Tl&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ 6s ظاهر ٿئي ٿو، جڏهن ته Tl&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ۾ 5d ظاهر ٿئي ٿو؛ تنهنڪري ٿاليم جڏهن ٻه اليڪٽران وڃائي ٿو ته پوءِ ٽيون اليڪٽران به وڃائڻ جو لاڙو رکي ٿو. گهٽ برقي منفي p-بلاڪ عنصرن لاءِ مداري ملاوٽ تي ٻڌل ساڳيا دليل استعمال ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=sb45&gt;Siekierski and Burgess, pp. 45–54&lt;/ref&gt;{{efn|عام طور ”ممنوع“ وچ واريون آڪسائيڊيشن حالتون [[ڊائمر (ڪيميا)|ڊائمر]] ٺاهي مستحڪم ٿي سگهن ٿيون، جيئن [Cl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ga–GaCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; ۾ (جتي گيليم +2 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي) يا [[ڊائي سلفر ڊيڪافلورائيڊ|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;]] ۾ (جتي سلفر +5 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي).&lt;ref name=sb45/&gt; ڪي مرڪب جيڪي اهڙين وچين آڪسائيڊيشن حالتن وارا نظر اچن ٿا، حقيقت ۾ مخلوط-ظرفيت وارا مرڪب آهن، جيئن [[اينٽيموني ٽيٽرا آڪسائيڊ|Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]، جنهن ۾ Sb(III) ۽ Sb(V) ٻئي موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Amador&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Amador | first1 = J. | last2 = Puebla | first2 = E. Gutierrez | last3 = Monge | first3 = M. A. | last4 = Rasines | first4 = I. | last5 = Valero | first5 = C. Ruiz | year = 1988 | title = Diantimony Tetraoxides Revisited | journal = Inorganic Chemistry | volume = 27 | issue = 8 | pages = 1367–1370 | doi = 10.1021/ic00281a011 }}&lt;/ref&gt;}}

[[File:Transition metal oxidation states.svg|frame|center|انتقالي ڌاتن جون آڪسائيڊيشن حالتون. ڀريل نقطا عام آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکارين ٿا، جڏهن ته خالي نقطا ممڪن، پر غيرامڪاني حالتون ظاهر ڪن ٿا.]]
انتقالي ڌاتن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون ساڳين سببن ڪري لڳ ڀڳ هميشه گهٽ ۾ گهٽ +2 هونديون آهن (ايندڙ ذيلي خول ظاهر ٿيڻ سبب). اها ڳالهه انهن ڌاتن لاءِ به درست آهي، جن جون d&lt;sup&gt;x+1&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; يا d&lt;sup&gt;x+2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; غيرمعمولي ترتيبون آهن (چانديءَ کان سواءِ)، ڇاڪاڻ⁠تہ d-اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب ٻئي اليڪٽران جي s-ذيلي خول مان d-ذيلي خول ڏانهن منتقلي ان جي آيونائيزيشن توانائيءَ کي خاص طور نٿي بدلائي.&lt;ref name=sb134&gt;Siekierski and Burgess, pp. 134–137&lt;/ref&gt; انتقالي ڌاتن کي وڌيڪ آيونائيز ڪرڻ سان ڪو نئون اندريون ذيلي خول ظاهر نٿو ٿئي، تنهنڪري انهن جون آڪسائيڊيشن حالتون عام طور 1 جي قدمن سان بدلجن ٿيون.&lt;ref name=sb45/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊ عام طور مستحڪم +3 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارين ٿا: پهرين ٻاهريان s-اليڪٽران ڪڍجن ٿا ۽ پوءِ (عام طور) (n−2)f مدارن مان هڪ اليڪٽران ڪڍيو وڃي ٿو، جن جي توانائي ns جي ويجهو هوندي آهي.&lt;ref name=sb178/&gt; d- ۽ f-بلاڪ جي عنصرن جون عام ۽ وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالتون انهن جي آيونائيزيشن توانائين تي دارومدار رکن ٿيون. هر انتقالي سلسلي ۾ (n−1)d ۽ ns مدارن جي وچ ۾ توانائيءَ جو فرق وڌڻ سان وڌيڪ اليڪٽرانن کي آيونائيز ڪرڻ توانائيءَ جي لحاظ کان گهٽ فائديمند ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري ابتدائي انتقالي ڌاتن جا گروپ وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتون پسند ڪن ٿا، پر ديرين انتقالي ڌاتن جي گروپن ۾ +2 حالت وڌيڪ مستحڪم ٿي وڃي ٿي. اهڙيءَ طرح، هر d-بلاڪ قطار جي شروعات ۾ سڀ کان وڌيڪ رسمي آڪسائيڊيشن حالت +3 هوندي آهي، وچ ۾ +7 يا +8 تائين وڌي ٿي (مثال طور [[اوسميئم ٽيٽرا آڪسائيڊ|OsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]])، ۽ پوءِ پڇاڙيءَ ۾ گهٽجي +2 ٿي وڃي ٿي.&lt;ref name=sb134/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي عام طور وڌيڪ هوندي آهي، تنهنڪري اهي گهٽ ئي +3 آڪسائيڊيشن حالت کان مٿي ويندا آهن. ان جي ابتڙ، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي گهٽ هوندي آهي؛ تنهنڪري نيپچونيم ۽ پلوٽونيم مثال طور +7 حالت تائين پهچي سگهن ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt;&lt;ref name=sb134/&gt;&lt;ref name=sb178&gt;Siekierski and Burgess, pp. 178–180&lt;/ref&gt; آخري ايڪٽينائيڊ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ڏانهن لينٿينائيڊن کان به اڳتي وڃن ٿا: مينڊيليويم، ٿوليئم يا يوروپيئم (لينٿينائيڊ، جنهن جي اڌ ڀريل f-خول سبب +2 حالت سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آهي) کان به وڌيڪ آسانيءَ سان +2 حالت ۾ گهٽجي ٿو؛ ۽ نوبليم ۾ ته +2 حالت، +3 کان وڌيڪ پسند ڪئي وڃي ٿي، جيڪو اٽربيئم جي ابتڙ آهي.&lt;ref name=rareearths/&gt;

ساڳئي گروپ جا عنصر هڪجهڙيون ظرفيتي ترتيبون رکن ٿا، تنهنڪري انهن جو ڪيميائي رويو عام طور هڪجهڙو هوندو آهي. مثال طور، پهرئين گروپ جون [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]] سڀ هڪ ظرفيتي اليڪٽران رکن ٿيون ۽ انهن جو گروپ تمام گهڻو هم جنس آهي: اهي سڀ نرم ۽ سرگرم ڌاتون آهن. پر ڪيترا ئي عامل اثرانداز ٿين ٿا، تنهنڪري گروپ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، هائيڊروجن وٽ به هڪ ظرفيتي اليڪٽران آهي ۽ اهو الڪلي ڌاتن سان گڏ ساڳئي گروپ ۾ آهي، پر ان جو ڪيميائي رويو بلڪل مختلف آهي. [[ڪاربان گروپ|گروپ 14]] جا مستحڪم عنصر هڪ غيرڌاتو ([[ڪاربان]])، ٻه نيم موصل ([[سلڪان]] ۽ [[جرمينيم]]) ۽ ٻه ڌاتو ([[ٽين]] ۽ [[سيسو]]) آهن؛ تنهن هوندي به انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي ته سڀني وٽ چار ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot;&gt;Scerri, pp. 14–15&lt;/ref&gt; اها ڳالهه اڪثر وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪري ٿي. مثال طور، [[چالڪوجن|گروپ 16]] ۾ [[سلفر]] ۽ [[سيلينيم]] ٻنهي جي وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالت +6 آهي، جيئن [[سلفر ٽرائي آڪسائيڊ|SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[سيلينيم ٽرائي آڪسائيڊ|SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۾؛ ۽ گهٽ ۾ گهٽ حالت −2 آهي، جيئن [[سلفائيڊ|سلفائيڊن]] ۽ [[سيلينائيڊ|سيلينائيڊن]] ۾. پر ائين هميشه ناهي (مثال طور، آڪسيجن ساڳئي گروپ ۾ هجڻ باوجود سلفر ۽ سيلينيم وانگر +6 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارڻ لاءِ ڄاتل ناهي).&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

=== برقي منفيت ===
[[Image:Electrostatic Potential.jpg|thumb|alt=پاڻيءَ جو ماليڪيول شفاف بيضي واري شڪل ۾ ڏيکاريل آهي، جنهن تي برقي ساکن امڪان موجب رنگ ڏنل آهي. شڪل جي مٿئين حصي ۾، جتي آڪسيجن جو ايٽم آهي، ڳاڙهو رنگ وڌيڪ آهي؛ اتان اهو آهستي آهستي پيلو ۽ سائو ٿيندو، پوءِ شڪل جي هيٺين ساڄي ۽ هيٺين کاٻي ڪنڊن ۾ نيرو ٿي وڃي ٿو، جتي هائيڊروجن جا ايٽم آهن.|upright=1.5|right|پاڻيءَ جي ماليڪيول جو برقي ساکن امڪان وارو نقشو؛ آڪسيجن جو ايٽم هائيڊروجن جي مثبت (نيري) ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منفي بار رکي ٿو (ڳاڙهو)]]
عنصرن جي هڪ ٻي اهم خاصيت انهن جي [[برقي منفيت]] آهي. ايٽم اليڪٽرانن کي جوڙن جي صورت ۾ ونڊي، هڪ ٻئي سان [[هم-ظرفيتي بند|هم ظرفيتي بند]] ٺاهي سگهن ٿا؛ ائين ظرفيتي مدارن ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ جو عمل ٿئي ٿو. ونڊيل اليڪٽران جي جوڙي کي هر ايٽم ڪيتري ڪشش سان ڇڪي ٿو، اهو ان ايٽم جي برقي منفيت تي دارومدار رکي ٿو،&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt; يعني ايٽم جو اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ ڏانهن لاڙو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; وڌيڪ برقي منفي ايٽم اليڪٽرانن جي جوڙي کي وڌيڪ ڇڪيندو آهي، جڏهن ته گهٽ برقي منفي (يا وڌيڪ برقي مثبت) ايٽم ان کي گهٽ ڇڪيندو آهي. انتهائي حالتن ۾ ائين سمجهي سگهجي ٿو ته اليڪٽران وڌيڪ برقي مثبت ايٽم کان مڪمل طور وڌيڪ برقي منفي ايٽم ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ سادو اندازو آهي. پوءِ اهو بند هڪ مثبت آئن (جنهن اليڪٽران وڃايو) ۽ هڪ منفي آئن (جنهن اليڪٽران حاصل ڪيو) کي ٻڌي ٿو؛ ان کي [[آيوني بند]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

برقي منفيت جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته نيوڪليس اليڪٽرانن جي جوڙي کي ڪيتري قوت سان ڇڪي سگهي ٿو، تنهنڪري ان ۾ اڳ بيان ڪيل ٻين خاصيتن جهڙو ئي لاڙو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: برقي منفيت مٿي کان هيٺ ويندي گهٽجي ۽ کاٻي کان ساڄي ويندي وڌي ٿي. الڪلي ۽ الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون سڀ کان وڌيڪ برقي مثبت عنصرن ۾ شامل آهن، جڏهن ته چالڪوجن، هلوجن ۽ نوبل گيسون سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصرن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt;

برقي منفيت عام طور پالنگ پيماني تي ماپي ويندي آهي. هن پيماني تي سڀ کان وڌيڪ برقي منفي سرگرم ايٽم ([[فلورين]]) کي 4.0 ۽ سڀ کان گهٽ برقي منفي ايٽم ([[سيزيم]]) کي 0.79 قدر ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; حقيقت ۾ [[نيون]] سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصر آهي، پر پالنگ پيماني سان ان جي برقي منفيت ماپي نٿي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻن عنصرن سان هم ظرفيتي بند نٿو ٺاهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ja00207a003 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms|year=1989|author=Allen, Leland C.|journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111|pages=9003–9014 |issue=25|bibcode=1989JAChS.111.9003A }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي برقي منفيت ان سان ٻڌل ايٽمن جي سڃاڻپ ۽ انگ، ۽ ان ڳالهه موجب بدلجي ٿي ته اهو اڳ ۾ ڪيترا اليڪٽران وڃائي چڪو آهي: ايٽم وڌيڪ اليڪٽران وڃائڻ کان پوءِ وڌيڪ برقي منفي ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 25–6&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن ان سان وڏو فرق پوي ٿو: پالنگ پيماني تي +2 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 1.87 آهي، جڏهن ته +4 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 2.33 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dieter |first1=R. K. |last2=Watson |first2=R. T. |chapter=Transmetalation reactions producing organocopper compounds |pages=443–526 |editor-last1=Rappoport |editor-first1=Z. |editor-last2=Marek |editor-first2=I. |title=The Chemistry of Organocopper Compounds |volume=1 |year=2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-77296-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |access-date=6 April 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017193845/https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |url-status=live }}&lt;!-- خاص طور صفحو 509 --&gt;&lt;/ref&gt;

=== ڌاتوپڻو ===
[[File:Diamond cubic animation.gif|thumb|right|هيرن جهڙي ڪعبي بناوت: ڪاربان (هيرو) ۽ گروپ 14 جا سلڪان، جرمنيم ۽ (ڀورو) ٽين، سڀ اها وڏي هم ظرفيتي بناوت اختيار ڪن ٿا.&lt;br /&gt;(ڀوري ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Carrasco |first1=Rigo A. |last2=Zamarripa |first2=Cesy M. |first3=Stefan |last3=Zollner |first4=José |last4=Menéndez |first5=Stephanie A. |last5=Chastang |first6=Jinsong |last6=Duan |first7=Gordon J. |last7=Grzybowski |first8=Bruce B. |last8=Claflin |first9=Arnold M. |last9=Kiefer |date=2018 |title=The direct bandgap of gray α-tin investigated by infrared ellipsometry|journal=Applied Physics Letters |volume=113 |issue=23 |page=232104 |doi=10.1063/1.5053884 |bibcode=2018ApPhL.113w2104C |s2cid=125130534}}&lt;/ref&gt; ٽين جو هڪ ٻيو الاٽروپ، اڇو ٽين، پڻ آهي، جنهن جي بناوت ان کان به وڌيڪ ڌاتو جهڙي آهي.)]]
سادو مادو اهڙو مادو آهي، جيڪو ڪنهن هڪ ڪيميائي عنصر جي ايٽمن مان ٺهيل هجي. وڌيڪ برقي منفي ايٽمن جا سادا مادا عام طور هڪ ٻئي سان اليڪٽران ونڊين ٿا (هم ظرفيتي بند ٺاهين ٿا). اهي يا ته ننڍا ماليڪيول (جهڙوڪ هائيڊروجن يا آڪسيجن) ٺاهين ٿا، يا اڻمحدود طور ڦهليل وڏيون بناوتون (جهڙوڪ ڪاربان يا سلڪان) ٺاهين ٿا. نوبل گيسون الڳ الڳ ايٽم طور رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو خول اڳ ئي مڪمل آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; الڳ ماليڪيولن يا اڪيلي ايٽمن مان ٺهيل مادا ماليڪيولن جي وچ ۾ ڪمزور ڪشش وارين قوتن، جهڙوڪ [[لنڊن پکيڙ قوت|لنڊن جي پکيڙ واري قوت]]، سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا: ماليڪيولن اندر اليڪٽرانن جي حرڪت سان برقي بار ۾ عارضي اڻبرابريون پيدا ٿين ٿيون. اهي ويجهن ماليڪيولن ۾ به ساڳيون اڻبرابريون پيدا ڪن ٿيون ۽ پاڙيسري ماليڪيولن جي وڏي انگ ۾ اليڪٽرانن جي هم وقت حرڪت جو سبب بڻجن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|title=Intermolecular bonding – van der Waals forces|access-date=17 November 2021|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122154740/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|thumb|right|گرافائيٽ ۽ هيرو، ڪاربان جا ٻه الاٽروپ]]
وڌيڪ برقي مثبت ايٽم عام طور ان جي ابتڙ اليڪٽران وڃائين ٿا، جنهن سان مثبت آئنن جي چوڌاري اليڪٽرانن جو هڪ ”سمنڊ“ ٺهي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هر ايٽم جا ٻاهريان مدار پاڙيسري ايٽمن جي مدارن سان ملي اليڪٽران ونڊين ٿا، جنهن سان وڏن ماليڪيولي مدارن جي اهڙي بناوت ٺهي ٿي، جيڪا سڀني ايٽمن تي پکڙيل هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidemetal&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |title=Metallic Bonding |last=Clark |first=Jim |date=2019 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421105423/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هي منفي بار وارو ”سمنڊ“ سڀني آئنن کي ڇڪي ٿو ۽ انهن کي پاڻ ۾ ٻڌي رکي ٿو. ان کي [[ڌاتوي بند]] چيو وڃي ٿو. اهڙا بند ٺاهيندڙ عنصر اڪثر [[ڌاتو|ڌاتون]] سڏجن ٿا؛ جيڪي اهڙا بند نٿا ٺاهين، انهن کي اڪثر [[غيرڌاتو (ڪيميا)|غيرڌاتو]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڪي عنصر مختلف بناوتن وارا هڪ کان وڌيڪ سادا مادا ٺاهي سگهن ٿا؛ انهن کي [[الاٽروپ|الاٽروپ]] چيو وڃي ٿو. مثال طور، [[هيرو]] ۽ [[گرافائيٽ]] ڪاربان جا ٻه الاٽروپ آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot; /&gt;{{efn|پکيڙ قوتن ۽ ڌاتوي بند جي وچ ۾ حد تدريجي آهي، جيئن آيوني ۽ هم ظرفيتي بند جي وچ ۾ حد آهي. پارو جي ننڍن ڪلسٽرن ۾ ڌاتن جون خاصيتون ظاهر نٿيون ٿين، پر وڏن ڪلسٽرن ۾ ظاهر ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pastor |first1=G. M. |last2=Stampfli |first2=P. |last3=Bennemann |first3=K. |date=1988 |title=On the transition from Van der Waals- to metallic bonding in Hg-clusters as a function of cluster size |url= |journal=Physica Scripta |volume=38 |issue=4 |pages=623–626 |doi=10.1088/0031-8949/38/4/022 |bibcode=1988PhyS...38..623P |s2cid=250842014 }}&lt;/ref&gt;}}

ڪنهن عنصر جو ڌاتوپڻو ان جي اليڪٽرانڪ خاصيتن مان اڳڪٿي ڪري سگهجي ٿو. ڌاتوي يا هم ظرفيتي بند ٺهڻ وقت ايٽمي مدار هڪ ٻئي مٿان اچن ٿا؛ ان سان هڪجهڙي گنجائش وارا بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ [[ماليڪيولي مدار]] ٺهن ٿا. بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائي وڌيڪ هوندي آهي. خالص بندي تڏهن پيدا ٿئي ٿي، جڏهن بند ٺاهيندڙ مدارن ۾ اليڪٽرانن جو انگ، بند ٽوڙيندڙ مدارن جي اليڪٽرانن کان وڌيڪ هجي. تنهنڪري ڌاتوي بند تڏهن ٺهي سگهي ٿو، جڏهن هر ايٽم طرفان غيرمقامي ڪيل اليڪٽرانن جو انگ، مدارن جي ان انگ جي ٻيڻي کان گهٽ هجي، جيڪي هڪ ٻئي مٿان اچڻ ۾ حصو وٺن ٿا. گروپ 1 کان 13 تائين جي عنصرن ۾ اها ئي صورتحال آهي. انهن وٽ ايترا ظرفيتي اليڪٽران به ناهن جو وڏيون هم ظرفيتي بناوتون ٺاهي سگهن، جن ۾ سڀ ايٽم هڪجهڙيون جايون وٺن؛ تنهنڪري انهن مان لڳ ڀڳ سڀ ڌاتوي ٿي وڃن ٿا. استثنا هائيڊروجن ۽ بورون آهن، جن جي آيونائيزيشن توانائي تمام گهڻي آهي. هائيڊروجن هم ظرفيتي H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ماليڪيول ٺاهي ٿو، جڏهن ته بورون ايڪوساهه-رخن واري B&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; ڪلسٽرن تي ٻڌل وڏي هم ظرفيتي بناوت ٺاهي ٿو. ڌاتوءَ ۾ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي سان ملي سگهن ٿيون، جنهن سان هڪڙو بينڊ ٺهي ٿو، جنهن مان اليڪٽران آزاد نموني گذري سگهن ٿا؛ اهڙيءَ طرح بجليءَ جي چالڪت پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref name=Siekierski&gt;Siekierski and Burgess, pp. 60–66&lt;/ref&gt;

[[File:Solid state electronic band structure.svg|thumb|upright=1.6|هيرن جو بلور ٺاهڻ لاءِ ڪاربان ايٽمن کي ويجهو آڻڻ جو خاڪو، جنهن ۾ اليڪٽرانڪ بينڊ بناوت ۽ بينڊ خال جو ٺهڻ ڏيکاريل آهي. ساڄي پاسي وارو خاڪو ايٽمن جي وچ واري وٿيءَ موجب توانائيءَ جون سطحون ڏيکاري ٿو. جڏهن ايٽم هڪ ٻئي کان پري آهن (خاڪي جو ساڄو پاسو)، تڏهن سڀني ايٽمن جا p ۽ s ظرفيتي مدار الڳ الڳ ۽ هڪجهڙي توانائيءَ وارا آهن. پر جڏهن ايٽم ويجهو اچن ٿا (خاڪي جو کاٻو پاسو)، تڏهن انهن جا اليڪٽرانڪ مدار جاءِ ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ لڳن ٿا. مدار ملاوٽ ڪري ''N'' ماليڪيولي مدار ٺاهين ٿا، جن مان هر هڪ جي توانائي مختلف آهي؛ ''N'' بلور ۾ ايٽمن جو انگ آهي. ''N'' ايترو وڏو آهي جو پاڙيسري مدارن جي توانائين جو فرق تمام گهٽ آهي، تنهنڪري انهن کي مسلسل توانائيءَ وارو بينڊ سمجهي سگهجي ٿو. حقيقي هيري بلوري خاني جي ماپ (''a'' سان ظاهر ڪيل) تي ٻه بينڊ ٺهن ٿا، جن کي ظرفيتي ۽ چالڪتي بينڊ چيو وڃي ٿو؛ انهن جي وچ ۾ 5.5&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|اليڪٽران وولٽ]] جو بينڊ خال آهي. (هتي رڳو ظرفيتي 2s ۽ 2p اليڪٽران ڏيکاريا ويا آهن؛ 1s مدار هڪ ٻئي مٿان خاص نٿا اچن، تنهنڪري انهن مان ٺهندڙ بينڊ تمام گهڻو سنها آهن.)]]
گروپ 14 ۾ ڌاتوي ۽ هم ظرفيتي، ٻئي قسم جا بند ٺهي سگهن ٿا. هيري جي بلور ۾ ڪاربان ايٽمن جي وچ ۾ هم ظرفيتي بند مضبوط آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪاربان جو ايٽمي نيم قطر ننڍو آهي ۽ تنهنڪري نيوڪليس اليڪٽرانن کي وڌيڪ مضبوطيءَ سان جهلي ٿو. نتيجي ۾ ٺهندڙ بند ٺاهيندڙ مدار، بند ٽوڙيندڙ مدارن کان گهڻو گهٽ توانائيءَ وارا ٿين ٿا، ۽ انهن جي توانائيءَ ۾ ڪو لاڳاپو يا هم حد نٿو ٿئي؛ تنهنڪري برقي چالڪت ممڪن ناهي: ڪاربان غيرڌاتو آهي. پر وڏن ايٽمن ۾ هم ظرفيتي بند ڪمزور ٿين ٿا ۽ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائيءَ جو فرق گهٽجي ٿو. تنهنڪري سلڪان ۽ جرمنيم جا [[بينڊ خال]] ننڍا آهن ۽ اهي عام حالتن ۾ [[نيم موصل]] آهن: گرميءَ سان توانائي حاصل ڪندڙ اليڪٽران خال پار ڪري سگهن ٿا. (بورون پڻ عام حالتن ۾ نيم موصل آهي.) ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو، تنهنڪري ٽين ۽ سيسو ڌاتو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt; گرمي پد وڌڻ سان سڀ غيرڌاتون ڪنهن نه ڪنهن حد تائين نيم موصل جون خاصيتون ڏيکارين ٿيون؛ اها حد بينڊ خال جي ماپ تي دارومدار رکي ٿي. اهڙيءَ طرح ڌاتو ۽ غيرڌاتو انهن جي برقي چالڪت تي گرمي پد جي اثر سان سڃاڻي سگهجن ٿا: ڌاتوءَ جي چالڪت گرمي پد وڌڻ سان گهٽجي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ گرميءَ جي حرڪت اليڪٽرانن جي آزاد وهڪري کي وڌيڪ ڏکيو بڻائي ٿي)، جڏهن ته غيرڌاتوءَ جي چالڪت وڌي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ اليڪٽران خال پار ڪرڻ لاءِ توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا).&lt;ref name=steudel/&gt;

گروپ 15 کان 17 تائين جي عنصرن وٽ ايترا گهڻا اليڪٽران آهن جو اهي ٽنهي پاسن ۾ ڦهليل وڏا هم ظرفيتي ماليڪيول نٿا ٺاهي سگهن. هلڪن عنصرن ۾ ننڍن ٻن ايٽمن وارن ماليڪيولن جا بند ايترا مضبوط هوندا آهن جو گاڙهي حالت ٺهڻ موافق نٿي ٿئي. تنهنڪري نائٽروجن (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، اڇو فاسفورس ۽ پيلو آرسينڪ (P&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; ۽ As&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)، سلفر ۽ ڳاڙهو سيلينيم (S&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; ۽ Se&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;)، ۽ مستحڪم هلوجن (F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ I&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) آسانيءَ سان ٿورن ايٽمن وارا هم ظرفيتي ماليڪيول ٺاهين ٿا. ڳرا عنصر ڊگهيون زنجيرون (مثال طور ڳاڙهو فاسفورس، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم) يا تهه دار بناوتون (مثال طور گرافائيٽ جي صورت ۾ ڪاربان، ڪارو فاسفورس، ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ) ٺاهڻ جو لاڙو رکن ٿا، جيڪي ٽن بدران هڪ يا ٻن رخن ۾ پکڙيل هونديون آهن. فاسفورس، آرسينڪ ۽ سيلينيم جا الاٽروپ ٻنهي قسمن جي بناوتن ۾ ملي سگهن ٿا، پر ٽنهي عنصرن ۾ ڊگهي زنجيرن وارا الاٽروپ وڌيڪ مستحڪم آهن. اهي بناوتون بند ٺاهڻ لاءِ پنهنجا سڀ مدار استعمال نٿيون ڪن، تنهنڪري انهن ۾ өсөн وڌندڙ توانائيءَ جي ترتيب سان بند ٺاهيندڙ، بند ۾ حصو نه وٺندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ بينڊ موجود ٿين ٿا. گروپ 14 وانگر، ڳرن عنصرن ۾ بينڊ خال ننڍا ٿين ٿا ۽ زنجيرن يا تهن جي وچ ۾ اليڪٽرانن جي آزاد حرڪت ممڪن ٿئي ٿي. مثال طور، ڪارو فاسفورس، ڪارو آرسينڪ، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم ۽ آيوڊين نيم موصل آهن؛ ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ [[نيم ڌاتو]] آهن (اهي لڳ ڀڳ ڌاتو جهڙي چالڪت ڏيکارين ٿا، جنهن ۾ بينڊن جو هم حد تمام ننڍو هوندو آهي)؛ جڏهن ته پولونيم ۽ امڪان آهي ته ايسٽاٽين حقيقي ڌاتو آهن.&lt;ref name=Siekierski/&gt; آخر ۾، فطري طور ملندڙ گروپ 18 جا عنصر سڀ الڳ الڳ ايٽمن جي صورت ۾ رهن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt;{{efn|هي سموري وضاحت معياري دٻاءَ جي حالتن لاءِ آهي. ڪافي وڌيڪ دٻاءَ هيٺ ڪنهن به ٺوس مادي جا بينڊ خال صفر ٿي وڃن ٿا ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو. مثال طور، لڳ ڀڳ 170&amp;nbsp;[[بار (ماپ جو ايڪو)|ڪلوبار]] دٻاءَ تي آيوڊين ڌاتو بڻجي وڃي ٿو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; ۽ [[ڌاتوي هائيڊروجن]] لڳ ڀڳ چاليهه لک فضا جي دٻاءَ تي ٺهڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMinis |first1=J. |last2=Clay |first2=R.C. |last3=Lee |first3=D. |last4=Morales |first4=M.A. |year=2015 |title=Molecular to Atomic Phase Transition in Hydrogen under High Pressure |journal=[[طبعياتي جائزي جا خط|Phys. Rev. Lett.]] |volume=114 |issue=10 |article-number=105305 |doi=10.1103/PhysRevLett.114.105305 |pmid=25815944 |bibcode=2015PhRvL.114j5305M|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; سڀني غيرڌاتن لاءِ قدر ڏسڻ خاطر [[ڌاتوپڻي جو دٻاءُ]] ڏسو.}}

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ ۾ ورهائيندڙ ليڪ لڳ ڀڳ مٿئين کاٻي ڪنڊ کان هيٺئين ساڄي ڪنڊ ڏانهن ترڇي آهي، ۽ انتقالي سلسلو هن ليڪ جي کاٻي پاسي اچي ٿو (ڇاڪاڻ⁠تہ انهن وٽ مدار هڪ ٻئي مٿان اچڻ لاءِ گهڻا موجود آهن). اها ڳالهه توقع موجب آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڌاتوپڻو عام طور برقي مثبت هجڻ ۽ اليڪٽران وڃائڻ جي لاڙي سان لاڳاپيل آهي، جيڪي کاٻي پاسي ۽ هيٺ ويندي وڌن ٿا. تنهنڪري ڌاتن جو انگ غيرڌاتن کان گهڻو وڌيڪ آهي. سرحد جي ويجهو عنصرن جي درجي بندي ڏکي هوندي آهي: انهن جون خاصيتون ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ واريون هونديون آهن، ۽ انهن ۾ ٻنهي قسمن جون ڪي خاصيتون به ٿي سگهن ٿيون. انهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا [[ميٽيلائڊ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هتي ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح کي ان جي سخت طبعياتي معنيٰ، جيڪا بينڊ بناوت سان لاڳاپيل آهي، سان نه ملائڻ گهرجي: طبعياتي لحاظ کان بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hawkes |first1=Stephen J. |date=2001 |title=Semimetallicity? |journal=Journal of Chemical Education |volume=78 |issue=12 |page=1686 |doi=10.1021/ed078p1686|bibcode=2001JChEd..78.1686H }}&lt;/ref&gt;

هيٺيون جدول معياري حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ مستحڪم الاٽروپن کي ڏسي ٿو. پيلي رنگ وارا عنصر سادا مادا ٺاهين ٿا، جن جي بناوت ڌاتوي بند سان چڱيءَ طرح بيان ٿئي ٿي. هلڪي نيري رنگ وارا عنصر وڏيون ڄاري دار هم ظرفيتي بناوتون ٺاهين ٿا، جڏهن ته گهري نيري رنگ وارا عنصر ننڍا هم ظرفيتي بندن وارا ماليڪيول ٺاهين ٿا، جيڪي ڪمزور [[وان ڊير والز قوت|وان ڊير والز قوتن]] سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا. نوبل گيسن کي واڱڻائي رنگ ڏنو ويو آهي: انهن جا ماليڪيول اڪيلا ايٽم آهن ۽ انهن ۾ هم ظرفيتي بند نٿو ٺهي. ڀوري رنگ سان ڏيکاريل خانا انهن عنصرن جا آهن، جيڪي ايتري مقدار ۾ تيار نه ڪيا ويا آهن جو انهن جي سڀ کان مستحڪم الاٽروپن جي بناوت اهڙي نموني سڃاڻي سگهجي. نظرياتي ويچار ۽ موجوده تجرباتي شاهدي ظاهر ڪن ٿا ته جيڪڏهن اهي عنصر گاڙهيون حالتون ٺاهي سگهن ته انهن سڀني ۾ ڌاتوپڻو پيدا ٿيندو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; سواءِ شايد اوگنيسن جي.&lt;ref name=&quot;semiconductor&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=Jan-Michael |last2=Smits |first2=Odile Rosette |first3=Paul |last3=Jerabek |first4=Peter |last4=Schwerdtfeger |date=25 July 2019 |title=Oganesson is a Semiconductor: On the Relativistic Band-Gap Narrowing in the Heaviest Noble-Gas Solids |journal=Angewandte Chemie |volume=58 |issue=40 |pages=14260–14264|doi=10.1002/anie.201908327|pmid=31343819|pmc=6790653}}&lt;/ref&gt;{{efn|عنصرن جي ٺهندڙ بناوتن جا بيان سڄي Greenwood ۽ Earnshaw ۾ موجود آهن. ٻه سرحدي حالتون آهن. آرسينڪ جي سڀ کان مستحڪم صورت بجلي ڌاتوءَ وانگر هلائي ٿي، پر ان ۾ بندي ويجهن پاڙيسري ايٽمن تائين ان مشابه اينٽيموني ۽ بسمٿ جي بناوتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محدود آهي؛&lt;ref&gt;{{cite book |last=Smith |first=J. D. |date=1973 |title=The Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth |publisher=Pergamon Press |page=556 |isbn=}}&lt;/ref&gt; ۽ عام ڌاتن جي ابتڙ، ان ۾ مائع حالت جو ڊگهو دؤر نٿو هجي، بلڪه اهو سڌو ٻاڦ بڻجي ٿو. تنهنڪري ان جي بناوت کي ڄاري دار هم ظرفيتي سمجهڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rayner-Canham |first1=Geoff |last2=Overton |first2=Tina |date=2008 |title=Descriptive Inorganic Chemistry |edition=5th |url= |location=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |page=194 |isbn=978-1-4292-2434-5}}&lt;/ref&gt; [[گرافائيٽ]] جي صورت ۾ ڪاربان پنهنجي تهن جي متوازي ڌاتوي چالڪت ڏيکاري ٿو، پر انهن تهن جي عمودي رخ ۾ نيم موصل آهي. ڪجهه حسابن موجب ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم غيرڌاتوي ٿي سگهن ٿا،&lt;ref name=CRNL/&gt;&lt;ref name=Florez/&gt; پر انهن تي ٿيل تازن تجربن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=superheavy/&gt;&lt;ref name=Ingo/&gt;&lt;ref name=Yakushev/&gt; معياري حالتن ۾ ايسٽاٽين جي ڌاتو بڻجڻ جو حساب ڏنو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Hermann&quot;&gt;{{cite journal
|doi=10.1103/PhysRevLett.111.116404|title=Condensed Astatine: Monatomic and Metallic|year=2013|last1=Hermann|first1=A.|last2=Hoffmann|first2=R.|last3=Ashcroft|first3=N. W.|journal=Physical Review Letters|volume=111|issue=11|pages=116404-1–116404-5|bibcode=2013PhRvL.111k6404H|pmid=24074111}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٽينيسين به اهڙيءَ طرح ڌاتو ٿئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ball |first=Philip |date=13 September 2013 |title=Metallic properties predicted for astatine |url=https://www.chemistryworld.com/news/metallic-properties-predicted-for-astatine/6582.article |work=Chemistry World |location= |access-date=7 April 2023}}&lt;/ref&gt;}}

{{Periodic table (simple substance bonding)}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|لوهه، هڪ ڌاتو
Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|سلفر، هڪ غيرڌاتو
Arsen 1a.jpg|آرسينڪ، اهڙو عنصر جنهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا ميٽيلائڊ چيو وڃي ٿو
&lt;/gallery&gt;

عام طور ڌاتون چمڪدار ۽ ڳاٽيون هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڌاتوي بند جي مضبوطيءَ سبب انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا عام طور وڌيڪ هوندا آهن؛ ۽ گهڻو ڪري اهي چادر ٿيڻ جوڳيون ۽ تار ٿيڻ جوڳيون هونديون آهن (يعني آسانيءَ سان ڇڪجي ۽ شڪل وٺي سگهن ٿيون)، ڇاڪاڻ⁠تہ ايٽم ڌاتوي بند ٽوڙڻ کان سواءِ هڪ ٻئي جي ڀيٽ ۾ حرڪت ڪري سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |title=Metallic Structures |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424070514/https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهي بجلي هلائين ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا اليڪٽران ٽنهي رخن ۾ آزاد نموني حرڪت ڪري سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح اهي گرمي به هلائين ٿيون: اضافي [[حرڪي توانائي]] اليڪٽران کڻي وڃن ٿا ۽ اهي وڌيڪ تيزيءَ سان حرڪت ڪن ٿا. اهي خاصيتون مائع حالت ۾ به برقرار رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ پگھلڻ تي بلوري بناوت ختم ٿي وڃي ٿي، پر ايٽم هڪ ٻئي کي ڇهندا رهن ٿا ۽ ڌاتوي بند برقرار رهي ٿو، جيتوڻيڪ اهو ڪمزور ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot; /&gt; ڌاتون غيرڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; انهن عام قاعدن جا ڪي استثنا آهن: مثال طور، بيرليم، ڪروميم،&lt;ref name=raynercanham/&gt; مينگنيز،&lt;ref name=&quot;Holl&quot;&gt;{{cite book|publisher=Walter de Gruyter|date=1985|edition=91–100 |pages=1110–1117|isbn=978-3-11-007511-3|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|first=Arnold F.|last=Holleman|author2=Wiberg, Egon|author3=Wiberg, Nils|language=de|chapter=Mangan}}&lt;/ref&gt; اينٽيموني،&lt;ref name=&quot;wiberg_holleman&quot;&gt;{{cite book|title=Inorganic chemistry|author=Wiberg, Egon|author2=Wiberg, Nils|author3=Holleman, Arnold Frederick|name-list-style=amp|publisher=Academic Press|date=2001|isbn=978-0-12-352651-9|page=758}}&lt;/ref&gt; بسمٿ&lt;ref name=&quot;CRC&quot;&gt;{{cite book| first = C. R.| last = Hammond| pages = [https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4 4–1&lt;!-- not a range --&gt;]| title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics| edition = 81st| location = Boca Raton (FL, US)| publisher = CRC press| isbn = 978-0-8493-0485-9| date = 2004| url-access = registration| url = https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4}}&lt;/ref&gt; ۽ يورينيم ڀُرڀُرا آهن (هي مڪمل فهرست ناهي)؛&lt;ref name=raynercanham/&gt; ڪروميم انتهائي سخت آهي؛&lt;ref name=r1&gt;{{cite book|editor=G.V. Samsonov|chapter=Mechanical Properties of the Elements|doi=10.1007/978-1-4684-6066-7_7|isbn=978-1-4684-6066-7|url=https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|publisher=IFI-Plenum|place=New York, USA|year=1968|pages=387–446|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123344/https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|archive-date=2 April 2015 |title=Handbook of the Physicochemical Properties of the Elements }}&lt;/ref&gt; گيليم، روبڊيم، سيزيم ۽ پارو ڪمري جي گرمي پد تي يا ان جي ويجهو مائع آهن؛{{efn|ڏسو [[عنصرن جا اَٻرڻ جا نقطا (انگن واري فهرست)]]. غالباً فرانسيئم به ائين آهي، پر ان جي انتهائي عدم استحڪام سبب ان ڳالهه جي تجرباتي تصديق نه ٿي آهي. ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم جا مائع هجڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي،&lt;ref name=&quot;CRNL&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=J.-M. |last2=Smits |first2=O. R. |last3=Kresse |first3=G. |last4=Schwerdtfeger |first4=P. |title=Copernicium is a Relativistic Noble Liquid |journal=Angewandte Chemie International Edition |date=2019 |volume=58|issue=50|pages=17964–17968|doi=10.1002/anie.201906966 |pmid=31596013 |pmc=6916354 |bibcode=2019ACIE...5817964M |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Florez&gt;{{cite journal |last1=Florez |first1=Edison |last2=Smits |first2=Odile R. |last3=Mewes |first3=Jan-Michael |last4=Jerabek |first4=Paul |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2022 |title=From the gas phase to the solid state: The chemical bonding in the superheavy element flerovium |journal=The Journal of Chemical Physics |volume=157 |issue=6 |page=064304 |doi=10.1063/5.0097642|pmid=35963734 |bibcode=2022JChPh.157f4304F |s2cid=250539378 }}&lt;/ref&gt; اهي پارو وانگر هوندا، ۽ تجرباتي شاهدي ظاهر ڪري ٿي ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=&quot;superheavy&quot;&gt;
{{Cite web
|last1=Gäggeler
|first1=H. W.
|year=2007
|title=Gas Phase Chemistry of Superheavy Elements
|url=https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA&amp;M/TexasA&amp;M.pdf
|pages=26–28
|publisher=[[پال شيرر ادارو]]
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220090755/https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA%26M/TexasA%26M.pdf
|archive-date=20 February 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ingo&gt;{{cite news |last=Ingo |first=Peter |date=15 September 2022 |title=Study shows flerovium is the most volatile metal in the periodic table |url=https://phys.org/news/2022-09-flerovium-volatile-metal-periodic-table.html |work=phys.org&lt;!--but provided by GSI Helmholtz--&gt; |location= |access-date=22 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Yakushev&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Lens |first2=L. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=J. |last4=Khuyagbaatar |first5=E. |last5=Jäger |first6=J. |last6=Krier |first7=J. |last7=Runke |first8=H. M. |last8=Albers |first9=M. |last9=Asai |first10=M. |last10=Block |first11=J. |last11=Despotopulos |first12=A. |last12=Di Nitto |first13=K. |last13=Eberhardt |first14=U. |last14=Forsberg |first15=P. |last15=Golubev |first16=M. |last16=Götz |first17=S. |last17=Götz |first18=H. |last18=Haba |first19=L. |last19=Harkness-Brennan |first20=R.-D. |last20=Herzberg |first21=F. P. |last21=Heßberger |first22=D. |last22=Hinde |first23=A. |last23=Hübner |first24=D. |last24=Judson |first25=B. |last25=Kindler |first26=Y. |last26=Komori |first27=J. |last27=Konki |first28=J. V. |last28=Kratz |first29=N. |last29=Kurz |first30=M. |last30=Laatiaoui |first31=S. |last31=Lahiri |first32=B. |last32=Lommel |first33=M. |last33=Maiti |first34=A. K. |last34=Mistry |first35=Ch. |last35=Mokry |first36=K. J. |last36=Moody |first37=Y. |last37=Nagame |first38=J. P. |last38=Omtvedt |first39=P. |last39=Papadakis |first40=V. |last40=Pershina |first41=D. |last41=Rudolph |first42=L. G. |last42=Samiento |first43=T. K. |last43=Sato |first44=M. |last44=Schädel |first45=P. |last45=Scharrer |first46=B. |last46=Schausten |first47=D. A. |last47=Shaughnessy |first48=J. |last48=Steiner |first49=P. |last49=Thörle-Pospiesch |first50=A. |last50=Toyoshima |first51=N. |last51=Trautmann |first52=K. |last52=Tsukada |first53=J. |last53=Uusitalo |first54=K.-O. |last54=Voss |first55=A. |last55=Ward |first56=M. |last56=Wegrzecki |first57=N. |last57=Wiehl |first58=E. |last58=Williams |first59=V. |last59=Yakusheva |display-authors=3 |date=25 August 2022 |title=On the adsorption and reactivity of element 114, flerovium |journal=Frontiers in Chemistry |volume=10 |article-number=976635 |doi=10.3389/fchem.2022.976635 |pmid=36092655 |pmc=9453156 |bibcode=2022FrCh...10.6635Y |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}} ۽ سون جهڙيون [[نجات ڌاتو|نجات ڌاتون]] ڪيميائي طور تمام غيرسرگرم آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1038/376238a0 |title=Why gold is the noblest of all the metals |date=1995 |last1=Hammer |first1=B. |last2=Norskov |first2=J. K. |journal=Nature |volume=376 |issue=6537 |pages=238–240 |bibcode=1995Natur.376..238H|s2cid=4334587 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevB.6.4370 |title=Optical Constants of the Noble Metals |date=1972 |last1=Johnson |first1=P. B. |last2=Christy |first2=R. W. |journal=Physical Review B |volume=6 |issue=12 |pages=4370–4379 |bibcode=1972PhRvB...6.4370J}}&lt;/ref&gt;

غيرڌاتون مختلف خاصيتون ڏيکارين ٿيون. وڏا هم ظرفيتي بلور ٺاهيندڙ عنصرن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا وڌيڪ هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا مضبوط هم ظرفيتي بند ٽوڙڻ لاءِ گهڻي توانائي گهرجي. جيڪي الڳ ماليڪيول ٺاهين ٿا، سي گهڻو ڪري پکيڙ قوتن سبب پاڻ ۾ ٻڌل هوندا آهن؛ اهي قوتون وڌيڪ آسانيءَ سان ٽوڙجن ٿيون، تنهنڪري انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا گهٽ هوندا آهن،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |title=Atomic and Physical Properties of the Period 3 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2018 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422142013/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ انهن مان گهڻا ڪمري جي گرمي پد تي مائع يا گئس هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; غيرڌاتون اڪثر بيچمڪ هونديون آهن. اهي ڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون، سواءِ نوبل گيسن جي، جيڪي گهڻن مادن سان غيرسرگرم آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ٺوس حالت ۾ اهي ڀُرڀُريون هونديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا ايٽم مضبوطيءَ سان پنهنجي جاءِ تي ٻڌل هوندا آهن. اهي گهٽ ڳاٽيون هونديون آهن ۽ بجلي خراب هلائينديون آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ آزاد حرڪت ڪندڙ اليڪٽران ناهن.&lt;ref name=&quot;group4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |title=The Trend From Non-Metal to Metal In the Group 4 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2015 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427234147/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سرحد جي ويجهو بينڊ خال ننڍا آهن، تنهنڪري ان علائقي جا ڪيترائي عنصر نيم موصل آهن، جهڙوڪ سلڪان، جرمنيم،&lt;ref name=&quot;group4&quot; /&gt; ۽ ٽيلوريئم.&lt;ref name=Siekierski/&gt; سيلينيم جي هڪ ڀوري الاٽروپي نيم موصل آهي ۽ هڪ ڳاڙهي الاٽروپي عازل؛ آرسينڪ جي هڪ ڌاتوي ڀوري الاٽروپي، هڪ نيم موصل ڪاري الاٽروپي ۽ هڪ عازل پيلي الاٽروپي آهي (جيتوڻيڪ آخري الاٽروپي عام حالتن ۾ غيرمستحڪم آهي).&lt;ref name=steudel/&gt; هتي به استثنا آهن؛ مثال طور، هيري جي گرمي چالڪت سڀني ڄاتل مادن کان وڌيڪ آهي، ڪنهن به ڌاتوءَ کان به وڌيڪ.&lt;ref name=PNU&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevLett.70.3764 |title=Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond |year=1993 |last1=Wei |first1=Lanhua |last2=Kuo |first2=P. K. |last3=Thomas |first3=R. L. |last4=Anthony |first4=T. R. |last5=Banholzer |first5=W. F. |journal=Physical Review Letters |volume=70 |issue=24 |pages=3764–3767 |pmid=10053956 |bibcode=1993PhRvL..70.3764W}}&lt;/ref&gt;

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي سرحد تي موجود عنصرن جي هڪ جماعت کي عام طور ميٽيلائڊ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان علائقي جا عنصر طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتن ۾ وچٿرا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهن هوندي به، ادب ۾ ان ڳالهه تي اتفاق ناهي ته ڪهڙن عنصرن کي صحيح طور هن جماعت ۾ رکڻ گهرجي. جڏهن اهڙي درجي بندي ڪئي وڃي ٿي ته سلڪان، جرمنيم، آرسينڪ ۽ ٽيلوريئم لڳ ڀڳ هميشه شامل ٿين ٿا، ۽ بورون ۽ اينٽيموني به عام طور شامل ڪيا وڃن ٿا؛ پر گهڻن ذريعن ۾ ٻيا عنصر به شامل ڪيا وڃن ٿا، ۽ اضافي عنصرن جي چونڊ تي اتفاق ناهي؛ ڪجهه ذريعا ته هن فهرست مان ڪي عنصر ڪڍي به ڇڏين ٿا.{{efn|[[ميٽيلائڊن جون فهرستون]] ڏسو. مثال طور، آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي استعمال ڪيل دوراني جدول ۾ پولونيم ميٽيلائڊ آهي،&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; پر رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽريءَ جي جدول ۾ ائين ناهي،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table |title=Periodic Table |date=2021 |website=www.rsc.org |publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=21 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321033913/https://www.rsc.org/periodic-table |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ ''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا]]'' ۾ شامل جدول ميٽيلائڊ يا نيم ڌاتن جو ذڪر ئي نٿي ڪري.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt; هڪ ئي ڪتاب ۾ به درجي بندي بدلجي سگهي ٿي. مثال طور، شيرون ۽ ويسٽن جي ''غيرڌاتي عنصرن جي ڪيميا'' (1966ع) جي صفحي 7 واري دوراني جدول ۾ اينٽيموني کي غيرڌاتو ڏيکاريو ويو آهي، پر صفحي 115 تي ان کي ڌاتو سڏيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sherwin |first1=E. |last2=Weston |first2=G. J. |editor=Spice, J. E. |date=1966 |title=Chemistry of the Non-Metallic Elements |publisher=Pergamon Press |isbn=978-1-4831-3905-0}}&lt;/ref&gt;|name=metalloids}} مثال طور، ٻين سڀني عنصرن جي ابتڙ، جن کي عام طور ميٽيلائڊ يا غيرڌاتو سمجهيو وڃي ٿو، اينٽيموني جي واحد مستحڪم صورت ۾ ڌاتوي چالڪت آهي. ان کان سواءِ، طبعياتي ۽ ڪيميائي روَيي ۾ اهو بسمٿ ۽، وڌيڪ عام طور، ٻين p-بلاڪ ڌاتن سان مشابهت رکي ٿو. ان بنياد تي ڪجهه ليکڪن دليل ڏنو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ بدران ڌاتو قرار ڏيڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref name=raynercanham/&gt;&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;/&gt;&lt;ref name=steudel&gt;{{cite book |last1=Steudel |first1=Ralf |first2=David |last2=Scheschkewitz |date=2020 |title=Chemistry of the Non-Metals |url= |location= |publisher=Walter de Gruyter |pages=154–155, 425, 436 |isbn=978-3-11-057805-8 |quote=In Group 15 of the Periodic Table, as in both neighboring groups, the metallic character increases when going down. More specifically, there is a transition from a purely non-metallic element (N) via elements with nonmetallic and metallic modifications to purely metallic elements (Sb, Bi). This chapter addresses the two elements besides nitrogen, which are clearly nonmetallic under standard conditions: phosphorus and arsenic. The chemistry of arsenic, however, is only briefly described as many of the arsenic compounds resemble the corresponding phosphorus species.}}&lt;/ref&gt; ٻئي پاسي، سيلينيم پنهنجي سڀ کان مستحڪم صورت ۾ ڪجهه نيم موصل خاصيتون رکي ٿو (جيتوڻيڪ ان جا عازل الاٽروپ به آهن)، تنهنڪري دليل ڏنو ويو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ سمجهڻ گهرجي؛&lt;ref name=hawkes/&gt; پر اها ڳالهه فاسفورس لاءِ به درست آهي،&lt;ref name=steudel/&gt; جنهن کي ميٽيلائڊن ۾ شامل ڪرڻ گهڻو گهٽ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.{{efn|name=metalloids}}

==عنصرن جي درجي بندي==
[[File:Simple Periodic Table Chart-en.svg|upright=1.5|thumb|right|دوراني جدول، جنهن ۾ هڪجهڙيون خاصيتون رکندڙ عنصرن جا ڪجهه عام گروهه رنگن سان ڏيکاريل آهن. ذريعن موجب انهن گروهن ۽ انهن جي حدن ۾ ڪجهه فرق آهي.&lt;ref name=&quot;ACS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |title=Periodic Table of Chemical Elements |date=2021 |website=www.acs.org |publisher=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203123434/https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم به انتقالي ڌاتون آهن.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;{{col-begin}}{{col-break}}{{Legend inline|ff9d9d}} [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffdead}} [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffbfff}} [[لينٿينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ff99cc}} [[ايڪٽينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffc0c0}} [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]]{{col-break}}{{Legend inline|cccccc}} [[ٻيون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|cccc99}} [[ميٽيلائڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|a0ffa0}} [[ٻيا غيرڌاتو|ٻيا غيرڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffff99}} [[هلوجن]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|c0ffff}} [[نوبل گئس|نوبل گيسون]]{{col-end}}]]
هڪجهڙو رويو ڏيکاريندڙ عنصرن جي گروهن کي بيان ڪرڻ لاءِ ادب ۾ ڪيترائي اصطلاح استعمال ٿيا آهن. گروپ نالا ”الڪلي ڌاتو“، ”الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو“، ”ٽريئل“، ”ٽيٽريل“، ”پنڪٽوجن“، ”چالڪوجن“، ”هلوجن“ ۽ ”نوبل گئس“ کي آءِ يو پي اي سي مڃي ٿي؛ ٻين گروپن لاءِ انهن جا نمبر يا پهرئين عنصر جو نالو استعمال ڪري سگهجي ٿو (مثال طور، گروپ 6 کي ڪروميم گروپ چيو وڃي ٿو).&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fernelius |first1=W. C. |last2=Loening |first2=Kurt |last3=Adams |first3=Roy M. |date=1971 |title=Names of groups and elements |url= |journal=Journal of Chemical Education |volume=48 |issue=11 |pages=730–731 |doi=10.1021/ed048p730 |bibcode=1971JChEd..48..730F }}&lt;/ref&gt; ڪي ليکڪ p-بلاڪ جي گروپ 13 کان 16 تائين وارن عنصرن کي ڌاتوپڻي جي بنياد تي ورهائين ٿا،&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; جيتوڻيڪ آءِ يو پي اي سي وٽ ان جي ڪا وصف موجود ناهي ۽ نه ئي ان ڳالهه تي صحيح اتفاق آهي ته ڪهڙن عنصرن کي ڌاتو، غيرڌاتو يا نيم ڌاتو (جن کي ڪڏهن ميٽيلائڊ به چيو وڃي ٿو) سمجهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ان ڳالهه تي به اتفاق ناهي ته انتقالي ڌاتن کان پوءِ ايندڙ ڌاتن کي ڪهڙو نالو ڏجي؛ ”انتقالي دور کان پوءِ واري ڌاتو“ ۽ ”گهٽ درجي واري ڌاتو“ انهن ممڪن نالن مان آهن، جيڪي استعمال ٿيا آهن. ڪي اعليٰ درجي جا ڪتاب ڪڏهن ڪڏهن گروپ 12 جي عنصرن کي انتقالي ڌاتن مان خارج ڪن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جون ڪيميائي خاصيتون ڪافي مختلف ٿي سگهن ٿيون؛ پر اهو عام طور مڃيل طريقو ناهي،&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Jensen |first1=William B. |year=2003 |title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table |journal=Journal of Chemical Education |volume=80 |issue=8 |pages=952–961 |doi=10.1021/ed080p952 |bibcode=2003JChEd..80..952J |url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |access-date=6 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611152417/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |archive-date=11 June 2010 }}&lt;/ref&gt; ۽ آءِ يو پي اي سي هن کي پنهنجي ''ڪيميائي ناليڪاريءَ جي اصولن'' ۾ في الحال قابل قبول عمل طور بيان نٿي ڪري.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. J. |date=2011 |title=Principles of Chemical Nomenclature |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/12/Principles_Leigh2011-compressed.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page=9 |isbn=978-1-84973-007-5}}&lt;/ref&gt;

”لينٿينائيڊ“ مان مراد La–Lu جا عنصر آهن، جيڪي سڀ هڪ ٻئي سان تمام گهڻو مشابه آهن: تاريخي طور هن اصطلاح ۾ رڳو Ce–Lu شامل هئا، پر عام استعمال موجب لينٿينم به شامل ٿي ويو.&lt;ref name=IUPAC/&gt; ”[[نادر زميني عنصر|نادر زميني عنصرن]]“ (يا نادر زميني ڌاتن) ۾ لينٿينائيڊن سان گڏ اسڪينڊيم ۽ اٽريم به شامل ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ”ايڪٽينائيڊ“ مان مراد Ac–Lr جا عنصر آهن (تاريخي طور Th–Lr)،&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; جيتوڻيڪ هن گروهه ۾ خاصيتن جو فرق، لينٿينائيڊن جي اندروني فرق کان گهڻو وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; ابهام کان بچڻ لاءِ آءِ يو پي اي سي ”لينٿينوئيڊ“ ۽ ”ايڪٽينوئيڊ“ نالن جي سفارش ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ”ـائيڊ“ پڇاڙي عام طور منفي آئن ظاهر ڪري ٿي؛ تنهن هوندي به ”لينٿينائيڊ“ ۽ ”ايڪٽينائيڊ“ اڃا عام استعمال ۾ آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي d-بلاڪ جا عنصر مڃڻ جي وڌندڙ قبوليت سان، ڪجهه ليکڪن لينٿينائيڊن جي وصف La–Yb ۽ ايڪٽينائيڊن جي وصف Ac–No طور ڏيڻ شروع ڪئي، جيڪا ايف-بلاڪ سان ٺهڪي اچي ٿي.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.webelements.com/ |title=WebElements |last=Winter |first=Mark |date=1993–2022 |website= |publisher=The University of Sheffield and WebElements Ltd, UK |access-date=5 December 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cowan |first=Robert D. |date=1981 |title=The Theory of Atomic Structure and Spectra |url= |location= |publisher=University of California Press |page=598 |isbn=978-0-520-90615-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Villar |first1=G. E. |date=1966 |title=A suggested modification to the periodic chart |url= |journal=Journal of Inorganic and Nuclear Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=25–29 |doi=10.1016/0022-1902(66)80224-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sacotton&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=S. A. |date=1996 |title=After the actinides, then what? |url= |journal=Chemical Society Reviews |volume=25 |issue=3 |pages=219–227 |doi=10.1039/CS9962500219 }}&lt;/ref&gt; ”ٽرانس-ايڪٽينائيڊ“ يا ”[[فوق ڳرا عنصر|فوق ڳرا عنصر]]“ ايڪٽينائيڊن کان اڳتي وارا ٿوري ڄمار وارا عنصر آهن. انهن جي شروعات لارينسيم يا رٿرفورڊيم کان سمجهي ويندي آهي (ان تي مدار آهي ته ايڪٽينائيڊن جي پڄاڻي ڪٿي مڃجي).&lt;ref name=sacotton/&gt;&lt;ref name=Neve&gt;{{cite journal |last1=Neve |first1=Francesco |date=2022 |title=Chemistry of superheavy transition metals |url= |journal=Journal of Coordination Chemistry |volume=75 |issue=17–18 |pages=2287–2307 |doi=10.1080/00958972.2022.2084394 |s2cid=254097024 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Mingos&gt;{{cite book |last=Mingos |first=Michael |author-link=Michael Mingos |date=1998 |title=Essential Trends in Inorganic Chemistry |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=387 |isbn=978-0-19-850109-1}}&lt;!--هتي &quot;فوق ڳرو&quot; بدران &quot;ٽرانس-ايڪٽينائيڊ&quot; اصطلاح استعمال ٿيل آهي--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005134013/https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-date=5 October 2023 |title=A New Era of Discovery: the 2023 Long Range Plan for Nuclear Science |publisher=U.S. Department of Energy |date=October 2023 |via=OSTI |access-date=20 October 2023 |quote=Superheavy elements (''Z'' &gt; 102) are teetering at the limits of mass and charge.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite arXiv|last=Kragh|first=Helge|date=2017|title=The search for superheavy elements: Historical and philosophical perspectives|eprint=1708.04064|class=physics.hist-ph}}&lt;/ref&gt;

ڪيترين ٻين درجي بندين جا نالا به آهن، جيڪي مختلف علمي شعبن ۾ ضرورت موجب استعمال ٿين ٿا. ستارن جي طبعيات ۾ ”ڌاتو“ مان مراد هر اهو عنصر آهي، جنهن جو ايٽمي عدد 2 کان وڏو هجي، يعني هائيڊروجن ۽ هيليم کان سواءِ ٻيا سڀ عنصر.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |title=Metallicity of stars |last=Theuns |first=Tom |website=icc.dur.ac.uk |publisher=Durham University |access-date=27 March 2021 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927160927/https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح جي طبعيات ۾ معنيٰ، ڪيميا ۾ ان جي معنيٰ کان مختلف آهي: طبعياتي وصفن موجب بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book
|first=Gerald
|last=Burns
|title=Solid State Physics
|date=1985
|publisher=Academic Press, Inc.
|isbn=978-0-12-146070-9
|pages=339–40}}&lt;/ref&gt; ڪي اصطلاح وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، پر انهن جي ڪا تمام رسمي وصف ناهي؛ مثال طور ”[[ڳري ڌاتو|ڳري ڌاتو]]“، جنهن جون ايتريون گهڻيون معنائون ڏنيون ويون آهن جو ان اصطلاح تي ”عملي طور بي معنيٰ“ هجڻ جي تنقيد ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Duffus |first1=John H. |date=2002 |title=&quot;Heavy Metals&quot;–A Meaningless Term? |url=https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=74 |issue=5 |pages=793–807 |doi=10.1351/pac200274050793 |s2cid=46602106 |access-date=27 March 2021 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411012337/https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اصطلاحن جو دائرو مختلف ليکڪن وٽ گهڻو بدلجي ٿو. مثال طور، آءِ يو پي اي سي موجب نوبل گيسن ۾ سڄو گروپ شامل آهي، جنهن ۾ انتهائي تابڪار فوق ڳرو عنصر اوگنيسن به اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Koppenol|first=W.|date=2016|title=How to name new chemical elements|journal=Pure and Applied Chemistry|publisher=DeGruyter|doi=10.1515/pac-2015-0802 |hdl=10045/55935|s2cid=102245448|url=https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|hdl-access=free|access-date=15 August 2021|archive-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511193435/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پر فوق ڳرن عنصرن جي ماهرن ۾ ائين گهٽ ڪيو ويندو آهي: هن صورت ۾ ”نوبل گئس“ مان عام طور گروپ جي هلڪن عنصرن جو غيرسرگرم رويو مراد ورتو ويندو آهي. حسابن موجب اوگنيسن اضافيتي اثرن سبب گهڻو غيرسرگرم نه هجڻ گهرجي، ۽ جيڪڏهن ان کي وڏي مقدار ۾ تيار ڪري سگهجي ته شايد اهو ڪمري جي گرمي پد تي گئس به نه هجي؛ تنهنڪري هن حوالي سان ان جي نوبل گئس هجڻ تي اڪثر سوال اٿاريو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Roth |first1=Klaus |date=3 April 2018 |title=Is Element 118 a Noble Gas? |url=https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |journal=Chemie in unserer Zeit |doi=10.1002/chemv.201800029 |access-date=27 March 2021 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302084128/https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن ملڪن جي لحاظ کان به اصطلاحي فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو: جاپان ۾ الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن ۾ اڪثر بيرليم ۽ ميگنيشيم شامل ناهن ڪيا ويندا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو رويو گروپ 2 جي ڳرن ڌاتن کان مختلف آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |title=【お知らせ】高等学校化学で用いる用語に関する提案（1）への反応 |author=The Chemical Society of Japan |date=25 January 2018 |website=www.chemistry.or.jp |publisher=The Chemical Society of Japan |access-date=3 April 2021 |quote=「12．アルカリ土類金属」の範囲についても，△を含めれば，すべての教科書で提案が考慮されている。歴史的には第4 周期のカルシウム以下を指していた用語だったが，「周期表の2 族に対応する用語とする」というIUPAC の勧告1）に従うのは現在では自然な流れだろう。 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516062728/https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
{{Main|دوراني جدول جي تاريخ}}

{{See also|ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست}}
===ابتدائي تاريخ===
1817ع ۾ جرمن طبعيات دان [[يوهان وولفگانگ ڊوبيرائنر]] عنصرن جي درجي بنديءَ جي ابتدائي ڪوششن مان هڪ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Wurzer|first1=Ferdinand|title=Auszug eines Briefes vom Hofrath Wurzer, Prof. der Chemie zu Marburg|journal=Annalen der Physik|date=1817|volume=56|issue=7|pages=331–334|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|trans-title=Excerpt of a letter from Court Advisor Wurzer, Professor of Chemistry at Marburg|language=de|doi=10.1002/andp.18170560709|bibcode=1817AnP....56..331.|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024621/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|url-status=live|url-access=subscription}} ڊوبيرائنر ڏٺو ته اسٽرونشيم جون خاصيتون ڪيلشيم ۽ بيريم جي خاصيتن جي وچ واريون هيون.&lt;/ref&gt; 1829ع ۾ هن معلوم ڪيو ته ڪي عنصر ٽن ٽن جي گروهن ۾ رکي سگهجن ٿا، ۽ هر گروهه جي عنصرن جون خاصيتون هڪ ٻئي سان لاڳاپيل هونديون آهن. هن انهن گروهن کي [[ڊوبيرائنر جون ٽريون|ٽريون]] نالو ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Döbereiner|first1=J. W.|title=Versuch zu einer Gruppirung der elementaren Stoffe nach ihrer Analogie|journal=Annalen der Physik und Chemie|date=1829|volume=15|issue=2|pages=301–307|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|series=2nd series|trans-title=An attempt to group elementary substances according to their analogies|language=de|bibcode=1829AnP....91..301D|doi=10.1002/andp.18290910217|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024625/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|url-status=live}} هن مضمون جي انگريزي ترجمي لاءِ ڏسو: [https://web.lemoyne.edu/~giunta/dobereiner.html Johann Wolfgang Döbereiner: &quot;An Attempt to Group Elementary Substances according to Their Analogies&quot; (Lemoyne College (Syracuse, New York, USA))] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190309161429/https://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/dobereiner.html |date=9 March 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Horvitz |first=L.|title=Eureka!: Scientific Breakthroughs That Changed The World |year=2002 |publisher=John Wiley |location=New York|isbn=978-0-471-23341-1 |oclc=50766822 |page=43|bibcode=2001esbt.book.....H}}&lt;/ref&gt; ڪلورين، برومين ۽ آيوڊين هڪ ٽريو ٺاهيندا هئا؛ اهڙيءَ طرح ڪيلشيم، اسٽرونشيم ۽ بيريم؛ ليٿيم، سوڊيم ۽ پوٽاشيم؛ ۽ سلفر، سيلينيم ۽ ٽيلوريئم پڻ ٽريون ٺاهيندا هئا.&lt;ref&gt;Scerri, p. 47&lt;/ref&gt; مختلف ڪيميا دانن هن جي ڪم کي اڳتي وڌايو ۽ عنصرن جي ننڍن گروهن ۾ وڌيڪ لاڳاپا ڳولي لڌا. پر اهي اهڙو هڪڙو خاڪو ٺاهي نه سگهيا، جنهن ۾ اهي سڀ عنصر اچي وڃن.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ball|first=P.|author-link=Philip Ball|title=The Ingredients: A Guided Tour of the Elements |location=Oxford|publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=978-0-19-284100-1|page=100}}&lt;/ref&gt;

[[File:Newlands periodiska system 1866.png|thumb|right|upright=1.5|1866ع ۾ نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.|alt=نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.]]
[[جان نيو لينڊز (ڪيميا دان)|جان نيو لينڊز]] فيبروري 1863ع ۾ ''ڪيميڪل نيوز'' ۾ ڪيميائي عنصرن جي وچ ۾ دوريت بابت هڪ خط شايع ڪيو.&lt;ref name=EB1911&gt;{{cite EB1911 |wstitle=Newlands, John Alexander Reina |volume=19 |page=515}}&lt;/ref&gt; 1864ع ۾ هن ساڳئي رسالي ۾ هڪ مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ ڏيکاريائين ته جيڪڏهن عنصرن کي سندن ايٽمي وزن موجب ترتيب ڏجي ته لڳاتار انگ وارا عنصر اڪثر يا ته هڪ ئي گروپ ۾ اچن ٿا يا مختلف گروپن ۾ هڪجهڙيون جايون والارين ٿا. هن اهو به ڄاڻايو ته هن ترتيب ۾ ڪنهن هڪ عنصر کان شروع ڪندي هر اٺون عنصر پهرئين عنصر جي ڪنهن نه ڪنهن نموني ورجاءَ وانگر آهي، جيئن موسيقيءَ ۾ آڪٽو جو اٺون سُر؛ هن ان کي ”آڪٽيوَ جو قانون“ چيو.&lt;ref name=EB1911/&gt; پر نيو لينڊز جو ٺاهيل قاعدو رڳو مکيه گروپ جي عنصرن لاءِ چڱيءَ طرح ڪم ڪندو هو ۽ ٻين عنصرن جي صورت ۾ ان کي وڏيون مشڪلاتون پيش آيون.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

جرمن ڪيميا دان [[لوٿار ميئر]] ڏٺو ته ڪيميائي ۽ طبعياتي خاصيتن جا هڪجهڙا سلسلا باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿا. سندس چوڻ موجب، جيڪڏهن ايٽمي وزن کي عمودي محور ۽ ايٽمي حجم کي افقي محور تي ڏيکارجي ته حاصل ٿيندڙ وڪڙ ۾ وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ قدرن جو سلسلو ظاهر ٿيندو؛ سڀ کان وڌيڪ [[برقي مثبت]] عنصر، پنهنجي ايٽمي وزن جي ترتيب سان، وڪڙ جي چوٽين تي ايندا. 1864ع ۾ سندس هڪ ڪتاب شايع ٿيو، جنهن ۾ 28 عنصرن تي ٻڌل دوراني جدول جو هڪ ابتدائي روپ هو. ان ۾ عنصرن کي سندن [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] موجب ڇهن خاندانن ۾ ورهايو ويو هو؛ پهريون ڀيرو عنصرن کي ظرفيت جي بنياد تي گروهه بڻايو ويو. ان وقت تائين ايٽمي وزن موجب عنصرن کي منظم ڪرڻ جون ڪوششون ايٽمي وزنن جي غلط ماپن سبب رڪجي ويون هيون.&lt;ref name=&quot;Meyer table&quot;&gt;Meyer, Julius Lothar; Die modernen Theorien der Chemie (1864); [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 table on page 137] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102050414/https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 |date=2 January 2019 }}&lt;/ref&gt; 1868ع ۾ هن پنهنجي جدول ۾ ترميم ڪئي، پر اها ترميم سندس وفات کان پوءِ رڳو مسودي جي صورت ۾ شايع ٿي.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 106–108&lt;/ref&gt;

===مينڊيليئف===
{{multiple image
| total_width       = 400
| align             = right
| image1            = 1869-periodic-table.jpg
| caption1          = 1869ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
| image2            = Mendelejevs periodiska system 1871.png
| caption2          = 1871ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
}}

حتمي اڳڀرائي روسي ڪيميا دان [[دمتري مينڊيليئف]] ڪئي. جيتوڻيڪ ٻين ڪيميا دانن، جن ۾ ميئر به شامل هو، لڳ ڀڳ ساڳئي وقت دوراني نظام جا ڪي ٻيا روپ ڳولي لڌا هئا، پر مينڊيليئف پنهنجي نظام کي تيار ڪرڻ ۽ ان جي حمايت ڪرڻ لاءِ سڀ کان وڌيڪ پرعزم هو؛ ۽ سندس نظام ئي سائنسي برادريءَ تي سڀ کان وڌيڪ اثرانداز ٿيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 113&lt;/ref&gt; 17 فيبروري 1869ع (گريگورين ڪئلينڊر موجب 1 مارچ 1869ع) تي مينڊيليئف عنصرن کي ترتيب ڏيڻ ۽ انهن جو ايٽمي وزنن موجب مقابلو ڪرڻ شروع ڪيو. هن ڪجهه عنصرن سان شروعات ڪئي، ۽ ڏينهن گذرڻ سان سندس نظام وڌي اڪثر ڄاتل عنصرن کي شامل ڪرڻ لڳو. جڏهن هن کي هڪ باقاعده ترتيب ملي، ته سندس ڇپيل جدول مئي 1869ع ۾ روسي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي رسالي ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot;&gt;Scerri, pp. 117–123&lt;/ref&gt; جڏهن ڪي عنصر نظام ۾ ٺهڪندا نظر نه آيا، ته هن بي ڊپ ٿي اڳڪٿي ڪئي ته يا ته ظرفيت يا ايٽمي وزن غلط ماپيو ويو آهي، يا وري ڪو اڃا تائين نه دريافت ٿيل عنصر موجود آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; 1871ع ۾ مينڊيليئف هڪ ڊگهو مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ سندس جدول جو نئون روپ ۽ اڻڄاتل عنصرن بابت واضح اڳڪٿيون شامل هيون. هن اهڙن ٽن اڻڄاتل عنصرن جون خاصيتون تفصيل سان بيان ڪيون، جيڪي بورون، المونيم ۽ سلڪان جا ان وقت غائب ڳرا مشابه عنصر هئا؛ هن انهن جا نالا ايڪا-بورون، ايڪا-المونيم ۽ ايڪا-سلڪان رکيا (”ايڪا“ سنسڪرت ۾ ”هڪ“ لاءِ آهي).&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mendeleev1871&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Mendeleev
|first1=D.
|title=The natural system of elements and its application to the indication of the properties of undiscovered elements
|journal=Journal of the Russian Chemical Society
|date=1871
|volume=3
|pages=25–56
|url=https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
|access-date=23 August 2017
|language=ru
|archive-date=13 August 2017
|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813142644/https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
}}&lt;/ref&gt;{{rp|45}}

1875ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[پال-ايميل لڪوڪ ڊي بوابدراں]]، مينڊيليئف جي اڳڪٿيءَ کان اڻواقف هوندي، معدني [[سفيلرائيٽ]] جي هڪ نموني مان نئون عنصر دريافت ڪيو ۽ ان جو نالو گيليم رکيو. هن عنصر کي الڳ ڪيو ۽ ان جون خاصيتون معلوم ڪرڻ شروع ڪيون. مينڊيليئف، ڊي بوابدراں جو مضمون پڙهي، کيس خط لکيو ۽ دعويٰ ڪئي ته گيليم سندس اڳڪٿي ڪيل ايڪا-المونيم آهي. جيتوڻيڪ لڪوڪ ڊي بوابدراں شروع ۾ شڪ ۾ هو ۽ کيس لڳو ته مينڊيليئف سندس دريافت جو ڪريڊٽ وٺڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، پر پوءِ هن مڃيو ته مينڊيليئف جي ڳالهه درست هئي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 149&lt;/ref&gt; 1879ع ۾ سويڊني ڪيميا دان [[لارس فريڊرڪ نيلسن]] هڪ نئون عنصر دريافت ڪيو، جنهن جو نالو اسڪينڊيم رکيائين: اهو ايڪا-بورون نڪتو. ايڪا-سلڪان 1886ع ۾ جرمن ڪيميا دان [[ڪليمنس ونڪلر]] کي مليو، جنهن ان جو نالو جرمنيم رکيو. گيليم، اسڪينڊيم ۽ جرمنيم جون خاصيتون مينڊيليئف جي اڳڪٿين سان ٺهڪندڙ هيون.&lt;ref&gt;Scerri, p. 151–2&lt;/ref&gt; 1889ع ۾ لنڊن جي رائل انسٽيٽيوشن ۾ فاراڊي ليڪچر دوران مينڊيليئف چيو ته کيس اميد نه هئي ته هو ايترو وقت زنده رهندو جو ”انهن جي دريافت کي برطانيا جي ڪيميڪل سوسائٽيءَ آڏو دوراني قانون جي درستي ۽ عموميت جي تصديق طور بيان ڪري سگهي.“&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rouvray|first=R.|url=https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|title=Dmitri Mendeleev|website=New Scientist|access-date=19 April 2020|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074119/https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ نوبل گيسن جي دريافت، جنهن جي مينڊيليئف اڳڪٿي نه ڪئي هئي، پوءِ به سندس نظام ۾ آسانيءَ سان ٺهڪي آئي ۽ اٺين مکيه گروپ طور شامل ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;Scerri164&quot;&gt;Scerri, pp. 164–169&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به، مينڊيليئف کي ڄاتل لينٿينائيڊن کي پنهنجي نظام ۾ ٺهڪائڻ ۾ ڪجهه ڏکيائي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٻين عنصرن وانگر ظرفيتن جي دوراني تبديلي نظر نه ايندي هئي. گهڻي تحقيق کان پوءِ، چيڪ ڪيميا دان [[بوھوسلاو براونر]] 1902ع ۾ تجويز ڏني ته سڀني لينٿينائيڊن کي دوراني جدول جي هڪ ئي گروپ ۾ رکي سگهجي ٿو. هن هن کي ”اسٽرائڊ مفروضو“ نالو ڏنو، جيڪو فلڪياتي مشابهت تي ٻڌل هو: جيئن مريخ ۽ مشتري جي وچ ۾ هڪ اڪيلو سيارو نه، پر [[اسٽرائڊ پٽو]] آهي، تيئن اٽريم جي هيٺان واري جاءِ کي هڪ عنصر بدران سڀني لينٿينائيڊن والارڻ گهرجي.&lt;ref name=Thyssen /&gt;

===ايٽمي عدد===
[[File:Extended periodic table van den Broek.jpg|thumb|right|upright=1.6|انتونيس وان ڊين بروڪ جو دوراني جدول]]
ايٽم جي اندروني بناوت جي جاچ ٿيڻ کان پوءِ، 1913ع ۾ شوقيه ڊچ طبعيات دان [[انتونيس وان ڊين بروڪ]] تجويز ڏني ته نيوڪليائي بار دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ طئي ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Marshall |first1=J.L. |last2=Marshall |first2=V.R. |date=2010 |title=Rediscovery of the Elements: Moseley and Atomic Numbers |pages=42–47 |magazine=The Hexagon |volume=101 |issue=3 |publisher=[[الفا چي سگما]] |s2cid=94398490 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf |access-date=15 August 2021 |archive-date=16 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716215907/https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=broek&gt;{{cite journal|author=van den Broek, A. |journal=Physikalische Zeitschrift|volume= 14|year=1913|pages=32–41|title=Die Radioelemente, das periodische System und die Konstitution der Atom}}&lt;/ref&gt; نيوزيلينڊ جي طبعيات دان [[ارنسٽ ردرفورڊ]] هن نيوڪليائي بار لاءِ ”ايٽمي عدد“ جي اصطلاح جوڙيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 185&lt;/ref&gt; وان ڊين بروڪ پنهنجي شايع ٿيل مضمون ۾ پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول ڏيکاريو، جنهن ۾ عنصرن کي انهن جي اليڪٽرانن جي انگ موجب ترتيب ڏنو ويو هو.&lt;ref name=broek/&gt; ردرفورڊ 1914ع جي پنهنجي مضمون ۾ تصديق ڪئي ته بوهر، وان ڊين بروڪ جي راءِ قبول ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Rutherford, E. |journal=Phil. Mag.|volume= 27|pages= 488–499|year=1914|quote=This has led to an interesting suggestion by van Broek that the number of units of charge on the nucleus, and consequently the number of external electrons, may be equal to the number of the elements when arranged in order of increasing atomic weight. On this view, the nucleus charges of hydrogen, helium, and carbon are 1, 2, 6 respectively, and so on for the other elements, provided there is no gap due to a missing element. This view has been taken by Bohr in his theory of the constitution of simple atoms and molecules.|url=https://atomfizika.elte.hu/akos/orak/archive/atfsz/atom/rutherford_atom13.pdf|doi=10.1080/14786440308635117|title=LVII. The structure of the atom}}&lt;/ref&gt;

ساڳئي سال انگريز طبعيات دان [[هينري موزلي]]، [[ايڪس-ري اسپيڪٽروسڪوپي]] استعمال ڪندي، وان ڊين بروڪ جي تجويز جي تجرباتي تصديق ڪئي. موزلي المونيم کان سون تائين هر عنصر جو نيوڪليائي بار ماپيو ۽ ڏيکاريو ته مينڊيليئف جي ترتيب حقيقت ۾ نيوڪليائي بار جي وڌندڙ ترتيب سان عنصرن کي رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Periodic Kingdom |author=Atkins, P. W. |author-link=P. W. Atkins |publisher=HarperCollins Publishers, Inc. |year=1995 |page=[https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 87] |isbn=978-0-465-07265-1 |url=https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 }}&lt;/ref&gt; نيوڪليائي بار پروٽانن جي انگ جي برابر آهي ۽ هر عنصر جو ايٽمي عدد (''Z'') طئي ڪري ٿو. ايٽمي عدد استعمال ڪرڻ سان عنصرن لاءِ واضح ۽ صحيح عددن تي ٻڌل ترتيب ملي. موزلي جي تحقيق ايٽمي وزن ۽ ڪيميائي خاصيتن جي وچ ۾ تضادن کي فوراً حل ڪيو؛ اهڙا ڪيس ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جا هئا، جتي ايٽمي عدد وڌي ٿو پر ايٽمي وزن گهٽجي ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; جيتوڻيڪ موزلي جلد ئي پهرين عالمي جنگ ۾ مارجي ويو، سويڊني طبعيات دان [[مانّي سيگبان]] سندس ڪم کي يورينيم تائين جاري رکيو ۽ ثابت ڪيو ته ان وقت ڄاتل عنصرن مان سڀ کان وڏو ايٽمي عدد (92) يورينيم جو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Egdell |first1=Russell G. |last2=Bruton |first2=Elizabeth |date=2020 |title=Henry Moseley, X-ray spectroscopy and the periodic table |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=378 |issue=2180 |doi=10.1002/chem.202004775|pmid=32811359 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; موزلي ۽ سيگبان جي تحقيق جي بنياد تي اهو به معلوم ٿيو ته اڃا نه دريافت ٿيل عنصر ڪهڙن ايٽمي عددن سان لاڳاپيل آهن: 43، 61، 72، 75، 85 ۽ 87.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; (عنصر 75 حقيقت ۾ جاپاني ڪيميا دان [[ماسٽڪا اوگاوا]] 1908ع ۾ ئي دريافت ڪيو هو ۽ ان جو نالو ”نيپونيم“ رکيو هئائين، پر هن غلطيءَ سان ان کي 75 بدران عنصر 43 قرار ڏنو؛ تنهنڪري سندس دريافت کي عام طور گهڻي دير تائين تسليم نه ڪيو ويو. عنصر 75 جي موجوده طور قبوليل دريافت 1925ع ۾ ٿي، جڏهن [[والٽر نوڊاڪ]]، [[آئيدا ٽاڪي]] ۽ [[اوٽو برگ (سائنس دان)|اوٽو برگ]] ان کي الڳ الڳ ٻيهر دريافت ڪيو ۽ موجوده نالو [[رينيم]] ڏنائون.)&lt;ref name=nipponium2022&gt;{{cite journal |last1=Hisamatsu |first1=Yoji |last2=Egashira |first2=Kazuhiro |first3=Yoshiteru |last3=Maeno |date=2022 |title=Ogawa's nipponium and its re-assignment to rhenium |journal=Foundations of Chemistry |volume=24 |issue= |pages=15–57 |doi=10.1007/s10698-021-09410-x |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي طبعيات جي شروعات سان [[آئسوٽوپ|آئسوٽوپن]] جي صورتحال به واضح ٿي. قديم تابڪار عنصرن ٿوريم ۽ يورينيم جي [[زوال سلسلو|زوال سلسلن]] ۾ جلد ئي اهڙا ڪيترائي ظاهري نوان عنصر نظر آيا، جن جا ايٽمي وزن مختلف هئا پر ڪيميائي خاصيتون بلڪل ساڳيون هيون. 1913ع ۾ [[فريڊرڪ سوڊي]] هن صورتحال لاءِ ”آئسوٽوپ“ جو اصطلاح جوڙيو ۽ آئسوٽوپن کي ساڳئي ڪيميائي عنصر جون رڳو مختلف صورتون سمجهيو. ان سان ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جهڙا تضاد به وڌيڪ واضح ٿيا: ٽيلوريئم جي فطري آئسوٽوپي بناوت، آيوڊين جي ڀيٽ ۾ ڳرن آئسوٽوپن ڏانهن وڌيڪ مائل آهي، پر ٽيلوريئم جو ايٽمي عدد گهٽ آهي.&lt;ref name=7elements&gt;{{cite book |last=Scerri |first=Eric |date=2013 |title=A Tale of Seven Elements |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=47–53, 115 |isbn=978-0-19-539131-2}}&lt;/ref&gt;

===اليڪٽرانڪ خول===
ڊنمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]]، [[ميڪس پلانڪ]] جو ڪوانٽائيزيشن وارو خيال ايٽم تي لاڳو ڪيو. هن نتيجو ڪڍيو ته اليڪٽرانن جي توانائيءَ جون سطحون ڪوانٽائيز ٿيل آهن: رڳو ڪجهه الڳ مستحڪم توانائي حالتون ممڪن آهن. پوءِ بوهر اليڪٽرانڪ ترتيبن وسيلي دوريت کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي. 1913ع ۾ هن اندازو لڳايو ته عنصرن جون ڪيميائي خاصيتون ٻاهريان اليڪٽران طئي ڪن ٿا.&lt;ref&gt;هيٺ ڏنل 1913ع جي مضمون واري بوهر جي جدول ڏسو.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt; 1913ع ۾ هن ڪوانٽم ايٽم جي بنياد تي پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪيو.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt;

بوهر 1913ع ۾ پنهنجي اليڪٽرانڪ خولن کي ”رِنگ“ چيو: سندس سياري جهڙي ايٽمي نموني ۾ ان وقت خولن اندر ايٽمي مدار جو تصور موجود نه هو. بوهر پنهنجي مشهور 1913ع واري مضمون جي ٽئين حصي ۾ وضاحت ڪئي ته هڪ خول ۾ اليڪٽرانن جو وڌ ۾ وڌ انگ اٺ آهي. هن لکيو: ”وڌيڪ اهو به ڏسون ٿا ته ''n'' اليڪٽرانن وارو حلقو، ''ne'' بار واري نيوڪليس جي چوڌاري هڪ ئي رِنگ ۾ تڏهن ئي گردش ڪري سگهي ٿو، جڏهن ''n'' &lt; 8 هجي.“ ننڍن ايٽمن لاءِ اليڪٽرانڪ خول هن ريت ڀرجن ٿا: ”اليڪٽرانن جا رِنگ تڏهن ئي گڏ ٿيندا، جڏهن انهن ۾ اليڪٽرانن جو انگ برابر هوندو؛ تنهنڪري اندرين رِنگن ۾ اليڪٽرانن جا انگ رڳو 2، 4 يا 8 ٿي سگهن ٿا.“ پر وڏن ايٽمن ۾ سڀ کان اندرين خول ۾ اٺ اليڪٽران هوندا: ”ٻئي پاسي، عنصرن جو دوراني نظام زور سان ظاهر ڪري ٿو ته نيون ۾ ئي ''N'' = 10، اٺ اليڪٽرانن وارو اندريون رِنگ موجود هوندو.“ ايٽمن لاءِ سندس تجويز ڪيل اليڪٽرانڪ ترتيبون (ساڄي پاسي ڏيکاريل) گهڻو ڪري اڄ ڄاتل ترتيبن سان ٺهڪن نٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://www.nba-old.nbi.dk/pdffiles/trilogypart3.pdf|author=Bohr, Niels |title=On the Constitution of Atoms and Molecules, Part III, Systems containing several nuclei|journal= Philosophical Magazine|volume= 26|pages=857–875 |year=1913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kragh|first=Helge|date=1 January 1979|title=Niels Bohr's Second Atomic Theory|journal=Historical Studies in the Physical Sciences|volume=10|pages=123–186|doi=10.2307/27757389|jstor=27757389 }}&lt;/ref&gt; [[آرنولڊ سومرفيلڊ]] ۽ [[ايڊمنڊ اسٽونر]] جي ڪم کان پوءِ، جن وڌيڪ ڪوانٽم عدد دريافت ڪيا، انهن ترتيبن ۾ وڌيڪ سڌارا آيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; font-size:95%; margin:0.5em;&quot;
|+ هلڪن عنصرن لاءِ بوهر جون اليڪٽرانڪ ترتيبون
|-
! عنصر !! هر خول ۾ اليڪٽران
|-
| 4 || 2،2
|-
| 6 || 2،4
|-
| 7 || 4،3
|-
| 8 || 4،2،2
|-
| 9 || 4،4،1
|-
| 10 || 8،2
|-
| 11 || 8،2،1
|-
| 16 || 8،4،2،2
|-
| 18 || 8،8،2
|}

بوهر جي ايٽمي نظريي ۾ ڪيميائي امڪانن کي منظم نموني وڌائڻ ۽ درست ڪرڻ وارو پهريون شخص [[والتر ڪوسل]] هو، جنهن اهو ڪم 1914ع ۽ 1916ع ۾ ڪيو. ڪوسل وضاحت ڪئي ته دوراني جدول ۾ نوان عنصر تڏهن پيدا ٿين ٿا، جڏهن ٻاهرين خول ۾ اليڪٽران شامل ٿين ٿا. ڪوسل پنهنجي مضمون ۾ لکي ٿو:&lt;blockquote&gt;ان مان اهو نتيجو نڪري ٿو ته پوءِ شامل ٿيندڙ اليڪٽرانن کي هڪ ٻئي جي اندر واقع هم مرڪز حلقن يا خولن ۾ رکڻ گهرجي، جن مان هر هڪ تي ... رڳو هڪ مقرر تعداد ۾ اليڪٽران ترتيب ڏئي سگهجن ٿا ــ يعني اسان جي صورت ۾ اٺ. جڏهن ڪو حلقو يا خول مڪمل ٿي وڃي ته ايندڙ عنصر لاءِ نئون خول شروع ڪرڻو پوي ٿو؛ آسانيءَ سان دستياب ۽ سڀ کان ٻاهرين ڪناري تي موجود اليڪٽرانن جو انگ وري هر ايندڙ عنصر سان وڌي ٿو، تنهنڪري هر نئين خول جي ٺهڻ سان ڪيميائي دوريت ورجائجي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Kossel, W. |title=Über Molekülbildung als Folge des Atombaues|journal= Ann. Phys.|year= 1916|volume= 49|pages= 229–362 (237)}} ترجمو ڏسو {{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

1919ع جي هڪ مضمون ۾ [[ارونگ لينگميئر]] ”سيلن“ جي وجود جو مفروضو پيش ڪيو، جن کي اڄ مدار چئون ٿا. سندس خيال موجب هر مدار ۾ رڳو اٺ اليڪٽران اچي سگهن ٿا، ۽ اهي ”هڪ ٻئي کان برابر وٿين وارن تهن“ ۾ ترتيب ڏنل آهن، جن کي اڄ خول چئون ٿا. هن پهرئين خول لاءِ استثنا رکيو ۽ چيو ته ان ۾ رڳو ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Langmuir |first=Irving |author-link=Irving Langmuir |date=June 1919 |title=The Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules |journal=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جو جرنل]] |volume=41 |issue=6 |pages=868–934 |doi=10.1021/ja02227a002 |bibcode=1919JAChS..41..868L |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126003324/https://zenodo.org/record/1429026 |url=https://zenodo.org/record/1429026|archive-date=26 January 2021 }}&lt;/ref&gt; 1921ع ۾ ڪيميا دان [[چارلس رُگلي بيري]] تجويز ڏني ته خول ۾ اٺ يا ارڙهن اليڪٽران مستحڪم ترتيبون ٺاهين ٿا. بيري جو خيال هو ته انتقالي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون انهن جي ٻاهرين خول جي ظرفيتي اليڪٽرانن تي دارومدار رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Bury&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bury |first=Charles R. |author-link=Charles Rugeley Bury |date=July 1921 |title=Langmuir's Theory of the Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules  |journal=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جو جرنل]]|volume=43 |issue=7 |pages=1602–1609 |doi=10.1021/ja01440a023 |bibcode=1921JAChS..43.1602B |url=https://zenodo.org/record/1428812 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030145903/https://zenodo.org/record/1428812 |archive-date=30 October 2021}}&lt;/ref&gt; هن ”انتقالي“ جو لفظ انهن عنصرن لاءِ متعارف ڪرايو، جن کي اڄ [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]] يا انتقالي عنصر چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2003&quot;&gt;{{cite journal|last=Jensen|first=William B.|year=2003|title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table|url=https://www.uv.es/~borrasj/ingenieria_web/temas/tema_1/lecturas_comp/p952.pdf|journal=Journal of Chemical Education|volume=80|issue=8|pages=952–961|bibcode=2003JChEd..80..952J|doi=10.1021/ed080p952|quote=The first use of the term &quot;transition&quot; in its modern electronic sense appears to be due to the British chemist C. R.Bury, who first used the term in his 1921 paper on the electronic structure of atoms and the periodic table|access-date=18 September 2021|archive-date=19 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419082806/https://www.uv.es/~borrasj/ingenieria_web/temas/tema_1/lecturas_comp/p952.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بوهر جي نظريي جي تصديق عنصر 72 جي دريافت سان ٿي: [[جارج اربين]] دعويٰ ڪئي ته هن ان کي ”سيلٽيم“ نالي [[نادر زميني عنصر]] طور دريافت ڪيو آهي، پر بيري ۽ بوهر اڳڪٿي ڪئي هئي ته عنصر 72 نادر زميني عنصر نه ٿي سگهي ٿو ۽ اهو [[زرڪونيم]] جو مشابه عنصر هجڻ گهرجي. [[ڊرڪ ڪوسٽر]] ۽ [[جارج فون هيويسي]] زرڪونيم جي معدنيات ۾ اهو عنصر ڳوليو ۽ ان جو نالو بوهر جي اباڻي شهر [[ڪوپن هيگن]] جي لاطيني نالي ”هئفنيا“ تان [[هئفنيئم]] رکيو.&lt;ref name=&quot;CosterHevesy1923&quot;&gt;{{cite journal|journal = Nature|volume = 111|page=79|date=1923|doi = 10.1038/111079a0|title = On the Missing Element of Atomic Number 72|first = D.|last = Coster|author2=Hevesy, G.|issue=2777|bibcode=1923Natur.111...79C|doi-access = free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title = Hafnium|url = http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/1982/Mar/jceSubscriber/JCE1982p0242.pdf|journal = Journal of Chemical Education|last = Fernelius|first = W. C.|date = 1982|page = 242|doi = 10.1021/ed059p242|volume = 59|issue = 3|bibcode = 1982JChEd..59..242F|access-date = 3 September 2009|archive-date = 15 March 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200315031648/http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/1982/Mar/jceSubscriber/JCE1982p0242.pdf}}&lt;/ref&gt; اربين جو سيلٽيم رڳو صاف ڪيل [[لُوٽيشيئم]] (عنصر 71) نڪتو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Burdette |first1=Shawn C. |last2=Thornton |first2=Brett F. |date=2018 |title=Hafnium the lutécium I used to be |url=https://www.nature.com/articles/s41557-018-0140-6 |journal=Nature Chemistry |volume=10 |issue= 10|page=1074 |doi=10.1038/s41557-018-0140-6  |doi-access=free|pmid=30237529 |bibcode=2018NatCh..10.1074B |access-date=8 February 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح هئفنيئم ۽ رينيم آخري مستحڪم عنصر هئا، جيڪي دريافت ٿيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

1910ع ۽ 1920ع وارن ڏهاڪن ۾ ايٽم جي جوڙجڪ بابت نظرياتي اڳڀراين سبب دوراني جدول جي شڪل بدلجي وئي. ڊينمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]] 1913ع ۾ تجويز ڏني ته عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جو سبب انهن جا ٻاهريان اليڪٽران آهن. ان خيال جي بنياد تي هن ڪوانٽم ايٽم جي پهرين اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪئي.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt; 1923ع ۾ [[ولفگانگ پاولي]] اليڪٽرانڪ ترتيبن جي مسئلي تي ڪم شروع ڪيو. بوهر جي تجويز کي اڳتي وڌائيندي هن چار [[ڪوانٽم عدد]] استعمال ڪيا ۽ پنهنجو [[پاوليءَ جو اخراجي اصول|اخراجي اصول]] پيش ڪيو، جنهن موجب ڪنهن به ٻن اليڪٽرانن جا چارئي ڪوانٽم عدد هڪجهڙا نٿا ٿي سگهن. ان سان دوراني جدول جي دورن جون ڊيگههون (2، 8، 18 ۽ 32) واضح ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي هر خول ۾ اچي سگهندڙ اليڪٽرانن جي انگ سان ملن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri218&quot;&gt;Scerri, pp. 218–23&lt;/ref&gt; 1925ع ۾ [[فريڊرڪ هُنڊ]] جديد ترتيبن جي ويجهو پهريون روپ حاصل ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Jensen |first1=William B. |date=2007 |title=The Origin of the s, p, d, f Orbital Labels |url=https://www.che.uc.edu/jensen/w.%20b.%20jensen/reprints/137.%20s,%20p,%20d,%20f.pdf |journal=Journal of Chemical Education |volume=84 |issue=5 |pages=757–8 |doi=10.1021/ed084p757 |bibcode=2007JChEd..84..757J |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123140649/https://www.che.uc.edu/jensen/w.%20b.%20jensen/reprints/137.%20s,%20p,%20d,%20f.pdf |access-date=15 August 2021|archive-date=23 November 2018 }}&lt;/ref&gt; انهن اڳڀراين کان پوءِ دوريت عنصرن جي ظرفيتن بدران انهن جي ڪيميائي طور سرگرم يا ظرفيتي اليڪٽرانن جي انگ تي ٻڌل ٿي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; عنصرن جي اليڪٽرانڪ ترتيبن کي بيان ڪندڙ [[آفباو اصول]] کي پهريون ڀيرو 1926ع ۾ [[ارون مديلونگ]] تجرباتي طور ڏٺو،&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;&gt;{{cite journal |title=The Order of Electron Shells in Ionized Atoms |last1=Goudsmit |first1=S. A. |last2=Richards |first2=Paul I. |journal=[[آمريڪا جي قومي سائنس اڪيڊميءَ جا ڪارناما|Proc. Natl. Acad. Sci.]] |pages=664–671 (with correction on p&amp;nbsp;906) |volume=51 |issue=4 |date=1964 |url=https://www.pnas.org/content/51/4/664.full.pdf |bibcode=1964PNAS...51..664G |doi=10.1073/pnas.51.4.664 |pmid=16591167 |doi-access=free |pmc=300183 |osti=4007960 |access-date=15 August 2021 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010113455/https://www.pnas.org/content/51/4/664.full.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پر ان کي پهريون ڀيرو 1930ع ۾ [[ولاديمير ڪاراپيٽوف]] شايع ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karapetoff |first1=Vladimir |date=1930 |title=A chart of consecutive sets of electronic orbits within atoms of chemical elements |url= |journal=Journal of the Franklin Institute |volume=210 |issue=5 |pages=609–624 |doi=10.1016/S0016-0032(30)91131-3 |bibcode=1930FrInJ.210..609K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostro&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=Valentin N. |date=2003 |title=Physical Explanation of the Periodic Table |url= |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=988 |issue=1 |pages=182–192 |doi=10.1111/j.1749-6632.2003.tb06097.x |pmid=12796101 |bibcode=2003NYASA.988..182O |s2cid=21629328 }}&lt;/ref&gt; 1961ع ۾ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] آفباو اصول جو پهريون حصو (ته مدار وڌندڙ ''n'' + ℓ جي ترتيب سان ڀرجن ٿا) [[ٿامس-فرمي نمونو|ٿامس-فرمي نموني]] مان اخذ ڪيو؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Klechkovskii |first1=V.M. |title=Justification of the Rule for Successive Filling of (n+l) Groups |journal=Journal of Experimental and Theoretical Physics |date=1962 |volume=14 |issue=2 |page=334 |url=http://jetp.ras.ru/cgi-bin/e/index?t=&amp;au=+Klechkovskii&amp;yf=2022&amp;yt=2022&amp;se=1&amp;a=s |access-date=23 June 2022}}&lt;/ref&gt; مڪمل اصول 1971ع ۾ [[يوري ڊيمڪوف]] ۽ [[ويلنٽين اوستروفسڪي]] هڪ اهڙي ئي پوٽينشل مان اخذ ڪيو.&lt;ref name=DO&gt;{{cite journal |last1=Demkov |first1=Yury N. |last2=Ostrovsky |first2=Valentin N. |date=1972 |title=n+l Filling Rule in the Periodic System and Focusing Potentials |url=http://jetp.ras.ru/cgi-bin/e/index/e/35/1/p66?a=list |journal=Journal of Experimental and Theoretical Physics |volume=35 |issue=1 |pages=66–69 |doi= |bibcode=1972JETP...35...66D |access-date=25 November 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|ڊيمڪوف ۽ اوستروفسڪي پوٽينشل &lt;math&gt;U_{1/2}(r) =  -\frac{2v}{rR(r+R)^2}&lt;/math&gt; تي غور ڪن ٿا، جتي &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ۽ &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; مستقل پيرا ميٽر آهن؛ ننڍن &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; لاءِ اهو [[ڪولمب پوٽينشل]] جي ويجهو آهي. جڏهن &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; شرط &lt;math&gt;v=v_N=\frac{1}{4}R^2 N(N+1)&lt;/math&gt; پوري ڪري، جتي &lt;math&gt;N=n+l&lt;/math&gt; آهي، تڏهن هن پوٽينشل لاءِ صفر-توانائيءَ واري [[شروڊنگر مساوات]] جا حل تجزياتي طور [[گيجنباور پولينوميل|گيجنباور پولينوميلن]] سان بيان ڪري سگهجن ٿا. جيئن &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; انهن قدرن مان هر هڪ کي پار ڪري ٿو، تيئن ساڳئي &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; قدر وارين سڀني حالتن جو هڪ مجموعو صفر توانائيءَ تي ٺهي ٿو ۽ پوءِ بند حالت بڻجي ٿو؛ ائين مديلونگ ترتيب ٻيهر حاصل ٿئي ٿي. perturbation theory جا ويچار ڏيکارين ٿا ته ننڍو &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; رکندڙ حالتن جي توانائي گهٽ هوندي آهي، ۽ s مدار (جن ۾ &lt;math&gt;l=0&lt;/math&gt;) جي توانائي ايندڙ &lt;math&gt;n+l&lt;/math&gt; گروپ جي ويجهو ٿيندي آهي.&lt;ref name=DO/&gt;&lt;ref name=shattered/&gt;}}

[[File:Taula periòdica de Werner (1905).gif|thumb|right|upright=1.5|الفريڊ ورنر جو دوراني جدول (1905ع)، ڊگهي صورت جو پهريون ظهور&lt;ref name=Thyssen/&gt;]]
ڪوانٽم نظريي انتقالي ڌاتن ۽ لينٿينائيڊن کي جدا جدا گروهن طور واضح ڪيو، جيڪي مکيه گروپن جي وچ ۾ اچن ٿا. پر ان کان اڳ به ڪجهه ڪيميا دان اهڙا جدول تجويز ڪري چڪا هئا، جن ۾ انهن کي هن نموني ڏيکاريو ويو هو: 1892ع ۾ انگريز ڪيميا دان هينري باسيٽ، 1895ع ۾ ڊينمارڪي ڪيميا دان [[جوليس ٿامسن]]، ۽ 1905ع ۾ سويڊني [[الفريڊ ورنر]]. بوهر 1922ع جي پنهنجي نوبل ليڪچر ۾ ٿامسن واري صورت استعمال ڪئي؛ ورنر جي صورت جديد 32-ڪالمن واري صورت سان تمام گهڻي مشابه آهي. خاص طور، هن صورت براونر جي اسٽرائڊ واري مفروضي جي جاءِ ورتي.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;&gt;{{cite book|last1=Thyssen|first1=P.|last2=Binnemans|first2=K.|editor1-last=Gschneidner|editor1-first= K. A. Jr.|editor2-last=Bünzli|editor2-first=J-C.G|editor3-last=Vecharsky|editor3-first=Bünzli|date=2011|chapter=Accommodation of the Rare Earths in the Periodic Table: A Historical Analysis|title=Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|volume=41|pages=1–93|isbn=978-0-444-53590-0|doi=10.1016/B978-0-444-53590-0.00001-7}}&lt;/ref&gt;

لينٿينائيڊن جي صحيح جاءِ، ۽ ان ڪري [[گروپ 3 جا عنصر|گروپ 3]] جي بناوت، ڪيترن ڏهاڪن تائين تڪراري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي ماپن ۾ غلطيون هيون.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=&quot;PTSS&quot;&gt;Scerri, pp. 392–401&lt;/ref&gt; ڪيميائي بنيادن تي باسيٽ، ورنر ۽ بيري اسڪينڊيم ۽ اٽريم کي لينٿينم بدران لُوٽيشيئم سان گڏ رکيو (انهن اٽريم جي هيٺان خالي جاءِ ڇڏي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت لُوٽيشيئم اڃا دريافت نه ٿيو هو).&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=Bury/&gt; 1927ع ۾ هُنڊ فرض ڪيو ته سڀني لينٿينائيڊ ايٽمن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;0–14&lt;/sup&gt;5d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٽي ظرفيت عام آهي. هاڻي معلوم آهي ته ڪيميا ۽ اليڪٽرانڪ ترتيب جو لاڳاپو وڌيڪ پيچيده آهي.{{efn|مثال طور، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جو رويو، اعليٰ آڪسائيڊيشن حالتون اختيار ڪرڻ جي لاڙي ۾، ايڪٽينيئم کان يورينيم تائين d-بلاڪ جي انتقالي ڌاتن جهڙو رهي ٿو؛ جيتوڻيڪ گئسي حالت ۾ حقيقت ۾ رڳو ايڪٽينيئم ۽ ٿوريم جون ترتيبون d-بلاڪ جهڙيون آهن. f-اليڪٽران پروٽيڪٽينيئم کان ئي ظاهر ٿين ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt; يورينيم جي حقيقي ترتيب [Rn]5f&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;6d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; حقيقت ۾ ان ترتيب جهڙي آهي، جيڪا هُنڊ لينٿينائيڊن لاءِ فرض ڪئي هئي؛ پر يورينيم ٽي ظرفيت واري حالت پسند نٿو ڪري، بلڪه چار يا ڇهه ظرفيتي حالت کي ترجيح ڏئي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; ٻئي پاسي، ايڪٽينائيڊن ۾ لينٿينائيڊن جهڙيون ترتيبون پلوٽونيم کان شروع ٿين ٿيون، پر لينٿينائيڊن جهڙي رويي ڏانهن تبديلي رڳو ڪيوريم تي واضح ٿئي ٿي: يورينيم ۽ ڪيوريم جي وچ وارا عنصر انتقالي ڌاتوءَ جهڙي رويي کان لينٿينائيڊ جهڙي رويي ڏانهن تبديلي ڏيکارين ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt; تنهنڪري ڪيميائي رويو ۽ اليڪٽرانڪ ترتيب هڪ ٻئي سان مڪمل طور نٿا ٺهڪن.&lt;ref name=johnson/&gt;}}&lt;ref name=rareearths&gt;{{cite book |last1=Jørgensen |first1=Christian Klixbüll |editor1-last=Gschneidner Jr. |editor1-first=Karl A. |editor2-last=Eyring |editor2-first=Leroy |date=1988 |title=Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths |publisher=Elsevier |volume=11 |pages=197–292 |chapter=Influence of Rare Earths on Chemical Understanding and Classification |isbn=978-0-444-87080-3}}&lt;/ref&gt; شروعاتي اسپيڪٽروسڪوپي شاهدي ڄڻ انهن ترتيبن جي تصديق ڪندي نظر آئي، تنهنڪري دوراني جدول ۾ گروپ 3 کي اسڪينڊيم، اٽريم، لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم طور رکيو ويو، ۽ لينٿينم ۽ هئفنيئم جي وچ ۾ چوڏهن f-عنصرن d-بلاڪ کي ورهايو.&lt;ref name=Jensen1982/&gt; پر پوءِ معلوم ٿيو ته اها ڳالهه پندرهن لينٿينائيڊن مان رڳو چئن (لينٿينم، سيريم، گيڊولينيئم ۽ لُوٽيشيئم) لاءِ درست آهي؛ ٻين لينٿينائيڊ ايٽمن ۾ d-اليڪٽران ڪونهي. خاص طور، اٽربيئم 4f خول مڪمل ڪري ٿو؛ تنهنڪري 1948ع ۾ سوويت طبعيات دان [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] نوٽ ڪيو ته لُوٽيشيئم کي f-بلاڪ بدران d-بلاڪ جو عنصر سمجهڻ درست آهي.&lt;ref name=Landau/&gt; وڏي مقدار واري لينٿينم جي f-ڌاتو هجڻ جو خيال پهريون ڀيرو [[جون ڪونڊو]] 1963ع ۾ پيش ڪيو، جنهن جو بنياد ان جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] هو.&lt;ref name=Kondo&gt;{{cite journal |last1=Kondō |first1=Jun |date=January 1963 |title=Superconductivity in Transition Metals |url= |journal=Progress of Theoretical Physics |volume=29 |issue=1 |pages=1–9 |doi=10.1143/PTP.29.1 |bibcode=1963PThPh..29....1K |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ان سان عنصرن کي بلاڪ موجب درجي بندي ۽ جدول ۾ جاءِ ڏيڻ وقت، انهن ايٽمن جي گهٽ توانائيءَ وارين جوشيل حالتن کي ڏسڻ جي اهميت واضح ٿي، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڪردار ادا ڪري سگهن ٿيون.&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; پوءِ ڪيترن ليکڪن طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ سببن جي بنياد تي هن سڌاري کي ٻيهر دريافت ڪيو ۽ سڀني لاڳاپيل عنصرن تي لاڳو ڪيو. ان سان گروپ 3 ۾ اسڪينڊيم، اٽريم، لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم اچي ويا،&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=PTSS/&gt; جڏهن ته لينٿينم کان اٽربيئم تائين ۽ ايڪٽينيئم کان نوبليم تائين عنصر f-بلاڪ جون قطارون بڻيا:&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt; هن درست ڪيل صورت آفباو اصول سان مطابقت پيدا ڪئي ۽ باسيٽ، ورنر ۽ بيري جي شروعاتي ڪيميائي ترتيب جي تصديق ڪئي.&lt;ref name=Thyssen/&gt;

1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي هڪ رپورٽ جاري ڪئي، جنهن ۾ گروپ 3 جي هن بناوت جي حمايت ڪئي وئي؛&lt;ref name=Fluck/&gt; 2021ع ۾ به ان فيصلي جي ٻيهر تصديق ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;2021IUPAC&quot;&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=18 January 2021 |title=Provisional Report on Discussions on Group 3 of the Periodic Table |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |journal=Chemistry International |volume=43 |issue=1 |pages=31–34 |doi=10.1515/ci-2021-0115 |s2cid=231694898 |access-date=9 April 2021 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413150110/https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 جي بناوت بابت درسي ڪتابن ۾ مختلف صورتون اڃا به ملن ٿيون،&lt;ref name=2015IUPAC/&gt; ۽ اڄ به ڪڏهن هن ترتيب جي مخالفت ۾ دليل شايع ٿين ٿا،&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; پر هن مسئلي تي غور ڪندڙ گهڻا ڪيميا دان ۽ طبعيات دان ان ڳالهه سان متفق آهن ته گروپ 3 ۾ اسڪينڊيم، اٽريم، لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم اچڻ گهرجن، ۽ مخالف دليلن کي پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;

===مصنوعي عنصر===
[[File:Glenn Seaborg - 1964.jpg|thumb|right|گلين ٽي. سيبورگ]]
1936ع تائين هائيڊروجن کان يورينيم تائين گم ٿيل عنصرن جو تعداد گهٽجي چار رهجي ويو هو: عنصر 43، 61، 85 ۽ 87 اڃا دريافت نه ٿيا هئا. آخرڪار عنصر 43 فطرت ۾ دريافت ٿيڻ بدران، نيوڪليائي ردعمل وسيلي مصنوعي طور تيار ڪيل پهريون عنصر بڻيو. ان کي 1937ع ۾ اطالوي ڪيميا دانن [[ايميليو سيگري]] ۽ [[ڪارلو پيريئر]] دريافت ڪيو؛ هنن ان جو نالو يوناني لفظ ”مصنوعي“ تان [[ٽيڪنيٽيم]] رکيو.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 313–321&lt;/ref&gt; عنصر 61 ([[پرومٿيم]]) ۽ 85 ([[ايسٽاٽين]]) پڻ ترتيبوار 1945ع ۽ 1940ع ۾ مصنوعي طور تيار ڪيا ويا؛ عنصر 87 ([[فرانسيئم]]) 1939ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[مارگريٽ پيري]] طرفان فطرت ۾ دريافت ٿيل آخري عنصر بڻيو.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 322–340&lt;/ref&gt;{{efn|ٽيڪنيٽيم، پرومٿيم، ايسٽاٽين، نيپچونيم ۽ پلوٽونيم بعد ۾ فطرت ۾ به مليا، جيتوڻيڪ تمام ٿوري مقدار ۾. ڏسو [[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست]].}} يورينيم کان اڳتي وارا عنصر پڻ مصنوعي طور دريافت ٿيا. ان جي شروعات [[ايڊون ميڪملن]] ۽ [[فلپ ايبلسن]] جي 1940ع واري [[نيپچونيم]] جي دريافت سان ٿي (يورينيم تي نيوٽرانن جي بمباري وسيلي).&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot;&gt;Scerri, p. 354–6&lt;/ref&gt; [[گلين ٽي. سيبورگ]] ۽ [[لارنس برڪلي قومي ليبارٽري]] (LBNL) ۾ سندس ٽيم، 1941ع ۾ [[پلوٽونيم]] کان شروعات ڪندي، ٽرانس-يورينيم عنصرن جي دريافت جاري رکي. هنن اهو به معلوم ڪيو ته اڳوڻي خيال جي ابتڙ، ايڪٽينيئم کان پوءِ ايندڙ عنصر انتقالي ڌاتو نه، پر لينٿينائيڊن جا مشابه عنصر آهن.&lt;ref name=Seaborg /&gt; باسيٽ (1892ع)، ورنر (1905ع) ۽ فرانسيسي انجنيئر [[چارلس جينيٽ]] (1928ع) اڳ ۾ اهو خيال پيش ڪري چڪا هئا، پر ان وقت انهن جي خيالن کي عام قبوليت نه ملي.&lt;ref name=Thyssen /&gt; تنهنڪري سيبورگ انهن کي ايڪٽينائيڊ نالو ڏنو.&lt;ref name=&quot;Seaborg&quot;&gt;{{cite web |url=https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/orgs/nmt/97summer.pdf |title=Source of the Actinide Concept |last=Seaborg |first=Glenn T. |date=1997 |website=fas.org |publisher=Los Alamos National Laboratory |access-date=28 March 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074120/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/orgs/nmt/97summer.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1955ع تائين عنصر 101 (مينڊيليئف جي اعزاز ۾ مينڊيليويم نالو ڏنل) تائين عنصر، يا ته نيوٽران يا الفا ذرڙن جي شعاعڪاري وسيلي، يا عنصر 99 (آئنسٽائنيم) ۽ 100 (فرميم) جي صورت ۾ ايٽمي ڌماڪن وسيلي، مصنوعي طور تيار ڪيا ويا.&lt;ref name=Scerri354/&gt;

1960ع ۽ 1970ع وارن ڏهاڪن ۾ عنصر 102 کان 106 تائين بابت وڏو تڪرار پيدا ٿيو، ڇاڪاڻ⁠تہ LBNL جي ٽيم (جنهن جي اڳواڻي هاڻي [[البرٽ گيورسو]] ڪري رهيو هو) ۽ [[گڏيل جوهري تحقيقاتي ادارو]] (JINR) ۾ سوويت سائنسدانن جي ٽيم، جنهن جي اڳواڻي [[جارجِي فليروف]] ڪري رهيو هو، هڪ ٻئي سان مقابلي ۾ اچي ويون. ٻنهي ٽيمن دريافت جي دعويٰ ڪئي؛ ڪجهه حالتن ۾ ٻنهي عنصر لاءِ پنهنجو الڳ نالو به تجويز ڪيو. ان سان عنصرن جي نالي رکڻ بابت اهڙو تڪرار پيدا ٿيو، جيڪو ڏهاڪن تائين هليو. اهي عنصر هلڪن آئنن وسيلي ايڪٽينائيڊن تي بمباري ڪري ٺاهيا ويا.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 356–9&lt;/ref&gt; شروع ۾ آءِ يو پي اي سي پاسي رهڻ جو طريقو اختيار ڪيو ۽ انتظار ڪرڻ کي ترجيح ڏني ته ڏسجي ته اتفاق راءِ پيدا ٿئي ٿي يا نه. پر اهو به سرد جنگ جو دور هو، تنهنڪري واضح ٿي ويو ته اهڙو اتفاق نه ٿيندو. ان ڪري آءِ يو پي اي سي ۽ [[خالص ۽ لاڳو طبعيات جي عالمي انجمن]] (IUPAP) 1985ع ۾ عنصرن جي دريافت لاءِ معيار مقرر ڪرڻ خاطر [[ٽرانسفرميم ورڪنگ گروپ]] (TWG، جنهن ۾ فرميم عنصر 100 آهي) ٺاهيو؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Öhrström |first1=Lars |last2=Holden |first2=Norman E. |date=2016 |title=The Three-letter Element Symbols |journal=Chemistry International |volume=38 |issue=2 |pages=4–8 |doi=10.1515/ci-2016-0204 |s2cid=124737708 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اهي معيار 1991ع ۾ شايع ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wapstra |first1=A. H. |date=1991 |title=Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized |url=https://old.iupac.org/reports/1991/6306wapstra/index.html |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=63 |issue=6 |pages=879–886 |doi=10.1351/pac199163060879 |s2cid=95737691 |access-date=18 October 2022}}&lt;/ref&gt; وڌيڪ ڪجهه تڪرارن کان پوءِ، انهن عنصرن کي 1997ع ۾ سندن آخري نالا ڏنا ويا؛ انهن مان هڪ، سيبورگ جي اعزاز ۾ سيبورگيم (106) هو.&lt;ref&gt;{{cite journal | doi=10.1351/pac199769122471|title=Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997) | year=1997 | journal=Pure and Applied Chemistry | volume=69 | pages=2471–2474 | issue=12| doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[File:Yuri Oganessian.jpg|thumb|right|يوري اوگنيسيان]]
ٽرانسفرميم ورڪنگ گروپ جا معيار پوءِ LBNL ۽ JINR، جرمنيءَ جي تحقيقي ادارن ([[هيلم هولٽز مرڪز براءِ ڳرن آئنن جي تحقيق|GSI]]) ۽ جاپان جي [[ريڪن]] طرفان عنصرن جي دريافت جي ايندڙ دعوائن جي فيصلي لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |date=2019 |title=Criteria for New Element Discovery |journal=Chemistry International |volume=41 |issue=1 |pages=10–15 |doi=10.1515/ci-2019-0103|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; هن وقت دريافت جي دعوائن جو جائزو [[آءِ يو پي اي سي/آءِ يو پي اي پي گڏيل ورڪنگ پارٽي]] ڪري ٿي. دريافت کي ترجيح ڏيڻ کان پوءِ، عنصرن کي رسمي طور دوراني جدول ۾ شامل ڪيو ويو ۽ دريافت ڪندڙن کي انهن جا نالا تجويز ڪرڻ جي دعوت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; 2016ع تائين اهو عمل عنصر 118 تائين مڪمل ٿي چڪو هو، جنهن سان دوراني جدول جون پهريون ست قطارون مڪمل ٿي ويون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot;&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160410043726/https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/ |title=Periodic Table of Elements |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021 |website=iupac.org |publisher=IUPAC |access-date=3 April 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;finally&quot;&gt;{{cite journal|last=Scerri|first=E.|author-link=Eric Scerri|year=2012|journal=Chemistry International|volume=34|issue=4|url=https://www.iupac.org/publications/ci/2012/3404/ud.html|title=Mendeleev's Periodic Table Is Finally Completed and What To Do about Group 3?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705051357/https://www.iupac.org/publications/ci/2012/3404/ud.html|archive-date=5 July 2017|doi=10.1515/ci.2012.34.4.28|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; عنصر 106 کان پوءِ وارن عنصرن جي دريافت، [[يوري اوگنيسيان]] طرفان JINR ۾ جوڙيل طريقن سان ممڪن ٿي. ٿڌي فيوزن (سيسي ۽ بسمٿ تي ڳرن آئنن جي بمباري) وسيلي GSI ۾ 1981ع کان 2004ع تائين عنصر 107 کان 112، ۽ ريڪن ۾ عنصر 113 دريافت ٿيا. پوءِ هن آمريڪي سائنسدانن سان گڏجي JINR واري ٽيم جي اڳواڻي ڪئي، جنهن 1998ع کان 2010ع تائين گرم فيوزن (ايڪٽينائيڊن تي ڪيلشيم آئنن جي بمباري) ذريعي عنصر 114 کان 118 دريافت ڪيا.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 356–363&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chapman&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chapman|first1=Kit|title=What it takes to make a new element|journal=[[ڪيمسٽري ورلڊ]]|date=30 November 2016|url=https://www.chemistryworld.com/what-it-takes-to-make-a-new-element/1017677.article|publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]]|access-date=22 March 2022|archive-date=28 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028122035/https://www.chemistryworld.com/what-it-takes-to-make-a-new-element/1017677.article|url-status=live }}&lt;/ref&gt; سڀ کان ڳري ڄاتل عنصر اوگنيسن (118) جو نالو اوگنيسيان جي اعزاز ۾ رکيو ويو. عنصر 114 جو نالو فليرويم، سندس اڳوڻي استاد ۽ رهنما فليروف جي اعزاز ۾ رکيو ويو.&lt;ref name=Chapman/&gt;

دوراني جدول جي 150هين سالگرهه جي موقعي تي [[گڏيل قومن]] سال 2019ع کي دوراني جدول جو عالمي سال قرار ڏنو ۽ ان کي ”سائنس جي سڀ کان اهم ڪاميابين مان هڪ“ طور ملهايو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-47008289|title=150 years of the periodic table: Test your knowledge |last=Briggs|first=Helen|date=29 January 2019|access-date=8 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209210210/https://www.bbc.com/news/science-environment-47008289|archive-date=9 February 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1991ع ۾ مقرر ڪيل دريافت جي معيارن کي 2020ع ۾ نئين سر ترتيب ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت کان پوءِ تجرباتي ۽ نظرياتي اڳڀرايون ٿيون هيون، جن جي اڳڪٿي نه ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |last2=Dmitriev |first2=Sergey N. |last3=Fahlander |first3=Claes |last4=Gates |first4=Jacklyn M. |last5=Roberto |first5=James B. |last6=Sakai |first6=Hideyuki |date=4 August 2020 |title=On the discovery of new elements (IUPAC/IUPAP Report) |s2cid-access=free |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=92 |issue=9 |pages=1387–1446 |doi=10.1515/pac-2020-2926 |s2cid=225377737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اڄ دوراني جدول ڪيميا جي سڀ کان وڌيڪ سڃاتل نشانين مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot; /&gt; آءِ يو پي اي سي اڄ به دوراني جدول سان لاڳاپيل ڪيترن عملن ۾ شامل آهي: نون عنصرن جي سڃاڻپ ۽ نالا مقرر ڪرڻ، گروپ نمبرن ۽ گڏيل گروپن جي نالن جي سفارش ڪرڻ، ۽ ايٽمي وزنن کي تازه ڪاري ڪرڻ.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt;

== ستين دور کان اڳتي دوراني جدول جي مستقبل جي واڌ ==
{{Main|وڌايل دوراني جدول}}

{{See also|استحڪام جو ٻيٽ}}
[[File:Energy eigenvalues superheavy.svg|thumb|right|upright=1.5|''Z'' = 100 کان 172 تائين وارن عنصرن جي ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ توانائيءَ جا ايگن ويليوز (eV ۾)، جيڪي ڊيراڪ–فاڪ حسابن سان اڳڪٿي ڪيا ويا آهن. − ۽ + نشان اسپن–مدار ورهاڱي سبب ازيمٿل ڪوانٽم عدد ۾ گهٽتائي يا واڌ وارن مدارن ڏانهن اشارو ڪن ٿا: p−، p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; آهي؛ p+، p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;؛ d−، d&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;؛ d+، d&lt;sub&gt;5/2&lt;/sub&gt;؛ f−، f&lt;sub&gt;5/2&lt;/sub&gt;؛ f+، f&lt;sub&gt;7/2&lt;/sub&gt;؛ g−، g&lt;sub&gt;7/2&lt;/sub&gt;؛ ۽ g+، g&lt;sub&gt;9/2&lt;/sub&gt;.&lt;ref name=BFricke/&gt; ''Z'' = 120 تائين توانائيءَ جي سطحن جو وٿي معمول مطابق آهي، ۽ ''Z'' = 157 تي وري معمول مطابق ٿي وڃي ٿي؛ انهن ٻنهي جي وچ ۾ بلڪل مختلف صورتحال ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref name=BFricke1977/&gt;]]
تازو نالا ڏنل عنصرن—[[نيهونيئم]] (113)، [[ماسڪوويئم]] (115)، [[ٽينيسين]] (117)، ۽ [[اوگانيسون]] (118)—دوراني جدول جي ستين قطار مڪمل ڪئي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; مستقبل جا عنصر اٺين قطار سان شروع ٿيندا. انهن عنصرن کي سندن ايٽمي انگن، مثال طور «[[وڌايل دوراني جدول|عنصر 164]]»، يا 1978ع ۾ اختيار ڪيل آءِ يو پي اي سي جي [[عنصر جو نظامي نالو|عنصرن جي نظامي نالن]] سان سڏي سگهجي ٿو، جيڪي سڌو سنئون ايٽمي انگن سان لاڳاپيل آهن؛ مثال طور عنصر 164 لاءِ «انهڪساڪواڊيم»، جيڪو لاطيني ''unus'' «هڪ»، يوناني ''hexa'' «ڇهه»، لاطيني ''quadra'' «چار»، ۽ ڌاتي عنصرن لاءِ روايتي ''-ium'' پڇاڙيءَ مان ٺهيل آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ٺاهڻ جون هيل تائين سڀ ڪوششون ناڪام ويون آهن. عنصر [[اينيونينيم|119]] ٺاهڻ جون ڪوششون 2018ع کان جاپان جي ريڪن تحقيقاتي اداري ۾ ۽ 2026ع کان روس جي جي آءِ اين آر ۾ جاري آهن؛ جڏهن ته عنصر [[انبينيليم|120]] ٺاهڻ جي ڪوشش 2025ع کان آمريڪا جي ايل بي اين ايل ۾ جاري آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pontzen |first=Andrew |date=10 September 2025 |title=BBC Podcast: New Elements |url=https://nuclearscience.lbl.gov/2025/09/10/bbc-podcast-new-elements/ |website= |location= |publisher= |access-date=15 November 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=JINR2026&gt;{{cite news |url=https://www.jinr.ru/posts/63-ya-sessiya-pkk-yaf-na-puti-k-119-mu-elementu-i-novomu-istochniku-neytronov/ |title=63-я сессия ПКК ЯФ: на пути к 119-му элементу и новому источнику нейтронов |trans-title=63rd meeting of the PAC NP: On the Way to Element 119 and a New Neutron Source |language=ru |date=25 June 2026 |publisher=Joint Institute for Nuclear Research |access-date=16 July 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چين ۾ لانژو جي هيوي آئن ريسرچ فيسليٽي (HIRFL) پڻ اٺين دور جي پهرين ڪجهه عنصرن کي ٺاهڻ جون پنهنجون ڪوششون ڪرڻ جو ارادو رکي ٿي.&lt;ref name=&quot;nature2019&quot;&gt;{{cite journal |last=Ball |first=P. |title=Extreme chemistry: experiments at the edge of the periodic table |date=2019 |journal=Nature |volume=565 |issue=7741 |pages=552–555 |doi=10.1038/d41586-019-00285-9|pmid=30700884 |bibcode=2019Natur.565..552B |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SHEfactory&quot;&gt;{{cite conference |url=https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/pdf/2016/26/epjconf-NS160-08001.pdf |title=Status and perspectives of the Dubna superheavy element factory |last1=Dmitriev |first1=Sergey |last2=Itkis |first2=Mikhail |last3=Oganessian |first3=Yuri |date=2016 |conference=Nobel Symposium NS160 – Chemistry and Physics of Heavy and Superheavy Elements |doi=10.1051/epjconf/201613108001 |access-date=15 August 2021 |archive-date=28 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828071031/https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/pdf/2016/26/epjconf-NS160-08001.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jinr.ru/posts/how-are-new-chemical-elements-born/ |title=How are new chemical elements born? |last1=Sokolova |first1=Svetlana |last2=Popeko |first2=Andrei |date=24 May 2021 |website=jinr.ru |publisher=JINR |access-date=4 November 2021 |quote= |archive-date=4 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104173902/https://www.jinr.ru/posts/how-are-new-chemical-elements-born/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Chapman |first=Kit |date=10 October 2023 |title=Berkeley Lab to lead US hunt for element 120 after breakdown of collaboration with Russia |url=https://www.chemistryworld.com/news/berkeley-lab-to-lead-us-hunt-for-element-120-after-breakdown-of-collaboration-with-russia/4018207.article |work=Chemistry World |location= |access-date=20 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physicalsciences.lbl.gov/2023/10/16/berkeley-lab-to-test-new-approach-to-making-superheavy-elements/ |title=Berkeley Lab to Test New Approach to Making Superheavy Elements |last=Biron |first=Lauren |date=16 October 2023 |website=lbl.gov |publisher=[[Lawrence Berkeley National Laboratory]] |access-date=20 October 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gan |first1=Z. G. |last2=Huang |first2=W. X. |last3=Zhang |first3=Z. Y. |last4=Zhou |first4=X. H. |last5=Xu |first5=H. S. |date=2022 |title=Results and perspectives for study of heavy and super-heavy nuclei and elements at IMP/CAS |url= |journal=The European Physical Journal A |volume=58 |issue=158 |article-number=158 |doi=10.1140/epja/s10050-022-00811-w |bibcode=2022EPJA...58..158G }}&lt;/ref&gt;

جيڪڏهن اٺين دور ۾ اڳين دورن جو نمونو جاري رهي، ته ان ۾ پنجاهه عنصر هوندا، جيڪي ترتيبوار 8s، {{Not a typo|5g}}، 6f، 7d ۽ آخر ۾ 8p ذيلي خول ڀريندا. پر هن موقعي تي نسبتي اثرن سبب [[مديلونگ جو اصول|مديلونگ جي اصول]] کان اهم انحراف ٿيڻ گهرجي. اٺين دور جي عنصرن جي اليڪٽران ترتيبن ۽ انهن جي نتيجن کي دوراني جدول ۾ ڏيکارڻ بابت ڪيترائي مختلف نمونا تجويز ڪيا ويا آهن. سڀني ۾ اتفاق آهي ته اٺون دور به اڳين دورن وانگر ٻن 8s عنصرن، 119 ۽ 120، سان شروع ٿيندو. پر ان کان پوءِ {{Not a typo|5g}}، 6f، 7d ۽ 8p ذيلي خولن جي توانائين ۾ تمام وڏي اوورليپ سبب اهي سڀ گڏ ڀرڻ شروع ڪن ٿا، ۽ اهو واضح ناهي ته الڳ {{not a typo|5g}} ۽ 6f سلسلا ڪيئن مقرر ڪيا وڃن.&lt;ref name=&quot;nefedov&quot;&gt;{{cite journal |last1=Nefedov |first1=V.I. |last2=Trzhaskovskaya |first2=M.B. |last3=Yarzhemskii |first3=V.G. |title=Electronic Configurations and the Periodic Table for Superheavy Elements |journal=Doklady Physical Chemistry |date=2006 |volume=408 |issue=2 |pages=149–151 |doi=10.1134/S0012501606060029 |s2cid=95738861 |url=https://www.primefan.ru/stuff/chem/nefedov.pdf |access-date=15 August 2021 |archive-date=13 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013113837/https://www.primefan.ru/stuff/chem/nefedov.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=recentattempts&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2020 |title=Recent attempts to change the periodic table |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A |volume=378 |issue=2180 |doi=10.1098/rsta.2019.0300|pmid=32811365 |bibcode=2020RSPTA.37890300S |s2cid=221136189 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.2307/3963006|last=Frazier|first=K.|title=Superheavy Elements|journal=Science News|volume=113|issue=15|pages=236–38|year=1978|jstor=3963006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fricke&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |last2=Greiner |first2=W. |last3=Waber |first3=J. T. |year=1971 |title=The continuation of the periodic table up to Z = 172. The chemistry of superheavy elements |journal=Theoretica Chimica Acta |volume=21 |issue=3 |pages=235–60 |doi=10.1007/BF01172015 |s2cid=117157377 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PT172&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=P.|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–68|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode=2011PCCP...13..161P|s2cid=31590563}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري 121 کان 156 تائين جا عنصر اڳين جدول جي ڪنهن به گروهه سان ڪيميائي مشابهت رکندڙ طور چڱيءَ طرح نٿا ٺهڪن،&lt;ref name=actrev/&gt; جيتوڻيڪ سندن اليڪٽران ترتيبن کي رسمي طور ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪڏهن کين {{not a typo|5g}}، 6f ۽ ٻين سلسلن ۾ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=actrev/&gt; ايرڪ اسڪيري اهو سوال اٿاريو آهي ته ڇا وڌايل دوراني جدول ۾ هن حصي ۾ مديلونگ جي اصول جي ناڪاميءَ کي ظاهر ڪرڻ گهرجي، يا اهڙين استثنائن کي نظرانداز ڪرڻ گهرجي.&lt;ref name=recentattempts /&gt; هن مرحلي تي خولن جي بناوت پڻ محض رسمي ٿي سگهي ٿي: اڳ ئي توقع آهي ته اوگانيسون جي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي ورڇ گهڻي هموار هوندي ۽ خولن جي ڪا چٽي بناوت نظر نه ايندي.&lt;ref name=&quot;oganesson-elf&quot;&gt;{{cite journal| journal=Phys. Rev. Lett.| volume=120| issue=5| article-number=053001| date=2018| title=Electron and Nucleon Localization Functions of Oganesson: Approaching the Thomas-Fermi Limit| first1=Paul |last1=Jerabek |first2=Bastian |last2=Schuetrumpf |first3=Peter |last3=Schwerdtfeger |first4=Witold |last4=Nazarewicz| doi=10.1103/PhysRevLett.120.053001| pmid=29481184| arxiv = 1707.08710 | bibcode = 2018PhRvL.120e3001J| s2cid=3575243}}&lt;/ref&gt;

عنصر 157 کان 172 تائين صورتحال وري معمول تي اچڻ گهرجي ۽ اڳين قطارن سان وڌيڪ مشابهت رکڻ گهرجي.&lt;ref name=BFricke1977/&gt; ڳرا p-خول [[اسپن–مدار لاڳاپو|اسپن–مدار لاڳاپي]] سبب ورهائجي وڃن ٿا: هڪ p مدار (p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;) وڌيڪ مستحڪم ٿئي ٿو، جڏهن ته ٻيا ٻه (p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;) غيرمستحڪم ٿين ٿا. (ڪوانٽم انگن ۾ اهڙيون ڦيرڦارون سڀني قسمن جي خولن ۾ ٿين ٿيون، پر p-خولن جي ترتيب تي انهن جو اثر سڀ کان وڏو آهي.) امڪان آهي ته عنصر 157 تائين چار اليڪٽرانن وارا مڪمل 8s ۽ 8p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; خول بنيادي خول ۾ شامل ٿي چڪا هوندا. ان بنيادي خول کان ٻاهر، ايندڙ مدار 7d ۽ 9s آهن، جن جون توانائيون لڳ ڀڳ ساڳيون آهن؛ ان کان پوءِ 9p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; ۽ 8p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt; جون توانائيون لڳ ڀڳ ساڳيون آهن، ۽ پوءِ هڪ وڏو وٿي اچي ٿو.&lt;ref name=&quot;BFricke1977&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |year=1977 |title=Dirac–Fock–Slater calculations for the elements Z = 100, fermium, to Z = 173 |journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry |volume=19 |pages=83–192 |doi=10.1016/0092-640X(77)90010-9 |url=http://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2008071622807/1/Fricke_Dirac_1977.pdf |access-date=25 February 2016 |bibcode=1977ADNDT..19...83F |archive-date=22 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322072636/http://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2008071622807/1/Fricke_Dirac_1977.pdf }}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح 9s ۽ 9p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; مدار بنيادي طور 8s ۽ 8p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; مدارن جي جاءِ وٺن ٿا، جنهنڪري عنصر 157–172 ڪيميائي طور غالباً گروهه 3–18 سان مشابهت رکن ٿا. مثال طور، عام نموني موجب عنصر 164 گروهه 14 ۾ سيسي کان ٻه جايون هيٺ اچي ها، پر حسابن موجب اهو گروهه 10 جي پيليڊيم سان تمام گهڻي مشابهت رکي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref name=Fricke/&gt;&lt;ref name=nefedov/&gt;&lt;ref name=&quot;BFricke&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |year=1975 |title=Superheavy elements: a prediction of their chemical and physical properties |journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry |volume=21 |pages=[https://archive.org/details/recentimpactofph0000unse/page/89 89–144] |doi=10.1007/BFb0116498 |url=https://archive.org/details/recentimpactofph0000unse/page/89 |access-date=4 October 2013 |series=Structure and Bonding |isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=actrev&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |last2=Waber |first2=J. T. |date=1971 |title=Theoretical Predictions of the Chemistry of Superheavy Elements: Continuation of the Periodic Table up to Z{{=}}184 |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/handle/123456789/2008100124269/Fricke_theoretical_1971.pdf |journal=Actinides Reviews |volume=1 |issue= |pages=433–485 |doi= |access-date=5 January 2024}}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ ريت 118 کان پوءِ ايندڙ نوبل گئس تائين پهچڻ لاءِ پنجاهه بدران چوون عنصر گهربل ٿيندا.&lt;ref name=wothers&gt;{{cite book |last=Wothers |first=Peter |date=2019 |title=Antimony, Gold, and Jupiter's Wolf |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=vii |isbn=978-0-19-965272-3}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي، جيتوڻيڪ نمونن ۾ عنصرن 157 کان 172 تائين جي ڪيميا بابت اهي نتيجا عام طور قبول ڪيا وڃن ٿا،&lt;ref name=actrev/&gt;&lt;ref name=nefedov/&gt; پر ان ڳالهه تي اختلاف آهي ته دوراني جدول کي ڪيميائي مشابهتن موجب ڏيکارڻ گهرجي يا امڪاني رسمي اليڪٽران ترتيبن موجب، جيڪي اڳين دورن کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿيون ۽ جن بابت ذريعن ۾ اتفاق ناهي. تنهنڪري اٺين قطار جي صورت بابت بحث جاري آهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;&lt;ref name=Fricke/&gt;&lt;ref name=PT172/&gt;&lt;ref name=smits&gt;{{cite journal |last1=Smits |first1=Odile R. |last2=Düllmann |first2=Christoph E. |last3=Indelicato |first3=Paul |last4=Nazarewicz |first4=Witold |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2023 |title=The quest for superheavy elements and the limit of the periodic table |url= |journal=Nature Reviews Physics |volume= 6|issue= 2|pages= 86–98|doi=10.1038/s42254-023-00668-y |osti=2315603 |s2cid=266276980 }}&lt;/ref&gt;

عنصر 172 کان اڳتي حساب پيچيدا ٿي وڃن ٿا، ڇاڪاڻ ته 1s اليڪٽران جي توانائيءَ جي سطح خيالي عدد ٿي وڃي ٿي. اهڙي صورتحال جي جسماني تشريح ممڪن آهي ۽ اها پاڻ ۾ دوراني جدول لاءِ اليڪٽرانن جي ڪا حد مقرر نٿي ڪري. پر گهڻن اليڪٽرانن وارن حسابن ۾ اهڙين حالتن کي شامل ڪرڻ جو صحيح طريقو اڃا کليل سوال آهي؛ دوراني جدول جي بناوت کي هن حد کان اڳتي ڳڻڻ لاءِ ان جو جواب ضروري هوندو.&lt;ref name=gamowstates&gt;{{cite journal |last1=Smits |first1=O. R. |last2=Indelicato |first2=P. |first3=W. |last3=Nazarewicz |first4=M. |last4=Piibeleht |first5=P. |last5=Schwerdtfeger |date=2023 |title=Pushing the limits of the periodic table—A review on atomic relativistic electronic structure theory and calculations for the superheavy elements |url= |journal=Physics Reports |volume=1035 |issue= |pages=1–57 |doi=10.1016/j.physrep.2023.09.004 |arxiv=2301.02553 |bibcode=2023PhR..1035....1S }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي استحڪام غالباً ممڪن عنصرن جي تعداد کي محدود ڪرڻ ۾ فيصلائتو ٿيندو. اهو پروٽانن جي وچ ۾ برقي دفع واري قوت ۽ پروٽانن ۽ نيوٽرانن کي گڏ ٻڌي رکڻ واري مضبوط قوت جي توازن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pershina |first1=Valeria |date=2020 |title=Relativistic effects on the electronic structure of the heaviest elements. Is the Periodic Table endless? |url=https://comptes-rendus.academie-sciences.fr/chimie/article/CRCHIM_2020__23_3_255_0.pdf |journal=Comptes Rendus Chimie |volume=23 |issue=3 |pages=255–265 |doi=10.5802/crchim.25 |s2cid=222225772 |access-date=28 March 2021 |archive-date=11 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211103843/https://comptes-rendus.academie-sciences.fr/chimie/article/CRCHIM_2020__23_3_255_0.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پروٽان ۽ نيوٽران به اليڪٽرانن وانگر [[ائٽمي خول جو نمونو|خولن]] ۾ ترتيب وٺن ٿا، تنهنڪري مڪمل خول استحڪام ۾ نمايان واڌ آڻي سگهي ٿو. معلوم فوق ڳرن نيوڪليس جو وجود اهڙي خول جي مڪمل ٿيڻ سبب آهي، جيڪو غالباً 114 کان [[انبهيڪسيم|126]] پروٽانن ۽ 184 نيوٽرانن جي لڳ ڀڳ آهي.&lt;ref name=gamowstates/&gt; اهي غالباً اڳڪٿي ڪيل [[استحڪام جو ٻيٽ|استحڪام جي ٻيٽ]] جي ويجهو آهن، جتي فوق ڳرا نيوڪلائي ٻين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ عرصو قائم رهڻ گهرجن. ٻيٽ ۾ سڀ کان ڊگهي ڄمار وارن نيوڪلائي بابت اڳڪٿيون مائڪروسيڪنڊن کان وٺي لکين سالن تائين آهن.&lt;ref name=smits/&gt;&lt;ref name=&quot;physorg&quot;&gt;{{cite web |url=https://newscenter.lbl.gov/2009/09/24/114-confirmed/ |title=Superheavy Element 114 Confirmed: A Stepping Stone to the Island of Stability |date=2009 |access-date=23 October 2019 |publisher=[[Lawrence Berkeley National Laboratory|Berkeley Lab]] |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720200414/https://newscenter.lbl.gov/2009/09/24/114-confirmed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nuclei&quot;&gt;{{cite journal |last=Oganessian |first=Yu. Ts. |year=2012 |title=Nuclei in the &quot;Island of Stability&quot; of Superheavy Elements |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=337 |issue=1 |article-number=012005 |bibcode=2012JPhCS.337a2005O |doi=10.1088/1742-6596/337/1/012005|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; بهرحال، ياد رکڻ گهرجي ته اهي اڳڪٿيون اڻڄاتل نيوڪلائي جي نقشي واري حصي ڏانهن بنيادي طور تي ڪيل واڌارا آهن، ۽ نمونن ۾ منظم غيريقينيءَ کي به نظر ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=smits/&gt;

==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>8dw2ze2da9szt7t9shoxz5h8y43g5a6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430512</id>
      <parentid>430511</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="298959" sha1="ltpzkd34ab4ngu0osjmuns2755uem5s" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت (ويلنس) ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

عنصر جي [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] (valency) جي وصف يا ته هائيڊروجن جي انهن ايٽمن جي انگ سان ڪري سگهجي ٿي، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري هائيڊرائيڊ ٺاهين، يا آڪسيجن جي انهن ايٽمن جي انگ جي ٻيڻي سان، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري آڪسائيڊ ٺاهين (يعني [[پيرو آڪسائيڊ]] يا [[سپر آڪسائيڊ]] نه).&lt;ref name=johnson/&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون ظرفيتون سڌيءَ طرح گروپ نمبر سان لاڳاپيل آهن: مکيه گروپن 1–2 ۽ 13–17 جا هائيڊرائيڊ ترتيبوار MH، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ آخر ۾ MH جي فارمولن موجب ٿين ٿا. ان جي ابتڙ، سڀ کان وڌيڪ آڪسائيڊن جون ظرفيتون وڌنديون وڃن ٿيون ۽ انهن جا فارمولا M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O، MO، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ۽ M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt; ٿين ٿا.{{efn|گهٽ آڪسائيڊ به گهڻا آهن: مثال طور، گروپ 15 ۾ [[فاسفورس]] ٻه آڪسائيڊ ٺاهيندو آهي: [[فاسفورس ٽرائي آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[فاسفورس پينٽا آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 27–9&lt;/ref&gt;}} اڄ ظرفيت جي تصور کي [[آڪسائيڊيشن حالت]] جي تصور سان وڌيڪ وسيع ڪيو ويو آهي. آڪسائيڊيشن حالت، مرڪب مان ٻين سڀني عنصرن کي انهن جي آئنن جي صورت ۾ ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ، ڪنهن عنصر تي رهجي ويل رسمي بار آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt;

اليڪٽرانڪ ترتيب، بند ٺاهڻ لاءِ موجود اليڪٽرانن جي انگ مان هڪ سادي وضاحت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; حقيقت ۾، ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ گروپ 1 ۾ 1 کان شروع ٿئي ٿو ۽ دوراني جدول جي ساڄي پاسي ڏانهن وڌي ٿو، پر هر نئين بلاڪ جي شروعات تي وري 3 ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري دور 6 ۾ Cs–Ba وٽ 1–2 ظرفيتي اليڪٽران آهن؛ La–Yb وٽ 3–16؛ Lu–Hg وٽ 3–12؛ ۽ Tl–Rn وٽ 3–8 ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=wulfsberg26&gt;Wulfsberg, p. 26&lt;/ref&gt; پر d- ۽ f-بلاڪن جي ساڄي پاسي سڀ ظرفيتي اليڪٽران استعمال ڪرڻ سان لاڳاپيل نظرياتي وڌ ۾ وڌ حالت بلڪل حاصل نٿي ڪري سگهجي؛&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 28&lt;/ref&gt; اهڙي صورتحال آڪسيجن، فلورين ۽ ڪرپٽون تائين هلڪين نوبل گيسن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 274&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:center;&quot;
|+ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ
!
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|2]]
! colspan=14 |
! [[گروپ 3 جا عنصر|3]]
! [[گروپ 4 جا عنصر|4]]
! [[گروپ 5 جا عنصر|5]]
! [[گروپ 6 جا عنصر|6]]
! [[گروپ 7 جا عنصر|7]]
! [[گروپ 8 جا عنصر|8]]
! [[گروپ 9 جا عنصر|9]]
! [[گروپ 10 جا عنصر|10]]
! [[گروپ 11 جا عنصر|11]]
! [[گروپ 12 جا عنصر|12]]
! [[بورون گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هلوجن|17]]
! [[نوبل گئس|18]]
|-
! [[دور 1 جا عنصر|1]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | H&lt;br /&gt;1
| colspan=30 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | He&lt;br /&gt;2
|-
! [[دور 2 جا عنصر|2]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Li&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Be&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | B&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | C&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | N&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | O&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | F&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ne&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 3 جا عنصر|3]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Na&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Mg&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Al&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Si&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | P&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | S&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Cl&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ar&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 4 جا عنصر|4]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | K&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ca&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sc&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ti&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | V&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cr&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mn&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Fe&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Co&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ni&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cu&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ga&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ge&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | As&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Se&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Br&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Kr&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 5 جا عنصر|5]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Rb&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Sr&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Y&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zr&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Nb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mo&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Tc&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ru&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rh&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ag&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cd&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | In&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sn&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Te&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | I&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Xe&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 6 جا عنصر|6]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Cs&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ba&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | La&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ce&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pr&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Nd&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pm&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Sm&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Eu&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Gd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tb&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Dy&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ho&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Er&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tm&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Yb&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lu&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ta&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | W&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Re&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Os&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ir&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pt&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Au&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hg&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Tl&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Pb&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Bi&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Po&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | At&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Rn&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 7 جا عنصر|7]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Fr&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ra&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ac&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Th&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pa&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | U&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Np&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pu&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Am&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cm&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Bk&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cf&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Es&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Fm&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Md&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | No&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lr&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Db&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sg&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Bh&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hs&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mt&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ds&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rg&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Nh&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Fl&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Mc&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Lv&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ts&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Og&lt;br /&gt;8
|}

مختلف ظرفيتن وارن مرڪبن جي ٺهڻ وقت خارج ٿيندڙ توانائيءَ کي به نظر ۾ رکڻ ضروري آهي؛ رڳو اليڪٽرانڪ ترتيبن تي غور ڪرڻ سان مڪمل وضاحت نٿي ملي.&lt;ref name=&quot;Greenwood113&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 113&lt;/ref&gt; مثال طور، پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ وقت ميگنيشيم Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; بدران Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئن ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; خودبخود [[غيرمتناسب تناسب ردعمل|غيرمتناسب تناسب واري ردعمل]] وسيلي Mg&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ۽ Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئنن ۾ ورهائجي وڃي ها. ان جو سبب اهو آهي ته آئن جي بار ۽ نيم قطر سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي (آئن جي چوڌاري پاڻيءَ جا ماليڪيول گڏ ٿيڻ) جو مقدار وڌي ٿو. Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ ٻاهريون مدار (جيڪو آيوني نيم قطر طئي ڪري ٿو) اڃا 3s آهي، تنهنڪري هائيڊريشن جي ائنتھالپي ٿوري آهي ۽ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل توانائيءَ جي ڀرپائي نٿي ڪري سگهي. پر Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ لاءِ ٻيهر آيونائيزيشن ڪرڻ سان بنيادي 2p ذيلي خول ظاهر ٿئي ٿو، جنهن سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي ايتري وڌي وڃي ٿي جو ميگنيشيم(II) جا مرڪب ٺهي سگهن ٿا. اهڙن ئي سببن ڪري، ڳرن p-بلاڪ عنصرن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون (جتي ns اليڪٽران، np کان گهٽ توانائيءَ وارا ٿي وڃن ٿا) اڪثر 2 جي قدمن سان بدلجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اندريون ذيلي خول ظاهر ڪرڻ ۽ آيوني نيم قطر گهٽائڻ لاءِ ائين ڪرڻ ضروري آهي. مثال طور، Tl&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ 6s ظاهر ٿئي ٿو، جڏهن ته Tl&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ۾ 5d ظاهر ٿئي ٿو؛ تنهنڪري ٿاليم جڏهن ٻه اليڪٽران وڃائي ٿو ته پوءِ ٽيون اليڪٽران به وڃائڻ جو لاڙو رکي ٿو. گهٽ برقي منفي p-بلاڪ عنصرن لاءِ مداري ملاوٽ تي ٻڌل ساڳيا دليل استعمال ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=sb45&gt;Siekierski and Burgess, pp. 45–54&lt;/ref&gt;{{efn|عام طور ”ممنوع“ وچ واريون آڪسائيڊيشن حالتون [[ڊائمر (ڪيميا)|ڊائمر]] ٺاهي مستحڪم ٿي سگهن ٿيون، جيئن [Cl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ga–GaCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; ۾ (جتي گيليم +2 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي) يا [[ڊائي سلفر ڊيڪافلورائيڊ|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;]] ۾ (جتي سلفر +5 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي).&lt;ref name=sb45/&gt; ڪي مرڪب جيڪي اهڙين وچين آڪسائيڊيشن حالتن وارا نظر اچن ٿا، حقيقت ۾ مخلوط-ظرفيت وارا مرڪب آهن، جيئن [[اينٽيموني ٽيٽرا آڪسائيڊ|Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]، جنهن ۾ Sb(III) ۽ Sb(V) ٻئي موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Amador&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Amador | first1 = J. | last2 = Puebla | first2 = E. Gutierrez | last3 = Monge | first3 = M. A. | last4 = Rasines | first4 = I. | last5 = Valero | first5 = C. Ruiz | year = 1988 | title = Diantimony Tetraoxides Revisited | journal = Inorganic Chemistry | volume = 27 | issue = 8 | pages = 1367–1370 | doi = 10.1021/ic00281a011 }}&lt;/ref&gt;}}

[[File:Transition metal oxidation states.svg|frame|center|انتقالي ڌاتن جون آڪسائيڊيشن حالتون. ڀريل نقطا عام آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکارين ٿا، جڏهن ته خالي نقطا ممڪن، پر غيرامڪاني حالتون ظاهر ڪن ٿا.]]
انتقالي ڌاتن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون ساڳين سببن ڪري لڳ ڀڳ هميشه گهٽ ۾ گهٽ +2 هونديون آهن (ايندڙ ذيلي خول ظاهر ٿيڻ سبب). اها ڳالهه انهن ڌاتن لاءِ به درست آهي، جن جون d&lt;sup&gt;x+1&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; يا d&lt;sup&gt;x+2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; غيرمعمولي ترتيبون آهن (چانديءَ کان سواءِ)، ڇاڪاڻ⁠تہ d-اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب ٻئي اليڪٽران جي s-ذيلي خول مان d-ذيلي خول ڏانهن منتقلي ان جي آيونائيزيشن توانائيءَ کي خاص طور نٿي بدلائي.&lt;ref name=sb134&gt;Siekierski and Burgess, pp. 134–137&lt;/ref&gt; انتقالي ڌاتن کي وڌيڪ آيونائيز ڪرڻ سان ڪو نئون اندريون ذيلي خول ظاهر نٿو ٿئي، تنهنڪري انهن جون آڪسائيڊيشن حالتون عام طور 1 جي قدمن سان بدلجن ٿيون.&lt;ref name=sb45/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊ عام طور مستحڪم +3 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارين ٿا: پهرين ٻاهريان s-اليڪٽران ڪڍجن ٿا ۽ پوءِ (عام طور) (n−2)f مدارن مان هڪ اليڪٽران ڪڍيو وڃي ٿو، جن جي توانائي ns جي ويجهو هوندي آهي.&lt;ref name=sb178/&gt; d- ۽ f-بلاڪ جي عنصرن جون عام ۽ وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالتون انهن جي آيونائيزيشن توانائين تي دارومدار رکن ٿيون. هر انتقالي سلسلي ۾ (n−1)d ۽ ns مدارن جي وچ ۾ توانائيءَ جو فرق وڌڻ سان وڌيڪ اليڪٽرانن کي آيونائيز ڪرڻ توانائيءَ جي لحاظ کان گهٽ فائديمند ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري ابتدائي انتقالي ڌاتن جا گروپ وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتون پسند ڪن ٿا، پر ديرين انتقالي ڌاتن جي گروپن ۾ +2 حالت وڌيڪ مستحڪم ٿي وڃي ٿي. اهڙيءَ طرح، هر d-بلاڪ قطار جي شروعات ۾ سڀ کان وڌيڪ رسمي آڪسائيڊيشن حالت +3 هوندي آهي، وچ ۾ +7 يا +8 تائين وڌي ٿي (مثال طور [[اوسميئم ٽيٽرا آڪسائيڊ|OsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]])، ۽ پوءِ پڇاڙيءَ ۾ گهٽجي +2 ٿي وڃي ٿي.&lt;ref name=sb134/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي عام طور وڌيڪ هوندي آهي، تنهنڪري اهي گهٽ ئي +3 آڪسائيڊيشن حالت کان مٿي ويندا آهن. ان جي ابتڙ، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي گهٽ هوندي آهي؛ تنهنڪري نيپچونيم ۽ پلوٽونيم مثال طور +7 حالت تائين پهچي سگهن ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt;&lt;ref name=sb134/&gt;&lt;ref name=sb178&gt;Siekierski and Burgess, pp. 178–180&lt;/ref&gt; آخري ايڪٽينائيڊ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ڏانهن لينٿينائيڊن کان به اڳتي وڃن ٿا: مينڊيليويم، ٿوليئم يا يوروپيئم (لينٿينائيڊ، جنهن جي اڌ ڀريل f-خول سبب +2 حالت سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آهي) کان به وڌيڪ آسانيءَ سان +2 حالت ۾ گهٽجي ٿو؛ ۽ نوبليم ۾ ته +2 حالت، +3 کان وڌيڪ پسند ڪئي وڃي ٿي، جيڪو اٽربيئم جي ابتڙ آهي.&lt;ref name=rareearths/&gt;

ساڳئي گروپ جا عنصر هڪجهڙيون ظرفيتي ترتيبون رکن ٿا، تنهنڪري انهن جو ڪيميائي رويو عام طور هڪجهڙو هوندو آهي. مثال طور، پهرئين گروپ جون [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]] سڀ هڪ ظرفيتي اليڪٽران رکن ٿيون ۽ انهن جو گروپ تمام گهڻو هم جنس آهي: اهي سڀ نرم ۽ سرگرم ڌاتون آهن. پر ڪيترا ئي عامل اثرانداز ٿين ٿا، تنهنڪري گروپ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، هائيڊروجن وٽ به هڪ ظرفيتي اليڪٽران آهي ۽ اهو الڪلي ڌاتن سان گڏ ساڳئي گروپ ۾ آهي، پر ان جو ڪيميائي رويو بلڪل مختلف آهي. [[ڪاربان گروپ|گروپ 14]] جا مستحڪم عنصر هڪ غيرڌاتو ([[ڪاربان]])، ٻه نيم موصل ([[سلڪان]] ۽ [[جرمينيم]]) ۽ ٻه ڌاتو ([[ٽين]] ۽ [[سيسو]]) آهن؛ تنهن هوندي به انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي ته سڀني وٽ چار ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot;&gt;Scerri, pp. 14–15&lt;/ref&gt; اها ڳالهه اڪثر وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪري ٿي. مثال طور، [[چالڪوجن|گروپ 16]] ۾ [[سلفر]] ۽ [[سيلينيم]] ٻنهي جي وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالت +6 آهي، جيئن [[سلفر ٽرائي آڪسائيڊ|SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[سيلينيم ٽرائي آڪسائيڊ|SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۾؛ ۽ گهٽ ۾ گهٽ حالت −2 آهي، جيئن [[سلفائيڊ|سلفائيڊن]] ۽ [[سيلينائيڊ|سيلينائيڊن]] ۾. پر ائين هميشه ناهي (مثال طور، آڪسيجن ساڳئي گروپ ۾ هجڻ باوجود سلفر ۽ سيلينيم وانگر +6 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارڻ لاءِ ڄاتل ناهي).&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

=== برقي منفيت ===
[[Image:Electrostatic Potential.jpg|thumb|alt=پاڻيءَ جو ماليڪيول شفاف بيضي واري شڪل ۾ ڏيکاريل آهي، جنهن تي برقي ساکن امڪان موجب رنگ ڏنل آهي. شڪل جي مٿئين حصي ۾، جتي آڪسيجن جو ايٽم آهي، ڳاڙهو رنگ وڌيڪ آهي؛ اتان اهو آهستي آهستي پيلو ۽ سائو ٿيندو، پوءِ شڪل جي هيٺين ساڄي ۽ هيٺين کاٻي ڪنڊن ۾ نيرو ٿي وڃي ٿو، جتي هائيڊروجن جا ايٽم آهن.|upright=1.5|right|پاڻيءَ جي ماليڪيول جو برقي ساکن امڪان وارو نقشو؛ آڪسيجن جو ايٽم هائيڊروجن جي مثبت (نيري) ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منفي بار رکي ٿو (ڳاڙهو)]]
عنصرن جي هڪ ٻي اهم خاصيت انهن جي [[برقي منفيت]] آهي. ايٽم اليڪٽرانن کي جوڙن جي صورت ۾ ونڊي، هڪ ٻئي سان [[هم-ظرفيتي بند|هم ظرفيتي بند]] ٺاهي سگهن ٿا؛ ائين ظرفيتي مدارن ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ جو عمل ٿئي ٿو. ونڊيل اليڪٽران جي جوڙي کي هر ايٽم ڪيتري ڪشش سان ڇڪي ٿو، اهو ان ايٽم جي برقي منفيت تي دارومدار رکي ٿو،&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt; يعني ايٽم جو اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ ڏانهن لاڙو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; وڌيڪ برقي منفي ايٽم اليڪٽرانن جي جوڙي کي وڌيڪ ڇڪيندو آهي، جڏهن ته گهٽ برقي منفي (يا وڌيڪ برقي مثبت) ايٽم ان کي گهٽ ڇڪيندو آهي. انتهائي حالتن ۾ ائين سمجهي سگهجي ٿو ته اليڪٽران وڌيڪ برقي مثبت ايٽم کان مڪمل طور وڌيڪ برقي منفي ايٽم ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ سادو اندازو آهي. پوءِ اهو بند هڪ مثبت آئن (جنهن اليڪٽران وڃايو) ۽ هڪ منفي آئن (جنهن اليڪٽران حاصل ڪيو) کي ٻڌي ٿو؛ ان کي [[آيوني بند]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

برقي منفيت جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته نيوڪليس اليڪٽرانن جي جوڙي کي ڪيتري قوت سان ڇڪي سگهي ٿو، تنهنڪري ان ۾ اڳ بيان ڪيل ٻين خاصيتن جهڙو ئي لاڙو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: برقي منفيت مٿي کان هيٺ ويندي گهٽجي ۽ کاٻي کان ساڄي ويندي وڌي ٿي. الڪلي ۽ الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون سڀ کان وڌيڪ برقي مثبت عنصرن ۾ شامل آهن، جڏهن ته چالڪوجن، هلوجن ۽ نوبل گيسون سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصرن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt;

برقي منفيت عام طور پالنگ پيماني تي ماپي ويندي آهي. هن پيماني تي سڀ کان وڌيڪ برقي منفي سرگرم ايٽم ([[فلورين]]) کي 4.0 ۽ سڀ کان گهٽ برقي منفي ايٽم ([[سيزيم]]) کي 0.79 قدر ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; حقيقت ۾ [[نيون]] سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصر آهي، پر پالنگ پيماني سان ان جي برقي منفيت ماپي نٿي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻن عنصرن سان هم ظرفيتي بند نٿو ٺاهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ja00207a003 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms|year=1989|author=Allen, Leland C.|journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111|pages=9003–9014 |issue=25|bibcode=1989JAChS.111.9003A }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي برقي منفيت ان سان ٻڌل ايٽمن جي سڃاڻپ ۽ انگ، ۽ ان ڳالهه موجب بدلجي ٿي ته اهو اڳ ۾ ڪيترا اليڪٽران وڃائي چڪو آهي: ايٽم وڌيڪ اليڪٽران وڃائڻ کان پوءِ وڌيڪ برقي منفي ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 25–6&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن ان سان وڏو فرق پوي ٿو: پالنگ پيماني تي +2 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 1.87 آهي، جڏهن ته +4 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 2.33 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dieter |first1=R. K. |last2=Watson |first2=R. T. |chapter=Transmetalation reactions producing organocopper compounds |pages=443–526 |editor-last1=Rappoport |editor-first1=Z. |editor-last2=Marek |editor-first2=I. |title=The Chemistry of Organocopper Compounds |volume=1 |year=2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-77296-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |access-date=6 April 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017193845/https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |url-status=live }}&lt;!-- خاص طور صفحو 509 --&gt;&lt;/ref&gt;

=== ڌاتوپڻو ===
[[File:Diamond cubic animation.gif|thumb|right|هيرن جهڙي ڪعبي بناوت: ڪاربان (هيرو) ۽ گروپ 14 جا سلڪان، جرمنيم ۽ (ڀورو) ٽين، سڀ اها وڏي هم ظرفيتي بناوت اختيار ڪن ٿا.&lt;br /&gt;(ڀوري ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Carrasco |first1=Rigo A. |last2=Zamarripa |first2=Cesy M. |first3=Stefan |last3=Zollner |first4=José |last4=Menéndez |first5=Stephanie A. |last5=Chastang |first6=Jinsong |last6=Duan |first7=Gordon J. |last7=Grzybowski |first8=Bruce B. |last8=Claflin |first9=Arnold M. |last9=Kiefer |date=2018 |title=The direct bandgap of gray α-tin investigated by infrared ellipsometry|journal=Applied Physics Letters |volume=113 |issue=23 |page=232104 |doi=10.1063/1.5053884 |bibcode=2018ApPhL.113w2104C |s2cid=125130534}}&lt;/ref&gt; ٽين جو هڪ ٻيو الاٽروپ، اڇو ٽين، پڻ آهي، جنهن جي بناوت ان کان به وڌيڪ ڌاتو جهڙي آهي.)]]
سادو مادو اهڙو مادو آهي، جيڪو ڪنهن هڪ ڪيميائي عنصر جي ايٽمن مان ٺهيل هجي. وڌيڪ برقي منفي ايٽمن جا سادا مادا عام طور هڪ ٻئي سان اليڪٽران ونڊين ٿا (هم ظرفيتي بند ٺاهين ٿا). اهي يا ته ننڍا ماليڪيول (جهڙوڪ هائيڊروجن يا آڪسيجن) ٺاهين ٿا، يا اڻمحدود طور ڦهليل وڏيون بناوتون (جهڙوڪ ڪاربان يا سلڪان) ٺاهين ٿا. نوبل گيسون الڳ الڳ ايٽم طور رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو خول اڳ ئي مڪمل آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; الڳ ماليڪيولن يا اڪيلي ايٽمن مان ٺهيل مادا ماليڪيولن جي وچ ۾ ڪمزور ڪشش وارين قوتن، جهڙوڪ [[لنڊن پکيڙ قوت|لنڊن جي پکيڙ واري قوت]]، سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا: ماليڪيولن اندر اليڪٽرانن جي حرڪت سان برقي بار ۾ عارضي اڻبرابريون پيدا ٿين ٿيون. اهي ويجهن ماليڪيولن ۾ به ساڳيون اڻبرابريون پيدا ڪن ٿيون ۽ پاڙيسري ماليڪيولن جي وڏي انگ ۾ اليڪٽرانن جي هم وقت حرڪت جو سبب بڻجن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|title=Intermolecular bonding – van der Waals forces|access-date=17 November 2021|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122154740/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|thumb|right|گرافائيٽ ۽ هيرو، ڪاربان جا ٻه الاٽروپ]]
وڌيڪ برقي مثبت ايٽم عام طور ان جي ابتڙ اليڪٽران وڃائين ٿا، جنهن سان مثبت آئنن جي چوڌاري اليڪٽرانن جو هڪ ”سمنڊ“ ٺهي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هر ايٽم جا ٻاهريان مدار پاڙيسري ايٽمن جي مدارن سان ملي اليڪٽران ونڊين ٿا، جنهن سان وڏن ماليڪيولي مدارن جي اهڙي بناوت ٺهي ٿي، جيڪا سڀني ايٽمن تي پکڙيل هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidemetal&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |title=Metallic Bonding |last=Clark |first=Jim |date=2019 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421105423/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هي منفي بار وارو ”سمنڊ“ سڀني آئنن کي ڇڪي ٿو ۽ انهن کي پاڻ ۾ ٻڌي رکي ٿو. ان کي [[ڌاتوي بند]] چيو وڃي ٿو. اهڙا بند ٺاهيندڙ عنصر اڪثر [[ڌاتو|ڌاتون]] سڏجن ٿا؛ جيڪي اهڙا بند نٿا ٺاهين، انهن کي اڪثر [[غيرڌاتو (ڪيميا)|غيرڌاتو]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڪي عنصر مختلف بناوتن وارا هڪ کان وڌيڪ سادا مادا ٺاهي سگهن ٿا؛ انهن کي [[الاٽروپ|الاٽروپ]] چيو وڃي ٿو. مثال طور، [[هيرو]] ۽ [[گرافائيٽ]] ڪاربان جا ٻه الاٽروپ آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot; /&gt;{{efn|پکيڙ قوتن ۽ ڌاتوي بند جي وچ ۾ حد تدريجي آهي، جيئن آيوني ۽ هم ظرفيتي بند جي وچ ۾ حد آهي. پارو جي ننڍن ڪلسٽرن ۾ ڌاتن جون خاصيتون ظاهر نٿيون ٿين، پر وڏن ڪلسٽرن ۾ ظاهر ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pastor |first1=G. M. |last2=Stampfli |first2=P. |last3=Bennemann |first3=K. |date=1988 |title=On the transition from Van der Waals- to metallic bonding in Hg-clusters as a function of cluster size |url= |journal=Physica Scripta |volume=38 |issue=4 |pages=623–626 |doi=10.1088/0031-8949/38/4/022 |bibcode=1988PhyS...38..623P |s2cid=250842014 }}&lt;/ref&gt;}}

ڪنهن عنصر جو ڌاتوپڻو ان جي اليڪٽرانڪ خاصيتن مان اڳڪٿي ڪري سگهجي ٿو. ڌاتوي يا هم ظرفيتي بند ٺهڻ وقت ايٽمي مدار هڪ ٻئي مٿان اچن ٿا؛ ان سان هڪجهڙي گنجائش وارا بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ [[ماليڪيولي مدار]] ٺهن ٿا. بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائي وڌيڪ هوندي آهي. خالص بندي تڏهن پيدا ٿئي ٿي، جڏهن بند ٺاهيندڙ مدارن ۾ اليڪٽرانن جو انگ، بند ٽوڙيندڙ مدارن جي اليڪٽرانن کان وڌيڪ هجي. تنهنڪري ڌاتوي بند تڏهن ٺهي سگهي ٿو، جڏهن هر ايٽم طرفان غيرمقامي ڪيل اليڪٽرانن جو انگ، مدارن جي ان انگ جي ٻيڻي کان گهٽ هجي، جيڪي هڪ ٻئي مٿان اچڻ ۾ حصو وٺن ٿا. گروپ 1 کان 13 تائين جي عنصرن ۾ اها ئي صورتحال آهي. انهن وٽ ايترا ظرفيتي اليڪٽران به ناهن جو وڏيون هم ظرفيتي بناوتون ٺاهي سگهن، جن ۾ سڀ ايٽم هڪجهڙيون جايون وٺن؛ تنهنڪري انهن مان لڳ ڀڳ سڀ ڌاتوي ٿي وڃن ٿا. استثنا هائيڊروجن ۽ بورون آهن، جن جي آيونائيزيشن توانائي تمام گهڻي آهي. هائيڊروجن هم ظرفيتي H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ماليڪيول ٺاهي ٿو، جڏهن ته بورون ايڪوساهه-رخن واري B&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; ڪلسٽرن تي ٻڌل وڏي هم ظرفيتي بناوت ٺاهي ٿو. ڌاتوءَ ۾ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي سان ملي سگهن ٿيون، جنهن سان هڪڙو بينڊ ٺهي ٿو، جنهن مان اليڪٽران آزاد نموني گذري سگهن ٿا؛ اهڙيءَ طرح بجليءَ جي چالڪت پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref name=Siekierski&gt;Siekierski and Burgess, pp. 60–66&lt;/ref&gt;

[[File:Solid state electronic band structure.svg|thumb|upright=1.6|هيرن جو بلور ٺاهڻ لاءِ ڪاربان ايٽمن کي ويجهو آڻڻ جو خاڪو، جنهن ۾ اليڪٽرانڪ بينڊ بناوت ۽ بينڊ خال جو ٺهڻ ڏيکاريل آهي. ساڄي پاسي وارو خاڪو ايٽمن جي وچ واري وٿيءَ موجب توانائيءَ جون سطحون ڏيکاري ٿو. جڏهن ايٽم هڪ ٻئي کان پري آهن (خاڪي جو ساڄو پاسو)، تڏهن سڀني ايٽمن جا p ۽ s ظرفيتي مدار الڳ الڳ ۽ هڪجهڙي توانائيءَ وارا آهن. پر جڏهن ايٽم ويجهو اچن ٿا (خاڪي جو کاٻو پاسو)، تڏهن انهن جا اليڪٽرانڪ مدار جاءِ ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ لڳن ٿا. مدار ملاوٽ ڪري ''N'' ماليڪيولي مدار ٺاهين ٿا، جن مان هر هڪ جي توانائي مختلف آهي؛ ''N'' بلور ۾ ايٽمن جو انگ آهي. ''N'' ايترو وڏو آهي جو پاڙيسري مدارن جي توانائين جو فرق تمام گهٽ آهي، تنهنڪري انهن کي مسلسل توانائيءَ وارو بينڊ سمجهي سگهجي ٿو. حقيقي هيري بلوري خاني جي ماپ (''a'' سان ظاهر ڪيل) تي ٻه بينڊ ٺهن ٿا، جن کي ظرفيتي ۽ چالڪتي بينڊ چيو وڃي ٿو؛ انهن جي وچ ۾ 5.5&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|اليڪٽران وولٽ]] جو بينڊ خال آهي. (هتي رڳو ظرفيتي 2s ۽ 2p اليڪٽران ڏيکاريا ويا آهن؛ 1s مدار هڪ ٻئي مٿان خاص نٿا اچن، تنهنڪري انهن مان ٺهندڙ بينڊ تمام گهڻو سنها آهن.)]]
گروپ 14 ۾ ڌاتوي ۽ هم ظرفيتي، ٻئي قسم جا بند ٺهي سگهن ٿا. هيري جي بلور ۾ ڪاربان ايٽمن جي وچ ۾ هم ظرفيتي بند مضبوط آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪاربان جو ايٽمي نيم قطر ننڍو آهي ۽ تنهنڪري نيوڪليس اليڪٽرانن کي وڌيڪ مضبوطيءَ سان جهلي ٿو. نتيجي ۾ ٺهندڙ بند ٺاهيندڙ مدار، بند ٽوڙيندڙ مدارن کان گهڻو گهٽ توانائيءَ وارا ٿين ٿا، ۽ انهن جي توانائيءَ ۾ ڪو لاڳاپو يا هم حد نٿو ٿئي؛ تنهنڪري برقي چالڪت ممڪن ناهي: ڪاربان غيرڌاتو آهي. پر وڏن ايٽمن ۾ هم ظرفيتي بند ڪمزور ٿين ٿا ۽ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائيءَ جو فرق گهٽجي ٿو. تنهنڪري سلڪان ۽ جرمنيم جا [[بينڊ خال]] ننڍا آهن ۽ اهي عام حالتن ۾ [[نيم موصل]] آهن: گرميءَ سان توانائي حاصل ڪندڙ اليڪٽران خال پار ڪري سگهن ٿا. (بورون پڻ عام حالتن ۾ نيم موصل آهي.) ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو، تنهنڪري ٽين ۽ سيسو ڌاتو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt; گرمي پد وڌڻ سان سڀ غيرڌاتون ڪنهن نه ڪنهن حد تائين نيم موصل جون خاصيتون ڏيکارين ٿيون؛ اها حد بينڊ خال جي ماپ تي دارومدار رکي ٿي. اهڙيءَ طرح ڌاتو ۽ غيرڌاتو انهن جي برقي چالڪت تي گرمي پد جي اثر سان سڃاڻي سگهجن ٿا: ڌاتوءَ جي چالڪت گرمي پد وڌڻ سان گهٽجي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ گرميءَ جي حرڪت اليڪٽرانن جي آزاد وهڪري کي وڌيڪ ڏکيو بڻائي ٿي)، جڏهن ته غيرڌاتوءَ جي چالڪت وڌي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ اليڪٽران خال پار ڪرڻ لاءِ توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا).&lt;ref name=steudel/&gt;

گروپ 15 کان 17 تائين جي عنصرن وٽ ايترا گهڻا اليڪٽران آهن جو اهي ٽنهي پاسن ۾ ڦهليل وڏا هم ظرفيتي ماليڪيول نٿا ٺاهي سگهن. هلڪن عنصرن ۾ ننڍن ٻن ايٽمن وارن ماليڪيولن جا بند ايترا مضبوط هوندا آهن جو گاڙهي حالت ٺهڻ موافق نٿي ٿئي. تنهنڪري نائٽروجن (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، اڇو فاسفورس ۽ پيلو آرسينڪ (P&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; ۽ As&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)، سلفر ۽ ڳاڙهو سيلينيم (S&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; ۽ Se&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;)، ۽ مستحڪم هلوجن (F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ I&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) آسانيءَ سان ٿورن ايٽمن وارا هم ظرفيتي ماليڪيول ٺاهين ٿا. ڳرا عنصر ڊگهيون زنجيرون (مثال طور ڳاڙهو فاسفورس، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم) يا تهه دار بناوتون (مثال طور گرافائيٽ جي صورت ۾ ڪاربان، ڪارو فاسفورس، ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ) ٺاهڻ جو لاڙو رکن ٿا، جيڪي ٽن بدران هڪ يا ٻن رخن ۾ پکڙيل هونديون آهن. فاسفورس، آرسينڪ ۽ سيلينيم جا الاٽروپ ٻنهي قسمن جي بناوتن ۾ ملي سگهن ٿا، پر ٽنهي عنصرن ۾ ڊگهي زنجيرن وارا الاٽروپ وڌيڪ مستحڪم آهن. اهي بناوتون بند ٺاهڻ لاءِ پنهنجا سڀ مدار استعمال نٿيون ڪن، تنهنڪري انهن ۾ өсөн وڌندڙ توانائيءَ جي ترتيب سان بند ٺاهيندڙ، بند ۾ حصو نه وٺندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ بينڊ موجود ٿين ٿا. گروپ 14 وانگر، ڳرن عنصرن ۾ بينڊ خال ننڍا ٿين ٿا ۽ زنجيرن يا تهن جي وچ ۾ اليڪٽرانن جي آزاد حرڪت ممڪن ٿئي ٿي. مثال طور، ڪارو فاسفورس، ڪارو آرسينڪ، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم ۽ آيوڊين نيم موصل آهن؛ ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ [[نيم ڌاتو]] آهن (اهي لڳ ڀڳ ڌاتو جهڙي چالڪت ڏيکارين ٿا، جنهن ۾ بينڊن جو هم حد تمام ننڍو هوندو آهي)؛ جڏهن ته پولونيم ۽ امڪان آهي ته ايسٽاٽين حقيقي ڌاتو آهن.&lt;ref name=Siekierski/&gt; آخر ۾، فطري طور ملندڙ گروپ 18 جا عنصر سڀ الڳ الڳ ايٽمن جي صورت ۾ رهن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt;{{efn|هي سموري وضاحت معياري دٻاءَ جي حالتن لاءِ آهي. ڪافي وڌيڪ دٻاءَ هيٺ ڪنهن به ٺوس مادي جا بينڊ خال صفر ٿي وڃن ٿا ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو. مثال طور، لڳ ڀڳ 170&amp;nbsp;[[بار (ماپ جو ايڪو)|ڪلوبار]] دٻاءَ تي آيوڊين ڌاتو بڻجي وڃي ٿو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; ۽ [[ڌاتوي هائيڊروجن]] لڳ ڀڳ چاليهه لک فضا جي دٻاءَ تي ٺهڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMinis |first1=J. |last2=Clay |first2=R.C. |last3=Lee |first3=D. |last4=Morales |first4=M.A. |year=2015 |title=Molecular to Atomic Phase Transition in Hydrogen under High Pressure |journal=[[طبعياتي جائزي جا خط|Phys. Rev. Lett.]] |volume=114 |issue=10 |article-number=105305 |doi=10.1103/PhysRevLett.114.105305 |pmid=25815944 |bibcode=2015PhRvL.114j5305M|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; سڀني غيرڌاتن لاءِ قدر ڏسڻ خاطر [[ڌاتوپڻي جو دٻاءُ]] ڏسو.}}

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ ۾ ورهائيندڙ ليڪ لڳ ڀڳ مٿئين کاٻي ڪنڊ کان هيٺئين ساڄي ڪنڊ ڏانهن ترڇي آهي، ۽ انتقالي سلسلو هن ليڪ جي کاٻي پاسي اچي ٿو (ڇاڪاڻ⁠تہ انهن وٽ مدار هڪ ٻئي مٿان اچڻ لاءِ گهڻا موجود آهن). اها ڳالهه توقع موجب آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڌاتوپڻو عام طور برقي مثبت هجڻ ۽ اليڪٽران وڃائڻ جي لاڙي سان لاڳاپيل آهي، جيڪي کاٻي پاسي ۽ هيٺ ويندي وڌن ٿا. تنهنڪري ڌاتن جو انگ غيرڌاتن کان گهڻو وڌيڪ آهي. سرحد جي ويجهو عنصرن جي درجي بندي ڏکي هوندي آهي: انهن جون خاصيتون ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ واريون هونديون آهن، ۽ انهن ۾ ٻنهي قسمن جون ڪي خاصيتون به ٿي سگهن ٿيون. انهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا [[ميٽيلائڊ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هتي ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح کي ان جي سخت طبعياتي معنيٰ، جيڪا بينڊ بناوت سان لاڳاپيل آهي، سان نه ملائڻ گهرجي: طبعياتي لحاظ کان بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hawkes |first1=Stephen J. |date=2001 |title=Semimetallicity? |journal=Journal of Chemical Education |volume=78 |issue=12 |page=1686 |doi=10.1021/ed078p1686|bibcode=2001JChEd..78.1686H }}&lt;/ref&gt;

هيٺيون جدول معياري حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ مستحڪم الاٽروپن کي ڏسي ٿو. پيلي رنگ وارا عنصر سادا مادا ٺاهين ٿا، جن جي بناوت ڌاتوي بند سان چڱيءَ طرح بيان ٿئي ٿي. هلڪي نيري رنگ وارا عنصر وڏيون ڄاري دار هم ظرفيتي بناوتون ٺاهين ٿا، جڏهن ته گهري نيري رنگ وارا عنصر ننڍا هم ظرفيتي بندن وارا ماليڪيول ٺاهين ٿا، جيڪي ڪمزور [[وان ڊير والز قوت|وان ڊير والز قوتن]] سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا. نوبل گيسن کي واڱڻائي رنگ ڏنو ويو آهي: انهن جا ماليڪيول اڪيلا ايٽم آهن ۽ انهن ۾ هم ظرفيتي بند نٿو ٺهي. ڀوري رنگ سان ڏيکاريل خانا انهن عنصرن جا آهن، جيڪي ايتري مقدار ۾ تيار نه ڪيا ويا آهن جو انهن جي سڀ کان مستحڪم الاٽروپن جي بناوت اهڙي نموني سڃاڻي سگهجي. نظرياتي ويچار ۽ موجوده تجرباتي شاهدي ظاهر ڪن ٿا ته جيڪڏهن اهي عنصر گاڙهيون حالتون ٺاهي سگهن ته انهن سڀني ۾ ڌاتوپڻو پيدا ٿيندو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; سواءِ شايد اوگنيسن جي.&lt;ref name=&quot;semiconductor&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=Jan-Michael |last2=Smits |first2=Odile Rosette |first3=Paul |last3=Jerabek |first4=Peter |last4=Schwerdtfeger |date=25 July 2019 |title=Oganesson is a Semiconductor: On the Relativistic Band-Gap Narrowing in the Heaviest Noble-Gas Solids |journal=Angewandte Chemie |volume=58 |issue=40 |pages=14260–14264|doi=10.1002/anie.201908327|pmid=31343819|pmc=6790653}}&lt;/ref&gt;{{efn|عنصرن جي ٺهندڙ بناوتن جا بيان سڄي Greenwood ۽ Earnshaw ۾ موجود آهن. ٻه سرحدي حالتون آهن. آرسينڪ جي سڀ کان مستحڪم صورت بجلي ڌاتوءَ وانگر هلائي ٿي، پر ان ۾ بندي ويجهن پاڙيسري ايٽمن تائين ان مشابه اينٽيموني ۽ بسمٿ جي بناوتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محدود آهي؛&lt;ref&gt;{{cite book |last=Smith |first=J. D. |date=1973 |title=The Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth |publisher=Pergamon Press |page=556 |isbn=}}&lt;/ref&gt; ۽ عام ڌاتن جي ابتڙ، ان ۾ مائع حالت جو ڊگهو دؤر نٿو هجي، بلڪه اهو سڌو ٻاڦ بڻجي ٿو. تنهنڪري ان جي بناوت کي ڄاري دار هم ظرفيتي سمجهڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rayner-Canham |first1=Geoff |last2=Overton |first2=Tina |date=2008 |title=Descriptive Inorganic Chemistry |edition=5th |url= |location=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |page=194 |isbn=978-1-4292-2434-5}}&lt;/ref&gt; [[گرافائيٽ]] جي صورت ۾ ڪاربان پنهنجي تهن جي متوازي ڌاتوي چالڪت ڏيکاري ٿو، پر انهن تهن جي عمودي رخ ۾ نيم موصل آهي. ڪجهه حسابن موجب ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم غيرڌاتوي ٿي سگهن ٿا،&lt;ref name=CRNL/&gt;&lt;ref name=Florez/&gt; پر انهن تي ٿيل تازن تجربن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=superheavy/&gt;&lt;ref name=Ingo/&gt;&lt;ref name=Yakushev/&gt; معياري حالتن ۾ ايسٽاٽين جي ڌاتو بڻجڻ جو حساب ڏنو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Hermann&quot;&gt;{{cite journal
|doi=10.1103/PhysRevLett.111.116404|title=Condensed Astatine: Monatomic and Metallic|year=2013|last1=Hermann|first1=A.|last2=Hoffmann|first2=R.|last3=Ashcroft|first3=N. W.|journal=Physical Review Letters|volume=111|issue=11|pages=116404-1–116404-5|bibcode=2013PhRvL.111k6404H|pmid=24074111}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٽينيسين به اهڙيءَ طرح ڌاتو ٿئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ball |first=Philip |date=13 September 2013 |title=Metallic properties predicted for astatine |url=https://www.chemistryworld.com/news/metallic-properties-predicted-for-astatine/6582.article |work=Chemistry World |location= |access-date=7 April 2023}}&lt;/ref&gt;}}

{{Periodic table (simple substance bonding)}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|لوهه، هڪ ڌاتو
Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|سلفر، هڪ غيرڌاتو
Arsen 1a.jpg|آرسينڪ، اهڙو عنصر جنهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا ميٽيلائڊ چيو وڃي ٿو
&lt;/gallery&gt;

عام طور ڌاتون چمڪدار ۽ ڳاٽيون هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڌاتوي بند جي مضبوطيءَ سبب انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا عام طور وڌيڪ هوندا آهن؛ ۽ گهڻو ڪري اهي چادر ٿيڻ جوڳيون ۽ تار ٿيڻ جوڳيون هونديون آهن (يعني آسانيءَ سان ڇڪجي ۽ شڪل وٺي سگهن ٿيون)، ڇاڪاڻ⁠تہ ايٽم ڌاتوي بند ٽوڙڻ کان سواءِ هڪ ٻئي جي ڀيٽ ۾ حرڪت ڪري سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |title=Metallic Structures |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424070514/https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهي بجلي هلائين ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا اليڪٽران ٽنهي رخن ۾ آزاد نموني حرڪت ڪري سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح اهي گرمي به هلائين ٿيون: اضافي [[حرڪي توانائي]] اليڪٽران کڻي وڃن ٿا ۽ اهي وڌيڪ تيزيءَ سان حرڪت ڪن ٿا. اهي خاصيتون مائع حالت ۾ به برقرار رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ پگھلڻ تي بلوري بناوت ختم ٿي وڃي ٿي، پر ايٽم هڪ ٻئي کي ڇهندا رهن ٿا ۽ ڌاتوي بند برقرار رهي ٿو، جيتوڻيڪ اهو ڪمزور ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot; /&gt; ڌاتون غيرڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; انهن عام قاعدن جا ڪي استثنا آهن: مثال طور، بيرليم، ڪروميم،&lt;ref name=raynercanham/&gt; مينگنيز،&lt;ref name=&quot;Holl&quot;&gt;{{cite book|publisher=Walter de Gruyter|date=1985|edition=91–100 |pages=1110–1117|isbn=978-3-11-007511-3|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|first=Arnold F.|last=Holleman|author2=Wiberg, Egon|author3=Wiberg, Nils|language=de|chapter=Mangan}}&lt;/ref&gt; اينٽيموني،&lt;ref name=&quot;wiberg_holleman&quot;&gt;{{cite book|title=Inorganic chemistry|author=Wiberg, Egon|author2=Wiberg, Nils|author3=Holleman, Arnold Frederick|name-list-style=amp|publisher=Academic Press|date=2001|isbn=978-0-12-352651-9|page=758}}&lt;/ref&gt; بسمٿ&lt;ref name=&quot;CRC&quot;&gt;{{cite book| first = C. R.| last = Hammond| pages = [https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4 4–1&lt;!-- not a range --&gt;]| title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics| edition = 81st| location = Boca Raton (FL, US)| publisher = CRC press| isbn = 978-0-8493-0485-9| date = 2004| url-access = registration| url = https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4}}&lt;/ref&gt; ۽ يورينيم ڀُرڀُرا آهن (هي مڪمل فهرست ناهي)؛&lt;ref name=raynercanham/&gt; ڪروميم انتهائي سخت آهي؛&lt;ref name=r1&gt;{{cite book|editor=G.V. Samsonov|chapter=Mechanical Properties of the Elements|doi=10.1007/978-1-4684-6066-7_7|isbn=978-1-4684-6066-7|url=https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|publisher=IFI-Plenum|place=New York, USA|year=1968|pages=387–446|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123344/https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|archive-date=2 April 2015 |title=Handbook of the Physicochemical Properties of the Elements }}&lt;/ref&gt; گيليم، روبڊيم، سيزيم ۽ پارو ڪمري جي گرمي پد تي يا ان جي ويجهو مائع آهن؛{{efn|ڏسو [[عنصرن جا اَٻرڻ جا نقطا (انگن واري فهرست)]]. غالباً فرانسيئم به ائين آهي، پر ان جي انتهائي عدم استحڪام سبب ان ڳالهه جي تجرباتي تصديق نه ٿي آهي. ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم جا مائع هجڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي،&lt;ref name=&quot;CRNL&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=J.-M. |last2=Smits |first2=O. R. |last3=Kresse |first3=G. |last4=Schwerdtfeger |first4=P. |title=Copernicium is a Relativistic Noble Liquid |journal=Angewandte Chemie International Edition |date=2019 |volume=58|issue=50|pages=17964–17968|doi=10.1002/anie.201906966 |pmid=31596013 |pmc=6916354 |bibcode=2019ACIE...5817964M |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Florez&gt;{{cite journal |last1=Florez |first1=Edison |last2=Smits |first2=Odile R. |last3=Mewes |first3=Jan-Michael |last4=Jerabek |first4=Paul |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2022 |title=From the gas phase to the solid state: The chemical bonding in the superheavy element flerovium |journal=The Journal of Chemical Physics |volume=157 |issue=6 |page=064304 |doi=10.1063/5.0097642|pmid=35963734 |bibcode=2022JChPh.157f4304F |s2cid=250539378 }}&lt;/ref&gt; اهي پارو وانگر هوندا، ۽ تجرباتي شاهدي ظاهر ڪري ٿي ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=&quot;superheavy&quot;&gt;
{{Cite web
|last1=Gäggeler
|first1=H. W.
|year=2007
|title=Gas Phase Chemistry of Superheavy Elements
|url=https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA&amp;M/TexasA&amp;M.pdf
|pages=26–28
|publisher=[[پال شيرر ادارو]]
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220090755/https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA%26M/TexasA%26M.pdf
|archive-date=20 February 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ingo&gt;{{cite news |last=Ingo |first=Peter |date=15 September 2022 |title=Study shows flerovium is the most volatile metal in the periodic table |url=https://phys.org/news/2022-09-flerovium-volatile-metal-periodic-table.html |work=phys.org&lt;!--but provided by GSI Helmholtz--&gt; |location= |access-date=22 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Yakushev&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Lens |first2=L. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=J. |last4=Khuyagbaatar |first5=E. |last5=Jäger |first6=J. |last6=Krier |first7=J. |last7=Runke |first8=H. M. |last8=Albers |first9=M. |last9=Asai |first10=M. |last10=Block |first11=J. |last11=Despotopulos |first12=A. |last12=Di Nitto |first13=K. |last13=Eberhardt |first14=U. |last14=Forsberg |first15=P. |last15=Golubev |first16=M. |last16=Götz |first17=S. |last17=Götz |first18=H. |last18=Haba |first19=L. |last19=Harkness-Brennan |first20=R.-D. |last20=Herzberg |first21=F. P. |last21=Heßberger |first22=D. |last22=Hinde |first23=A. |last23=Hübner |first24=D. |last24=Judson |first25=B. |last25=Kindler |first26=Y. |last26=Komori |first27=J. |last27=Konki |first28=J. V. |last28=Kratz |first29=N. |last29=Kurz |first30=M. |last30=Laatiaoui |first31=S. |last31=Lahiri |first32=B. |last32=Lommel |first33=M. |last33=Maiti |first34=A. K. |last34=Mistry |first35=Ch. |last35=Mokry |first36=K. J. |last36=Moody |first37=Y. |last37=Nagame |first38=J. P. |last38=Omtvedt |first39=P. |last39=Papadakis |first40=V. |last40=Pershina |first41=D. |last41=Rudolph |first42=L. G. |last42=Samiento |first43=T. K. |last43=Sato |first44=M. |last44=Schädel |first45=P. |last45=Scharrer |first46=B. |last46=Schausten |first47=D. A. |last47=Shaughnessy |first48=J. |last48=Steiner |first49=P. |last49=Thörle-Pospiesch |first50=A. |last50=Toyoshima |first51=N. |last51=Trautmann |first52=K. |last52=Tsukada |first53=J. |last53=Uusitalo |first54=K.-O. |last54=Voss |first55=A. |last55=Ward |first56=M. |last56=Wegrzecki |first57=N. |last57=Wiehl |first58=E. |last58=Williams |first59=V. |last59=Yakusheva |display-authors=3 |date=25 August 2022 |title=On the adsorption and reactivity of element 114, flerovium |journal=Frontiers in Chemistry |volume=10 |article-number=976635 |doi=10.3389/fchem.2022.976635 |pmid=36092655 |pmc=9453156 |bibcode=2022FrCh...10.6635Y |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}} ۽ سون جهڙيون [[نجات ڌاتو|نجات ڌاتون]] ڪيميائي طور تمام غيرسرگرم آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1038/376238a0 |title=Why gold is the noblest of all the metals |date=1995 |last1=Hammer |first1=B. |last2=Norskov |first2=J. K. |journal=Nature |volume=376 |issue=6537 |pages=238–240 |bibcode=1995Natur.376..238H|s2cid=4334587 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevB.6.4370 |title=Optical Constants of the Noble Metals |date=1972 |last1=Johnson |first1=P. B. |last2=Christy |first2=R. W. |journal=Physical Review B |volume=6 |issue=12 |pages=4370–4379 |bibcode=1972PhRvB...6.4370J}}&lt;/ref&gt;

غيرڌاتون مختلف خاصيتون ڏيکارين ٿيون. وڏا هم ظرفيتي بلور ٺاهيندڙ عنصرن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا وڌيڪ هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا مضبوط هم ظرفيتي بند ٽوڙڻ لاءِ گهڻي توانائي گهرجي. جيڪي الڳ ماليڪيول ٺاهين ٿا، سي گهڻو ڪري پکيڙ قوتن سبب پاڻ ۾ ٻڌل هوندا آهن؛ اهي قوتون وڌيڪ آسانيءَ سان ٽوڙجن ٿيون، تنهنڪري انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا گهٽ هوندا آهن،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |title=Atomic and Physical Properties of the Period 3 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2018 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422142013/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ انهن مان گهڻا ڪمري جي گرمي پد تي مائع يا گئس هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; غيرڌاتون اڪثر بيچمڪ هونديون آهن. اهي ڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون، سواءِ نوبل گيسن جي، جيڪي گهڻن مادن سان غيرسرگرم آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ٺوس حالت ۾ اهي ڀُرڀُريون هونديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا ايٽم مضبوطيءَ سان پنهنجي جاءِ تي ٻڌل هوندا آهن. اهي گهٽ ڳاٽيون هونديون آهن ۽ بجلي خراب هلائينديون آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ آزاد حرڪت ڪندڙ اليڪٽران ناهن.&lt;ref name=&quot;group4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |title=The Trend From Non-Metal to Metal In the Group 4 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2015 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427234147/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سرحد جي ويجهو بينڊ خال ننڍا آهن، تنهنڪري ان علائقي جا ڪيترائي عنصر نيم موصل آهن، جهڙوڪ سلڪان، جرمنيم،&lt;ref name=&quot;group4&quot; /&gt; ۽ ٽيلوريئم.&lt;ref name=Siekierski/&gt; سيلينيم جي هڪ ڀوري الاٽروپي نيم موصل آهي ۽ هڪ ڳاڙهي الاٽروپي عازل؛ آرسينڪ جي هڪ ڌاتوي ڀوري الاٽروپي، هڪ نيم موصل ڪاري الاٽروپي ۽ هڪ عازل پيلي الاٽروپي آهي (جيتوڻيڪ آخري الاٽروپي عام حالتن ۾ غيرمستحڪم آهي).&lt;ref name=steudel/&gt; هتي به استثنا آهن؛ مثال طور، هيري جي گرمي چالڪت سڀني ڄاتل مادن کان وڌيڪ آهي، ڪنهن به ڌاتوءَ کان به وڌيڪ.&lt;ref name=PNU&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevLett.70.3764 |title=Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond |year=1993 |last1=Wei |first1=Lanhua |last2=Kuo |first2=P. K. |last3=Thomas |first3=R. L. |last4=Anthony |first4=T. R. |last5=Banholzer |first5=W. F. |journal=Physical Review Letters |volume=70 |issue=24 |pages=3764–3767 |pmid=10053956 |bibcode=1993PhRvL..70.3764W}}&lt;/ref&gt;

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي سرحد تي موجود عنصرن جي هڪ جماعت کي عام طور ميٽيلائڊ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان علائقي جا عنصر طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتن ۾ وچٿرا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهن هوندي به، ادب ۾ ان ڳالهه تي اتفاق ناهي ته ڪهڙن عنصرن کي صحيح طور هن جماعت ۾ رکڻ گهرجي. جڏهن اهڙي درجي بندي ڪئي وڃي ٿي ته سلڪان، جرمنيم، آرسينڪ ۽ ٽيلوريئم لڳ ڀڳ هميشه شامل ٿين ٿا، ۽ بورون ۽ اينٽيموني به عام طور شامل ڪيا وڃن ٿا؛ پر گهڻن ذريعن ۾ ٻيا عنصر به شامل ڪيا وڃن ٿا، ۽ اضافي عنصرن جي چونڊ تي اتفاق ناهي؛ ڪجهه ذريعا ته هن فهرست مان ڪي عنصر ڪڍي به ڇڏين ٿا.{{efn|[[ميٽيلائڊن جون فهرستون]] ڏسو. مثال طور، آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي استعمال ڪيل دوراني جدول ۾ پولونيم ميٽيلائڊ آهي،&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; پر رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽريءَ جي جدول ۾ ائين ناهي،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table |title=Periodic Table |date=2021 |website=www.rsc.org |publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=21 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321033913/https://www.rsc.org/periodic-table |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ ''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا]]'' ۾ شامل جدول ميٽيلائڊ يا نيم ڌاتن جو ذڪر ئي نٿي ڪري.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt; هڪ ئي ڪتاب ۾ به درجي بندي بدلجي سگهي ٿي. مثال طور، شيرون ۽ ويسٽن جي ''غيرڌاتي عنصرن جي ڪيميا'' (1966ع) جي صفحي 7 واري دوراني جدول ۾ اينٽيموني کي غيرڌاتو ڏيکاريو ويو آهي، پر صفحي 115 تي ان کي ڌاتو سڏيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sherwin |first1=E. |last2=Weston |first2=G. J. |editor=Spice, J. E. |date=1966 |title=Chemistry of the Non-Metallic Elements |publisher=Pergamon Press |isbn=978-1-4831-3905-0}}&lt;/ref&gt;|name=metalloids}} مثال طور، ٻين سڀني عنصرن جي ابتڙ، جن کي عام طور ميٽيلائڊ يا غيرڌاتو سمجهيو وڃي ٿو، اينٽيموني جي واحد مستحڪم صورت ۾ ڌاتوي چالڪت آهي. ان کان سواءِ، طبعياتي ۽ ڪيميائي روَيي ۾ اهو بسمٿ ۽، وڌيڪ عام طور، ٻين p-بلاڪ ڌاتن سان مشابهت رکي ٿو. ان بنياد تي ڪجهه ليکڪن دليل ڏنو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ بدران ڌاتو قرار ڏيڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref name=raynercanham/&gt;&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;/&gt;&lt;ref name=steudel&gt;{{cite book |last1=Steudel |first1=Ralf |first2=David |last2=Scheschkewitz |date=2020 |title=Chemistry of the Non-Metals |url= |location= |publisher=Walter de Gruyter |pages=154–155, 425, 436 |isbn=978-3-11-057805-8 |quote=In Group 15 of the Periodic Table, as in both neighboring groups, the metallic character increases when going down. More specifically, there is a transition from a purely non-metallic element (N) via elements with nonmetallic and metallic modifications to purely metallic elements (Sb, Bi). This chapter addresses the two elements besides nitrogen, which are clearly nonmetallic under standard conditions: phosphorus and arsenic. The chemistry of arsenic, however, is only briefly described as many of the arsenic compounds resemble the corresponding phosphorus species.}}&lt;/ref&gt; ٻئي پاسي، سيلينيم پنهنجي سڀ کان مستحڪم صورت ۾ ڪجهه نيم موصل خاصيتون رکي ٿو (جيتوڻيڪ ان جا عازل الاٽروپ به آهن)، تنهنڪري دليل ڏنو ويو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ سمجهڻ گهرجي؛&lt;ref name=hawkes/&gt; پر اها ڳالهه فاسفورس لاءِ به درست آهي،&lt;ref name=steudel/&gt; جنهن کي ميٽيلائڊن ۾ شامل ڪرڻ گهڻو گهٽ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.{{efn|name=metalloids}}

==عنصرن جي درجي بندي==
[[File:Simple Periodic Table Chart-en.svg|upright=1.5|thumb|right|دوراني جدول، جنهن ۾ هڪجهڙيون خاصيتون رکندڙ عنصرن جا ڪجهه عام گروهه رنگن سان ڏيکاريل آهن. ذريعن موجب انهن گروهن ۽ انهن جي حدن ۾ ڪجهه فرق آهي.&lt;ref name=&quot;ACS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |title=Periodic Table of Chemical Elements |date=2021 |website=www.acs.org |publisher=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203123434/https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم به انتقالي ڌاتون آهن.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;{{col-begin}}{{col-break}}{{Legend inline|ff9d9d}} [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffdead}} [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffbfff}} [[لينٿينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ff99cc}} [[ايڪٽينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffc0c0}} [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]]{{col-break}}{{Legend inline|cccccc}} [[ٻيون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|cccc99}} [[ميٽيلائڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|a0ffa0}} [[ٻيا غيرڌاتو|ٻيا غيرڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffff99}} [[هلوجن]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|c0ffff}} [[نوبل گئس|نوبل گيسون]]{{col-end}}]]
هڪجهڙو رويو ڏيکاريندڙ عنصرن جي گروهن کي بيان ڪرڻ لاءِ ادب ۾ ڪيترائي اصطلاح استعمال ٿيا آهن. گروپ نالا ”الڪلي ڌاتو“، ”الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو“، ”ٽريئل“، ”ٽيٽريل“، ”پنڪٽوجن“، ”چالڪوجن“، ”هلوجن“ ۽ ”نوبل گئس“ کي آءِ يو پي اي سي مڃي ٿي؛ ٻين گروپن لاءِ انهن جا نمبر يا پهرئين عنصر جو نالو استعمال ڪري سگهجي ٿو (مثال طور، گروپ 6 کي ڪروميم گروپ چيو وڃي ٿو).&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fernelius |first1=W. C. |last2=Loening |first2=Kurt |last3=Adams |first3=Roy M. |date=1971 |title=Names of groups and elements |url= |journal=Journal of Chemical Education |volume=48 |issue=11 |pages=730–731 |doi=10.1021/ed048p730 |bibcode=1971JChEd..48..730F }}&lt;/ref&gt; ڪي ليکڪ p-بلاڪ جي گروپ 13 کان 16 تائين وارن عنصرن کي ڌاتوپڻي جي بنياد تي ورهائين ٿا،&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; جيتوڻيڪ آءِ يو پي اي سي وٽ ان جي ڪا وصف موجود ناهي ۽ نه ئي ان ڳالهه تي صحيح اتفاق آهي ته ڪهڙن عنصرن کي ڌاتو، غيرڌاتو يا نيم ڌاتو (جن کي ڪڏهن ميٽيلائڊ به چيو وڃي ٿو) سمجهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ان ڳالهه تي به اتفاق ناهي ته انتقالي ڌاتن کان پوءِ ايندڙ ڌاتن کي ڪهڙو نالو ڏجي؛ ”انتقالي دور کان پوءِ واري ڌاتو“ ۽ ”گهٽ درجي واري ڌاتو“ انهن ممڪن نالن مان آهن، جيڪي استعمال ٿيا آهن. ڪي اعليٰ درجي جا ڪتاب ڪڏهن ڪڏهن گروپ 12 جي عنصرن کي انتقالي ڌاتن مان خارج ڪن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جون ڪيميائي خاصيتون ڪافي مختلف ٿي سگهن ٿيون؛ پر اهو عام طور مڃيل طريقو ناهي،&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Jensen |first1=William B. |year=2003 |title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table |journal=Journal of Chemical Education |volume=80 |issue=8 |pages=952–961 |doi=10.1021/ed080p952 |bibcode=2003JChEd..80..952J |url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |access-date=6 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611152417/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |archive-date=11 June 2010 }}&lt;/ref&gt; ۽ آءِ يو پي اي سي هن کي پنهنجي ''ڪيميائي ناليڪاريءَ جي اصولن'' ۾ في الحال قابل قبول عمل طور بيان نٿي ڪري.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. J. |date=2011 |title=Principles of Chemical Nomenclature |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/12/Principles_Leigh2011-compressed.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page=9 |isbn=978-1-84973-007-5}}&lt;/ref&gt;

”لينٿينائيڊ“ مان مراد La–Lu جا عنصر آهن، جيڪي سڀ هڪ ٻئي سان تمام گهڻو مشابه آهن: تاريخي طور هن اصطلاح ۾ رڳو Ce–Lu شامل هئا، پر عام استعمال موجب لينٿينم به شامل ٿي ويو.&lt;ref name=IUPAC/&gt; ”[[نادر زميني عنصر|نادر زميني عنصرن]]“ (يا نادر زميني ڌاتن) ۾ لينٿينائيڊن سان گڏ اسڪينڊيم ۽ اٽريم به شامل ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ”ايڪٽينائيڊ“ مان مراد Ac–Lr جا عنصر آهن (تاريخي طور Th–Lr)،&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; جيتوڻيڪ هن گروهه ۾ خاصيتن جو فرق، لينٿينائيڊن جي اندروني فرق کان گهڻو وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; ابهام کان بچڻ لاءِ آءِ يو پي اي سي ”لينٿينوئيڊ“ ۽ ”ايڪٽينوئيڊ“ نالن جي سفارش ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ”ـائيڊ“ پڇاڙي عام طور منفي آئن ظاهر ڪري ٿي؛ تنهن هوندي به ”لينٿينائيڊ“ ۽ ”ايڪٽينائيڊ“ اڃا عام استعمال ۾ آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي d-بلاڪ جا عنصر مڃڻ جي وڌندڙ قبوليت سان، ڪجهه ليکڪن لينٿينائيڊن جي وصف La–Yb ۽ ايڪٽينائيڊن جي وصف Ac–No طور ڏيڻ شروع ڪئي، جيڪا ايف-بلاڪ سان ٺهڪي اچي ٿي.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.webelements.com/ |title=WebElements |last=Winter |first=Mark |date=1993–2022 |website= |publisher=The University of Sheffield and WebElements Ltd, UK |access-date=5 December 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cowan |first=Robert D. |date=1981 |title=The Theory of Atomic Structure and Spectra |url= |location= |publisher=University of California Press |page=598 |isbn=978-0-520-90615-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Villar |first1=G. E. |date=1966 |title=A suggested modification to the periodic chart |url= |journal=Journal of Inorganic and Nuclear Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=25–29 |doi=10.1016/0022-1902(66)80224-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sacotton&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=S. A. |date=1996 |title=After the actinides, then what? |url= |journal=Chemical Society Reviews |volume=25 |issue=3 |pages=219–227 |doi=10.1039/CS9962500219 }}&lt;/ref&gt; ”ٽرانس-ايڪٽينائيڊ“ يا ”[[فوق ڳرا عنصر|فوق ڳرا عنصر]]“ ايڪٽينائيڊن کان اڳتي وارا ٿوري ڄمار وارا عنصر آهن. انهن جي شروعات لارينسيم يا رٿرفورڊيم کان سمجهي ويندي آهي (ان تي مدار آهي ته ايڪٽينائيڊن جي پڄاڻي ڪٿي مڃجي).&lt;ref name=sacotton/&gt;&lt;ref name=Neve&gt;{{cite journal |last1=Neve |first1=Francesco |date=2022 |title=Chemistry of superheavy transition metals |url= |journal=Journal of Coordination Chemistry |volume=75 |issue=17–18 |pages=2287–2307 |doi=10.1080/00958972.2022.2084394 |s2cid=254097024 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Mingos&gt;{{cite book |last=Mingos |first=Michael |author-link=Michael Mingos |date=1998 |title=Essential Trends in Inorganic Chemistry |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=387 |isbn=978-0-19-850109-1}}&lt;!--هتي &quot;فوق ڳرو&quot; بدران &quot;ٽرانس-ايڪٽينائيڊ&quot; اصطلاح استعمال ٿيل آهي--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005134013/https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-date=5 October 2023 |title=A New Era of Discovery: the 2023 Long Range Plan for Nuclear Science |publisher=U.S. Department of Energy |date=October 2023 |via=OSTI |access-date=20 October 2023 |quote=Superheavy elements (''Z'' &gt; 102) are teetering at the limits of mass and charge.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite arXiv|last=Kragh|first=Helge|date=2017|title=The search for superheavy elements: Historical and philosophical perspectives|eprint=1708.04064|class=physics.hist-ph}}&lt;/ref&gt;

ڪيترين ٻين درجي بندين جا نالا به آهن، جيڪي مختلف علمي شعبن ۾ ضرورت موجب استعمال ٿين ٿا. ستارن جي طبعيات ۾ ”ڌاتو“ مان مراد هر اهو عنصر آهي، جنهن جو ايٽمي عدد 2 کان وڏو هجي، يعني هائيڊروجن ۽ هيليم کان سواءِ ٻيا سڀ عنصر.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |title=Metallicity of stars |last=Theuns |first=Tom |website=icc.dur.ac.uk |publisher=Durham University |access-date=27 March 2021 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927160927/https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح جي طبعيات ۾ معنيٰ، ڪيميا ۾ ان جي معنيٰ کان مختلف آهي: طبعياتي وصفن موجب بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book
|first=Gerald
|last=Burns
|title=Solid State Physics
|date=1985
|publisher=Academic Press, Inc.
|isbn=978-0-12-146070-9
|pages=339–40}}&lt;/ref&gt; ڪي اصطلاح وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، پر انهن جي ڪا تمام رسمي وصف ناهي؛ مثال طور ”[[ڳري ڌاتو|ڳري ڌاتو]]“، جنهن جون ايتريون گهڻيون معنائون ڏنيون ويون آهن جو ان اصطلاح تي ”عملي طور بي معنيٰ“ هجڻ جي تنقيد ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Duffus |first1=John H. |date=2002 |title=&quot;Heavy Metals&quot;–A Meaningless Term? |url=https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=74 |issue=5 |pages=793–807 |doi=10.1351/pac200274050793 |s2cid=46602106 |access-date=27 March 2021 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411012337/https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اصطلاحن جو دائرو مختلف ليکڪن وٽ گهڻو بدلجي ٿو. مثال طور، آءِ يو پي اي سي موجب نوبل گيسن ۾ سڄو گروپ شامل آهي، جنهن ۾ انتهائي تابڪار فوق ڳرو عنصر اوگنيسن به اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Koppenol|first=W.|date=2016|title=How to name new chemical elements|journal=Pure and Applied Chemistry|publisher=DeGruyter|doi=10.1515/pac-2015-0802 |hdl=10045/55935|s2cid=102245448|url=https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|hdl-access=free|access-date=15 August 2021|archive-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511193435/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پر فوق ڳرن عنصرن جي ماهرن ۾ ائين گهٽ ڪيو ويندو آهي: هن صورت ۾ ”نوبل گئس“ مان عام طور گروپ جي هلڪن عنصرن جو غيرسرگرم رويو مراد ورتو ويندو آهي. حسابن موجب اوگنيسن اضافيتي اثرن سبب گهڻو غيرسرگرم نه هجڻ گهرجي، ۽ جيڪڏهن ان کي وڏي مقدار ۾ تيار ڪري سگهجي ته شايد اهو ڪمري جي گرمي پد تي گئس به نه هجي؛ تنهنڪري هن حوالي سان ان جي نوبل گئس هجڻ تي اڪثر سوال اٿاريو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Roth |first1=Klaus |date=3 April 2018 |title=Is Element 118 a Noble Gas? |url=https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |journal=Chemie in unserer Zeit |doi=10.1002/chemv.201800029 |access-date=27 March 2021 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302084128/https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن ملڪن جي لحاظ کان به اصطلاحي فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو: جاپان ۾ الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن ۾ اڪثر بيرليم ۽ ميگنيشيم شامل ناهن ڪيا ويندا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو رويو گروپ 2 جي ڳرن ڌاتن کان مختلف آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |title=【お知らせ】高等学校化学で用いる用語に関する提案（1）への反応 |author=The Chemical Society of Japan |date=25 January 2018 |website=www.chemistry.or.jp |publisher=The Chemical Society of Japan |access-date=3 April 2021 |quote=「12．アルカリ土類金属」の範囲についても，△を含めれば，すべての教科書で提案が考慮されている。歴史的には第4 周期のカルシウム以下を指していた用語だったが，「周期表の2 族に対応する用語とする」というIUPAC の勧告1）に従うのは現在では自然な流れだろう。 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516062728/https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
{{Main|دوراني جدول جي تاريخ}}

{{See also|ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست}}
===ابتدائي تاريخ===
1817ع ۾ جرمن طبعيات دان [[يوهان وولفگانگ ڊوبيرائنر]] عنصرن جي درجي بنديءَ جي ابتدائي ڪوششن مان هڪ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Wurzer|first1=Ferdinand|title=Auszug eines Briefes vom Hofrath Wurzer, Prof. der Chemie zu Marburg|journal=Annalen der Physik|date=1817|volume=56|issue=7|pages=331–334|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|trans-title=Excerpt of a letter from Court Advisor Wurzer, Professor of Chemistry at Marburg|language=de|doi=10.1002/andp.18170560709|bibcode=1817AnP....56..331.|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024621/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|url-status=live|url-access=subscription}} ڊوبيرائنر ڏٺو ته اسٽرونشيم جون خاصيتون ڪيلشيم ۽ بيريم جي خاصيتن جي وچ واريون هيون.&lt;/ref&gt; 1829ع ۾ هن معلوم ڪيو ته ڪي عنصر ٽن ٽن جي گروهن ۾ رکي سگهجن ٿا، ۽ هر گروهه جي عنصرن جون خاصيتون هڪ ٻئي سان لاڳاپيل هونديون آهن. هن انهن گروهن کي [[ڊوبيرائنر جون ٽريون|ٽريون]] نالو ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Döbereiner|first1=J. W.|title=Versuch zu einer Gruppirung der elementaren Stoffe nach ihrer Analogie|journal=Annalen der Physik und Chemie|date=1829|volume=15|issue=2|pages=301–307|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|series=2nd series|trans-title=An attempt to group elementary substances according to their analogies|language=de|bibcode=1829AnP....91..301D|doi=10.1002/andp.18290910217|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024625/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|url-status=live}} هن مضمون جي انگريزي ترجمي لاءِ ڏسو: [https://web.lemoyne.edu/~giunta/dobereiner.html Johann Wolfgang Döbereiner: &quot;An Attempt to Group Elementary Substances according to Their Analogies&quot; (Lemoyne College (Syracuse, New York, USA))] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190309161429/https://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/dobereiner.html |date=9 March 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Horvitz |first=L.|title=Eureka!: Scientific Breakthroughs That Changed The World |year=2002 |publisher=John Wiley |location=New York|isbn=978-0-471-23341-1 |oclc=50766822 |page=43|bibcode=2001esbt.book.....H}}&lt;/ref&gt; ڪلورين، برومين ۽ آيوڊين هڪ ٽريو ٺاهيندا هئا؛ اهڙيءَ طرح ڪيلشيم، اسٽرونشيم ۽ بيريم؛ ليٿيم، سوڊيم ۽ پوٽاشيم؛ ۽ سلفر، سيلينيم ۽ ٽيلوريئم پڻ ٽريون ٺاهيندا هئا.&lt;ref&gt;Scerri, p. 47&lt;/ref&gt; مختلف ڪيميا دانن هن جي ڪم کي اڳتي وڌايو ۽ عنصرن جي ننڍن گروهن ۾ وڌيڪ لاڳاپا ڳولي لڌا. پر اهي اهڙو هڪڙو خاڪو ٺاهي نه سگهيا، جنهن ۾ اهي سڀ عنصر اچي وڃن.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ball|first=P.|author-link=Philip Ball|title=The Ingredients: A Guided Tour of the Elements |location=Oxford|publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=978-0-19-284100-1|page=100}}&lt;/ref&gt;

[[File:Newlands periodiska system 1866.png|thumb|right|upright=1.5|1866ع ۾ نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.|alt=نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.]]
[[جان نيو لينڊز (ڪيميا دان)|جان نيو لينڊز]] فيبروري 1863ع ۾ ''ڪيميڪل نيوز'' ۾ ڪيميائي عنصرن جي وچ ۾ دوريت بابت هڪ خط شايع ڪيو.&lt;ref name=EB1911&gt;{{cite EB1911 |wstitle=Newlands, John Alexander Reina |volume=19 |page=515}}&lt;/ref&gt; 1864ع ۾ هن ساڳئي رسالي ۾ هڪ مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ ڏيکاريائين ته جيڪڏهن عنصرن کي سندن ايٽمي وزن موجب ترتيب ڏجي ته لڳاتار انگ وارا عنصر اڪثر يا ته هڪ ئي گروپ ۾ اچن ٿا يا مختلف گروپن ۾ هڪجهڙيون جايون والارين ٿا. هن اهو به ڄاڻايو ته هن ترتيب ۾ ڪنهن هڪ عنصر کان شروع ڪندي هر اٺون عنصر پهرئين عنصر جي ڪنهن نه ڪنهن نموني ورجاءَ وانگر آهي، جيئن موسيقيءَ ۾ آڪٽو جو اٺون سُر؛ هن ان کي ”آڪٽيوَ جو قانون“ چيو.&lt;ref name=EB1911/&gt; پر نيو لينڊز جو ٺاهيل قاعدو رڳو مکيه گروپ جي عنصرن لاءِ چڱيءَ طرح ڪم ڪندو هو ۽ ٻين عنصرن جي صورت ۾ ان کي وڏيون مشڪلاتون پيش آيون.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

جرمن ڪيميا دان [[لوٿار ميئر]] ڏٺو ته ڪيميائي ۽ طبعياتي خاصيتن جا هڪجهڙا سلسلا باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿا. سندس چوڻ موجب، جيڪڏهن ايٽمي وزن کي عمودي محور ۽ ايٽمي حجم کي افقي محور تي ڏيکارجي ته حاصل ٿيندڙ وڪڙ ۾ وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ قدرن جو سلسلو ظاهر ٿيندو؛ سڀ کان وڌيڪ [[برقي مثبت]] عنصر، پنهنجي ايٽمي وزن جي ترتيب سان، وڪڙ جي چوٽين تي ايندا. 1864ع ۾ سندس هڪ ڪتاب شايع ٿيو، جنهن ۾ 28 عنصرن تي ٻڌل دوراني جدول جو هڪ ابتدائي روپ هو. ان ۾ عنصرن کي سندن [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] موجب ڇهن خاندانن ۾ ورهايو ويو هو؛ پهريون ڀيرو عنصرن کي ظرفيت جي بنياد تي گروهه بڻايو ويو. ان وقت تائين ايٽمي وزن موجب عنصرن کي منظم ڪرڻ جون ڪوششون ايٽمي وزنن جي غلط ماپن سبب رڪجي ويون هيون.&lt;ref name=&quot;Meyer table&quot;&gt;Meyer, Julius Lothar; Die modernen Theorien der Chemie (1864); [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 table on page 137] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102050414/https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 |date=2 January 2019 }}&lt;/ref&gt; 1868ع ۾ هن پنهنجي جدول ۾ ترميم ڪئي، پر اها ترميم سندس وفات کان پوءِ رڳو مسودي جي صورت ۾ شايع ٿي.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 106–108&lt;/ref&gt;

===مينڊيليئف===
{{multiple image
| total_width       = 400
| align             = right
| image1            = 1869-periodic-table.jpg
| caption1          = 1869ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
| image2            = Mendelejevs periodiska system 1871.png
| caption2          = 1871ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
}}

حتمي اڳڀرائي روسي ڪيميا دان [[دمتري مينڊيليئف]] ڪئي. جيتوڻيڪ ٻين ڪيميا دانن، جن ۾ ميئر به شامل هو، لڳ ڀڳ ساڳئي وقت دوراني نظام جا ڪي ٻيا روپ ڳولي لڌا هئا، پر مينڊيليئف پنهنجي نظام کي تيار ڪرڻ ۽ ان جي حمايت ڪرڻ لاءِ سڀ کان وڌيڪ پرعزم هو؛ ۽ سندس نظام ئي سائنسي برادريءَ تي سڀ کان وڌيڪ اثرانداز ٿيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 113&lt;/ref&gt; 17 فيبروري 1869ع (گريگورين ڪئلينڊر موجب 1 مارچ 1869ع) تي مينڊيليئف عنصرن کي ترتيب ڏيڻ ۽ انهن جو ايٽمي وزنن موجب مقابلو ڪرڻ شروع ڪيو. هن ڪجهه عنصرن سان شروعات ڪئي، ۽ ڏينهن گذرڻ سان سندس نظام وڌي اڪثر ڄاتل عنصرن کي شامل ڪرڻ لڳو. جڏهن هن کي هڪ باقاعده ترتيب ملي، ته سندس ڇپيل جدول مئي 1869ع ۾ روسي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي رسالي ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot;&gt;Scerri, pp. 117–123&lt;/ref&gt; جڏهن ڪي عنصر نظام ۾ ٺهڪندا نظر نه آيا، ته هن بي ڊپ ٿي اڳڪٿي ڪئي ته يا ته ظرفيت يا ايٽمي وزن غلط ماپيو ويو آهي، يا وري ڪو اڃا تائين نه دريافت ٿيل عنصر موجود آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; 1871ع ۾ مينڊيليئف هڪ ڊگهو مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ سندس جدول جو نئون روپ ۽ اڻڄاتل عنصرن بابت واضح اڳڪٿيون شامل هيون. هن اهڙن ٽن اڻڄاتل عنصرن جون خاصيتون تفصيل سان بيان ڪيون، جيڪي بورون، المونيم ۽ سلڪان جا ان وقت غائب ڳرا مشابه عنصر هئا؛ هن انهن جا نالا ايڪا-بورون، ايڪا-المونيم ۽ ايڪا-سلڪان رکيا (”ايڪا“ سنسڪرت ۾ ”هڪ“ لاءِ آهي).&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mendeleev1871&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Mendeleev
|first1=D.
|title=The natural system of elements and its application to the indication of the properties of undiscovered elements
|journal=Journal of the Russian Chemical Society
|date=1871
|volume=3
|pages=25–56
|url=https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
|access-date=23 August 2017
|language=ru
|archive-date=13 August 2017
|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813142644/https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
}}&lt;/ref&gt;{{rp|45}}

1875ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[پال-ايميل لڪوڪ ڊي بوابدراں]]، مينڊيليئف جي اڳڪٿيءَ کان اڻواقف هوندي، معدني [[سفيلرائيٽ]] جي هڪ نموني مان نئون عنصر دريافت ڪيو ۽ ان جو نالو گيليم رکيو. هن عنصر کي الڳ ڪيو ۽ ان جون خاصيتون معلوم ڪرڻ شروع ڪيون. مينڊيليئف، ڊي بوابدراں جو مضمون پڙهي، کيس خط لکيو ۽ دعويٰ ڪئي ته گيليم سندس اڳڪٿي ڪيل ايڪا-المونيم آهي. جيتوڻيڪ لڪوڪ ڊي بوابدراں شروع ۾ شڪ ۾ هو ۽ کيس لڳو ته مينڊيليئف سندس دريافت جو ڪريڊٽ وٺڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، پر پوءِ هن مڃيو ته مينڊيليئف جي ڳالهه درست هئي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 149&lt;/ref&gt; 1879ع ۾ سويڊني ڪيميا دان [[لارس فريڊرڪ نيلسن]] هڪ نئون عنصر دريافت ڪيو، جنهن جو نالو اسڪينڊيم رکيائين: اهو ايڪا-بورون نڪتو. ايڪا-سلڪان 1886ع ۾ جرمن ڪيميا دان [[ڪليمنس ونڪلر]] کي مليو، جنهن ان جو نالو جرمنيم رکيو. گيليم، اسڪينڊيم ۽ جرمنيم جون خاصيتون مينڊيليئف جي اڳڪٿين سان ٺهڪندڙ هيون.&lt;ref&gt;Scerri, p. 151–2&lt;/ref&gt; 1889ع ۾ لنڊن جي رائل انسٽيٽيوشن ۾ فاراڊي ليڪچر دوران مينڊيليئف چيو ته کيس اميد نه هئي ته هو ايترو وقت زنده رهندو جو ”انهن جي دريافت کي برطانيا جي ڪيميڪل سوسائٽيءَ آڏو دوراني قانون جي درستي ۽ عموميت جي تصديق طور بيان ڪري سگهي.“&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rouvray|first=R.|url=https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|title=Dmitri Mendeleev|website=New Scientist|access-date=19 April 2020|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074119/https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ نوبل گيسن جي دريافت، جنهن جي مينڊيليئف اڳڪٿي نه ڪئي هئي، پوءِ به سندس نظام ۾ آسانيءَ سان ٺهڪي آئي ۽ اٺين مکيه گروپ طور شامل ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;Scerri164&quot;&gt;Scerri, pp. 164–169&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به، مينڊيليئف کي ڄاتل لينٿينائيڊن کي پنهنجي نظام ۾ ٺهڪائڻ ۾ ڪجهه ڏکيائي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٻين عنصرن وانگر ظرفيتن جي دوراني تبديلي نظر نه ايندي هئي. گهڻي تحقيق کان پوءِ، چيڪ ڪيميا دان [[بوھوسلاو براونر]] 1902ع ۾ تجويز ڏني ته سڀني لينٿينائيڊن کي دوراني جدول جي هڪ ئي گروپ ۾ رکي سگهجي ٿو. هن هن کي ”اسٽرائڊ مفروضو“ نالو ڏنو، جيڪو فلڪياتي مشابهت تي ٻڌل هو: جيئن مريخ ۽ مشتري جي وچ ۾ هڪ اڪيلو سيارو نه، پر [[اسٽرائڊ پٽو]] آهي، تيئن اٽريم جي هيٺان واري جاءِ کي هڪ عنصر بدران سڀني لينٿينائيڊن والارڻ گهرجي.&lt;ref name=Thyssen /&gt;

===ايٽمي عدد===
[[File:Extended periodic table van den Broek.jpg|thumb|right|upright=1.6|انتونيس وان ڊين بروڪ جو دوراني جدول]]
ايٽم جي اندروني بناوت جي جاچ ٿيڻ کان پوءِ، 1913ع ۾ شوقيه ڊچ طبعيات دان [[انتونيس وان ڊين بروڪ]] تجويز ڏني ته نيوڪليائي بار دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ طئي ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Marshall |first1=J.L. |last2=Marshall |first2=V.R. |date=2010 |title=Rediscovery of the Elements: Moseley and Atomic Numbers |pages=42–47 |magazine=The Hexagon |volume=101 |issue=3 |publisher=[[الفا چي سگما]] |s2cid=94398490 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf |access-date=15 August 2021 |archive-date=16 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716215907/https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=broek&gt;{{cite journal|author=van den Broek, A. |journal=Physikalische Zeitschrift|volume= 14|year=1913|pages=32–41|title=Die Radioelemente, das periodische System und die Konstitution der Atom}}&lt;/ref&gt; نيوزيلينڊ جي طبعيات دان [[ارنسٽ ردرفورڊ]] هن نيوڪليائي بار لاءِ ”ايٽمي عدد“ جي اصطلاح جوڙيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 185&lt;/ref&gt; وان ڊين بروڪ پنهنجي شايع ٿيل مضمون ۾ پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول ڏيکاريو، جنهن ۾ عنصرن کي انهن جي اليڪٽرانن جي انگ موجب ترتيب ڏنو ويو هو.&lt;ref name=broek/&gt; ردرفورڊ 1914ع جي پنهنجي مضمون ۾ تصديق ڪئي ته بوهر، وان ڊين بروڪ جي راءِ قبول ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Rutherford, E. |journal=Phil. Mag.|volume= 27|pages= 488–499|year=1914|quote=This has led to an interesting suggestion by van Broek that the number of units of charge on the nucleus, and consequently the number of external electrons, may be equal to the number of the elements when arranged in order of increasing atomic weight. On this view, the nucleus charges of hydrogen, helium, and carbon are 1, 2, 6 respectively, and so on for the other elements, provided there is no gap due to a missing element. This view has been taken by Bohr in his theory of the constitution of simple atoms and molecules.|url=https://atomfizika.elte.hu/akos/orak/archive/atfsz/atom/rutherford_atom13.pdf|doi=10.1080/14786440308635117|title=LVII. The structure of the atom}}&lt;/ref&gt;

ساڳئي سال انگريز طبعيات دان [[هينري موزلي]]، [[ايڪس-ري اسپيڪٽروسڪوپي]] استعمال ڪندي، وان ڊين بروڪ جي تجويز جي تجرباتي تصديق ڪئي. موزلي المونيم کان سون تائين هر عنصر جو نيوڪليائي بار ماپيو ۽ ڏيکاريو ته مينڊيليئف جي ترتيب حقيقت ۾ نيوڪليائي بار جي وڌندڙ ترتيب سان عنصرن کي رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Periodic Kingdom |author=Atkins, P. W. |author-link=P. W. Atkins |publisher=HarperCollins Publishers, Inc. |year=1995 |page=[https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 87] |isbn=978-0-465-07265-1 |url=https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 }}&lt;/ref&gt; نيوڪليائي بار پروٽانن جي انگ جي برابر آهي ۽ هر عنصر جو ايٽمي عدد (''Z'') طئي ڪري ٿو. ايٽمي عدد استعمال ڪرڻ سان عنصرن لاءِ واضح ۽ صحيح عددن تي ٻڌل ترتيب ملي. موزلي جي تحقيق ايٽمي وزن ۽ ڪيميائي خاصيتن جي وچ ۾ تضادن کي فوراً حل ڪيو؛ اهڙا ڪيس ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جا هئا، جتي ايٽمي عدد وڌي ٿو پر ايٽمي وزن گهٽجي ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; جيتوڻيڪ موزلي جلد ئي پهرين عالمي جنگ ۾ مارجي ويو، سويڊني طبعيات دان [[مانّي سيگبان]] سندس ڪم کي يورينيم تائين جاري رکيو ۽ ثابت ڪيو ته ان وقت ڄاتل عنصرن مان سڀ کان وڏو ايٽمي عدد (92) يورينيم جو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Egdell |first1=Russell G. |last2=Bruton |first2=Elizabeth |date=2020 |title=Henry Moseley, X-ray spectroscopy and the periodic table |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=378 |issue=2180 |doi=10.1002/chem.202004775|pmid=32811359 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; موزلي ۽ سيگبان جي تحقيق جي بنياد تي اهو به معلوم ٿيو ته اڃا نه دريافت ٿيل عنصر ڪهڙن ايٽمي عددن سان لاڳاپيل آهن: 43، 61، 72، 75، 85 ۽ 87.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; (عنصر 75 حقيقت ۾ جاپاني ڪيميا دان [[ماسٽڪا اوگاوا]] 1908ع ۾ ئي دريافت ڪيو هو ۽ ان جو نالو ”نيپونيم“ رکيو هئائين، پر هن غلطيءَ سان ان کي 75 بدران عنصر 43 قرار ڏنو؛ تنهنڪري سندس دريافت کي عام طور گهڻي دير تائين تسليم نه ڪيو ويو. عنصر 75 جي موجوده طور قبوليل دريافت 1925ع ۾ ٿي، جڏهن [[والٽر نوڊاڪ]]، [[آئيدا ٽاڪي]] ۽ [[اوٽو برگ (سائنس دان)|اوٽو برگ]] ان کي الڳ الڳ ٻيهر دريافت ڪيو ۽ موجوده نالو [[رينيم]] ڏنائون.)&lt;ref name=nipponium2022&gt;{{cite journal |last1=Hisamatsu |first1=Yoji |last2=Egashira |first2=Kazuhiro |first3=Yoshiteru |last3=Maeno |date=2022 |title=Ogawa's nipponium and its re-assignment to rhenium |journal=Foundations of Chemistry |volume=24 |issue= |pages=15–57 |doi=10.1007/s10698-021-09410-x |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي طبعيات جي شروعات سان [[آئسوٽوپ|آئسوٽوپن]] جي صورتحال به واضح ٿي. قديم تابڪار عنصرن ٿوريم ۽ يورينيم جي [[زوال سلسلو|زوال سلسلن]] ۾ جلد ئي اهڙا ڪيترائي ظاهري نوان عنصر نظر آيا، جن جا ايٽمي وزن مختلف هئا پر ڪيميائي خاصيتون بلڪل ساڳيون هيون. 1913ع ۾ [[فريڊرڪ سوڊي]] هن صورتحال لاءِ ”آئسوٽوپ“ جو اصطلاح جوڙيو ۽ آئسوٽوپن کي ساڳئي ڪيميائي عنصر جون رڳو مختلف صورتون سمجهيو. ان سان ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جهڙا تضاد به وڌيڪ واضح ٿيا: ٽيلوريئم جي فطري آئسوٽوپي بناوت، آيوڊين جي ڀيٽ ۾ ڳرن آئسوٽوپن ڏانهن وڌيڪ مائل آهي، پر ٽيلوريئم جو ايٽمي عدد گهٽ آهي.&lt;ref name=7elements&gt;{{cite book |last=Scerri |first=Eric |date=2013 |title=A Tale of Seven Elements |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=47–53, 115 |isbn=978-0-19-539131-2}}&lt;/ref&gt;

===اليڪٽرانڪ خول===
ڊنمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]]، [[ميڪس پلانڪ]] جو ڪوانٽائيزيشن وارو خيال ايٽم تي لاڳو ڪيو. هن نتيجو ڪڍيو ته اليڪٽرانن جي توانائيءَ جون سطحون ڪوانٽائيز ٿيل آهن: رڳو ڪجهه الڳ مستحڪم توانائي حالتون ممڪن آهن. پوءِ بوهر اليڪٽرانڪ ترتيبن وسيلي دوريت کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي. 1913ع ۾ هن اندازو لڳايو ته عنصرن جون ڪيميائي خاصيتون ٻاهريان اليڪٽران طئي ڪن ٿا.&lt;ref&gt;هيٺ ڏنل 1913ع جي مضمون واري بوهر جي جدول ڏسو.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt; 1913ع ۾ هن ڪوانٽم ايٽم جي بنياد تي پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪيو.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt;

بوهر 1913ع ۾ پنهنجي اليڪٽرانڪ خولن کي ”رِنگ“ چيو: سندس سياري جهڙي ايٽمي نموني ۾ ان وقت خولن اندر ايٽمي مدار جو تصور موجود نه هو. بوهر پنهنجي مشهور 1913ع واري مضمون جي ٽئين حصي ۾ وضاحت ڪئي ته هڪ خول ۾ اليڪٽرانن جو وڌ ۾ وڌ انگ اٺ آهي. هن لکيو: ”وڌيڪ اهو به ڏسون ٿا ته ''n'' اليڪٽرانن وارو حلقو، ''ne'' بار واري نيوڪليس جي چوڌاري هڪ ئي رِنگ ۾ تڏهن ئي گردش ڪري سگهي ٿو، جڏهن ''n'' &lt; 8 هجي.“ ننڍن ايٽمن لاءِ اليڪٽرانڪ خول هن ريت ڀرجن ٿا: ”اليڪٽرانن جا رِنگ تڏهن ئي گڏ ٿيندا، جڏهن انهن ۾ اليڪٽرانن جو انگ برابر هوندو؛ تنهنڪري اندرين رِنگن ۾ اليڪٽرانن جا انگ رڳو 2، 4 يا 8 ٿي سگهن ٿا.“ پر وڏن ايٽمن ۾ سڀ کان اندرين خول ۾ اٺ اليڪٽران هوندا: ”ٻئي پاسي، عنصرن جو دوراني نظام زور سان ظاهر ڪري ٿو ته نيون ۾ ئي ''N'' = 10، اٺ اليڪٽرانن وارو اندريون رِنگ موجود هوندو.“ ايٽمن لاءِ سندس تجويز ڪيل اليڪٽرانڪ ترتيبون (ساڄي پاسي ڏيکاريل) گهڻو ڪري اڄ ڄاتل ترتيبن سان ٺهڪن نٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://www.nba-old.nbi.dk/pdffiles/trilogypart3.pdf|author=Bohr, Niels |title=On the Constitution of Atoms and Molecules, Part III, Systems containing several nuclei|journal= Philosophical Magazine|volume= 26|pages=857–875 |year=1913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kragh|first=Helge|date=1 January 1979|title=Niels Bohr's Second Atomic Theory|journal=Historical Studies in the Physical Sciences|volume=10|pages=123–186|doi=10.2307/27757389|jstor=27757389 }}&lt;/ref&gt; [[آرنولڊ سومرفيلڊ]] ۽ [[ايڊمنڊ اسٽونر]] جي ڪم کان پوءِ، جن وڌيڪ ڪوانٽم عدد دريافت ڪيا، انهن ترتيبن ۾ وڌيڪ سڌارا آيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; font-size:95%; margin:0.5em;&quot;
|+ هلڪن عنصرن لاءِ بوهر جون اليڪٽرانڪ ترتيبون
|-
! عنصر !! هر خول ۾ اليڪٽران
|-
| 4 || 2،2
|-
| 6 || 2،4
|-
| 7 || 4،3
|-
| 8 || 4،2،2
|-
| 9 || 4،4،1
|-
| 10 || 8،2
|-
| 11 || 8،2،1
|-
| 16 || 8،4،2،2
|-
| 18 || 8،8،2
|}

بوهر جي ايٽمي نظريي ۾ ڪيميائي امڪانن کي منظم نموني وڌائڻ ۽ درست ڪرڻ وارو پهريون شخص [[والتر ڪوسل]] هو، جنهن اهو ڪم 1914ع ۽ 1916ع ۾ ڪيو. ڪوسل وضاحت ڪئي ته دوراني جدول ۾ نوان عنصر تڏهن پيدا ٿين ٿا، جڏهن ٻاهرين خول ۾ اليڪٽران شامل ٿين ٿا. ڪوسل پنهنجي مضمون ۾ لکي ٿو:&lt;blockquote&gt;ان مان اهو نتيجو نڪري ٿو ته پوءِ شامل ٿيندڙ اليڪٽرانن کي هڪ ٻئي جي اندر واقع هم مرڪز حلقن يا خولن ۾ رکڻ گهرجي، جن مان هر هڪ تي ... رڳو هڪ مقرر تعداد ۾ اليڪٽران ترتيب ڏئي سگهجن ٿا ــ يعني اسان جي صورت ۾ اٺ. جڏهن ڪو حلقو يا خول مڪمل ٿي وڃي ته ايندڙ عنصر لاءِ نئون خول شروع ڪرڻو پوي ٿو؛ آسانيءَ سان دستياب ۽ سڀ کان ٻاهرين ڪناري تي موجود اليڪٽرانن جو انگ وري هر ايندڙ عنصر سان وڌي ٿو، تنهنڪري هر نئين خول جي ٺهڻ سان ڪيميائي دوريت ورجائجي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Kossel, W. |title=Über Molekülbildung als Folge des Atombaues|journal= Ann. Phys.|year= 1916|volume= 49|pages= 229–362 (237)}} ترجمو ڏسو {{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

1919ع جي هڪ مضمون ۾ [[ارونگ لينگميئر]] ”سيلن“ جي وجود جو مفروضو پيش ڪيو، جن کي اڄ مدار چئون ٿا. سندس خيال موجب هر مدار ۾ رڳو اٺ اليڪٽران اچي سگهن ٿا، ۽ اهي ”هڪ ٻئي کان برابر وٿين وارن تهن“ ۾ ترتيب ڏنل آهن، جن کي اڄ خول چئون ٿا. هن پهرئين خول لاءِ استثنا رکيو ۽ چيو ته ان ۾ رڳو ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Langmuir |first=Irving |author-link=Irving Langmuir |date=June 1919 |title=The Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules |journal=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جو جرنل]] |volume=41 |issue=6 |pages=868–934 |doi=10.1021/ja02227a002 |bibcode=1919JAChS..41..868L |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126003324/https://zenodo.org/record/1429026 |url=https://zenodo.org/record/1429026|archive-date=26 January 2021 }}&lt;/ref&gt; 1921ع ۾ ڪيميا دان [[چارلس رُگلي بيري]] تجويز ڏني ته خول ۾ اٺ يا ارڙهن اليڪٽران مستحڪم ترتيبون ٺاهين ٿا. بيري جو خيال هو ته انتقالي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون انهن جي ٻاهرين خول جي ظرفيتي اليڪٽرانن تي دارومدار رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Bury&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bury |first=Charles R. |author-link=Charles Rugeley Bury |date=July 1921 |title=Langmuir's Theory of the Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules  |journal=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جو جرنل]]|volume=43 |issue=7 |pages=1602–1609 |doi=10.1021/ja01440a023 |bibcode=1921JAChS..43.1602B |url=https://zenodo.org/record/1428812 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030145903/https://zenodo.org/record/1428812 |archive-date=30 October 2021}}&lt;/ref&gt; هن ”انتقالي“ جو لفظ انهن عنصرن لاءِ متعارف ڪرايو، جن کي اڄ [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]] يا انتقالي عنصر چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2003&quot;&gt;{{cite journal|last=Jensen|first=William B.|year=2003|title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table|url=https://www.uv.es/~borrasj/ingenieria_web/temas/tema_1/lecturas_comp/p952.pdf|journal=Journal of Chemical Education|volume=80|issue=8|pages=952–961|bibcode=2003JChEd..80..952J|doi=10.1021/ed080p952|quote=The first use of the term &quot;transition&quot; in its modern electronic sense appears to be due to the British chemist C. R.Bury, who first used the term in his 1921 paper on the electronic structure of atoms and the periodic table|access-date=18 September 2021|archive-date=19 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419082806/https://www.uv.es/~borrasj/ingenieria_web/temas/tema_1/lecturas_comp/p952.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بوهر جي نظريي جي تصديق عنصر 72 جي دريافت سان ٿي: [[جارج اربين]] دعويٰ ڪئي ته هن ان کي ”سيلٽيم“ نالي [[نادر زميني عنصر]] طور دريافت ڪيو آهي، پر بيري ۽ بوهر اڳڪٿي ڪئي هئي ته عنصر 72 نادر زميني عنصر نه ٿي سگهي ٿو ۽ اهو [[زرڪونيم]] جو مشابه عنصر هجڻ گهرجي. [[ڊرڪ ڪوسٽر]] ۽ [[جارج فون هيويسي]] زرڪونيم جي معدنيات ۾ اهو عنصر ڳوليو ۽ ان جو نالو بوهر جي اباڻي شهر [[ڪوپن هيگن]] جي لاطيني نالي ”هئفنيا“ تان [[هئفنيئم]] رکيو.&lt;ref name=&quot;CosterHevesy1923&quot;&gt;{{cite journal|journal = Nature|volume = 111|page=79|date=1923|doi = 10.1038/111079a0|title = On the Missing Element of Atomic Number 72|first = D.|last = Coster|author2=Hevesy, G.|issue=2777|bibcode=1923Natur.111...79C|doi-access = free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title = Hafnium|url = http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/1982/Mar/jceSubscriber/JCE1982p0242.pdf|journal = Journal of Chemical Education|last = Fernelius|first = W. C.|date = 1982|page = 242|doi = 10.1021/ed059p242|volume = 59|issue = 3|bibcode = 1982JChEd..59..242F|access-date = 3 September 2009|archive-date = 15 March 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200315031648/http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/1982/Mar/jceSubscriber/JCE1982p0242.pdf}}&lt;/ref&gt; اربين جو سيلٽيم رڳو صاف ڪيل [[لُوٽيشيئم]] (عنصر 71) نڪتو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Burdette |first1=Shawn C. |last2=Thornton |first2=Brett F. |date=2018 |title=Hafnium the lutécium I used to be |url=https://www.nature.com/articles/s41557-018-0140-6 |journal=Nature Chemistry |volume=10 |issue= 10|page=1074 |doi=10.1038/s41557-018-0140-6  |doi-access=free|pmid=30237529 |bibcode=2018NatCh..10.1074B |access-date=8 February 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح هئفنيئم ۽ رينيم آخري مستحڪم عنصر هئا، جيڪي دريافت ٿيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

1910ع ۽ 1920ع وارن ڏهاڪن ۾ ايٽم جي جوڙجڪ بابت نظرياتي اڳڀراين سبب دوراني جدول جي شڪل بدلجي وئي. ڊينمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]] 1913ع ۾ تجويز ڏني ته عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جو سبب انهن جا ٻاهريان اليڪٽران آهن. ان خيال جي بنياد تي هن ڪوانٽم ايٽم جي پهرين اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪئي.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt; 1923ع ۾ [[ولفگانگ پاولي]] اليڪٽرانڪ ترتيبن جي مسئلي تي ڪم شروع ڪيو. بوهر جي تجويز کي اڳتي وڌائيندي هن چار [[ڪوانٽم عدد]] استعمال ڪيا ۽ پنهنجو [[پاوليءَ جو اخراجي اصول|اخراجي اصول]] پيش ڪيو، جنهن موجب ڪنهن به ٻن اليڪٽرانن جا چارئي ڪوانٽم عدد هڪجهڙا نٿا ٿي سگهن. ان سان دوراني جدول جي دورن جون ڊيگههون (2، 8، 18 ۽ 32) واضح ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي هر خول ۾ اچي سگهندڙ اليڪٽرانن جي انگ سان ملن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri218&quot;&gt;Scerri, pp. 218–23&lt;/ref&gt; 1925ع ۾ [[فريڊرڪ هُنڊ]] جديد ترتيبن جي ويجهو پهريون روپ حاصل ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Jensen |first1=William B. |date=2007 |title=The Origin of the s, p, d, f Orbital Labels |url=https://www.che.uc.edu/jensen/w.%20b.%20jensen/reprints/137.%20s,%20p,%20d,%20f.pdf |journal=Journal of Chemical Education |volume=84 |issue=5 |pages=757–8 |doi=10.1021/ed084p757 |bibcode=2007JChEd..84..757J |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123140649/https://www.che.uc.edu/jensen/w.%20b.%20jensen/reprints/137.%20s,%20p,%20d,%20f.pdf |access-date=15 August 2021|archive-date=23 November 2018 }}&lt;/ref&gt; انهن اڳڀراين کان پوءِ دوريت عنصرن جي ظرفيتن بدران انهن جي ڪيميائي طور سرگرم يا ظرفيتي اليڪٽرانن جي انگ تي ٻڌل ٿي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; عنصرن جي اليڪٽرانڪ ترتيبن کي بيان ڪندڙ [[آفباو اصول]] کي پهريون ڀيرو 1926ع ۾ [[ارون مديلونگ]] تجرباتي طور ڏٺو،&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;&gt;{{cite journal |title=The Order of Electron Shells in Ionized Atoms |last1=Goudsmit |first1=S. A. |last2=Richards |first2=Paul I. |journal=[[آمريڪا جي قومي سائنس اڪيڊميءَ جا ڪارناما|Proc. Natl. Acad. Sci.]] |pages=664–671 (with correction on p&amp;nbsp;906) |volume=51 |issue=4 |date=1964 |url=https://www.pnas.org/content/51/4/664.full.pdf |bibcode=1964PNAS...51..664G |doi=10.1073/pnas.51.4.664 |pmid=16591167 |doi-access=free |pmc=300183 |osti=4007960 |access-date=15 August 2021 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010113455/https://www.pnas.org/content/51/4/664.full.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پر ان کي پهريون ڀيرو 1930ع ۾ [[ولاديمير ڪاراپيٽوف]] شايع ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karapetoff |first1=Vladimir |date=1930 |title=A chart of consecutive sets of electronic orbits within atoms of chemical elements |url= |journal=Journal of the Franklin Institute |volume=210 |issue=5 |pages=609–624 |doi=10.1016/S0016-0032(30)91131-3 |bibcode=1930FrInJ.210..609K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostro&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=Valentin N. |date=2003 |title=Physical Explanation of the Periodic Table |url= |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=988 |issue=1 |pages=182–192 |doi=10.1111/j.1749-6632.2003.tb06097.x |pmid=12796101 |bibcode=2003NYASA.988..182O |s2cid=21629328 }}&lt;/ref&gt; 1961ع ۾ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] آفباو اصول جو پهريون حصو (ته مدار وڌندڙ ''n'' + ℓ جي ترتيب سان ڀرجن ٿا) [[ٿامس-فرمي نمونو|ٿامس-فرمي نموني]] مان اخذ ڪيو؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Klechkovskii |first1=V.M. |title=Justification of the Rule for Successive Filling of (n+l) Groups |journal=Journal of Experimental and Theoretical Physics |date=1962 |volume=14 |issue=2 |page=334 |url=http://jetp.ras.ru/cgi-bin/e/index?t=&amp;au=+Klechkovskii&amp;yf=2022&amp;yt=2022&amp;se=1&amp;a=s |access-date=23 June 2022}}&lt;/ref&gt; مڪمل اصول 1971ع ۾ [[يوري ڊيمڪوف]] ۽ [[ويلنٽين اوستروفسڪي]] هڪ اهڙي ئي پوٽينشل مان اخذ ڪيو.&lt;ref name=DO&gt;{{cite journal |last1=Demkov |first1=Yury N. |last2=Ostrovsky |first2=Valentin N. |date=1972 |title=n+l Filling Rule in the Periodic System and Focusing Potentials |url=http://jetp.ras.ru/cgi-bin/e/index/e/35/1/p66?a=list |journal=Journal of Experimental and Theoretical Physics |volume=35 |issue=1 |pages=66–69 |doi= |bibcode=1972JETP...35...66D |access-date=25 November 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|ڊيمڪوف ۽ اوستروفسڪي پوٽينشل &lt;math&gt;U_{1/2}(r) =  -\frac{2v}{rR(r+R)^2}&lt;/math&gt; تي غور ڪن ٿا، جتي &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ۽ &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; مستقل پيرا ميٽر آهن؛ ننڍن &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; لاءِ اهو [[ڪولمب پوٽينشل]] جي ويجهو آهي. جڏهن &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; شرط &lt;math&gt;v=v_N=\frac{1}{4}R^2 N(N+1)&lt;/math&gt; پوري ڪري، جتي &lt;math&gt;N=n+l&lt;/math&gt; آهي، تڏهن هن پوٽينشل لاءِ صفر-توانائيءَ واري [[شروڊنگر مساوات]] جا حل تجزياتي طور [[گيجنباور پولينوميل|گيجنباور پولينوميلن]] سان بيان ڪري سگهجن ٿا. جيئن &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; انهن قدرن مان هر هڪ کي پار ڪري ٿو، تيئن ساڳئي &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; قدر وارين سڀني حالتن جو هڪ مجموعو صفر توانائيءَ تي ٺهي ٿو ۽ پوءِ بند حالت بڻجي ٿو؛ ائين مديلونگ ترتيب ٻيهر حاصل ٿئي ٿي. perturbation theory جا ويچار ڏيکارين ٿا ته ننڍو &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; رکندڙ حالتن جي توانائي گهٽ هوندي آهي، ۽ s مدار (جن ۾ &lt;math&gt;l=0&lt;/math&gt;) جي توانائي ايندڙ &lt;math&gt;n+l&lt;/math&gt; گروپ جي ويجهو ٿيندي آهي.&lt;ref name=DO/&gt;&lt;ref name=shattered/&gt;}}

[[File:Taula periòdica de Werner (1905).gif|thumb|right|upright=1.5|الفريڊ ورنر جو دوراني جدول (1905ع)، ڊگهي صورت جو پهريون ظهور&lt;ref name=Thyssen/&gt;]]
ڪوانٽم نظريي انتقالي ڌاتن ۽ لينٿينائيڊن کي جدا جدا گروهن طور واضح ڪيو، جيڪي مکيه گروپن جي وچ ۾ اچن ٿا. پر ان کان اڳ به ڪجهه ڪيميا دان اهڙا جدول تجويز ڪري چڪا هئا، جن ۾ انهن کي هن نموني ڏيکاريو ويو هو: 1892ع ۾ انگريز ڪيميا دان هينري باسيٽ، 1895ع ۾ ڊينمارڪي ڪيميا دان [[جوليس ٿامسن]]، ۽ 1905ع ۾ سويڊني [[الفريڊ ورنر]]. بوهر 1922ع جي پنهنجي نوبل ليڪچر ۾ ٿامسن واري صورت استعمال ڪئي؛ ورنر جي صورت جديد 32-ڪالمن واري صورت سان تمام گهڻي مشابه آهي. خاص طور، هن صورت براونر جي اسٽرائڊ واري مفروضي جي جاءِ ورتي.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;&gt;{{cite book|last1=Thyssen|first1=P.|last2=Binnemans|first2=K.|editor1-last=Gschneidner|editor1-first= K. A. Jr.|editor2-last=Bünzli|editor2-first=J-C.G|editor3-last=Vecharsky|editor3-first=Bünzli|date=2011|chapter=Accommodation of the Rare Earths in the Periodic Table: A Historical Analysis|title=Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|volume=41|pages=1–93|isbn=978-0-444-53590-0|doi=10.1016/B978-0-444-53590-0.00001-7}}&lt;/ref&gt;

لينٿينائيڊن جي صحيح جاءِ، ۽ ان ڪري [[گروپ 3 جا عنصر|گروپ 3]] جي بناوت، ڪيترن ڏهاڪن تائين تڪراري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي ماپن ۾ غلطيون هيون.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=&quot;PTSS&quot;&gt;Scerri, pp. 392–401&lt;/ref&gt; ڪيميائي بنيادن تي باسيٽ، ورنر ۽ بيري اسڪينڊيم ۽ اٽريم کي لينٿينم بدران لُوٽيشيئم سان گڏ رکيو (انهن اٽريم جي هيٺان خالي جاءِ ڇڏي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت لُوٽيشيئم اڃا دريافت نه ٿيو هو).&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=Bury/&gt; 1927ع ۾ هُنڊ فرض ڪيو ته سڀني لينٿينائيڊ ايٽمن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;0–14&lt;/sup&gt;5d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٽي ظرفيت عام آهي. هاڻي معلوم آهي ته ڪيميا ۽ اليڪٽرانڪ ترتيب جو لاڳاپو وڌيڪ پيچيده آهي.{{efn|مثال طور، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جو رويو، اعليٰ آڪسائيڊيشن حالتون اختيار ڪرڻ جي لاڙي ۾، ايڪٽينيئم کان يورينيم تائين d-بلاڪ جي انتقالي ڌاتن جهڙو رهي ٿو؛ جيتوڻيڪ گئسي حالت ۾ حقيقت ۾ رڳو ايڪٽينيئم ۽ ٿوريم جون ترتيبون d-بلاڪ جهڙيون آهن. f-اليڪٽران پروٽيڪٽينيئم کان ئي ظاهر ٿين ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt; يورينيم جي حقيقي ترتيب [Rn]5f&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;6d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; حقيقت ۾ ان ترتيب جهڙي آهي، جيڪا هُنڊ لينٿينائيڊن لاءِ فرض ڪئي هئي؛ پر يورينيم ٽي ظرفيت واري حالت پسند نٿو ڪري، بلڪه چار يا ڇهه ظرفيتي حالت کي ترجيح ڏئي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; ٻئي پاسي، ايڪٽينائيڊن ۾ لينٿينائيڊن جهڙيون ترتيبون پلوٽونيم کان شروع ٿين ٿيون، پر لينٿينائيڊن جهڙي رويي ڏانهن تبديلي رڳو ڪيوريم تي واضح ٿئي ٿي: يورينيم ۽ ڪيوريم جي وچ وارا عنصر انتقالي ڌاتوءَ جهڙي رويي کان لينٿينائيڊ جهڙي رويي ڏانهن تبديلي ڏيکارين ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt; تنهنڪري ڪيميائي رويو ۽ اليڪٽرانڪ ترتيب هڪ ٻئي سان مڪمل طور نٿا ٺهڪن.&lt;ref name=johnson/&gt;}}&lt;ref name=rareearths&gt;{{cite book |last1=Jørgensen |first1=Christian Klixbüll |editor1-last=Gschneidner Jr. |editor1-first=Karl A. |editor2-last=Eyring |editor2-first=Leroy |date=1988 |title=Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths |publisher=Elsevier |volume=11 |pages=197–292 |chapter=Influence of Rare Earths on Chemical Understanding and Classification |isbn=978-0-444-87080-3}}&lt;/ref&gt; شروعاتي اسپيڪٽروسڪوپي شاهدي ڄڻ انهن ترتيبن جي تصديق ڪندي نظر آئي، تنهنڪري دوراني جدول ۾ گروپ 3 کي اسڪينڊيم، اٽريم، لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم طور رکيو ويو، ۽ لينٿينم ۽ هئفنيئم جي وچ ۾ چوڏهن f-عنصرن d-بلاڪ کي ورهايو.&lt;ref name=Jensen1982/&gt; پر پوءِ معلوم ٿيو ته اها ڳالهه پندرهن لينٿينائيڊن مان رڳو چئن (لينٿينم، سيريم، گيڊولينيئم ۽ لُوٽيشيئم) لاءِ درست آهي؛ ٻين لينٿينائيڊ ايٽمن ۾ d-اليڪٽران ڪونهي. خاص طور، اٽربيئم 4f خول مڪمل ڪري ٿو؛ تنهنڪري 1948ع ۾ سوويت طبعيات دان [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] نوٽ ڪيو ته لُوٽيشيئم کي f-بلاڪ بدران d-بلاڪ جو عنصر سمجهڻ درست آهي.&lt;ref name=Landau/&gt; وڏي مقدار واري لينٿينم جي f-ڌاتو هجڻ جو خيال پهريون ڀيرو [[جون ڪونڊو]] 1963ع ۾ پيش ڪيو، جنهن جو بنياد ان جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] هو.&lt;ref name=Kondo&gt;{{cite journal |last1=Kondō |first1=Jun |date=January 1963 |title=Superconductivity in Transition Metals |url= |journal=Progress of Theoretical Physics |volume=29 |issue=1 |pages=1–9 |doi=10.1143/PTP.29.1 |bibcode=1963PThPh..29....1K |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ان سان عنصرن کي بلاڪ موجب درجي بندي ۽ جدول ۾ جاءِ ڏيڻ وقت، انهن ايٽمن جي گهٽ توانائيءَ وارين جوشيل حالتن کي ڏسڻ جي اهميت واضح ٿي، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڪردار ادا ڪري سگهن ٿيون.&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; پوءِ ڪيترن ليکڪن طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ سببن جي بنياد تي هن سڌاري کي ٻيهر دريافت ڪيو ۽ سڀني لاڳاپيل عنصرن تي لاڳو ڪيو. ان سان گروپ 3 ۾ اسڪينڊيم، اٽريم، لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم اچي ويا،&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=PTSS/&gt; جڏهن ته لينٿينم کان اٽربيئم تائين ۽ ايڪٽينيئم کان نوبليم تائين عنصر f-بلاڪ جون قطارون بڻيا:&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt; هن درست ڪيل صورت آفباو اصول سان مطابقت پيدا ڪئي ۽ باسيٽ، ورنر ۽ بيري جي شروعاتي ڪيميائي ترتيب جي تصديق ڪئي.&lt;ref name=Thyssen/&gt;

1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي هڪ رپورٽ جاري ڪئي، جنهن ۾ گروپ 3 جي هن بناوت جي حمايت ڪئي وئي؛&lt;ref name=Fluck/&gt; 2021ع ۾ به ان فيصلي جي ٻيهر تصديق ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;2021IUPAC&quot;&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=18 January 2021 |title=Provisional Report on Discussions on Group 3 of the Periodic Table |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |journal=Chemistry International |volume=43 |issue=1 |pages=31–34 |doi=10.1515/ci-2021-0115 |s2cid=231694898 |access-date=9 April 2021 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413150110/https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 جي بناوت بابت درسي ڪتابن ۾ مختلف صورتون اڃا به ملن ٿيون،&lt;ref name=2015IUPAC/&gt; ۽ اڄ به ڪڏهن هن ترتيب جي مخالفت ۾ دليل شايع ٿين ٿا،&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; پر هن مسئلي تي غور ڪندڙ گهڻا ڪيميا دان ۽ طبعيات دان ان ڳالهه سان متفق آهن ته گروپ 3 ۾ اسڪينڊيم، اٽريم، لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم اچڻ گهرجن، ۽ مخالف دليلن کي پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;

===مصنوعي عنصر===
[[File:Glenn Seaborg - 1964.jpg|thumb|right|گلين ٽي. سيبورگ]]
1936ع تائين هائيڊروجن کان يورينيم تائين گم ٿيل عنصرن جو تعداد گهٽجي چار رهجي ويو هو: عنصر 43، 61، 85 ۽ 87 اڃا دريافت نه ٿيا هئا. آخرڪار عنصر 43 فطرت ۾ دريافت ٿيڻ بدران، نيوڪليائي ردعمل وسيلي مصنوعي طور تيار ڪيل پهريون عنصر بڻيو. ان کي 1937ع ۾ اطالوي ڪيميا دانن [[ايميليو سيگري]] ۽ [[ڪارلو پيريئر]] دريافت ڪيو؛ هنن ان جو نالو يوناني لفظ ”مصنوعي“ تان [[ٽيڪنيٽيم]] رکيو.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 313–321&lt;/ref&gt; عنصر 61 ([[پرومٿيم]]) ۽ 85 ([[ايسٽاٽين]]) پڻ ترتيبوار 1945ع ۽ 1940ع ۾ مصنوعي طور تيار ڪيا ويا؛ عنصر 87 ([[فرانسيئم]]) 1939ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[مارگريٽ پيري]] طرفان فطرت ۾ دريافت ٿيل آخري عنصر بڻيو.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 322–340&lt;/ref&gt;{{efn|ٽيڪنيٽيم، پرومٿيم، ايسٽاٽين، نيپچونيم ۽ پلوٽونيم بعد ۾ فطرت ۾ به مليا، جيتوڻيڪ تمام ٿوري مقدار ۾. ڏسو [[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست]].}} يورينيم کان اڳتي وارا عنصر پڻ مصنوعي طور دريافت ٿيا. ان جي شروعات [[ايڊون ميڪملن]] ۽ [[فلپ ايبلسن]] جي 1940ع واري [[نيپچونيم]] جي دريافت سان ٿي (يورينيم تي نيوٽرانن جي بمباري وسيلي).&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot;&gt;Scerri, p. 354–6&lt;/ref&gt; [[گلين ٽي. سيبورگ]] ۽ [[لارنس برڪلي قومي ليبارٽري]] (LBNL) ۾ سندس ٽيم، 1941ع ۾ [[پلوٽونيم]] کان شروعات ڪندي، ٽرانس-يورينيم عنصرن جي دريافت جاري رکي. هنن اهو به معلوم ڪيو ته اڳوڻي خيال جي ابتڙ، ايڪٽينيئم کان پوءِ ايندڙ عنصر انتقالي ڌاتو نه، پر لينٿينائيڊن جا مشابه عنصر آهن.&lt;ref name=Seaborg /&gt; باسيٽ (1892ع)، ورنر (1905ع) ۽ فرانسيسي انجنيئر [[چارلس جينيٽ]] (1928ع) اڳ ۾ اهو خيال پيش ڪري چڪا هئا، پر ان وقت انهن جي خيالن کي عام قبوليت نه ملي.&lt;ref name=Thyssen /&gt; تنهنڪري سيبورگ انهن کي ايڪٽينائيڊ نالو ڏنو.&lt;ref name=&quot;Seaborg&quot;&gt;{{cite web |url=https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/orgs/nmt/97summer.pdf |title=Source of the Actinide Concept |last=Seaborg |first=Glenn T. |date=1997 |website=fas.org |publisher=Los Alamos National Laboratory |access-date=28 March 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074120/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/orgs/nmt/97summer.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1955ع تائين عنصر 101 (مينڊيليئف جي اعزاز ۾ مينڊيليويم نالو ڏنل) تائين عنصر، يا ته نيوٽران يا الفا ذرڙن جي شعاعڪاري وسيلي، يا عنصر 99 (آئنسٽائنيم) ۽ 100 (فرميم) جي صورت ۾ ايٽمي ڌماڪن وسيلي، مصنوعي طور تيار ڪيا ويا.&lt;ref name=Scerri354/&gt;

1960ع ۽ 1970ع وارن ڏهاڪن ۾ عنصر 102 کان 106 تائين بابت وڏو تڪرار پيدا ٿيو، ڇاڪاڻ⁠تہ LBNL جي ٽيم (جنهن جي اڳواڻي هاڻي [[البرٽ گيورسو]] ڪري رهيو هو) ۽ [[گڏيل جوهري تحقيقاتي ادارو]] (JINR) ۾ سوويت سائنسدانن جي ٽيم، جنهن جي اڳواڻي [[جارجِي فليروف]] ڪري رهيو هو، هڪ ٻئي سان مقابلي ۾ اچي ويون. ٻنهي ٽيمن دريافت جي دعويٰ ڪئي؛ ڪجهه حالتن ۾ ٻنهي عنصر لاءِ پنهنجو الڳ نالو به تجويز ڪيو. ان سان عنصرن جي نالي رکڻ بابت اهڙو تڪرار پيدا ٿيو، جيڪو ڏهاڪن تائين هليو. اهي عنصر هلڪن آئنن وسيلي ايڪٽينائيڊن تي بمباري ڪري ٺاهيا ويا.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 356–9&lt;/ref&gt; شروع ۾ آءِ يو پي اي سي پاسي رهڻ جو طريقو اختيار ڪيو ۽ انتظار ڪرڻ کي ترجيح ڏني ته ڏسجي ته اتفاق راءِ پيدا ٿئي ٿي يا نه. پر اهو به سرد جنگ جو دور هو، تنهنڪري واضح ٿي ويو ته اهڙو اتفاق نه ٿيندو. ان ڪري آءِ يو پي اي سي ۽ [[خالص ۽ لاڳو طبعيات جي عالمي انجمن]] (IUPAP) 1985ع ۾ عنصرن جي دريافت لاءِ معيار مقرر ڪرڻ خاطر [[ٽرانسفرميم ورڪنگ گروپ]] (TWG، جنهن ۾ فرميم عنصر 100 آهي) ٺاهيو؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Öhrström |first1=Lars |last2=Holden |first2=Norman E. |date=2016 |title=The Three-letter Element Symbols |journal=Chemistry International |volume=38 |issue=2 |pages=4–8 |doi=10.1515/ci-2016-0204 |s2cid=124737708 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اهي معيار 1991ع ۾ شايع ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wapstra |first1=A. H. |date=1991 |title=Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized |url=https://old.iupac.org/reports/1991/6306wapstra/index.html |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=63 |issue=6 |pages=879–886 |doi=10.1351/pac199163060879 |s2cid=95737691 |access-date=18 October 2022}}&lt;/ref&gt; وڌيڪ ڪجهه تڪرارن کان پوءِ، انهن عنصرن کي 1997ع ۾ سندن آخري نالا ڏنا ويا؛ انهن مان هڪ، سيبورگ جي اعزاز ۾ سيبورگيم (106) هو.&lt;ref&gt;{{cite journal | doi=10.1351/pac199769122471|title=Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997) | year=1997 | journal=Pure and Applied Chemistry | volume=69 | pages=2471–2474 | issue=12| doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[File:Yuri Oganessian.jpg|thumb|right|يوري اوگنيسيان]]
ٽرانسفرميم ورڪنگ گروپ جا معيار پوءِ LBNL ۽ JINR، جرمنيءَ جي تحقيقي ادارن ([[هيلم هولٽز مرڪز براءِ ڳرن آئنن جي تحقيق|GSI]]) ۽ جاپان جي [[ريڪن]] طرفان عنصرن جي دريافت جي ايندڙ دعوائن جي فيصلي لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |date=2019 |title=Criteria for New Element Discovery |journal=Chemistry International |volume=41 |issue=1 |pages=10–15 |doi=10.1515/ci-2019-0103|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; هن وقت دريافت جي دعوائن جو جائزو [[آءِ يو پي اي سي/آءِ يو پي اي پي گڏيل ورڪنگ پارٽي]] ڪري ٿي. دريافت کي ترجيح ڏيڻ کان پوءِ، عنصرن کي رسمي طور دوراني جدول ۾ شامل ڪيو ويو ۽ دريافت ڪندڙن کي انهن جا نالا تجويز ڪرڻ جي دعوت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; 2016ع تائين اهو عمل عنصر 118 تائين مڪمل ٿي چڪو هو، جنهن سان دوراني جدول جون پهريون ست قطارون مڪمل ٿي ويون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot;&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160410043726/https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/ |title=Periodic Table of Elements |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021 |website=iupac.org |publisher=IUPAC |access-date=3 April 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;finally&quot;&gt;{{cite journal|last=Scerri|first=E.|author-link=Eric Scerri|year=2012|journal=Chemistry International|volume=34|issue=4|url=https://www.iupac.org/publications/ci/2012/3404/ud.html|title=Mendeleev's Periodic Table Is Finally Completed and What To Do about Group 3?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705051357/https://www.iupac.org/publications/ci/2012/3404/ud.html|archive-date=5 July 2017|doi=10.1515/ci.2012.34.4.28|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; عنصر 106 کان پوءِ وارن عنصرن جي دريافت، [[يوري اوگنيسيان]] طرفان JINR ۾ جوڙيل طريقن سان ممڪن ٿي. ٿڌي فيوزن (سيسي ۽ بسمٿ تي ڳرن آئنن جي بمباري) وسيلي GSI ۾ 1981ع کان 2004ع تائين عنصر 107 کان 112، ۽ ريڪن ۾ عنصر 113 دريافت ٿيا. پوءِ هن آمريڪي سائنسدانن سان گڏجي JINR واري ٽيم جي اڳواڻي ڪئي، جنهن 1998ع کان 2010ع تائين گرم فيوزن (ايڪٽينائيڊن تي ڪيلشيم آئنن جي بمباري) ذريعي عنصر 114 کان 118 دريافت ڪيا.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 356–363&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chapman&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chapman|first1=Kit|title=What it takes to make a new element|journal=[[ڪيمسٽري ورلڊ]]|date=30 November 2016|url=https://www.chemistryworld.com/what-it-takes-to-make-a-new-element/1017677.article|publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]]|access-date=22 March 2022|archive-date=28 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028122035/https://www.chemistryworld.com/what-it-takes-to-make-a-new-element/1017677.article|url-status=live }}&lt;/ref&gt; سڀ کان ڳري ڄاتل عنصر اوگنيسن (118) جو نالو اوگنيسيان جي اعزاز ۾ رکيو ويو. عنصر 114 جو نالو فليرويم، سندس اڳوڻي استاد ۽ رهنما فليروف جي اعزاز ۾ رکيو ويو.&lt;ref name=Chapman/&gt;

دوراني جدول جي 150هين سالگرهه جي موقعي تي [[گڏيل قومن]] سال 2019ع کي دوراني جدول جو عالمي سال قرار ڏنو ۽ ان کي ”سائنس جي سڀ کان اهم ڪاميابين مان هڪ“ طور ملهايو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-47008289|title=150 years of the periodic table: Test your knowledge |last=Briggs|first=Helen|date=29 January 2019|access-date=8 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209210210/https://www.bbc.com/news/science-environment-47008289|archive-date=9 February 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1991ع ۾ مقرر ڪيل دريافت جي معيارن کي 2020ع ۾ نئين سر ترتيب ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت کان پوءِ تجرباتي ۽ نظرياتي اڳڀرايون ٿيون هيون، جن جي اڳڪٿي نه ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |last2=Dmitriev |first2=Sergey N. |last3=Fahlander |first3=Claes |last4=Gates |first4=Jacklyn M. |last5=Roberto |first5=James B. |last6=Sakai |first6=Hideyuki |date=4 August 2020 |title=On the discovery of new elements (IUPAC/IUPAP Report) |s2cid-access=free |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=92 |issue=9 |pages=1387–1446 |doi=10.1515/pac-2020-2926 |s2cid=225377737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اڄ دوراني جدول ڪيميا جي سڀ کان وڌيڪ سڃاتل نشانين مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot; /&gt; آءِ يو پي اي سي اڄ به دوراني جدول سان لاڳاپيل ڪيترن عملن ۾ شامل آهي: نون عنصرن جي سڃاڻپ ۽ نالا مقرر ڪرڻ، گروپ نمبرن ۽ گڏيل گروپن جي نالن جي سفارش ڪرڻ، ۽ ايٽمي وزنن کي تازه ڪاري ڪرڻ.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt;

== ستين دور کان اڳتي دوراني جدول جي مستقبل جي واڌ ==
{{Main|وڌايل دوراني جدول}}

{{See also|استحڪام جو ٻيٽ}}
[[File:Energy eigenvalues superheavy.svg|thumb|right|upright=1.5|''Z'' = 100 کان 172 تائين وارن عنصرن جي ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ توانائيءَ جا ايگن ويليوز (eV ۾)، جيڪي ڊيراڪ–فاڪ حسابن سان اڳڪٿي ڪيا ويا آهن. − ۽ + نشان اسپن–مدار ورهاڱي سبب ازيمٿل ڪوانٽم عدد ۾ گهٽتائي يا واڌ وارن مدارن ڏانهن اشارو ڪن ٿا: p−، p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; آهي؛ p+، p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;؛ d−، d&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;؛ d+، d&lt;sub&gt;5/2&lt;/sub&gt;؛ f−، f&lt;sub&gt;5/2&lt;/sub&gt;؛ f+، f&lt;sub&gt;7/2&lt;/sub&gt;؛ g−، g&lt;sub&gt;7/2&lt;/sub&gt;؛ ۽ g+، g&lt;sub&gt;9/2&lt;/sub&gt;.&lt;ref name=BFricke/&gt; ''Z'' = 120 تائين توانائيءَ جي سطحن جو وٿي معمول مطابق آهي، ۽ ''Z'' = 157 تي وري معمول مطابق ٿي وڃي ٿي؛ انهن ٻنهي جي وچ ۾ بلڪل مختلف صورتحال ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref name=BFricke1977/&gt;]]
تازو نالا ڏنل عنصرن—[[نيهونيئم]] (113)، [[ماسڪوويئم]] (115)، [[ٽينيسين]] (117)، ۽ [[اوگانيسون]] (118)—دوراني جدول جي ستين قطار مڪمل ڪئي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; مستقبل جا عنصر اٺين قطار سان شروع ٿيندا. انهن عنصرن کي سندن ايٽمي انگن، مثال طور «[[وڌايل دوراني جدول|عنصر 164]]»، يا 1978ع ۾ اختيار ڪيل آءِ يو پي اي سي جي [[عنصر جو نظامي نالو|عنصرن جي نظامي نالن]] سان سڏي سگهجي ٿو، جيڪي سڌو سنئون ايٽمي انگن سان لاڳاپيل آهن؛ مثال طور عنصر 164 لاءِ «انهڪساڪواڊيم»، جيڪو لاطيني ''unus'' «هڪ»، يوناني ''hexa'' «ڇهه»، لاطيني ''quadra'' «چار»، ۽ ڌاتي عنصرن لاءِ روايتي ''-ium'' پڇاڙيءَ مان ٺهيل آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ٺاهڻ جون هيل تائين سڀ ڪوششون ناڪام ويون آهن. عنصر [[اينيونينيم|119]] ٺاهڻ جون ڪوششون 2018ع کان جاپان جي ريڪن تحقيقاتي اداري ۾ ۽ 2026ع کان روس جي جي آءِ اين آر ۾ جاري آهن؛ جڏهن ته عنصر [[انبينيليم|120]] ٺاهڻ جي ڪوشش 2025ع کان آمريڪا جي ايل بي اين ايل ۾ جاري آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pontzen |first=Andrew |date=10 September 2025 |title=BBC Podcast: New Elements |url=https://nuclearscience.lbl.gov/2025/09/10/bbc-podcast-new-elements/ |website= |location= |publisher= |access-date=15 November 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=JINR2026&gt;{{cite news |url=https://www.jinr.ru/posts/63-ya-sessiya-pkk-yaf-na-puti-k-119-mu-elementu-i-novomu-istochniku-neytronov/ |title=63-я сессия ПКК ЯФ: на пути к 119-му элементу и новому источнику нейтронов |trans-title=63rd meeting of the PAC NP: On the Way to Element 119 and a New Neutron Source |language=ru |date=25 June 2026 |publisher=Joint Institute for Nuclear Research |access-date=16 July 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چين ۾ لانژو جي هيوي آئن ريسرچ فيسليٽي (HIRFL) پڻ اٺين دور جي پهرين ڪجهه عنصرن کي ٺاهڻ جون پنهنجون ڪوششون ڪرڻ جو ارادو رکي ٿي.&lt;ref name=&quot;nature2019&quot;&gt;{{cite journal |last=Ball |first=P. |title=Extreme chemistry: experiments at the edge of the periodic table |date=2019 |journal=Nature |volume=565 |issue=7741 |pages=552–555 |doi=10.1038/d41586-019-00285-9|pmid=30700884 |bibcode=2019Natur.565..552B |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SHEfactory&quot;&gt;{{cite conference |url=https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/pdf/2016/26/epjconf-NS160-08001.pdf |title=Status and perspectives of the Dubna superheavy element factory |last1=Dmitriev |first1=Sergey |last2=Itkis |first2=Mikhail |last3=Oganessian |first3=Yuri |date=2016 |conference=Nobel Symposium NS160 – Chemistry and Physics of Heavy and Superheavy Elements |doi=10.1051/epjconf/201613108001 |access-date=15 August 2021 |archive-date=28 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828071031/https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/pdf/2016/26/epjconf-NS160-08001.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jinr.ru/posts/how-are-new-chemical-elements-born/ |title=How are new chemical elements born? |last1=Sokolova |first1=Svetlana |last2=Popeko |first2=Andrei |date=24 May 2021 |website=jinr.ru |publisher=JINR |access-date=4 November 2021 |quote= |archive-date=4 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104173902/https://www.jinr.ru/posts/how-are-new-chemical-elements-born/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Chapman |first=Kit |date=10 October 2023 |title=Berkeley Lab to lead US hunt for element 120 after breakdown of collaboration with Russia |url=https://www.chemistryworld.com/news/berkeley-lab-to-lead-us-hunt-for-element-120-after-breakdown-of-collaboration-with-russia/4018207.article |work=Chemistry World |location= |access-date=20 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physicalsciences.lbl.gov/2023/10/16/berkeley-lab-to-test-new-approach-to-making-superheavy-elements/ |title=Berkeley Lab to Test New Approach to Making Superheavy Elements |last=Biron |first=Lauren |date=16 October 2023 |website=lbl.gov |publisher=[[Lawrence Berkeley National Laboratory]] |access-date=20 October 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gan |first1=Z. G. |last2=Huang |first2=W. X. |last3=Zhang |first3=Z. Y. |last4=Zhou |first4=X. H. |last5=Xu |first5=H. S. |date=2022 |title=Results and perspectives for study of heavy and super-heavy nuclei and elements at IMP/CAS |url= |journal=The European Physical Journal A |volume=58 |issue=158 |article-number=158 |doi=10.1140/epja/s10050-022-00811-w |bibcode=2022EPJA...58..158G }}&lt;/ref&gt;

جيڪڏهن اٺين دور ۾ اڳين دورن جو نمونو جاري رهي، ته ان ۾ پنجاهه عنصر هوندا، جيڪي ترتيبوار 8s، {{Not a typo|5g}}، 6f، 7d ۽ آخر ۾ 8p ذيلي خول ڀريندا. پر هن موقعي تي نسبتي اثرن سبب [[مديلونگ جو اصول|مديلونگ جي اصول]] کان اهم انحراف ٿيڻ گهرجي. اٺين دور جي عنصرن جي اليڪٽران ترتيبن ۽ انهن جي نتيجن کي دوراني جدول ۾ ڏيکارڻ بابت ڪيترائي مختلف نمونا تجويز ڪيا ويا آهن. سڀني ۾ اتفاق آهي ته اٺون دور به اڳين دورن وانگر ٻن 8s عنصرن، 119 ۽ 120، سان شروع ٿيندو. پر ان کان پوءِ {{Not a typo|5g}}، 6f، 7d ۽ 8p ذيلي خولن جي توانائين ۾ تمام وڏي اوورليپ سبب اهي سڀ گڏ ڀرڻ شروع ڪن ٿا، ۽ اهو واضح ناهي ته الڳ {{not a typo|5g}} ۽ 6f سلسلا ڪيئن مقرر ڪيا وڃن.&lt;ref name=&quot;nefedov&quot;&gt;{{cite journal |last1=Nefedov |first1=V.I. |last2=Trzhaskovskaya |first2=M.B. |last3=Yarzhemskii |first3=V.G. |title=Electronic Configurations and the Periodic Table for Superheavy Elements |journal=Doklady Physical Chemistry |date=2006 |volume=408 |issue=2 |pages=149–151 |doi=10.1134/S0012501606060029 |s2cid=95738861 |url=https://www.primefan.ru/stuff/chem/nefedov.pdf |access-date=15 August 2021 |archive-date=13 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013113837/https://www.primefan.ru/stuff/chem/nefedov.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=recentattempts&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2020 |title=Recent attempts to change the periodic table |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A |volume=378 |issue=2180 |doi=10.1098/rsta.2019.0300|pmid=32811365 |bibcode=2020RSPTA.37890300S |s2cid=221136189 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.2307/3963006|last=Frazier|first=K.|title=Superheavy Elements|journal=Science News|volume=113|issue=15|pages=236–38|year=1978|jstor=3963006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fricke&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |last2=Greiner |first2=W. |last3=Waber |first3=J. T. |year=1971 |title=The continuation of the periodic table up to Z = 172. The chemistry of superheavy elements |journal=Theoretica Chimica Acta |volume=21 |issue=3 |pages=235–60 |doi=10.1007/BF01172015 |s2cid=117157377 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PT172&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=P.|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–68|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode=2011PCCP...13..161P|s2cid=31590563}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري 121 کان 156 تائين جا عنصر اڳين جدول جي ڪنهن به گروهه سان ڪيميائي مشابهت رکندڙ طور چڱيءَ طرح نٿا ٺهڪن،&lt;ref name=actrev/&gt; جيتوڻيڪ سندن اليڪٽران ترتيبن کي رسمي طور ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪڏهن کين {{not a typo|5g}}، 6f ۽ ٻين سلسلن ۾ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=actrev/&gt; ايرڪ اسڪيري اهو سوال اٿاريو آهي ته ڇا وڌايل دوراني جدول ۾ هن حصي ۾ مديلونگ جي اصول جي ناڪاميءَ کي ظاهر ڪرڻ گهرجي، يا اهڙين استثنائن کي نظرانداز ڪرڻ گهرجي.&lt;ref name=recentattempts /&gt; هن مرحلي تي خولن جي بناوت پڻ محض رسمي ٿي سگهي ٿي: اڳ ئي توقع آهي ته اوگانيسون جي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي ورڇ گهڻي هموار هوندي ۽ خولن جي ڪا چٽي بناوت نظر نه ايندي.&lt;ref name=&quot;oganesson-elf&quot;&gt;{{cite journal| journal=Phys. Rev. Lett.| volume=120| issue=5| article-number=053001| date=2018| title=Electron and Nucleon Localization Functions of Oganesson: Approaching the Thomas-Fermi Limit| first1=Paul |last1=Jerabek |first2=Bastian |last2=Schuetrumpf |first3=Peter |last3=Schwerdtfeger |first4=Witold |last4=Nazarewicz| doi=10.1103/PhysRevLett.120.053001| pmid=29481184| arxiv = 1707.08710 | bibcode = 2018PhRvL.120e3001J| s2cid=3575243}}&lt;/ref&gt;

عنصر 157 کان 172 تائين صورتحال وري معمول تي اچڻ گهرجي ۽ اڳين قطارن سان وڌيڪ مشابهت رکڻ گهرجي.&lt;ref name=BFricke1977/&gt; ڳرا p-خول [[اسپن–مدار لاڳاپو|اسپن–مدار لاڳاپي]] سبب ورهائجي وڃن ٿا: هڪ p مدار (p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;) وڌيڪ مستحڪم ٿئي ٿو، جڏهن ته ٻيا ٻه (p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;) غيرمستحڪم ٿين ٿا. (ڪوانٽم انگن ۾ اهڙيون ڦيرڦارون سڀني قسمن جي خولن ۾ ٿين ٿيون، پر p-خولن جي ترتيب تي انهن جو اثر سڀ کان وڏو آهي.) امڪان آهي ته عنصر 157 تائين چار اليڪٽرانن وارا مڪمل 8s ۽ 8p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; خول بنيادي خول ۾ شامل ٿي چڪا هوندا. ان بنيادي خول کان ٻاهر، ايندڙ مدار 7d ۽ 9s آهن، جن جون توانائيون لڳ ڀڳ ساڳيون آهن؛ ان کان پوءِ 9p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; ۽ 8p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt; جون توانائيون لڳ ڀڳ ساڳيون آهن، ۽ پوءِ هڪ وڏو وٿي اچي ٿو.&lt;ref name=&quot;BFricke1977&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |year=1977 |title=Dirac–Fock–Slater calculations for the elements Z = 100, fermium, to Z = 173 |journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry |volume=19 |pages=83–192 |doi=10.1016/0092-640X(77)90010-9 |url=http://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2008071622807/1/Fricke_Dirac_1977.pdf |access-date=25 February 2016 |bibcode=1977ADNDT..19...83F |archive-date=22 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322072636/http://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2008071622807/1/Fricke_Dirac_1977.pdf }}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح 9s ۽ 9p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; مدار بنيادي طور 8s ۽ 8p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; مدارن جي جاءِ وٺن ٿا، جنهنڪري عنصر 157–172 ڪيميائي طور غالباً گروهه 3–18 سان مشابهت رکن ٿا. مثال طور، عام نموني موجب عنصر 164 گروهه 14 ۾ سيسي کان ٻه جايون هيٺ اچي ها، پر حسابن موجب اهو گروهه 10 جي پيليڊيم سان تمام گهڻي مشابهت رکي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref name=Fricke/&gt;&lt;ref name=nefedov/&gt;&lt;ref name=&quot;BFricke&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |year=1975 |title=Superheavy elements: a prediction of their chemical and physical properties |journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry |volume=21 |pages=[https://archive.org/details/recentimpactofph0000unse/page/89 89–144] |doi=10.1007/BFb0116498 |url=https://archive.org/details/recentimpactofph0000unse/page/89 |access-date=4 October 2013 |series=Structure and Bonding |isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=actrev&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |last2=Waber |first2=J. T. |date=1971 |title=Theoretical Predictions of the Chemistry of Superheavy Elements: Continuation of the Periodic Table up to Z{{=}}184 |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/handle/123456789/2008100124269/Fricke_theoretical_1971.pdf |journal=Actinides Reviews |volume=1 |issue= |pages=433–485 |doi= |access-date=5 January 2024}}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ ريت 118 کان پوءِ ايندڙ نوبل گئس تائين پهچڻ لاءِ پنجاهه بدران چوون عنصر گهربل ٿيندا.&lt;ref name=wothers&gt;{{cite book |last=Wothers |first=Peter |date=2019 |title=Antimony, Gold, and Jupiter's Wolf |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=vii |isbn=978-0-19-965272-3}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي، جيتوڻيڪ نمونن ۾ عنصرن 157 کان 172 تائين جي ڪيميا بابت اهي نتيجا عام طور قبول ڪيا وڃن ٿا،&lt;ref name=actrev/&gt;&lt;ref name=nefedov/&gt; پر ان ڳالهه تي اختلاف آهي ته دوراني جدول کي ڪيميائي مشابهتن موجب ڏيکارڻ گهرجي يا امڪاني رسمي اليڪٽران ترتيبن موجب، جيڪي اڳين دورن کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿيون ۽ جن بابت ذريعن ۾ اتفاق ناهي. تنهنڪري اٺين قطار جي صورت بابت بحث جاري آهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;&lt;ref name=Fricke/&gt;&lt;ref name=PT172/&gt;&lt;ref name=smits&gt;{{cite journal |last1=Smits |first1=Odile R. |last2=Düllmann |first2=Christoph E. |last3=Indelicato |first3=Paul |last4=Nazarewicz |first4=Witold |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2023 |title=The quest for superheavy elements and the limit of the periodic table |url= |journal=Nature Reviews Physics |volume= 6|issue= 2|pages= 86–98|doi=10.1038/s42254-023-00668-y |osti=2315603 |s2cid=266276980 }}&lt;/ref&gt;

عنصر 172 کان اڳتي حساب پيچيدا ٿي وڃن ٿا، ڇاڪاڻ ته 1s اليڪٽران جي توانائيءَ جي سطح خيالي عدد ٿي وڃي ٿي. اهڙي صورتحال جي جسماني تشريح ممڪن آهي ۽ اها پاڻ ۾ دوراني جدول لاءِ اليڪٽرانن جي ڪا حد مقرر نٿي ڪري. پر گهڻن اليڪٽرانن وارن حسابن ۾ اهڙين حالتن کي شامل ڪرڻ جو صحيح طريقو اڃا کليل سوال آهي؛ دوراني جدول جي بناوت کي هن حد کان اڳتي ڳڻڻ لاءِ ان جو جواب ضروري هوندو.&lt;ref name=gamowstates&gt;{{cite journal |last1=Smits |first1=O. R. |last2=Indelicato |first2=P. |first3=W. |last3=Nazarewicz |first4=M. |last4=Piibeleht |first5=P. |last5=Schwerdtfeger |date=2023 |title=Pushing the limits of the periodic table—A review on atomic relativistic electronic structure theory and calculations for the superheavy elements |url= |journal=Physics Reports |volume=1035 |issue= |pages=1–57 |doi=10.1016/j.physrep.2023.09.004 |arxiv=2301.02553 |bibcode=2023PhR..1035....1S }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي استحڪام غالباً ممڪن عنصرن جي تعداد کي محدود ڪرڻ ۾ فيصلائتو ٿيندو. اهو پروٽانن جي وچ ۾ برقي دفع واري قوت ۽ پروٽانن ۽ نيوٽرانن کي گڏ ٻڌي رکڻ واري مضبوط قوت جي توازن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pershina |first1=Valeria |date=2020 |title=Relativistic effects on the electronic structure of the heaviest elements. Is the Periodic Table endless? |url=https://comptes-rendus.academie-sciences.fr/chimie/article/CRCHIM_2020__23_3_255_0.pdf |journal=Comptes Rendus Chimie |volume=23 |issue=3 |pages=255–265 |doi=10.5802/crchim.25 |s2cid=222225772 |access-date=28 March 2021 |archive-date=11 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211103843/https://comptes-rendus.academie-sciences.fr/chimie/article/CRCHIM_2020__23_3_255_0.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پروٽان ۽ نيوٽران به اليڪٽرانن وانگر [[ائٽمي خول جو نمونو|خولن]] ۾ ترتيب وٺن ٿا، تنهنڪري مڪمل خول استحڪام ۾ نمايان واڌ آڻي سگهي ٿو. معلوم فوق ڳرن نيوڪليس جو وجود اهڙي خول جي مڪمل ٿيڻ سبب آهي، جيڪو غالباً 114 کان [[انبهيڪسيم|126]] پروٽانن ۽ 184 نيوٽرانن جي لڳ ڀڳ آهي.&lt;ref name=gamowstates/&gt; اهي غالباً اڳڪٿي ڪيل [[استحڪام جو ٻيٽ|استحڪام جي ٻيٽ]] جي ويجهو آهن، جتي فوق ڳرا نيوڪلائي ٻين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ عرصو قائم رهڻ گهرجن. ٻيٽ ۾ سڀ کان ڊگهي ڄمار وارن نيوڪلائي بابت اڳڪٿيون مائڪروسيڪنڊن کان وٺي لکين سالن تائين آهن.&lt;ref name=smits/&gt;&lt;ref name=&quot;physorg&quot;&gt;{{cite web |url=https://newscenter.lbl.gov/2009/09/24/114-confirmed/ |title=Superheavy Element 114 Confirmed: A Stepping Stone to the Island of Stability |date=2009 |access-date=23 October 2019 |publisher=[[Lawrence Berkeley National Laboratory|Berkeley Lab]] |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720200414/https://newscenter.lbl.gov/2009/09/24/114-confirmed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nuclei&quot;&gt;{{cite journal |last=Oganessian |first=Yu. Ts. |year=2012 |title=Nuclei in the &quot;Island of Stability&quot; of Superheavy Elements |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=337 |issue=1 |article-number=012005 |bibcode=2012JPhCS.337a2005O |doi=10.1088/1742-6596/337/1/012005|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; بهرحال، ياد رکڻ گهرجي ته اهي اڳڪٿيون اڻڄاتل نيوڪلائي جي نقشي واري حصي ڏانهن بنيادي طور تي ڪيل واڌارا آهن، ۽ نمونن ۾ منظم غيريقينيءَ کي به نظر ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=smits/&gt;

بند نيوڪليائي شيلن (nuclear shells) کان اڳتي نڪرڻ سان انهن جو استحڪامي اثر ختم ٿيڻ گهرجي.&lt;ref name=relqed/&gt; تنهن ڪري ۱۸۴ کان وڌيڪ نيوٽران رکندڙ سپرهيڊي نيوڪلائي (superheavy nuclides) جي عمر تمام گهٽ هئڻ جي اڳڪٿي ڪئي وڃي ٿي؛ اهي ۱۰&lt;sup&gt;−15&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;سيڪنڊن اندر خودبخود نيوڪليائي فشن (spontaneous fission) سان ٽٽي سگهن ٿا. جيڪڏهن ائين هجي، ته انهن کي ڪيميائي عنصر سمجهڻ مناسب نه ٿيندو: IUPAC/IUPAP جو نظرياتي موقف ۽ سفارش آهي ته ڪنهن عنصر کي تڏهن ئي موجود سمجهجي، جڏهن ان جو نيوڪليس ۱۰&lt;sup&gt;−14&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;سيڪنڊن کان وڌيڪ جيئرو رهي ــ ايترو وقت جو ان جي چوڌاري اليڪٽرانن جو بادل (electron cloud) ٺهي سگهي. تنهن هوندي به، اڌ-عمر جا نظرياتي اندازا استعمال ڪيل ماڊل تي گهڻو دارومدار رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪيترن ئي درجنِ مقدار جو فرق ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=gamowstates/&gt; پروٽانن جي انتهائي باهمي ڌڪ جي نتيجي ۾ نيوڪليائي بناوتن جا غيرمعمولي نمونا پيدا ٿيڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي، جن ۾ بلبلن، حلقن ۽ ٽورس (tori) جهڙيون شڪليون شامل آهن؛ ان ڪري اڳڪٿيءَ کي اڳتي وڌائڻ اڃا وڌيڪ ڏکيو ٿئي ٿو.&lt;ref name=smits/&gt; اهو واضح ناهي ته ڇا وڌيڪ اڳتي شيل بندشون (shell closures) موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ الڳ نيوڪليائي شيلن جي سڃاڻپ ڌنڌلي ٿيڻ جي اميد آهي؛ اوگينيسن وٽ اليڪٽران شيلن بابت به اهڙي اميد ڪئي وڃي ٿي.&lt;ref name=relqed&gt;{{cite journal |last1=Schwerdtfeger |first1=Peter |last2=Pašteka |first2=Lukáš F. |last3=Punnett |first3=Andrew |last4=Bowman |first4=Patrick O. |date=2015 |title=Relativistic and quantum electrodynamic effects in superheavy elements |journal=Nuclear Physics A |volume=944 |issue=December 2015 |pages=551–577 |doi=10.1016/j.nuclphysa.2015.02.005|bibcode=2015NuPhA.944..551S }}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، جيڪڏهن اڳتي شيل بندشون موجود به هجن، تڏهن به اهو واضح ناهي ته ڇا اهي ايتري ڳري عنصرن کي وجود ۾ رهڻ جي اجازت ڏينديون.&lt;ref name=&quot;greinernuclei&quot;&gt;{{cite journal|last=Greiner|first=W.|date=2013|title=Nuclei: superheavy-superneutronic-strange-and of antimatter|url=https://inspirehep.net/record/1221632/files/jpconf13_413_012002.pdf|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=413|issue=1|pages=012002-1–012002-9&lt;!-- Deny Citation Bot--&gt;|doi=10.1088/1742-6596/413/1/012002|bibcode=2013JPhCS.413a2002G|doi-access=free|access-date=15 August 2021|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330183222/https://inspirehep.net/record/1221632/files/jpconf13_413_012002.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;radiochimica&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |date=2019 |title=Synthesis and properties of isotopes of the transactinides |journal=Radiochimica Acta |volume=107 |issue=9–11 |pages=879–915 |doi=10.1515/ract-2019-3104|s2cid=203848120 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PTSS1&quot;&gt;Scerri, p. 386&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last1=Seaborg|first1=G.|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/603220/transuranium-element|title=transuranium element (chemical element)|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=c. 2006|access-date=16 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101130112151/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/603220/transuranium-element|archive-date=30 November 2010}}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح، ممڪن آهي ته دوري جدول عملي طور عنصر ۱۲۰ جي لڳ ڀڳ ختم ٿي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان کان پوءِ عنصر مشاهدو ڪرڻ لاءِ تمام ٿوري عمر وارا، ۽ پوءِ ڪيميائي خاصيتون ڏيکارڻ لاءِ به تمام ٿوري عمر وارا ٿي سگهن ٿا؛ تنهنڪري نون عنصرن جي دريافت جو دور پنهنجي پڄاڻيءَ جي ويجهو ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Peter Möller |url=https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/abs/2016/26/epjconf-NS160-03002/epjconf-NS160-03002.html |title=The limits of the nuclear chart set by fission and alpha decay {{pipe}} EPJ Web of Conferences |journal=European Physical Journal Web of Conferences |year=2016 |doi=10.1051/epjconf/201613103002 |publisher=Epj-conferences.org |volume=131 |page=03002 |bibcode=2016EPJWC.13103002M |access-date=13 June 2022 |archive-date=20 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620210806/https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/abs/2016/26/epjconf-NS160-03002/epjconf-NS160-03002.html |url-status=live |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; جيڪڏهن ۱۲۶ کان اڳتي پروٽانن جي ڪا شيل بندش موجود هجي، ته امڪان آهي ته اها ۱۶۴ جي لڳ ڀڳ هجي؛&lt;ref name=greinernuclei/&gt; اهڙيءَ ريت، جتي دوري خاصيتون ناڪام ٿين ٿيون، اهو خطو شيل بندشن جي وچ ۾ عدم استحڪام واري خطي سان لڳ ڀڳ ملي ٿو.&lt;ref name=actrev/&gt;

ٻئي امڪان موجب، وڏي ماس نمبرن تي ڪوارڪ مادو (quark matter) مستحڪم ٿي سگهي ٿو. اهڙي حالت ۾ نيوڪليس، پروٽانن ۽ نيوٽرانن ۾ ٻڌل هجڻ بدران، آزادانه وهندڙ [[اپ ڪوارڪ]] (up quark) ۽ [[ڊائون ڪوارڪ]] (down quark) مان ٺهيل هوندو؛ ان سان استحڪام جو ٻيٽ بدران [[استحڪام جو کنڊ]] (continent of stability) ٺهي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;udQM&quot;&gt;{{cite journal |last1=Holdom |first1=B. |last2=Ren |first2=J. |last3=Zhang |first3=C. |title=Quark matter may not be strange |date=2018 |journal=Physical Review Letters |volume=120 |issue=1 |pages=222001-1–222001-6 &lt;!-- Deny Citation Bot--&gt;|doi=10.1103/PhysRevLett.120.222001|pmid=29906186 |arxiv=1707.06610 |bibcode=2018PhRvL.120v2001H |s2cid=49216916 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;udQMnew&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cheng-Jun |first1=Xia |last2=She-Sheng |first2=Xue |last3=Ren-Xin |first3=Xu |last4=Shan-Gui |first4=Zhou |title=Supercritically charged objects and electron-positron pair creation |doi=10.1103/PhysRevD.101.103031 |journal=Physical Review D |year=2020 |volume=101 |issue=10 |article-number=103031|arxiv=2001.03531 |bibcode=2020PhRvD.101j3031X |s2cid=210157134 }}&lt;/ref&gt; ٻيا اثر به ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا: مثال طور، انتهائي ڳرن عنصرن ۾ 1s اليڪٽرانن جو گهڻو وقت نيوڪليس جي ايترو ويجهو گذرڻ جو امڪان آهي جو اهي حقيقت ۾ ان جي اندر موجود هجن؛ ان ڪري اهي [[اليڪٽران قبضي]] (electron capture) لاءِ وڌيڪ حساس ٿي سگهن ٿا.&lt;ref name=colloq&gt;{{cite journal |title=Colloquium: Superheavy elements: Oganesson and beyond |first1=S. A. |last1=Giuliani |first2=Z. |last2=Matheson |first3=W. |last3=Nazarewicz |first4=E. |last4=Olsen |first5=P.-G. |last5=Reinhard |first6=J. |last6=Sadhukhan |first7=B. |last7=Schtruempf |first8=N. |last8=Schunck |first9=P. |last9=Schwerdtfeger |date=2019 |journal=Reviews of Modern Physics |volume=91 |issue=1 |pages=011001-1–011001-25 |doi=10.1103/RevModPhys.91.011001|bibcode=2019RvMP...91a1001G |s2cid=126906074 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

اٺين قطار جا عنصر وجود ۾ اچي به سگهن، تڏهن به انهن کي پيدا ڪرڻ ڏکيو هوندو، ۽ ايٽمي نمبر وڌڻ سان اها ڏکيائي اڃا وڌندي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Giardina|first1=G.|last2=Fazio|first2=G.|last3=Mandaglio|first3=G.|last4=Manganaro|first4=M.|last5=Nasirov|first5=A.K.|last6=Romaniuk|first6=M.V.|last7=Saccà|first7=C.|title=Expectations and limits to synthesize nuclei with Z ≥ 120|date=2010|journal=International Journal of Modern Physics E|volume=19|issue=5 &amp; 6|pages=882–893|doi=10.1142/S0218301310015333|url=https://www.researchgate.net/publication/263915732|bibcode=2010IJMPE..19..882G|access-date=15 August 2021|archive-date=19 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202251/https://www.researchgate.net/publication/263915732_EXPECTATIONS_AND_LIMITS_TO_SYNTHESIZE_NUCLEI_WITH_Z_120|url-status=live}}&lt;/ref&gt; موجوده وسيلن سان 8s جا عنصر ۱۱۹ ۽ ۱۲۰ پيدا ڪرڻ ممڪن هجڻ جي اميد آهي، پر ان کان اڳتي وارن عنصرن لاءِ نئين ٽيڪنالاجي گهربل ٿي سگهي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Zagrebaev&quot;&gt;{{cite journal|title=Future of superheavy element research: Which nuclei could be synthesized within the next few years?|url=https://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|first1=Valeriy|last1=Zagrebaev|first2=Alexander|last2=Karpov|first3=Walter|last3=Greiner|date=2013|journal=Journal of Physics|volume=420|issue=1|article-number=012001|publisher=IOP Publishing Ltd.|doi=10.1088/1742-6596/420/1/012001|arxiv=1207.5700|bibcode=2013JPhCS.420a2001Z|s2cid=55434734|access-date=1 December 2020|archive-date=3 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003154020/https://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهو به ممڪن آهي ته اهي پيدا ئي نه ٿي سگهن.&lt;ref name=&quot;Bloomberg&quot;&gt;{{cite web|last=Subramanian|first=S.|author-link=Samanth Subramanian|date=2019|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|title=Making New Elements Doesn't Pay. Just Ask This Berkeley Scientist|website=[[Bloomberg Businessweek]]|access-date=18 January 2020|archive-date=11 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211191525/https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==متبادل دوري جدولون==
==پڻ ڏسو==
* نيوڪليوسنٿيسس 
==لنڪس==
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ چيو ويندو آهي، سا ڪيميائي عنصرن جي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups) ۾ هڪ جدولي پيشڪش آهي. اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. قطار ۾ عنصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن ۽ ڪالمن ۾ انهن جي خاصيتون ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئين تيون. ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. ھي جدول [[ايٽمي نمبر|ائٽمي نمبر]]، اليڪٽراني جوڙجڪ ۽ ورجندڙ ڪيميائي خاصيتن جي ڄاڻ ڏيندي آهي.

وقتي ٽيبل هڪ ترتيب ڏنل ترتيب آهي ڪيميائي عناصر کي قطارن (Periods) ۽ ڪالمن (Groups). اهو ڪيميا جو هڪ آئڪن آهي ۽ وڏي پيماني تي فزڪس ۽ ٻين سائنسن ۾ استعمال ٿيندو آهي. اهو دور جي قانون جي هڪ تصوير آهي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته جڏهن عناصر انهن جي ايٽمي انگن جي ترتيب سان ترتيب ڏنل آهن، انهن جي ملڪيت جي تقريبن ٻيهر ورجائي ظاهر ٿئي ٿي.
ٽيبل کي چار لڳ ڀڳ مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي &quot;بلاڪ&quot; سڏجي ٿو. ساڳئي گروپ ۾ عناصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. عمودي، افقي ۽ ويڪرائي رجحانات دورانياتي جدول جي خصوصيت ڪن ٿا. دھاتي ڪردار هڪ گروپ جي هيٺان ۽ هڪ دور ۾ ساڄي کان کاٻي طرف وڌندو آهي. نان ميٽالڪ ڪردار وڌندو آهي دوراني جدول جي هيٺان کاٻي پاسي کان مٿي ساڄي طرف. پھرين دوري جدول جيڪا عام طور تي قبول ڪئي وئي، جيڪا 1869ع ۾ روسي ڪيمسٽ دمتري مينڊيليف جي ھئي؛ هن ايٽمي ماس تي ڪيميائي ملڪيتن جي انحصار جي طور تي دورياتي قانون ٺاهيو. جيئن ته ان وقت سڀ عنصر سڃاتل نه هئا، ان ڪري هن جي دور جي جدول ۾ خال هئا، ۽ مينڊيليف ڪاميابيءَ سان دورياتي قانون کي استعمال ڪيو ته جيئن ڪجهه غائب عنصرن جي ملڪيتن جي اڳڪٿي ڪئي وڃي. 19 صدي عيسويء جي آخر ۾ دورياتي قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو. ان جي وضاحت 20 صدي جي شروعات ۾ ڪئي وئي، ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانڪس ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي واري ڪم سان، ٻئي نظريا ايٽم جي اندروني ڍانچي کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا. 1945ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت سان جدول جي جديد شڪل کي تسليم ڪيو ويو ته ايڪٽائنائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ عنصرن جي بجاءِ ايف-بلاڪ هئا. دوري جدول ۽ قانون هاڻي جديد ڪيميا جو مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

===پريزينٽيشن===

Both forms represent the same periodic table.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; The form with the f-block included in the main body is sometimes called the 32-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or long form;&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; the form with the f-block cut out the 18-column&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; or medium-long form.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; The 32-column form has the advantage of showing all elements in their correct sequence, but it has the disadvantage of requiring more space.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; The form chosen is an editorial choice, and does not imply any change of scientific claim or statement. For example, when discussing [[Group 3 element#Composition|the composition of group 3]], the options can be shown equally (unprejudiced) in both forms.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

Periodic tables usually at least show the elements' symbols; many also provide supplementary information about the elements, either via colour-coding or as data in the cells. The above table shows the names and atomic numbers of the elements, and also their blocks, natural occurrences and [[standard atomic weight]]s. For the short-lived elements without standard atomic weights, the mass number of the most stable known isotope is used instead. Other tables may include properties such as state of matter, melting and boiling points, densities, as well as provide different classifications of the elements.{{efn|See for example [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 the periodic table poster sold by Sigma-Aldrich.]}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيميا]]
[[زمرو:دوري جدول]]
[[زمرو:ڪيميائي درجه بندي]]</text>
      <sha1>ltpzkd34ab4ngu0osjmuns2755uem5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430513</id>
      <parentid>430512</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308642" sha1="pri7p1qto68nv9nb8lh9yz2yvwscdfa" xml:space="preserve">{{Short description|Tabular arrangement of the chemical elements ordered by atomic number}}
{{About|the table used in chemistry and physics|other uses|Periodic table (disambiguation)}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت (ويلنس) ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

عنصر جي [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] (valency) جي وصف يا ته هائيڊروجن جي انهن ايٽمن جي انگ سان ڪري سگهجي ٿي، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري هائيڊرائيڊ ٺاهين، يا آڪسيجن جي انهن ايٽمن جي انگ جي ٻيڻي سان، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري آڪسائيڊ ٺاهين (يعني [[پيرو آڪسائيڊ]] يا [[سپر آڪسائيڊ]] نه).&lt;ref name=johnson/&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون ظرفيتون سڌيءَ طرح گروپ نمبر سان لاڳاپيل آهن: مکيه گروپن 1–2 ۽ 13–17 جا هائيڊرائيڊ ترتيبوار MH، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ آخر ۾ MH جي فارمولن موجب ٿين ٿا. ان جي ابتڙ، سڀ کان وڌيڪ آڪسائيڊن جون ظرفيتون وڌنديون وڃن ٿيون ۽ انهن جا فارمولا M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O، MO، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ۽ M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt; ٿين ٿا.{{efn|گهٽ آڪسائيڊ به گهڻا آهن: مثال طور، گروپ 15 ۾ [[فاسفورس]] ٻه آڪسائيڊ ٺاهيندو آهي: [[فاسفورس ٽرائي آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[فاسفورس پينٽا آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 27–9&lt;/ref&gt;}} اڄ ظرفيت جي تصور کي [[آڪسائيڊيشن حالت]] جي تصور سان وڌيڪ وسيع ڪيو ويو آهي. آڪسائيڊيشن حالت، مرڪب مان ٻين سڀني عنصرن کي انهن جي آئنن جي صورت ۾ ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ، ڪنهن عنصر تي رهجي ويل رسمي بار آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt;

اليڪٽرانڪ ترتيب، بند ٺاهڻ لاءِ موجود اليڪٽرانن جي انگ مان هڪ سادي وضاحت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; حقيقت ۾، ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ گروپ 1 ۾ 1 کان شروع ٿئي ٿو ۽ دوراني جدول جي ساڄي پاسي ڏانهن وڌي ٿو، پر هر نئين بلاڪ جي شروعات تي وري 3 ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري دور 6 ۾ Cs–Ba وٽ 1–2 ظرفيتي اليڪٽران آهن؛ La–Yb وٽ 3–16؛ Lu–Hg وٽ 3–12؛ ۽ Tl–Rn وٽ 3–8 ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=wulfsberg26&gt;Wulfsberg, p. 26&lt;/ref&gt; پر d- ۽ f-بلاڪن جي ساڄي پاسي سڀ ظرفيتي اليڪٽران استعمال ڪرڻ سان لاڳاپيل نظرياتي وڌ ۾ وڌ حالت بلڪل حاصل نٿي ڪري سگهجي؛&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 28&lt;/ref&gt; اهڙي صورتحال آڪسيجن، فلورين ۽ ڪرپٽون تائين هلڪين نوبل گيسن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 274&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:center;&quot;
|+ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ
!
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|2]]
! colspan=14 |
! [[گروپ 3 جا عنصر|3]]
! [[گروپ 4 جا عنصر|4]]
! [[گروپ 5 جا عنصر|5]]
! [[گروپ 6 جا عنصر|6]]
! [[گروپ 7 جا عنصر|7]]
! [[گروپ 8 جا عنصر|8]]
! [[گروپ 9 جا عنصر|9]]
! [[گروپ 10 جا عنصر|10]]
! [[گروپ 11 جا عنصر|11]]
! [[گروپ 12 جا عنصر|12]]
! [[بورون گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هلوجن|17]]
! [[نوبل گئس|18]]
|-
! [[دور 1 جا عنصر|1]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | H&lt;br /&gt;1
| colspan=30 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | He&lt;br /&gt;2
|-
! [[دور 2 جا عنصر|2]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Li&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Be&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | B&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | C&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | N&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | O&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | F&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ne&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 3 جا عنصر|3]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Na&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Mg&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Al&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Si&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | P&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | S&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Cl&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ar&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 4 جا عنصر|4]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | K&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ca&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sc&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ti&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | V&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cr&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mn&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Fe&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Co&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ni&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cu&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ga&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ge&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | As&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Se&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Br&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Kr&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 5 جا عنصر|5]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Rb&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Sr&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Y&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zr&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Nb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mo&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Tc&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ru&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rh&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ag&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cd&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | In&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sn&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Te&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | I&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Xe&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 6 جا عنصر|6]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Cs&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ba&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | La&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ce&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pr&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Nd&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pm&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Sm&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Eu&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Gd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tb&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Dy&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ho&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Er&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tm&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Yb&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lu&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ta&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | W&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Re&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Os&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ir&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pt&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Au&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hg&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Tl&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Pb&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Bi&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Po&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | At&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Rn&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 7 جا عنصر|7]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Fr&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ra&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ac&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Th&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pa&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | U&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Np&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pu&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Am&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cm&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Bk&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cf&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Es&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Fm&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Md&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | No&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lr&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Db&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sg&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Bh&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hs&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mt&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ds&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rg&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Nh&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Fl&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Mc&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Lv&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ts&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Og&lt;br /&gt;8
|}

مختلف ظرفيتن وارن مرڪبن جي ٺهڻ وقت خارج ٿيندڙ توانائيءَ کي به نظر ۾ رکڻ ضروري آهي؛ رڳو اليڪٽرانڪ ترتيبن تي غور ڪرڻ سان مڪمل وضاحت نٿي ملي.&lt;ref name=&quot;Greenwood113&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 113&lt;/ref&gt; مثال طور، پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ وقت ميگنيشيم Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; بدران Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئن ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; خودبخود [[غيرمتناسب تناسب ردعمل|غيرمتناسب تناسب واري ردعمل]] وسيلي Mg&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ۽ Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئنن ۾ ورهائجي وڃي ها. ان جو سبب اهو آهي ته آئن جي بار ۽ نيم قطر سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي (آئن جي چوڌاري پاڻيءَ جا ماليڪيول گڏ ٿيڻ) جو مقدار وڌي ٿو. Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ ٻاهريون مدار (جيڪو آيوني نيم قطر طئي ڪري ٿو) اڃا 3s آهي، تنهنڪري هائيڊريشن جي ائنتھالپي ٿوري آهي ۽ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل توانائيءَ جي ڀرپائي نٿي ڪري سگهي. پر Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ لاءِ ٻيهر آيونائيزيشن ڪرڻ سان بنيادي 2p ذيلي خول ظاهر ٿئي ٿو، جنهن سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي ايتري وڌي وڃي ٿي جو ميگنيشيم(II) جا مرڪب ٺهي سگهن ٿا. اهڙن ئي سببن ڪري، ڳرن p-بلاڪ عنصرن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون (جتي ns اليڪٽران، np کان گهٽ توانائيءَ وارا ٿي وڃن ٿا) اڪثر 2 جي قدمن سان بدلجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اندريون ذيلي خول ظاهر ڪرڻ ۽ آيوني نيم قطر گهٽائڻ لاءِ ائين ڪرڻ ضروري آهي. مثال طور، Tl&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ 6s ظاهر ٿئي ٿو، جڏهن ته Tl&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ۾ 5d ظاهر ٿئي ٿو؛ تنهنڪري ٿاليم جڏهن ٻه اليڪٽران وڃائي ٿو ته پوءِ ٽيون اليڪٽران به وڃائڻ جو لاڙو رکي ٿو. گهٽ برقي منفي p-بلاڪ عنصرن لاءِ مداري ملاوٽ تي ٻڌل ساڳيا دليل استعمال ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=sb45&gt;Siekierski and Burgess, pp. 45–54&lt;/ref&gt;{{efn|عام طور ”ممنوع“ وچ واريون آڪسائيڊيشن حالتون [[ڊائمر (ڪيميا)|ڊائمر]] ٺاهي مستحڪم ٿي سگهن ٿيون، جيئن [Cl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ga–GaCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; ۾ (جتي گيليم +2 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي) يا [[ڊائي سلفر ڊيڪافلورائيڊ|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;]] ۾ (جتي سلفر +5 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي).&lt;ref name=sb45/&gt; ڪي مرڪب جيڪي اهڙين وچين آڪسائيڊيشن حالتن وارا نظر اچن ٿا، حقيقت ۾ مخلوط-ظرفيت وارا مرڪب آهن، جيئن [[اينٽيموني ٽيٽرا آڪسائيڊ|Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]، جنهن ۾ Sb(III) ۽ Sb(V) ٻئي موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Amador&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Amador | first1 = J. | last2 = Puebla | first2 = E. Gutierrez | last3 = Monge | first3 = M. A. | last4 = Rasines | first4 = I. | last5 = Valero | first5 = C. Ruiz | year = 1988 | title = Diantimony Tetraoxides Revisited | journal = Inorganic Chemistry | volume = 27 | issue = 8 | pages = 1367–1370 | doi = 10.1021/ic00281a011 }}&lt;/ref&gt;}}

[[File:Transition metal oxidation states.svg|frame|center|انتقالي ڌاتن جون آڪسائيڊيشن حالتون. ڀريل نقطا عام آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکارين ٿا، جڏهن ته خالي نقطا ممڪن، پر غيرامڪاني حالتون ظاهر ڪن ٿا.]]
انتقالي ڌاتن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون ساڳين سببن ڪري لڳ ڀڳ هميشه گهٽ ۾ گهٽ +2 هونديون آهن (ايندڙ ذيلي خول ظاهر ٿيڻ سبب). اها ڳالهه انهن ڌاتن لاءِ به درست آهي، جن جون d&lt;sup&gt;x+1&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; يا d&lt;sup&gt;x+2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; غيرمعمولي ترتيبون آهن (چانديءَ کان سواءِ)، ڇاڪاڻ⁠تہ d-اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب ٻئي اليڪٽران جي s-ذيلي خول مان d-ذيلي خول ڏانهن منتقلي ان جي آيونائيزيشن توانائيءَ کي خاص طور نٿي بدلائي.&lt;ref name=sb134&gt;Siekierski and Burgess, pp. 134–137&lt;/ref&gt; انتقالي ڌاتن کي وڌيڪ آيونائيز ڪرڻ سان ڪو نئون اندريون ذيلي خول ظاهر نٿو ٿئي، تنهنڪري انهن جون آڪسائيڊيشن حالتون عام طور 1 جي قدمن سان بدلجن ٿيون.&lt;ref name=sb45/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊ عام طور مستحڪم +3 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارين ٿا: پهرين ٻاهريان s-اليڪٽران ڪڍجن ٿا ۽ پوءِ (عام طور) (n−2)f مدارن مان هڪ اليڪٽران ڪڍيو وڃي ٿو، جن جي توانائي ns جي ويجهو هوندي آهي.&lt;ref name=sb178/&gt; d- ۽ f-بلاڪ جي عنصرن جون عام ۽ وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالتون انهن جي آيونائيزيشن توانائين تي دارومدار رکن ٿيون. هر انتقالي سلسلي ۾ (n−1)d ۽ ns مدارن جي وچ ۾ توانائيءَ جو فرق وڌڻ سان وڌيڪ اليڪٽرانن کي آيونائيز ڪرڻ توانائيءَ جي لحاظ کان گهٽ فائديمند ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري ابتدائي انتقالي ڌاتن جا گروپ وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتون پسند ڪن ٿا، پر ديرين انتقالي ڌاتن جي گروپن ۾ +2 حالت وڌيڪ مستحڪم ٿي وڃي ٿي. اهڙيءَ طرح، هر d-بلاڪ قطار جي شروعات ۾ سڀ کان وڌيڪ رسمي آڪسائيڊيشن حالت +3 هوندي آهي، وچ ۾ +7 يا +8 تائين وڌي ٿي (مثال طور [[اوسميئم ٽيٽرا آڪسائيڊ|OsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]])، ۽ پوءِ پڇاڙيءَ ۾ گهٽجي +2 ٿي وڃي ٿي.&lt;ref name=sb134/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي عام طور وڌيڪ هوندي آهي، تنهنڪري اهي گهٽ ئي +3 آڪسائيڊيشن حالت کان مٿي ويندا آهن. ان جي ابتڙ، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي گهٽ هوندي آهي؛ تنهنڪري نيپچونيم ۽ پلوٽونيم مثال طور +7 حالت تائين پهچي سگهن ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt;&lt;ref name=sb134/&gt;&lt;ref name=sb178&gt;Siekierski and Burgess, pp. 178–180&lt;/ref&gt; آخري ايڪٽينائيڊ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ڏانهن لينٿينائيڊن کان به اڳتي وڃن ٿا: مينڊيليويم، ٿوليئم يا يوروپيئم (لينٿينائيڊ، جنهن جي اڌ ڀريل f-خول سبب +2 حالت سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آهي) کان به وڌيڪ آسانيءَ سان +2 حالت ۾ گهٽجي ٿو؛ ۽ نوبليم ۾ ته +2 حالت، +3 کان وڌيڪ پسند ڪئي وڃي ٿي، جيڪو اٽربيئم جي ابتڙ آهي.&lt;ref name=rareearths/&gt;

ساڳئي گروپ جا عنصر هڪجهڙيون ظرفيتي ترتيبون رکن ٿا، تنهنڪري انهن جو ڪيميائي رويو عام طور هڪجهڙو هوندو آهي. مثال طور، پهرئين گروپ جون [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]] سڀ هڪ ظرفيتي اليڪٽران رکن ٿيون ۽ انهن جو گروپ تمام گهڻو هم جنس آهي: اهي سڀ نرم ۽ سرگرم ڌاتون آهن. پر ڪيترا ئي عامل اثرانداز ٿين ٿا، تنهنڪري گروپ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، هائيڊروجن وٽ به هڪ ظرفيتي اليڪٽران آهي ۽ اهو الڪلي ڌاتن سان گڏ ساڳئي گروپ ۾ آهي، پر ان جو ڪيميائي رويو بلڪل مختلف آهي. [[ڪاربان گروپ|گروپ 14]] جا مستحڪم عنصر هڪ غيرڌاتو ([[ڪاربان]])، ٻه نيم موصل ([[سلڪان]] ۽ [[جرمينيم]]) ۽ ٻه ڌاتو ([[ٽين]] ۽ [[سيسو]]) آهن؛ تنهن هوندي به انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي ته سڀني وٽ چار ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot;&gt;Scerri, pp. 14–15&lt;/ref&gt; اها ڳالهه اڪثر وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪري ٿي. مثال طور، [[چالڪوجن|گروپ 16]] ۾ [[سلفر]] ۽ [[سيلينيم]] ٻنهي جي وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالت +6 آهي، جيئن [[سلفر ٽرائي آڪسائيڊ|SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[سيلينيم ٽرائي آڪسائيڊ|SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۾؛ ۽ گهٽ ۾ گهٽ حالت −2 آهي، جيئن [[سلفائيڊ|سلفائيڊن]] ۽ [[سيلينائيڊ|سيلينائيڊن]] ۾. پر ائين هميشه ناهي (مثال طور، آڪسيجن ساڳئي گروپ ۾ هجڻ باوجود سلفر ۽ سيلينيم وانگر +6 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارڻ لاءِ ڄاتل ناهي).&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

=== برقي منفيت ===
[[Image:Electrostatic Potential.jpg|thumb|alt=پاڻيءَ جو ماليڪيول شفاف بيضي واري شڪل ۾ ڏيکاريل آهي، جنهن تي برقي ساکن امڪان موجب رنگ ڏنل آهي. شڪل جي مٿئين حصي ۾، جتي آڪسيجن جو ايٽم آهي، ڳاڙهو رنگ وڌيڪ آهي؛ اتان اهو آهستي آهستي پيلو ۽ سائو ٿيندو، پوءِ شڪل جي هيٺين ساڄي ۽ هيٺين کاٻي ڪنڊن ۾ نيرو ٿي وڃي ٿو، جتي هائيڊروجن جا ايٽم آهن.|upright=1.5|right|پاڻيءَ جي ماليڪيول جو برقي ساکن امڪان وارو نقشو؛ آڪسيجن جو ايٽم هائيڊروجن جي مثبت (نيري) ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منفي بار رکي ٿو (ڳاڙهو)]]
عنصرن جي هڪ ٻي اهم خاصيت انهن جي [[برقي منفيت]] آهي. ايٽم اليڪٽرانن کي جوڙن جي صورت ۾ ونڊي، هڪ ٻئي سان [[هم-ظرفيتي بند|هم ظرفيتي بند]] ٺاهي سگهن ٿا؛ ائين ظرفيتي مدارن ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ جو عمل ٿئي ٿو. ونڊيل اليڪٽران جي جوڙي کي هر ايٽم ڪيتري ڪشش سان ڇڪي ٿو، اهو ان ايٽم جي برقي منفيت تي دارومدار رکي ٿو،&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt; يعني ايٽم جو اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ ڏانهن لاڙو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; وڌيڪ برقي منفي ايٽم اليڪٽرانن جي جوڙي کي وڌيڪ ڇڪيندو آهي، جڏهن ته گهٽ برقي منفي (يا وڌيڪ برقي مثبت) ايٽم ان کي گهٽ ڇڪيندو آهي. انتهائي حالتن ۾ ائين سمجهي سگهجي ٿو ته اليڪٽران وڌيڪ برقي مثبت ايٽم کان مڪمل طور وڌيڪ برقي منفي ايٽم ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ سادو اندازو آهي. پوءِ اهو بند هڪ مثبت آئن (جنهن اليڪٽران وڃايو) ۽ هڪ منفي آئن (جنهن اليڪٽران حاصل ڪيو) کي ٻڌي ٿو؛ ان کي [[آيوني بند]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

برقي منفيت جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته نيوڪليس اليڪٽرانن جي جوڙي کي ڪيتري قوت سان ڇڪي سگهي ٿو، تنهنڪري ان ۾ اڳ بيان ڪيل ٻين خاصيتن جهڙو ئي لاڙو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: برقي منفيت مٿي کان هيٺ ويندي گهٽجي ۽ کاٻي کان ساڄي ويندي وڌي ٿي. الڪلي ۽ الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون سڀ کان وڌيڪ برقي مثبت عنصرن ۾ شامل آهن، جڏهن ته چالڪوجن، هلوجن ۽ نوبل گيسون سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصرن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt;

برقي منفيت عام طور پالنگ پيماني تي ماپي ويندي آهي. هن پيماني تي سڀ کان وڌيڪ برقي منفي سرگرم ايٽم ([[فلورين]]) کي 4.0 ۽ سڀ کان گهٽ برقي منفي ايٽم ([[سيزيم]]) کي 0.79 قدر ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; حقيقت ۾ [[نيون]] سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصر آهي، پر پالنگ پيماني سان ان جي برقي منفيت ماپي نٿي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻن عنصرن سان هم ظرفيتي بند نٿو ٺاهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ja00207a003 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms|year=1989|author=Allen, Leland C.|journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111|pages=9003–9014 |issue=25|bibcode=1989JAChS.111.9003A }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي برقي منفيت ان سان ٻڌل ايٽمن جي سڃاڻپ ۽ انگ، ۽ ان ڳالهه موجب بدلجي ٿي ته اهو اڳ ۾ ڪيترا اليڪٽران وڃائي چڪو آهي: ايٽم وڌيڪ اليڪٽران وڃائڻ کان پوءِ وڌيڪ برقي منفي ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 25–6&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن ان سان وڏو فرق پوي ٿو: پالنگ پيماني تي +2 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 1.87 آهي، جڏهن ته +4 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 2.33 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dieter |first1=R. K. |last2=Watson |first2=R. T. |chapter=Transmetalation reactions producing organocopper compounds |pages=443–526 |editor-last1=Rappoport |editor-first1=Z. |editor-last2=Marek |editor-first2=I. |title=The Chemistry of Organocopper Compounds |volume=1 |year=2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-77296-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |access-date=6 April 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017193845/https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |url-status=live }}&lt;!-- خاص طور صفحو 509 --&gt;&lt;/ref&gt;

=== ڌاتوپڻو ===
[[File:Diamond cubic animation.gif|thumb|right|هيرن جهڙي ڪعبي بناوت: ڪاربان (هيرو) ۽ گروپ 14 جا سلڪان، جرمنيم ۽ (ڀورو) ٽين، سڀ اها وڏي هم ظرفيتي بناوت اختيار ڪن ٿا.&lt;br /&gt;(ڀوري ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Carrasco |first1=Rigo A. |last2=Zamarripa |first2=Cesy M. |first3=Stefan |last3=Zollner |first4=José |last4=Menéndez |first5=Stephanie A. |last5=Chastang |first6=Jinsong |last6=Duan |first7=Gordon J. |last7=Grzybowski |first8=Bruce B. |last8=Claflin |first9=Arnold M. |last9=Kiefer |date=2018 |title=The direct bandgap of gray α-tin investigated by infrared ellipsometry|journal=Applied Physics Letters |volume=113 |issue=23 |page=232104 |doi=10.1063/1.5053884 |bibcode=2018ApPhL.113w2104C |s2cid=125130534}}&lt;/ref&gt; ٽين جو هڪ ٻيو الاٽروپ، اڇو ٽين، پڻ آهي، جنهن جي بناوت ان کان به وڌيڪ ڌاتو جهڙي آهي.)]]
سادو مادو اهڙو مادو آهي، جيڪو ڪنهن هڪ ڪيميائي عنصر جي ايٽمن مان ٺهيل هجي. وڌيڪ برقي منفي ايٽمن جا سادا مادا عام طور هڪ ٻئي سان اليڪٽران ونڊين ٿا (هم ظرفيتي بند ٺاهين ٿا). اهي يا ته ننڍا ماليڪيول (جهڙوڪ هائيڊروجن يا آڪسيجن) ٺاهين ٿا، يا اڻمحدود طور ڦهليل وڏيون بناوتون (جهڙوڪ ڪاربان يا سلڪان) ٺاهين ٿا. نوبل گيسون الڳ الڳ ايٽم طور رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو خول اڳ ئي مڪمل آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; الڳ ماليڪيولن يا اڪيلي ايٽمن مان ٺهيل مادا ماليڪيولن جي وچ ۾ ڪمزور ڪشش وارين قوتن، جهڙوڪ [[لنڊن پکيڙ قوت|لنڊن جي پکيڙ واري قوت]]، سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا: ماليڪيولن اندر اليڪٽرانن جي حرڪت سان برقي بار ۾ عارضي اڻبرابريون پيدا ٿين ٿيون. اهي ويجهن ماليڪيولن ۾ به ساڳيون اڻبرابريون پيدا ڪن ٿيون ۽ پاڙيسري ماليڪيولن جي وڏي انگ ۾ اليڪٽرانن جي هم وقت حرڪت جو سبب بڻجن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|title=Intermolecular bonding – van der Waals forces|access-date=17 November 2021|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122154740/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|thumb|right|گرافائيٽ ۽ هيرو، ڪاربان جا ٻه الاٽروپ]]
وڌيڪ برقي مثبت ايٽم عام طور ان جي ابتڙ اليڪٽران وڃائين ٿا، جنهن سان مثبت آئنن جي چوڌاري اليڪٽرانن جو هڪ ”سمنڊ“ ٺهي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هر ايٽم جا ٻاهريان مدار پاڙيسري ايٽمن جي مدارن سان ملي اليڪٽران ونڊين ٿا، جنهن سان وڏن ماليڪيولي مدارن جي اهڙي بناوت ٺهي ٿي، جيڪا سڀني ايٽمن تي پکڙيل هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidemetal&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |title=Metallic Bonding |last=Clark |first=Jim |date=2019 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421105423/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هي منفي بار وارو ”سمنڊ“ سڀني آئنن کي ڇڪي ٿو ۽ انهن کي پاڻ ۾ ٻڌي رکي ٿو. ان کي [[ڌاتوي بند]] چيو وڃي ٿو. اهڙا بند ٺاهيندڙ عنصر اڪثر [[ڌاتو|ڌاتون]] سڏجن ٿا؛ جيڪي اهڙا بند نٿا ٺاهين، انهن کي اڪثر [[غيرڌاتو (ڪيميا)|غيرڌاتو]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڪي عنصر مختلف بناوتن وارا هڪ کان وڌيڪ سادا مادا ٺاهي سگهن ٿا؛ انهن کي [[الاٽروپ|الاٽروپ]] چيو وڃي ٿو. مثال طور، [[هيرو]] ۽ [[گرافائيٽ]] ڪاربان جا ٻه الاٽروپ آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot; /&gt;{{efn|پکيڙ قوتن ۽ ڌاتوي بند جي وچ ۾ حد تدريجي آهي، جيئن آيوني ۽ هم ظرفيتي بند جي وچ ۾ حد آهي. پارو جي ننڍن ڪلسٽرن ۾ ڌاتن جون خاصيتون ظاهر نٿيون ٿين، پر وڏن ڪلسٽرن ۾ ظاهر ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pastor |first1=G. M. |last2=Stampfli |first2=P. |last3=Bennemann |first3=K. |date=1988 |title=On the transition from Van der Waals- to metallic bonding in Hg-clusters as a function of cluster size |url= |journal=Physica Scripta |volume=38 |issue=4 |pages=623–626 |doi=10.1088/0031-8949/38/4/022 |bibcode=1988PhyS...38..623P |s2cid=250842014 }}&lt;/ref&gt;}}

ڪنهن عنصر جو ڌاتوپڻو ان جي اليڪٽرانڪ خاصيتن مان اڳڪٿي ڪري سگهجي ٿو. ڌاتوي يا هم ظرفيتي بند ٺهڻ وقت ايٽمي مدار هڪ ٻئي مٿان اچن ٿا؛ ان سان هڪجهڙي گنجائش وارا بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ [[ماليڪيولي مدار]] ٺهن ٿا. بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائي وڌيڪ هوندي آهي. خالص بندي تڏهن پيدا ٿئي ٿي، جڏهن بند ٺاهيندڙ مدارن ۾ اليڪٽرانن جو انگ، بند ٽوڙيندڙ مدارن جي اليڪٽرانن کان وڌيڪ هجي. تنهنڪري ڌاتوي بند تڏهن ٺهي سگهي ٿو، جڏهن هر ايٽم طرفان غيرمقامي ڪيل اليڪٽرانن جو انگ، مدارن جي ان انگ جي ٻيڻي کان گهٽ هجي، جيڪي هڪ ٻئي مٿان اچڻ ۾ حصو وٺن ٿا. گروپ 1 کان 13 تائين جي عنصرن ۾ اها ئي صورتحال آهي. انهن وٽ ايترا ظرفيتي اليڪٽران به ناهن جو وڏيون هم ظرفيتي بناوتون ٺاهي سگهن، جن ۾ سڀ ايٽم هڪجهڙيون جايون وٺن؛ تنهنڪري انهن مان لڳ ڀڳ سڀ ڌاتوي ٿي وڃن ٿا. استثنا هائيڊروجن ۽ بورون آهن، جن جي آيونائيزيشن توانائي تمام گهڻي آهي. هائيڊروجن هم ظرفيتي H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ماليڪيول ٺاهي ٿو، جڏهن ته بورون ايڪوساهه-رخن واري B&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; ڪلسٽرن تي ٻڌل وڏي هم ظرفيتي بناوت ٺاهي ٿو. ڌاتوءَ ۾ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي سان ملي سگهن ٿيون، جنهن سان هڪڙو بينڊ ٺهي ٿو، جنهن مان اليڪٽران آزاد نموني گذري سگهن ٿا؛ اهڙيءَ طرح بجليءَ جي چالڪت پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref name=Siekierski&gt;Siekierski and Burgess, pp. 60–66&lt;/ref&gt;

[[File:Solid state electronic band structure.svg|thumb|upright=1.6|هيرن جو بلور ٺاهڻ لاءِ ڪاربان ايٽمن کي ويجهو آڻڻ جو خاڪو، جنهن ۾ اليڪٽرانڪ بينڊ بناوت ۽ بينڊ خال جو ٺهڻ ڏيکاريل آهي. ساڄي پاسي وارو خاڪو ايٽمن جي وچ واري وٿيءَ موجب توانائيءَ جون سطحون ڏيکاري ٿو. جڏهن ايٽم هڪ ٻئي کان پري آهن (خاڪي جو ساڄو پاسو)، تڏهن سڀني ايٽمن جا p ۽ s ظرفيتي مدار الڳ الڳ ۽ هڪجهڙي توانائيءَ وارا آهن. پر جڏهن ايٽم ويجهو اچن ٿا (خاڪي جو کاٻو پاسو)، تڏهن انهن جا اليڪٽرانڪ مدار جاءِ ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ لڳن ٿا. مدار ملاوٽ ڪري ''N'' ماليڪيولي مدار ٺاهين ٿا، جن مان هر هڪ جي توانائي مختلف آهي؛ ''N'' بلور ۾ ايٽمن جو انگ آهي. ''N'' ايترو وڏو آهي جو پاڙيسري مدارن جي توانائين جو فرق تمام گهٽ آهي، تنهنڪري انهن کي مسلسل توانائيءَ وارو بينڊ سمجهي سگهجي ٿو. حقيقي هيري بلوري خاني جي ماپ (''a'' سان ظاهر ڪيل) تي ٻه بينڊ ٺهن ٿا، جن کي ظرفيتي ۽ چالڪتي بينڊ چيو وڃي ٿو؛ انهن جي وچ ۾ 5.5&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|اليڪٽران وولٽ]] جو بينڊ خال آهي. (هتي رڳو ظرفيتي 2s ۽ 2p اليڪٽران ڏيکاريا ويا آهن؛ 1s مدار هڪ ٻئي مٿان خاص نٿا اچن، تنهنڪري انهن مان ٺهندڙ بينڊ تمام گهڻو سنها آهن.)]]
گروپ 14 ۾ ڌاتوي ۽ هم ظرفيتي، ٻئي قسم جا بند ٺهي سگهن ٿا. هيري جي بلور ۾ ڪاربان ايٽمن جي وچ ۾ هم ظرفيتي بند مضبوط آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪاربان جو ايٽمي نيم قطر ننڍو آهي ۽ تنهنڪري نيوڪليس اليڪٽرانن کي وڌيڪ مضبوطيءَ سان جهلي ٿو. نتيجي ۾ ٺهندڙ بند ٺاهيندڙ مدار، بند ٽوڙيندڙ مدارن کان گهڻو گهٽ توانائيءَ وارا ٿين ٿا، ۽ انهن جي توانائيءَ ۾ ڪو لاڳاپو يا هم حد نٿو ٿئي؛ تنهنڪري برقي چالڪت ممڪن ناهي: ڪاربان غيرڌاتو آهي. پر وڏن ايٽمن ۾ هم ظرفيتي بند ڪمزور ٿين ٿا ۽ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائيءَ جو فرق گهٽجي ٿو. تنهنڪري سلڪان ۽ جرمنيم جا [[بينڊ خال]] ننڍا آهن ۽ اهي عام حالتن ۾ [[نيم موصل]] آهن: گرميءَ سان توانائي حاصل ڪندڙ اليڪٽران خال پار ڪري سگهن ٿا. (بورون پڻ عام حالتن ۾ نيم موصل آهي.) ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو، تنهنڪري ٽين ۽ سيسو ڌاتو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt; گرمي پد وڌڻ سان سڀ غيرڌاتون ڪنهن نه ڪنهن حد تائين نيم موصل جون خاصيتون ڏيکارين ٿيون؛ اها حد بينڊ خال جي ماپ تي دارومدار رکي ٿي. اهڙيءَ طرح ڌاتو ۽ غيرڌاتو انهن جي برقي چالڪت تي گرمي پد جي اثر سان سڃاڻي سگهجن ٿا: ڌاتوءَ جي چالڪت گرمي پد وڌڻ سان گهٽجي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ گرميءَ جي حرڪت اليڪٽرانن جي آزاد وهڪري کي وڌيڪ ڏکيو بڻائي ٿي)، جڏهن ته غيرڌاتوءَ جي چالڪت وڌي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ اليڪٽران خال پار ڪرڻ لاءِ توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا).&lt;ref name=steudel/&gt;

گروپ 15 کان 17 تائين جي عنصرن وٽ ايترا گهڻا اليڪٽران آهن جو اهي ٽنهي پاسن ۾ ڦهليل وڏا هم ظرفيتي ماليڪيول نٿا ٺاهي سگهن. هلڪن عنصرن ۾ ننڍن ٻن ايٽمن وارن ماليڪيولن جا بند ايترا مضبوط هوندا آهن جو گاڙهي حالت ٺهڻ موافق نٿي ٿئي. تنهنڪري نائٽروجن (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، اڇو فاسفورس ۽ پيلو آرسينڪ (P&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; ۽ As&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)، سلفر ۽ ڳاڙهو سيلينيم (S&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; ۽ Se&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;)، ۽ مستحڪم هلوجن (F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ I&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) آسانيءَ سان ٿورن ايٽمن وارا هم ظرفيتي ماليڪيول ٺاهين ٿا. ڳرا عنصر ڊگهيون زنجيرون (مثال طور ڳاڙهو فاسفورس، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم) يا تهه دار بناوتون (مثال طور گرافائيٽ جي صورت ۾ ڪاربان، ڪارو فاسفورس، ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ) ٺاهڻ جو لاڙو رکن ٿا، جيڪي ٽن بدران هڪ يا ٻن رخن ۾ پکڙيل هونديون آهن. فاسفورس، آرسينڪ ۽ سيلينيم جا الاٽروپ ٻنهي قسمن جي بناوتن ۾ ملي سگهن ٿا، پر ٽنهي عنصرن ۾ ڊگهي زنجيرن وارا الاٽروپ وڌيڪ مستحڪم آهن. اهي بناوتون بند ٺاهڻ لاءِ پنهنجا سڀ مدار استعمال نٿيون ڪن، تنهنڪري انهن ۾ өсөн وڌندڙ توانائيءَ جي ترتيب سان بند ٺاهيندڙ، بند ۾ حصو نه وٺندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ بينڊ موجود ٿين ٿا. گروپ 14 وانگر، ڳرن عنصرن ۾ بينڊ خال ننڍا ٿين ٿا ۽ زنجيرن يا تهن جي وچ ۾ اليڪٽرانن جي آزاد حرڪت ممڪن ٿئي ٿي. مثال طور، ڪارو فاسفورس، ڪارو آرسينڪ، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم ۽ آيوڊين نيم موصل آهن؛ ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ [[نيم ڌاتو]] آهن (اهي لڳ ڀڳ ڌاتو جهڙي چالڪت ڏيکارين ٿا، جنهن ۾ بينڊن جو هم حد تمام ننڍو هوندو آهي)؛ جڏهن ته پولونيم ۽ امڪان آهي ته ايسٽاٽين حقيقي ڌاتو آهن.&lt;ref name=Siekierski/&gt; آخر ۾، فطري طور ملندڙ گروپ 18 جا عنصر سڀ الڳ الڳ ايٽمن جي صورت ۾ رهن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt;{{efn|هي سموري وضاحت معياري دٻاءَ جي حالتن لاءِ آهي. ڪافي وڌيڪ دٻاءَ هيٺ ڪنهن به ٺوس مادي جا بينڊ خال صفر ٿي وڃن ٿا ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو. مثال طور، لڳ ڀڳ 170&amp;nbsp;[[بار (ماپ جو ايڪو)|ڪلوبار]] دٻاءَ تي آيوڊين ڌاتو بڻجي وڃي ٿو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; ۽ [[ڌاتوي هائيڊروجن]] لڳ ڀڳ چاليهه لک فضا جي دٻاءَ تي ٺهڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMinis |first1=J. |last2=Clay |first2=R.C. |last3=Lee |first3=D. |last4=Morales |first4=M.A. |year=2015 |title=Molecular to Atomic Phase Transition in Hydrogen under High Pressure |journal=[[طبعياتي جائزي جا خط|Phys. Rev. Lett.]] |volume=114 |issue=10 |article-number=105305 |doi=10.1103/PhysRevLett.114.105305 |pmid=25815944 |bibcode=2015PhRvL.114j5305M|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; سڀني غيرڌاتن لاءِ قدر ڏسڻ خاطر [[ڌاتوپڻي جو دٻاءُ]] ڏسو.}}

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ ۾ ورهائيندڙ ليڪ لڳ ڀڳ مٿئين کاٻي ڪنڊ کان هيٺئين ساڄي ڪنڊ ڏانهن ترڇي آهي، ۽ انتقالي سلسلو هن ليڪ جي کاٻي پاسي اچي ٿو (ڇاڪاڻ⁠تہ انهن وٽ مدار هڪ ٻئي مٿان اچڻ لاءِ گهڻا موجود آهن). اها ڳالهه توقع موجب آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڌاتوپڻو عام طور برقي مثبت هجڻ ۽ اليڪٽران وڃائڻ جي لاڙي سان لاڳاپيل آهي، جيڪي کاٻي پاسي ۽ هيٺ ويندي وڌن ٿا. تنهنڪري ڌاتن جو انگ غيرڌاتن کان گهڻو وڌيڪ آهي. سرحد جي ويجهو عنصرن جي درجي بندي ڏکي هوندي آهي: انهن جون خاصيتون ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ واريون هونديون آهن، ۽ انهن ۾ ٻنهي قسمن جون ڪي خاصيتون به ٿي سگهن ٿيون. انهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا [[ميٽيلائڊ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هتي ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح کي ان جي سخت طبعياتي معنيٰ، جيڪا بينڊ بناوت سان لاڳاپيل آهي، سان نه ملائڻ گهرجي: طبعياتي لحاظ کان بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hawkes |first1=Stephen J. |date=2001 |title=Semimetallicity? |journal=Journal of Chemical Education |volume=78 |issue=12 |page=1686 |doi=10.1021/ed078p1686|bibcode=2001JChEd..78.1686H }}&lt;/ref&gt;

هيٺيون جدول معياري حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ مستحڪم الاٽروپن کي ڏسي ٿو. پيلي رنگ وارا عنصر سادا مادا ٺاهين ٿا، جن جي بناوت ڌاتوي بند سان چڱيءَ طرح بيان ٿئي ٿي. هلڪي نيري رنگ وارا عنصر وڏيون ڄاري دار هم ظرفيتي بناوتون ٺاهين ٿا، جڏهن ته گهري نيري رنگ وارا عنصر ننڍا هم ظرفيتي بندن وارا ماليڪيول ٺاهين ٿا، جيڪي ڪمزور [[وان ڊير والز قوت|وان ڊير والز قوتن]] سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا. نوبل گيسن کي واڱڻائي رنگ ڏنو ويو آهي: انهن جا ماليڪيول اڪيلا ايٽم آهن ۽ انهن ۾ هم ظرفيتي بند نٿو ٺهي. ڀوري رنگ سان ڏيکاريل خانا انهن عنصرن جا آهن، جيڪي ايتري مقدار ۾ تيار نه ڪيا ويا آهن جو انهن جي سڀ کان مستحڪم الاٽروپن جي بناوت اهڙي نموني سڃاڻي سگهجي. نظرياتي ويچار ۽ موجوده تجرباتي شاهدي ظاهر ڪن ٿا ته جيڪڏهن اهي عنصر گاڙهيون حالتون ٺاهي سگهن ته انهن سڀني ۾ ڌاتوپڻو پيدا ٿيندو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; سواءِ شايد اوگنيسن جي.&lt;ref name=&quot;semiconductor&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=Jan-Michael |last2=Smits |first2=Odile Rosette |first3=Paul |last3=Jerabek |first4=Peter |last4=Schwerdtfeger |date=25 July 2019 |title=Oganesson is a Semiconductor: On the Relativistic Band-Gap Narrowing in the Heaviest Noble-Gas Solids |journal=Angewandte Chemie |volume=58 |issue=40 |pages=14260–14264|doi=10.1002/anie.201908327|pmid=31343819|pmc=6790653}}&lt;/ref&gt;{{efn|عنصرن جي ٺهندڙ بناوتن جا بيان سڄي Greenwood ۽ Earnshaw ۾ موجود آهن. ٻه سرحدي حالتون آهن. آرسينڪ جي سڀ کان مستحڪم صورت بجلي ڌاتوءَ وانگر هلائي ٿي، پر ان ۾ بندي ويجهن پاڙيسري ايٽمن تائين ان مشابه اينٽيموني ۽ بسمٿ جي بناوتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محدود آهي؛&lt;ref&gt;{{cite book |last=Smith |first=J. D. |date=1973 |title=The Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth |publisher=Pergamon Press |page=556 |isbn=}}&lt;/ref&gt; ۽ عام ڌاتن جي ابتڙ، ان ۾ مائع حالت جو ڊگهو دؤر نٿو هجي، بلڪه اهو سڌو ٻاڦ بڻجي ٿو. تنهنڪري ان جي بناوت کي ڄاري دار هم ظرفيتي سمجهڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rayner-Canham |first1=Geoff |last2=Overton |first2=Tina |date=2008 |title=Descriptive Inorganic Chemistry |edition=5th |url= |location=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |page=194 |isbn=978-1-4292-2434-5}}&lt;/ref&gt; [[گرافائيٽ]] جي صورت ۾ ڪاربان پنهنجي تهن جي متوازي ڌاتوي چالڪت ڏيکاري ٿو، پر انهن تهن جي عمودي رخ ۾ نيم موصل آهي. ڪجهه حسابن موجب ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم غيرڌاتوي ٿي سگهن ٿا،&lt;ref name=CRNL/&gt;&lt;ref name=Florez/&gt; پر انهن تي ٿيل تازن تجربن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=superheavy/&gt;&lt;ref name=Ingo/&gt;&lt;ref name=Yakushev/&gt; معياري حالتن ۾ ايسٽاٽين جي ڌاتو بڻجڻ جو حساب ڏنو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Hermann&quot;&gt;{{cite journal
|doi=10.1103/PhysRevLett.111.116404|title=Condensed Astatine: Monatomic and Metallic|year=2013|last1=Hermann|first1=A.|last2=Hoffmann|first2=R.|last3=Ashcroft|first3=N. W.|journal=Physical Review Letters|volume=111|issue=11|pages=116404-1–116404-5|bibcode=2013PhRvL.111k6404H|pmid=24074111}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٽينيسين به اهڙيءَ طرح ڌاتو ٿئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ball |first=Philip |date=13 September 2013 |title=Metallic properties predicted for astatine |url=https://www.chemistryworld.com/news/metallic-properties-predicted-for-astatine/6582.article |work=Chemistry World |location= |access-date=7 April 2023}}&lt;/ref&gt;}}

{{Periodic table (simple substance bonding)}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|لوهه، هڪ ڌاتو
Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|سلفر، هڪ غيرڌاتو
Arsen 1a.jpg|آرسينڪ، اهڙو عنصر جنهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا ميٽيلائڊ چيو وڃي ٿو
&lt;/gallery&gt;

عام طور ڌاتون چمڪدار ۽ ڳاٽيون هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڌاتوي بند جي مضبوطيءَ سبب انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا عام طور وڌيڪ هوندا آهن؛ ۽ گهڻو ڪري اهي چادر ٿيڻ جوڳيون ۽ تار ٿيڻ جوڳيون هونديون آهن (يعني آسانيءَ سان ڇڪجي ۽ شڪل وٺي سگهن ٿيون)، ڇاڪاڻ⁠تہ ايٽم ڌاتوي بند ٽوڙڻ کان سواءِ هڪ ٻئي جي ڀيٽ ۾ حرڪت ڪري سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |title=Metallic Structures |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424070514/https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهي بجلي هلائين ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا اليڪٽران ٽنهي رخن ۾ آزاد نموني حرڪت ڪري سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح اهي گرمي به هلائين ٿيون: اضافي [[حرڪي توانائي]] اليڪٽران کڻي وڃن ٿا ۽ اهي وڌيڪ تيزيءَ سان حرڪت ڪن ٿا. اهي خاصيتون مائع حالت ۾ به برقرار رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ پگھلڻ تي بلوري بناوت ختم ٿي وڃي ٿي، پر ايٽم هڪ ٻئي کي ڇهندا رهن ٿا ۽ ڌاتوي بند برقرار رهي ٿو، جيتوڻيڪ اهو ڪمزور ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot; /&gt; ڌاتون غيرڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; انهن عام قاعدن جا ڪي استثنا آهن: مثال طور، بيرليم، ڪروميم،&lt;ref name=raynercanham/&gt; مينگنيز،&lt;ref name=&quot;Holl&quot;&gt;{{cite book|publisher=Walter de Gruyter|date=1985|edition=91–100 |pages=1110–1117|isbn=978-3-11-007511-3|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|first=Arnold F.|last=Holleman|author2=Wiberg, Egon|author3=Wiberg, Nils|language=de|chapter=Mangan}}&lt;/ref&gt; اينٽيموني،&lt;ref name=&quot;wiberg_holleman&quot;&gt;{{cite book|title=Inorganic chemistry|author=Wiberg, Egon|author2=Wiberg, Nils|author3=Holleman, Arnold Frederick|name-list-style=amp|publisher=Academic Press|date=2001|isbn=978-0-12-352651-9|page=758}}&lt;/ref&gt; بسمٿ&lt;ref name=&quot;CRC&quot;&gt;{{cite book| first = C. R.| last = Hammond| pages = [https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4 4–1&lt;!-- not a range --&gt;]| title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics| edition = 81st| location = Boca Raton (FL, US)| publisher = CRC press| isbn = 978-0-8493-0485-9| date = 2004| url-access = registration| url = https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4}}&lt;/ref&gt; ۽ يورينيم ڀُرڀُرا آهن (هي مڪمل فهرست ناهي)؛&lt;ref name=raynercanham/&gt; ڪروميم انتهائي سخت آهي؛&lt;ref name=r1&gt;{{cite book|editor=G.V. Samsonov|chapter=Mechanical Properties of the Elements|doi=10.1007/978-1-4684-6066-7_7|isbn=978-1-4684-6066-7|url=https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|publisher=IFI-Plenum|place=New York, USA|year=1968|pages=387–446|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123344/https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|archive-date=2 April 2015 |title=Handbook of the Physicochemical Properties of the Elements }}&lt;/ref&gt; گيليم، روبڊيم، سيزيم ۽ پارو ڪمري جي گرمي پد تي يا ان جي ويجهو مائع آهن؛{{efn|ڏسو [[عنصرن جا اَٻرڻ جا نقطا (انگن واري فهرست)]]. غالباً فرانسيئم به ائين آهي، پر ان جي انتهائي عدم استحڪام سبب ان ڳالهه جي تجرباتي تصديق نه ٿي آهي. ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم جا مائع هجڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي،&lt;ref name=&quot;CRNL&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=J.-M. |last2=Smits |first2=O. R. |last3=Kresse |first3=G. |last4=Schwerdtfeger |first4=P. |title=Copernicium is a Relativistic Noble Liquid |journal=Angewandte Chemie International Edition |date=2019 |volume=58|issue=50|pages=17964–17968|doi=10.1002/anie.201906966 |pmid=31596013 |pmc=6916354 |bibcode=2019ACIE...5817964M |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Florez&gt;{{cite journal |last1=Florez |first1=Edison |last2=Smits |first2=Odile R. |last3=Mewes |first3=Jan-Michael |last4=Jerabek |first4=Paul |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2022 |title=From the gas phase to the solid state: The chemical bonding in the superheavy element flerovium |journal=The Journal of Chemical Physics |volume=157 |issue=6 |page=064304 |doi=10.1063/5.0097642|pmid=35963734 |bibcode=2022JChPh.157f4304F |s2cid=250539378 }}&lt;/ref&gt; اهي پارو وانگر هوندا، ۽ تجرباتي شاهدي ظاهر ڪري ٿي ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=&quot;superheavy&quot;&gt;
{{Cite web
|last1=Gäggeler
|first1=H. W.
|year=2007
|title=Gas Phase Chemistry of Superheavy Elements
|url=https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA&amp;M/TexasA&amp;M.pdf
|pages=26–28
|publisher=[[پال شيرر ادارو]]
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220090755/https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA%26M/TexasA%26M.pdf
|archive-date=20 February 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ingo&gt;{{cite news |last=Ingo |first=Peter |date=15 September 2022 |title=Study shows flerovium is the most volatile metal in the periodic table |url=https://phys.org/news/2022-09-flerovium-volatile-metal-periodic-table.html |work=phys.org&lt;!--but provided by GSI Helmholtz--&gt; |location= |access-date=22 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Yakushev&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Lens |first2=L. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=J. |last4=Khuyagbaatar |first5=E. |last5=Jäger |first6=J. |last6=Krier |first7=J. |last7=Runke |first8=H. M. |last8=Albers |first9=M. |last9=Asai |first10=M. |last10=Block |first11=J. |last11=Despotopulos |first12=A. |last12=Di Nitto |first13=K. |last13=Eberhardt |first14=U. |last14=Forsberg |first15=P. |last15=Golubev |first16=M. |last16=Götz |first17=S. |last17=Götz |first18=H. |last18=Haba |first19=L. |last19=Harkness-Brennan |first20=R.-D. |last20=Herzberg |first21=F. P. |last21=Heßberger |first22=D. |last22=Hinde |first23=A. |last23=Hübner |first24=D. |last24=Judson |first25=B. |last25=Kindler |first26=Y. |last26=Komori |first27=J. |last27=Konki |first28=J. V. |last28=Kratz |first29=N. |last29=Kurz |first30=M. |last30=Laatiaoui |first31=S. |last31=Lahiri |first32=B. |last32=Lommel |first33=M. |last33=Maiti |first34=A. K. |last34=Mistry |first35=Ch. |last35=Mokry |first36=K. J. |last36=Moody |first37=Y. |last37=Nagame |first38=J. P. |last38=Omtvedt |first39=P. |last39=Papadakis |first40=V. |last40=Pershina |first41=D. |last41=Rudolph |first42=L. G. |last42=Samiento |first43=T. K. |last43=Sato |first44=M. |last44=Schädel |first45=P. |last45=Scharrer |first46=B. |last46=Schausten |first47=D. A. |last47=Shaughnessy |first48=J. |last48=Steiner |first49=P. |last49=Thörle-Pospiesch |first50=A. |last50=Toyoshima |first51=N. |last51=Trautmann |first52=K. |last52=Tsukada |first53=J. |last53=Uusitalo |first54=K.-O. |last54=Voss |first55=A. |last55=Ward |first56=M. |last56=Wegrzecki |first57=N. |last57=Wiehl |first58=E. |last58=Williams |first59=V. |last59=Yakusheva |display-authors=3 |date=25 August 2022 |title=On the adsorption and reactivity of element 114, flerovium |journal=Frontiers in Chemistry |volume=10 |article-number=976635 |doi=10.3389/fchem.2022.976635 |pmid=36092655 |pmc=9453156 |bibcode=2022FrCh...10.6635Y |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}} ۽ سون جهڙيون [[نجات ڌاتو|نجات ڌاتون]] ڪيميائي طور تمام غيرسرگرم آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1038/376238a0 |title=Why gold is the noblest of all the metals |date=1995 |last1=Hammer |first1=B. |last2=Norskov |first2=J. K. |journal=Nature |volume=376 |issue=6537 |pages=238–240 |bibcode=1995Natur.376..238H|s2cid=4334587 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevB.6.4370 |title=Optical Constants of the Noble Metals |date=1972 |last1=Johnson |first1=P. B. |last2=Christy |first2=R. W. |journal=Physical Review B |volume=6 |issue=12 |pages=4370–4379 |bibcode=1972PhRvB...6.4370J}}&lt;/ref&gt;

غيرڌاتون مختلف خاصيتون ڏيکارين ٿيون. وڏا هم ظرفيتي بلور ٺاهيندڙ عنصرن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا وڌيڪ هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا مضبوط هم ظرفيتي بند ٽوڙڻ لاءِ گهڻي توانائي گهرجي. جيڪي الڳ ماليڪيول ٺاهين ٿا، سي گهڻو ڪري پکيڙ قوتن سبب پاڻ ۾ ٻڌل هوندا آهن؛ اهي قوتون وڌيڪ آسانيءَ سان ٽوڙجن ٿيون، تنهنڪري انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا گهٽ هوندا آهن،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |title=Atomic and Physical Properties of the Period 3 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2018 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422142013/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ انهن مان گهڻا ڪمري جي گرمي پد تي مائع يا گئس هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; غيرڌاتون اڪثر بيچمڪ هونديون آهن. اهي ڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون، سواءِ نوبل گيسن جي، جيڪي گهڻن مادن سان غيرسرگرم آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ٺوس حالت ۾ اهي ڀُرڀُريون هونديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا ايٽم مضبوطيءَ سان پنهنجي جاءِ تي ٻڌل هوندا آهن. اهي گهٽ ڳاٽيون هونديون آهن ۽ بجلي خراب هلائينديون آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ آزاد حرڪت ڪندڙ اليڪٽران ناهن.&lt;ref name=&quot;group4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |title=The Trend From Non-Metal to Metal In the Group 4 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2015 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427234147/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سرحد جي ويجهو بينڊ خال ننڍا آهن، تنهنڪري ان علائقي جا ڪيترائي عنصر نيم موصل آهن، جهڙوڪ سلڪان، جرمنيم،&lt;ref name=&quot;group4&quot; /&gt; ۽ ٽيلوريئم.&lt;ref name=Siekierski/&gt; سيلينيم جي هڪ ڀوري الاٽروپي نيم موصل آهي ۽ هڪ ڳاڙهي الاٽروپي عازل؛ آرسينڪ جي هڪ ڌاتوي ڀوري الاٽروپي، هڪ نيم موصل ڪاري الاٽروپي ۽ هڪ عازل پيلي الاٽروپي آهي (جيتوڻيڪ آخري الاٽروپي عام حالتن ۾ غيرمستحڪم آهي).&lt;ref name=steudel/&gt; هتي به استثنا آهن؛ مثال طور، هيري جي گرمي چالڪت سڀني ڄاتل مادن کان وڌيڪ آهي، ڪنهن به ڌاتوءَ کان به وڌيڪ.&lt;ref name=PNU&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevLett.70.3764 |title=Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond |year=1993 |last1=Wei |first1=Lanhua |last2=Kuo |first2=P. K. |last3=Thomas |first3=R. L. |last4=Anthony |first4=T. R. |last5=Banholzer |first5=W. F. |journal=Physical Review Letters |volume=70 |issue=24 |pages=3764–3767 |pmid=10053956 |bibcode=1993PhRvL..70.3764W}}&lt;/ref&gt;

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي سرحد تي موجود عنصرن جي هڪ جماعت کي عام طور ميٽيلائڊ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان علائقي جا عنصر طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتن ۾ وچٿرا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهن هوندي به، ادب ۾ ان ڳالهه تي اتفاق ناهي ته ڪهڙن عنصرن کي صحيح طور هن جماعت ۾ رکڻ گهرجي. جڏهن اهڙي درجي بندي ڪئي وڃي ٿي ته سلڪان، جرمنيم، آرسينڪ ۽ ٽيلوريئم لڳ ڀڳ هميشه شامل ٿين ٿا، ۽ بورون ۽ اينٽيموني به عام طور شامل ڪيا وڃن ٿا؛ پر گهڻن ذريعن ۾ ٻيا عنصر به شامل ڪيا وڃن ٿا، ۽ اضافي عنصرن جي چونڊ تي اتفاق ناهي؛ ڪجهه ذريعا ته هن فهرست مان ڪي عنصر ڪڍي به ڇڏين ٿا.{{efn|[[ميٽيلائڊن جون فهرستون]] ڏسو. مثال طور، آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي استعمال ڪيل دوراني جدول ۾ پولونيم ميٽيلائڊ آهي،&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; پر رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽريءَ جي جدول ۾ ائين ناهي،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table |title=Periodic Table |date=2021 |website=www.rsc.org |publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=21 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321033913/https://www.rsc.org/periodic-table |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ ''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا]]'' ۾ شامل جدول ميٽيلائڊ يا نيم ڌاتن جو ذڪر ئي نٿي ڪري.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt; هڪ ئي ڪتاب ۾ به درجي بندي بدلجي سگهي ٿي. مثال طور، شيرون ۽ ويسٽن جي ''غيرڌاتي عنصرن جي ڪيميا'' (1966ع) جي صفحي 7 واري دوراني جدول ۾ اينٽيموني کي غيرڌاتو ڏيکاريو ويو آهي، پر صفحي 115 تي ان کي ڌاتو سڏيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sherwin |first1=E. |last2=Weston |first2=G. J. |editor=Spice, J. E. |date=1966 |title=Chemistry of the Non-Metallic Elements |publisher=Pergamon Press |isbn=978-1-4831-3905-0}}&lt;/ref&gt;|name=metalloids}} مثال طور، ٻين سڀني عنصرن جي ابتڙ، جن کي عام طور ميٽيلائڊ يا غيرڌاتو سمجهيو وڃي ٿو، اينٽيموني جي واحد مستحڪم صورت ۾ ڌاتوي چالڪت آهي. ان کان سواءِ، طبعياتي ۽ ڪيميائي روَيي ۾ اهو بسمٿ ۽، وڌيڪ عام طور، ٻين p-بلاڪ ڌاتن سان مشابهت رکي ٿو. ان بنياد تي ڪجهه ليکڪن دليل ڏنو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ بدران ڌاتو قرار ڏيڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref name=raynercanham/&gt;&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;/&gt;&lt;ref name=steudel&gt;{{cite book |last1=Steudel |first1=Ralf |first2=David |last2=Scheschkewitz |date=2020 |title=Chemistry of the Non-Metals |url= |location= |publisher=Walter de Gruyter |pages=154–155, 425, 436 |isbn=978-3-11-057805-8 |quote=In Group 15 of the Periodic Table, as in both neighboring groups, the metallic character increases when going down. More specifically, there is a transition from a purely non-metallic element (N) via elements with nonmetallic and metallic modifications to purely metallic elements (Sb, Bi). This chapter addresses the two elements besides nitrogen, which are clearly nonmetallic under standard conditions: phosphorus and arsenic. The chemistry of arsenic, however, is only briefly described as many of the arsenic compounds resemble the corresponding phosphorus species.}}&lt;/ref&gt; ٻئي پاسي، سيلينيم پنهنجي سڀ کان مستحڪم صورت ۾ ڪجهه نيم موصل خاصيتون رکي ٿو (جيتوڻيڪ ان جا عازل الاٽروپ به آهن)، تنهنڪري دليل ڏنو ويو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ سمجهڻ گهرجي؛&lt;ref name=hawkes/&gt; پر اها ڳالهه فاسفورس لاءِ به درست آهي،&lt;ref name=steudel/&gt; جنهن کي ميٽيلائڊن ۾ شامل ڪرڻ گهڻو گهٽ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.{{efn|name=metalloids}}

==عنصرن جي درجي بندي==
[[File:Simple Periodic Table Chart-en.svg|upright=1.5|thumb|right|دوراني جدول، جنهن ۾ هڪجهڙيون خاصيتون رکندڙ عنصرن جا ڪجهه عام گروهه رنگن سان ڏيکاريل آهن. ذريعن موجب انهن گروهن ۽ انهن جي حدن ۾ ڪجهه فرق آهي.&lt;ref name=&quot;ACS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |title=Periodic Table of Chemical Elements |date=2021 |website=www.acs.org |publisher=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203123434/https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم به انتقالي ڌاتون آهن.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;{{col-begin}}{{col-break}}{{Legend inline|ff9d9d}} [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffdead}} [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffbfff}} [[لينٿينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ff99cc}} [[ايڪٽينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffc0c0}} [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]]{{col-break}}{{Legend inline|cccccc}} [[ٻيون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|cccc99}} [[ميٽيلائڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|a0ffa0}} [[ٻيا غيرڌاتو|ٻيا غيرڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffff99}} [[هلوجن]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|c0ffff}} [[نوبل گئس|نوبل گيسون]]{{col-end}}]]
هڪجهڙو رويو ڏيکاريندڙ عنصرن جي گروهن کي بيان ڪرڻ لاءِ ادب ۾ ڪيترائي اصطلاح استعمال ٿيا آهن. گروپ نالا ”الڪلي ڌاتو“، ”الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو“، ”ٽريئل“، ”ٽيٽريل“، ”پنڪٽوجن“، ”چالڪوجن“، ”هلوجن“ ۽ ”نوبل گئس“ کي آءِ يو پي اي سي مڃي ٿي؛ ٻين گروپن لاءِ انهن جا نمبر يا پهرئين عنصر جو نالو استعمال ڪري سگهجي ٿو (مثال طور، گروپ 6 کي ڪروميم گروپ چيو وڃي ٿو).&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fernelius |first1=W. C. |last2=Loening |first2=Kurt |last3=Adams |first3=Roy M. |date=1971 |title=Names of groups and elements |url= |journal=Journal of Chemical Education |volume=48 |issue=11 |pages=730–731 |doi=10.1021/ed048p730 |bibcode=1971JChEd..48..730F }}&lt;/ref&gt; ڪي ليکڪ p-بلاڪ جي گروپ 13 کان 16 تائين وارن عنصرن کي ڌاتوپڻي جي بنياد تي ورهائين ٿا،&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; جيتوڻيڪ آءِ يو پي اي سي وٽ ان جي ڪا وصف موجود ناهي ۽ نه ئي ان ڳالهه تي صحيح اتفاق آهي ته ڪهڙن عنصرن کي ڌاتو، غيرڌاتو يا نيم ڌاتو (جن کي ڪڏهن ميٽيلائڊ به چيو وڃي ٿو) سمجهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ان ڳالهه تي به اتفاق ناهي ته انتقالي ڌاتن کان پوءِ ايندڙ ڌاتن کي ڪهڙو نالو ڏجي؛ ”انتقالي دور کان پوءِ واري ڌاتو“ ۽ ”گهٽ درجي واري ڌاتو“ انهن ممڪن نالن مان آهن، جيڪي استعمال ٿيا آهن. ڪي اعليٰ درجي جا ڪتاب ڪڏهن ڪڏهن گروپ 12 جي عنصرن کي انتقالي ڌاتن مان خارج ڪن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جون ڪيميائي خاصيتون ڪافي مختلف ٿي سگهن ٿيون؛ پر اهو عام طور مڃيل طريقو ناهي،&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Jensen |first1=William B. |year=2003 |title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table |journal=Journal of Chemical Education |volume=80 |issue=8 |pages=952–961 |doi=10.1021/ed080p952 |bibcode=2003JChEd..80..952J |url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |access-date=6 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611152417/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |archive-date=11 June 2010 }}&lt;/ref&gt; ۽ آءِ يو پي اي سي هن کي پنهنجي ''ڪيميائي ناليڪاريءَ جي اصولن'' ۾ في الحال قابل قبول عمل طور بيان نٿي ڪري.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. J. |date=2011 |title=Principles of Chemical Nomenclature |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/12/Principles_Leigh2011-compressed.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page=9 |isbn=978-1-84973-007-5}}&lt;/ref&gt;

”لينٿينائيڊ“ مان مراد La–Lu جا عنصر آهن، جيڪي سڀ هڪ ٻئي سان تمام گهڻو مشابه آهن: تاريخي طور هن اصطلاح ۾ رڳو Ce–Lu شامل هئا، پر عام استعمال موجب لينٿينم به شامل ٿي ويو.&lt;ref name=IUPAC/&gt; ”[[نادر زميني عنصر|نادر زميني عنصرن]]“ (يا نادر زميني ڌاتن) ۾ لينٿينائيڊن سان گڏ اسڪينڊيم ۽ اٽريم به شامل ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ”ايڪٽينائيڊ“ مان مراد Ac–Lr جا عنصر آهن (تاريخي طور Th–Lr)،&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; جيتوڻيڪ هن گروهه ۾ خاصيتن جو فرق، لينٿينائيڊن جي اندروني فرق کان گهڻو وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; ابهام کان بچڻ لاءِ آءِ يو پي اي سي ”لينٿينوئيڊ“ ۽ ”ايڪٽينوئيڊ“ نالن جي سفارش ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ”ـائيڊ“ پڇاڙي عام طور منفي آئن ظاهر ڪري ٿي؛ تنهن هوندي به ”لينٿينائيڊ“ ۽ ”ايڪٽينائيڊ“ اڃا عام استعمال ۾ آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي d-بلاڪ جا عنصر مڃڻ جي وڌندڙ قبوليت سان، ڪجهه ليکڪن لينٿينائيڊن جي وصف La–Yb ۽ ايڪٽينائيڊن جي وصف Ac–No طور ڏيڻ شروع ڪئي، جيڪا ايف-بلاڪ سان ٺهڪي اچي ٿي.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.webelements.com/ |title=WebElements |last=Winter |first=Mark |date=1993–2022 |website= |publisher=The University of Sheffield and WebElements Ltd, UK |access-date=5 December 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cowan |first=Robert D. |date=1981 |title=The Theory of Atomic Structure and Spectra |url= |location= |publisher=University of California Press |page=598 |isbn=978-0-520-90615-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Villar |first1=G. E. |date=1966 |title=A suggested modification to the periodic chart |url= |journal=Journal of Inorganic and Nuclear Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=25–29 |doi=10.1016/0022-1902(66)80224-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sacotton&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=S. A. |date=1996 |title=After the actinides, then what? |url= |journal=Chemical Society Reviews |volume=25 |issue=3 |pages=219–227 |doi=10.1039/CS9962500219 }}&lt;/ref&gt; ”ٽرانس-ايڪٽينائيڊ“ يا ”[[فوق ڳرا عنصر|فوق ڳرا عنصر]]“ ايڪٽينائيڊن کان اڳتي وارا ٿوري ڄمار وارا عنصر آهن. انهن جي شروعات لارينسيم يا رٿرفورڊيم کان سمجهي ويندي آهي (ان تي مدار آهي ته ايڪٽينائيڊن جي پڄاڻي ڪٿي مڃجي).&lt;ref name=sacotton/&gt;&lt;ref name=Neve&gt;{{cite journal |last1=Neve |first1=Francesco |date=2022 |title=Chemistry of superheavy transition metals |url= |journal=Journal of Coordination Chemistry |volume=75 |issue=17–18 |pages=2287–2307 |doi=10.1080/00958972.2022.2084394 |s2cid=254097024 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Mingos&gt;{{cite book |last=Mingos |first=Michael |author-link=Michael Mingos |date=1998 |title=Essential Trends in Inorganic Chemistry |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=387 |isbn=978-0-19-850109-1}}&lt;!--هتي &quot;فوق ڳرو&quot; بدران &quot;ٽرانس-ايڪٽينائيڊ&quot; اصطلاح استعمال ٿيل آهي--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005134013/https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-date=5 October 2023 |title=A New Era of Discovery: the 2023 Long Range Plan for Nuclear Science |publisher=U.S. Department of Energy |date=October 2023 |via=OSTI |access-date=20 October 2023 |quote=Superheavy elements (''Z'' &gt; 102) are teetering at the limits of mass and charge.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite arXiv|last=Kragh|first=Helge|date=2017|title=The search for superheavy elements: Historical and philosophical perspectives|eprint=1708.04064|class=physics.hist-ph}}&lt;/ref&gt;

ڪيترين ٻين درجي بندين جا نالا به آهن، جيڪي مختلف علمي شعبن ۾ ضرورت موجب استعمال ٿين ٿا. ستارن جي طبعيات ۾ ”ڌاتو“ مان مراد هر اهو عنصر آهي، جنهن جو ايٽمي عدد 2 کان وڏو هجي، يعني هائيڊروجن ۽ هيليم کان سواءِ ٻيا سڀ عنصر.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |title=Metallicity of stars |last=Theuns |first=Tom |website=icc.dur.ac.uk |publisher=Durham University |access-date=27 March 2021 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927160927/https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح جي طبعيات ۾ معنيٰ، ڪيميا ۾ ان جي معنيٰ کان مختلف آهي: طبعياتي وصفن موجب بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book
|first=Gerald
|last=Burns
|title=Solid State Physics
|date=1985
|publisher=Academic Press, Inc.
|isbn=978-0-12-146070-9
|pages=339–40}}&lt;/ref&gt; ڪي اصطلاح وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، پر انهن جي ڪا تمام رسمي وصف ناهي؛ مثال طور ”[[ڳري ڌاتو|ڳري ڌاتو]]“، جنهن جون ايتريون گهڻيون معنائون ڏنيون ويون آهن جو ان اصطلاح تي ”عملي طور بي معنيٰ“ هجڻ جي تنقيد ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Duffus |first1=John H. |date=2002 |title=&quot;Heavy Metals&quot;–A Meaningless Term? |url=https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=74 |issue=5 |pages=793–807 |doi=10.1351/pac200274050793 |s2cid=46602106 |access-date=27 March 2021 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411012337/https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اصطلاحن جو دائرو مختلف ليکڪن وٽ گهڻو بدلجي ٿو. مثال طور، آءِ يو پي اي سي موجب نوبل گيسن ۾ سڄو گروپ شامل آهي، جنهن ۾ انتهائي تابڪار فوق ڳرو عنصر اوگنيسن به اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Koppenol|first=W.|date=2016|title=How to name new chemical elements|journal=Pure and Applied Chemistry|publisher=DeGruyter|doi=10.1515/pac-2015-0802 |hdl=10045/55935|s2cid=102245448|url=https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|hdl-access=free|access-date=15 August 2021|archive-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511193435/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پر فوق ڳرن عنصرن جي ماهرن ۾ ائين گهٽ ڪيو ويندو آهي: هن صورت ۾ ”نوبل گئس“ مان عام طور گروپ جي هلڪن عنصرن جو غيرسرگرم رويو مراد ورتو ويندو آهي. حسابن موجب اوگنيسن اضافيتي اثرن سبب گهڻو غيرسرگرم نه هجڻ گهرجي، ۽ جيڪڏهن ان کي وڏي مقدار ۾ تيار ڪري سگهجي ته شايد اهو ڪمري جي گرمي پد تي گئس به نه هجي؛ تنهنڪري هن حوالي سان ان جي نوبل گئس هجڻ تي اڪثر سوال اٿاريو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Roth |first1=Klaus |date=3 April 2018 |title=Is Element 118 a Noble Gas? |url=https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |journal=Chemie in unserer Zeit |doi=10.1002/chemv.201800029 |access-date=27 March 2021 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302084128/https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن ملڪن جي لحاظ کان به اصطلاحي فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو: جاپان ۾ الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن ۾ اڪثر بيرليم ۽ ميگنيشيم شامل ناهن ڪيا ويندا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو رويو گروپ 2 جي ڳرن ڌاتن کان مختلف آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |title=【お知らせ】高等学校化学で用いる用語に関する提案（1）への反応 |author=The Chemical Society of Japan |date=25 January 2018 |website=www.chemistry.or.jp |publisher=The Chemical Society of Japan |access-date=3 April 2021 |quote=「12．アルカリ土類金属」の範囲についても，△を含めれば，すべての教科書で提案が考慮されている。歴史的には第4 周期のカルシウム以下を指していた用語だったが，「周期表の2 族に対応する用語とする」というIUPAC の勧告1）に従うのは現在では自然な流れだろう。 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516062728/https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
{{Main|دوراني جدول جي تاريخ}}

{{See also|ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست}}
===ابتدائي تاريخ===
1817ع ۾ جرمن طبعيات دان [[يوهان وولفگانگ ڊوبيرائنر]] عنصرن جي درجي بنديءَ جي ابتدائي ڪوششن مان هڪ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Wurzer|first1=Ferdinand|title=Auszug eines Briefes vom Hofrath Wurzer, Prof. der Chemie zu Marburg|journal=Annalen der Physik|date=1817|volume=56|issue=7|pages=331–334|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|trans-title=Excerpt of a letter from Court Advisor Wurzer, Professor of Chemistry at Marburg|language=de|doi=10.1002/andp.18170560709|bibcode=1817AnP....56..331.|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024621/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|url-status=live|url-access=subscription}} ڊوبيرائنر ڏٺو ته اسٽرونشيم جون خاصيتون ڪيلشيم ۽ بيريم جي خاصيتن جي وچ واريون هيون.&lt;/ref&gt; 1829ع ۾ هن معلوم ڪيو ته ڪي عنصر ٽن ٽن جي گروهن ۾ رکي سگهجن ٿا، ۽ هر گروهه جي عنصرن جون خاصيتون هڪ ٻئي سان لاڳاپيل هونديون آهن. هن انهن گروهن کي [[ڊوبيرائنر جون ٽريون|ٽريون]] نالو ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Döbereiner|first1=J. W.|title=Versuch zu einer Gruppirung der elementaren Stoffe nach ihrer Analogie|journal=Annalen der Physik und Chemie|date=1829|volume=15|issue=2|pages=301–307|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|series=2nd series|trans-title=An attempt to group elementary substances according to their analogies|language=de|bibcode=1829AnP....91..301D|doi=10.1002/andp.18290910217|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024625/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|url-status=live}} هن مضمون جي انگريزي ترجمي لاءِ ڏسو: [https://web.lemoyne.edu/~giunta/dobereiner.html Johann Wolfgang Döbereiner: &quot;An Attempt to Group Elementary Substances according to Their Analogies&quot; (Lemoyne College (Syracuse, New York, USA))] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190309161429/https://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/dobereiner.html |date=9 March 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Horvitz |first=L.|title=Eureka!: Scientific Breakthroughs That Changed The World |year=2002 |publisher=John Wiley |location=New York|isbn=978-0-471-23341-1 |oclc=50766822 |page=43|bibcode=2001esbt.book.....H}}&lt;/ref&gt; ڪلورين، برومين ۽ آيوڊين هڪ ٽريو ٺاهيندا هئا؛ اهڙيءَ طرح ڪيلشيم، اسٽرونشيم ۽ بيريم؛ ليٿيم، سوڊيم ۽ پوٽاشيم؛ ۽ سلفر، سيلينيم ۽ ٽيلوريئم پڻ ٽريون ٺاهيندا هئا.&lt;ref&gt;Scerri, p. 47&lt;/ref&gt; مختلف ڪيميا دانن هن جي ڪم کي اڳتي وڌايو ۽ عنصرن جي ننڍن گروهن ۾ وڌيڪ لاڳاپا ڳولي لڌا. پر اهي اهڙو هڪڙو خاڪو ٺاهي نه سگهيا، جنهن ۾ اهي سڀ عنصر اچي وڃن.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ball|first=P.|author-link=Philip Ball|title=The Ingredients: A Guided Tour of the Elements |location=Oxford|publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=978-0-19-284100-1|page=100}}&lt;/ref&gt;

[[File:Newlands periodiska system 1866.png|thumb|right|upright=1.5|1866ع ۾ نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.|alt=نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.]]
[[جان نيو لينڊز (ڪيميا دان)|جان نيو لينڊز]] فيبروري 1863ع ۾ ''ڪيميڪل نيوز'' ۾ ڪيميائي عنصرن جي وچ ۾ دوريت بابت هڪ خط شايع ڪيو.&lt;ref name=EB1911&gt;{{cite EB1911 |wstitle=Newlands, John Alexander Reina |volume=19 |page=515}}&lt;/ref&gt; 1864ع ۾ هن ساڳئي رسالي ۾ هڪ مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ ڏيکاريائين ته جيڪڏهن عنصرن کي سندن ايٽمي وزن موجب ترتيب ڏجي ته لڳاتار انگ وارا عنصر اڪثر يا ته هڪ ئي گروپ ۾ اچن ٿا يا مختلف گروپن ۾ هڪجهڙيون جايون والارين ٿا. هن اهو به ڄاڻايو ته هن ترتيب ۾ ڪنهن هڪ عنصر کان شروع ڪندي هر اٺون عنصر پهرئين عنصر جي ڪنهن نه ڪنهن نموني ورجاءَ وانگر آهي، جيئن موسيقيءَ ۾ آڪٽو جو اٺون سُر؛ هن ان کي ”آڪٽيوَ جو قانون“ چيو.&lt;ref name=EB1911/&gt; پر نيو لينڊز جو ٺاهيل قاعدو رڳو مکيه گروپ جي عنصرن لاءِ چڱيءَ طرح ڪم ڪندو هو ۽ ٻين عنصرن جي صورت ۾ ان کي وڏيون مشڪلاتون پيش آيون.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

جرمن ڪيميا دان [[لوٿار ميئر]] ڏٺو ته ڪيميائي ۽ طبعياتي خاصيتن جا هڪجهڙا سلسلا باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿا. سندس چوڻ موجب، جيڪڏهن ايٽمي وزن کي عمودي محور ۽ ايٽمي حجم کي افقي محور تي ڏيکارجي ته حاصل ٿيندڙ وڪڙ ۾ وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ قدرن جو سلسلو ظاهر ٿيندو؛ سڀ کان وڌيڪ [[برقي مثبت]] عنصر، پنهنجي ايٽمي وزن جي ترتيب سان، وڪڙ جي چوٽين تي ايندا. 1864ع ۾ سندس هڪ ڪتاب شايع ٿيو، جنهن ۾ 28 عنصرن تي ٻڌل دوراني جدول جو هڪ ابتدائي روپ هو. ان ۾ عنصرن کي سندن [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] موجب ڇهن خاندانن ۾ ورهايو ويو هو؛ پهريون ڀيرو عنصرن کي ظرفيت جي بنياد تي گروهه بڻايو ويو. ان وقت تائين ايٽمي وزن موجب عنصرن کي منظم ڪرڻ جون ڪوششون ايٽمي وزنن جي غلط ماپن سبب رڪجي ويون هيون.&lt;ref name=&quot;Meyer table&quot;&gt;Meyer, Julius Lothar; Die modernen Theorien der Chemie (1864); [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 table on page 137] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102050414/https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 |date=2 January 2019 }}&lt;/ref&gt; 1868ع ۾ هن پنهنجي جدول ۾ ترميم ڪئي، پر اها ترميم سندس وفات کان پوءِ رڳو مسودي جي صورت ۾ شايع ٿي.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 106–108&lt;/ref&gt;

===مينڊيليئف===
{{multiple image
| total_width       = 400
| align             = right
| image1            = 1869-periodic-table.jpg
| caption1          = 1869ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
| image2            = Mendelejevs periodiska system 1871.png
| caption2          = 1871ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
}}

حتمي اڳڀرائي روسي ڪيميا دان [[دمتري مينڊيليئف]] ڪئي. جيتوڻيڪ ٻين ڪيميا دانن، جن ۾ ميئر به شامل هو، لڳ ڀڳ ساڳئي وقت دوراني نظام جا ڪي ٻيا روپ ڳولي لڌا هئا، پر مينڊيليئف پنهنجي نظام کي تيار ڪرڻ ۽ ان جي حمايت ڪرڻ لاءِ سڀ کان وڌيڪ پرعزم هو؛ ۽ سندس نظام ئي سائنسي برادريءَ تي سڀ کان وڌيڪ اثرانداز ٿيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 113&lt;/ref&gt; 17 فيبروري 1869ع (گريگورين ڪئلينڊر موجب 1 مارچ 1869ع) تي مينڊيليئف عنصرن کي ترتيب ڏيڻ ۽ انهن جو ايٽمي وزنن موجب مقابلو ڪرڻ شروع ڪيو. هن ڪجهه عنصرن سان شروعات ڪئي، ۽ ڏينهن گذرڻ سان سندس نظام وڌي اڪثر ڄاتل عنصرن کي شامل ڪرڻ لڳو. جڏهن هن کي هڪ باقاعده ترتيب ملي، ته سندس ڇپيل جدول مئي 1869ع ۾ روسي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي رسالي ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot;&gt;Scerri, pp. 117–123&lt;/ref&gt; جڏهن ڪي عنصر نظام ۾ ٺهڪندا نظر نه آيا، ته هن بي ڊپ ٿي اڳڪٿي ڪئي ته يا ته ظرفيت يا ايٽمي وزن غلط ماپيو ويو آهي، يا وري ڪو اڃا تائين نه دريافت ٿيل عنصر موجود آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; 1871ع ۾ مينڊيليئف هڪ ڊگهو مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ سندس جدول جو نئون روپ ۽ اڻڄاتل عنصرن بابت واضح اڳڪٿيون شامل هيون. هن اهڙن ٽن اڻڄاتل عنصرن جون خاصيتون تفصيل سان بيان ڪيون، جيڪي بورون، المونيم ۽ سلڪان جا ان وقت غائب ڳرا مشابه عنصر هئا؛ هن انهن جا نالا ايڪا-بورون، ايڪا-المونيم ۽ ايڪا-سلڪان رکيا (”ايڪا“ سنسڪرت ۾ ”هڪ“ لاءِ آهي).&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mendeleev1871&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Mendeleev
|first1=D.
|title=The natural system of elements and its application to the indication of the properties of undiscovered elements
|journal=Journal of the Russian Chemical Society
|date=1871
|volume=3
|pages=25–56
|url=https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
|access-date=23 August 2017
|language=ru
|archive-date=13 August 2017
|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813142644/https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
}}&lt;/ref&gt;{{rp|45}}

1875ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[پال-ايميل لڪوڪ ڊي بوابدراں]]، مينڊيليئف جي اڳڪٿيءَ کان اڻواقف هوندي، معدني [[سفيلرائيٽ]] جي هڪ نموني مان نئون عنصر دريافت ڪيو ۽ ان جو نالو گيليم رکيو. هن عنصر کي الڳ ڪيو ۽ ان جون خاصيتون معلوم ڪرڻ شروع ڪيون. مينڊيليئف، ڊي بوابدراں جو مضمون پڙهي، کيس خط لکيو ۽ دعويٰ ڪئي ته گيليم سندس اڳڪٿي ڪيل ايڪا-المونيم آهي. جيتوڻيڪ لڪوڪ ڊي بوابدراں شروع ۾ شڪ ۾ هو ۽ کيس لڳو ته مينڊيليئف سندس دريافت جو ڪريڊٽ وٺڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، پر پوءِ هن مڃيو ته مينڊيليئف جي ڳالهه درست هئي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 149&lt;/ref&gt; 1879ع ۾ سويڊني ڪيميا دان [[لارس فريڊرڪ نيلسن]] هڪ نئون عنصر دريافت ڪيو، جنهن جو نالو اسڪينڊيم رکيائين: اهو ايڪا-بورون نڪتو. ايڪا-سلڪان 1886ع ۾ جرمن ڪيميا دان [[ڪليمنس ونڪلر]] کي مليو، جنهن ان جو نالو جرمنيم رکيو. گيليم، اسڪينڊيم ۽ جرمنيم جون خاصيتون مينڊيليئف جي اڳڪٿين سان ٺهڪندڙ هيون.&lt;ref&gt;Scerri, p. 151–2&lt;/ref&gt; 1889ع ۾ لنڊن جي رائل انسٽيٽيوشن ۾ فاراڊي ليڪچر دوران مينڊيليئف چيو ته کيس اميد نه هئي ته هو ايترو وقت زنده رهندو جو ”انهن جي دريافت کي برطانيا جي ڪيميڪل سوسائٽيءَ آڏو دوراني قانون جي درستي ۽ عموميت جي تصديق طور بيان ڪري سگهي.“&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rouvray|first=R.|url=https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|title=Dmitri Mendeleev|website=New Scientist|access-date=19 April 2020|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074119/https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ نوبل گيسن جي دريافت، جنهن جي مينڊيليئف اڳڪٿي نه ڪئي هئي، پوءِ به سندس نظام ۾ آسانيءَ سان ٺهڪي آئي ۽ اٺين مکيه گروپ طور شامل ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;Scerri164&quot;&gt;Scerri, pp. 164–169&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به، مينڊيليئف کي ڄاتل لينٿينائيڊن کي پنهنجي نظام ۾ ٺهڪائڻ ۾ ڪجهه ڏکيائي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٻين عنصرن وانگر ظرفيتن جي دوراني تبديلي نظر نه ايندي هئي. گهڻي تحقيق کان پوءِ، چيڪ ڪيميا دان [[بوھوسلاو براونر]] 1902ع ۾ تجويز ڏني ته سڀني لينٿينائيڊن کي دوراني جدول جي هڪ ئي گروپ ۾ رکي سگهجي ٿو. هن هن کي ”اسٽرائڊ مفروضو“ نالو ڏنو، جيڪو فلڪياتي مشابهت تي ٻڌل هو: جيئن مريخ ۽ مشتري جي وچ ۾ هڪ اڪيلو سيارو نه، پر [[اسٽرائڊ پٽو]] آهي، تيئن اٽريم جي هيٺان واري جاءِ کي هڪ عنصر بدران سڀني لينٿينائيڊن والارڻ گهرجي.&lt;ref name=Thyssen /&gt;

===ايٽمي عدد===
[[File:Extended periodic table van den Broek.jpg|thumb|right|upright=1.6|انتونيس وان ڊين بروڪ جو دوراني جدول]]
ايٽم جي اندروني بناوت جي جاچ ٿيڻ کان پوءِ، 1913ع ۾ شوقيه ڊچ طبعيات دان [[انتونيس وان ڊين بروڪ]] تجويز ڏني ته نيوڪليائي بار دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ طئي ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Marshall |first1=J.L. |last2=Marshall |first2=V.R. |date=2010 |title=Rediscovery of the Elements: Moseley and Atomic Numbers |pages=42–47 |magazine=The Hexagon |volume=101 |issue=3 |publisher=[[الفا چي سگما]] |s2cid=94398490 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf |access-date=15 August 2021 |archive-date=16 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716215907/https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=broek&gt;{{cite journal|author=van den Broek, A. |journal=Physikalische Zeitschrift|volume= 14|year=1913|pages=32–41|title=Die Radioelemente, das periodische System und die Konstitution der Atom}}&lt;/ref&gt; نيوزيلينڊ جي طبعيات دان [[ارنسٽ ردرفورڊ]] هن نيوڪليائي بار لاءِ ”ايٽمي عدد“ جي اصطلاح جوڙيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 185&lt;/ref&gt; وان ڊين بروڪ پنهنجي شايع ٿيل مضمون ۾ پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول ڏيکاريو، جنهن ۾ عنصرن کي انهن جي اليڪٽرانن جي انگ موجب ترتيب ڏنو ويو هو.&lt;ref name=broek/&gt; ردرفورڊ 1914ع جي پنهنجي مضمون ۾ تصديق ڪئي ته بوهر، وان ڊين بروڪ جي راءِ قبول ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Rutherford, E. |journal=Phil. Mag.|volume= 27|pages= 488–499|year=1914|quote=This has led to an interesting suggestion by van Broek that the number of units of charge on the nucleus, and consequently the number of external electrons, may be equal to the number of the elements when arranged in order of increasing atomic weight. On this view, the nucleus charges of hydrogen, helium, and carbon are 1, 2, 6 respectively, and so on for the other elements, provided there is no gap due to a missing element. This view has been taken by Bohr in his theory of the constitution of simple atoms and molecules.|url=https://atomfizika.elte.hu/akos/orak/archive/atfsz/atom/rutherford_atom13.pdf|doi=10.1080/14786440308635117|title=LVII. The structure of the atom}}&lt;/ref&gt;

ساڳئي سال انگريز طبعيات دان [[هينري موزلي]]، [[ايڪس-ري اسپيڪٽروسڪوپي]] استعمال ڪندي، وان ڊين بروڪ جي تجويز جي تجرباتي تصديق ڪئي. موزلي المونيم کان سون تائين هر عنصر جو نيوڪليائي بار ماپيو ۽ ڏيکاريو ته مينڊيليئف جي ترتيب حقيقت ۾ نيوڪليائي بار جي وڌندڙ ترتيب سان عنصرن کي رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Periodic Kingdom |author=Atkins, P. W. |author-link=P. W. Atkins |publisher=HarperCollins Publishers, Inc. |year=1995 |page=[https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 87] |isbn=978-0-465-07265-1 |url=https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 }}&lt;/ref&gt; نيوڪليائي بار پروٽانن جي انگ جي برابر آهي ۽ هر عنصر جو ايٽمي عدد (''Z'') طئي ڪري ٿو. ايٽمي عدد استعمال ڪرڻ سان عنصرن لاءِ واضح ۽ صحيح عددن تي ٻڌل ترتيب ملي. موزلي جي تحقيق ايٽمي وزن ۽ ڪيميائي خاصيتن جي وچ ۾ تضادن کي فوراً حل ڪيو؛ اهڙا ڪيس ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جا هئا، جتي ايٽمي عدد وڌي ٿو پر ايٽمي وزن گهٽجي ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; جيتوڻيڪ موزلي جلد ئي پهرين عالمي جنگ ۾ مارجي ويو، سويڊني طبعيات دان [[مانّي سيگبان]] سندس ڪم کي يورينيم تائين جاري رکيو ۽ ثابت ڪيو ته ان وقت ڄاتل عنصرن مان سڀ کان وڏو ايٽمي عدد (92) يورينيم جو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Egdell |first1=Russell G. |last2=Bruton |first2=Elizabeth |date=2020 |title=Henry Moseley, X-ray spectroscopy and the periodic table |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=378 |issue=2180 |doi=10.1002/chem.202004775|pmid=32811359 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; موزلي ۽ سيگبان جي تحقيق جي بنياد تي اهو به معلوم ٿيو ته اڃا نه دريافت ٿيل عنصر ڪهڙن ايٽمي عددن سان لاڳاپيل آهن: 43، 61، 72، 75، 85 ۽ 87.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; (عنصر 75 حقيقت ۾ جاپاني ڪيميا دان [[ماسٽڪا اوگاوا]] 1908ع ۾ ئي دريافت ڪيو هو ۽ ان جو نالو ”نيپونيم“ رکيو هئائين، پر هن غلطيءَ سان ان کي 75 بدران عنصر 43 قرار ڏنو؛ تنهنڪري سندس دريافت کي عام طور گهڻي دير تائين تسليم نه ڪيو ويو. عنصر 75 جي موجوده طور قبوليل دريافت 1925ع ۾ ٿي، جڏهن [[والٽر نوڊاڪ]]، [[آئيدا ٽاڪي]] ۽ [[اوٽو برگ (سائنس دان)|اوٽو برگ]] ان کي الڳ الڳ ٻيهر دريافت ڪيو ۽ موجوده نالو [[رينيم]] ڏنائون.)&lt;ref name=nipponium2022&gt;{{cite journal |last1=Hisamatsu |first1=Yoji |last2=Egashira |first2=Kazuhiro |first3=Yoshiteru |last3=Maeno |date=2022 |title=Ogawa's nipponium and its re-assignment to rhenium |journal=Foundations of Chemistry |volume=24 |issue= |pages=15–57 |doi=10.1007/s10698-021-09410-x |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي طبعيات جي شروعات سان [[آئسوٽوپ|آئسوٽوپن]] جي صورتحال به واضح ٿي. قديم تابڪار عنصرن ٿوريم ۽ يورينيم جي [[زوال سلسلو|زوال سلسلن]] ۾ جلد ئي اهڙا ڪيترائي ظاهري نوان عنصر نظر آيا، جن جا ايٽمي وزن مختلف هئا پر ڪيميائي خاصيتون بلڪل ساڳيون هيون. 1913ع ۾ [[فريڊرڪ سوڊي]] هن صورتحال لاءِ ”آئسوٽوپ“ جو اصطلاح جوڙيو ۽ آئسوٽوپن کي ساڳئي ڪيميائي عنصر جون رڳو مختلف صورتون سمجهيو. ان سان ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جهڙا تضاد به وڌيڪ واضح ٿيا: ٽيلوريئم جي فطري آئسوٽوپي بناوت، آيوڊين جي ڀيٽ ۾ ڳرن آئسوٽوپن ڏانهن وڌيڪ مائل آهي، پر ٽيلوريئم جو ايٽمي عدد گهٽ آهي.&lt;ref name=7elements&gt;{{cite book |last=Scerri |first=Eric |date=2013 |title=A Tale of Seven Elements |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=47–53, 115 |isbn=978-0-19-539131-2}}&lt;/ref&gt;

===اليڪٽرانڪ خول===
ڊنمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]]، [[ميڪس پلانڪ]] جو ڪوانٽائيزيشن وارو خيال ايٽم تي لاڳو ڪيو. هن نتيجو ڪڍيو ته اليڪٽرانن جي توانائيءَ جون سطحون ڪوانٽائيز ٿيل آهن: رڳو ڪجهه الڳ مستحڪم توانائي حالتون ممڪن آهن. پوءِ بوهر اليڪٽرانڪ ترتيبن وسيلي دوريت کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي. 1913ع ۾ هن اندازو لڳايو ته عنصرن جون ڪيميائي خاصيتون ٻاهريان اليڪٽران طئي ڪن ٿا.&lt;ref&gt;هيٺ ڏنل 1913ع جي مضمون واري بوهر جي جدول ڏسو.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt; 1913ع ۾ هن ڪوانٽم ايٽم جي بنياد تي پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪيو.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt;

بوهر 1913ع ۾ پنهنجي اليڪٽرانڪ خولن کي ”رِنگ“ چيو: سندس سياري جهڙي ايٽمي نموني ۾ ان وقت خولن اندر ايٽمي مدار جو تصور موجود نه هو. بوهر پنهنجي مشهور 1913ع واري مضمون جي ٽئين حصي ۾ وضاحت ڪئي ته هڪ خول ۾ اليڪٽرانن جو وڌ ۾ وڌ انگ اٺ آهي. هن لکيو: ”وڌيڪ اهو به ڏسون ٿا ته ''n'' اليڪٽرانن وارو حلقو، ''ne'' بار واري نيوڪليس جي چوڌاري هڪ ئي رِنگ ۾ تڏهن ئي گردش ڪري سگهي ٿو، جڏهن ''n'' &lt; 8 هجي.“ ننڍن ايٽمن لاءِ اليڪٽرانڪ خول هن ريت ڀرجن ٿا: ”اليڪٽرانن جا رِنگ تڏهن ئي گڏ ٿيندا، جڏهن انهن ۾ اليڪٽرانن جو انگ برابر هوندو؛ تنهنڪري اندرين رِنگن ۾ اليڪٽرانن جا انگ رڳو 2، 4 يا 8 ٿي سگهن ٿا.“ پر وڏن ايٽمن ۾ سڀ کان اندرين خول ۾ اٺ اليڪٽران هوندا: ”ٻئي پاسي، عنصرن جو دوراني نظام زور سان ظاهر ڪري ٿو ته نيون ۾ ئي ''N'' = 10، اٺ اليڪٽرانن وارو اندريون رِنگ موجود هوندو.“ ايٽمن لاءِ سندس تجويز ڪيل اليڪٽرانڪ ترتيبون (ساڄي پاسي ڏيکاريل) گهڻو ڪري اڄ ڄاتل ترتيبن سان ٺهڪن نٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://www.nba-old.nbi.dk/pdffiles/trilogypart3.pdf|author=Bohr, Niels |title=On the Constitution of Atoms and Molecules, Part III, Systems containing several nuclei|journal= Philosophical Magazine|volume= 26|pages=857–875 |year=1913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kragh|first=Helge|date=1 January 1979|title=Niels Bohr's Second Atomic Theory|journal=Historical Studies in the Physical Sciences|volume=10|pages=123–186|doi=10.2307/27757389|jstor=27757389 }}&lt;/ref&gt; [[آرنولڊ سومرفيلڊ]] ۽ [[ايڊمنڊ اسٽونر]] جي ڪم کان پوءِ، جن وڌيڪ ڪوانٽم عدد دريافت ڪيا، انهن ترتيبن ۾ وڌيڪ سڌارا آيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; font-size:95%; margin:0.5em;&quot;
|+ هلڪن عنصرن لاءِ بوهر جون اليڪٽرانڪ ترتيبون
|-
! عنصر !! هر خول ۾ اليڪٽران
|-
| 4 || 2،2
|-
| 6 || 2،4
|-
| 7 || 4،3
|-
| 8 || 4،2،2
|-
| 9 || 4،4،1
|-
| 10 || 8،2
|-
| 11 || 8،2،1
|-
| 16 || 8،4،2،2
|-
| 18 || 8،8،2
|}

بوهر جي ايٽمي نظريي ۾ ڪيميائي امڪانن کي منظم نموني وڌائڻ ۽ درست ڪرڻ وارو پهريون شخص [[والتر ڪوسل]] هو، جنهن اهو ڪم 1914ع ۽ 1916ع ۾ ڪيو. ڪوسل وضاحت ڪئي ته دوراني جدول ۾ نوان عنصر تڏهن پيدا ٿين ٿا، جڏهن ٻاهرين خول ۾ اليڪٽران شامل ٿين ٿا. ڪوسل پنهنجي مضمون ۾ لکي ٿو:&lt;blockquote&gt;ان مان اهو نتيجو نڪري ٿو ته پوءِ شامل ٿيندڙ اليڪٽرانن کي هڪ ٻئي جي اندر واقع هم مرڪز حلقن يا خولن ۾ رکڻ گهرجي، جن مان هر هڪ تي ... رڳو هڪ مقرر تعداد ۾ اليڪٽران ترتيب ڏئي سگهجن ٿا ــ يعني اسان جي صورت ۾ اٺ. جڏهن ڪو حلقو يا خول مڪمل ٿي وڃي ته ايندڙ عنصر لاءِ نئون خول شروع ڪرڻو پوي ٿو؛ آسانيءَ سان دستياب ۽ سڀ کان ٻاهرين ڪناري تي موجود اليڪٽرانن جو انگ وري هر ايندڙ عنصر سان وڌي ٿو، تنهنڪري هر نئين خول جي ٺهڻ سان ڪيميائي دوريت ورجائجي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Kossel, W. |title=Über Molekülbildung als Folge des Atombaues|journal= Ann. Phys.|year= 1916|volume= 49|pages= 229–362 (237)}} ترجمو ڏسو {{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

1919ع جي هڪ مضمون ۾ [[ارونگ لينگميئر]] ”سيلن“ جي وجود جو مفروضو پيش ڪيو، جن کي اڄ مدار چئون ٿا. سندس خيال موجب هر مدار ۾ رڳو اٺ اليڪٽران اچي سگهن ٿا، ۽ اهي ”هڪ ٻئي کان برابر وٿين وارن تهن“ ۾ ترتيب ڏنل آهن، جن کي اڄ خول چئون ٿا. هن پهرئين خول لاءِ استثنا رکيو ۽ چيو ته ان ۾ رڳو ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Langmuir |first=Irving |author-link=Irving Langmuir |date=June 1919 |title=The Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules |journal=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جو جرنل]] |volume=41 |issue=6 |pages=868–934 |doi=10.1021/ja02227a002 |bibcode=1919JAChS..41..868L |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126003324/https://zenodo.org/record/1429026 |url=https://zenodo.org/record/1429026|archive-date=26 January 2021 }}&lt;/ref&gt; 1921ع ۾ ڪيميا دان [[چارلس رُگلي بيري]] تجويز ڏني ته خول ۾ اٺ يا ارڙهن اليڪٽران مستحڪم ترتيبون ٺاهين ٿا. بيري جو خيال هو ته انتقالي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون انهن جي ٻاهرين خول جي ظرفيتي اليڪٽرانن تي دارومدار رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Bury&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bury |first=Charles R. |author-link=Charles Rugeley Bury |date=July 1921 |title=Langmuir's Theory of the Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules  |journal=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جو جرنل]]|volume=43 |issue=7 |pages=1602–1609 |doi=10.1021/ja01440a023 |bibcode=1921JAChS..43.1602B |url=https://zenodo.org/record/1428812 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030145903/https://zenodo.org/record/1428812 |archive-date=30 October 2021}}&lt;/ref&gt; هن ”انتقالي“ جو لفظ انهن عنصرن لاءِ متعارف ڪرايو، جن کي اڄ [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]] يا انتقالي عنصر چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2003&quot;&gt;{{cite journal|last=Jensen|first=William B.|year=2003|title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table|url=https://www.uv.es/~borrasj/ingenieria_web/temas/tema_1/lecturas_comp/p952.pdf|journal=Journal of Chemical Education|volume=80|issue=8|pages=952–961|bibcode=2003JChEd..80..952J|doi=10.1021/ed080p952|quote=The first use of the term &quot;transition&quot; in its modern electronic sense appears to be due to the British chemist C. R.Bury, who first used the term in his 1921 paper on the electronic structure of atoms and the periodic table|access-date=18 September 2021|archive-date=19 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419082806/https://www.uv.es/~borrasj/ingenieria_web/temas/tema_1/lecturas_comp/p952.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بوهر جي نظريي جي تصديق عنصر 72 جي دريافت سان ٿي: [[جارج اربين]] دعويٰ ڪئي ته هن ان کي ”سيلٽيم“ نالي [[نادر زميني عنصر]] طور دريافت ڪيو آهي، پر بيري ۽ بوهر اڳڪٿي ڪئي هئي ته عنصر 72 نادر زميني عنصر نه ٿي سگهي ٿو ۽ اهو [[زرڪونيم]] جو مشابه عنصر هجڻ گهرجي. [[ڊرڪ ڪوسٽر]] ۽ [[جارج فون هيويسي]] زرڪونيم جي معدنيات ۾ اهو عنصر ڳوليو ۽ ان جو نالو بوهر جي اباڻي شهر [[ڪوپن هيگن]] جي لاطيني نالي ”هئفنيا“ تان [[هئفنيئم]] رکيو.&lt;ref name=&quot;CosterHevesy1923&quot;&gt;{{cite journal|journal = Nature|volume = 111|page=79|date=1923|doi = 10.1038/111079a0|title = On the Missing Element of Atomic Number 72|first = D.|last = Coster|author2=Hevesy, G.|issue=2777|bibcode=1923Natur.111...79C|doi-access = free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title = Hafnium|url = http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/1982/Mar/jceSubscriber/JCE1982p0242.pdf|journal = Journal of Chemical Education|last = Fernelius|first = W. C.|date = 1982|page = 242|doi = 10.1021/ed059p242|volume = 59|issue = 3|bibcode = 1982JChEd..59..242F|access-date = 3 September 2009|archive-date = 15 March 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200315031648/http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/1982/Mar/jceSubscriber/JCE1982p0242.pdf}}&lt;/ref&gt; اربين جو سيلٽيم رڳو صاف ڪيل [[لُوٽيشيئم]] (عنصر 71) نڪتو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Burdette |first1=Shawn C. |last2=Thornton |first2=Brett F. |date=2018 |title=Hafnium the lutécium I used to be |url=https://www.nature.com/articles/s41557-018-0140-6 |journal=Nature Chemistry |volume=10 |issue= 10|page=1074 |doi=10.1038/s41557-018-0140-6  |doi-access=free|pmid=30237529 |bibcode=2018NatCh..10.1074B |access-date=8 February 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح هئفنيئم ۽ رينيم آخري مستحڪم عنصر هئا، جيڪي دريافت ٿيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

1910ع ۽ 1920ع وارن ڏهاڪن ۾ ايٽم جي جوڙجڪ بابت نظرياتي اڳڀراين سبب دوراني جدول جي شڪل بدلجي وئي. ڊينمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]] 1913ع ۾ تجويز ڏني ته عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جو سبب انهن جا ٻاهريان اليڪٽران آهن. ان خيال جي بنياد تي هن ڪوانٽم ايٽم جي پهرين اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪئي.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt; 1923ع ۾ [[ولفگانگ پاولي]] اليڪٽرانڪ ترتيبن جي مسئلي تي ڪم شروع ڪيو. بوهر جي تجويز کي اڳتي وڌائيندي هن چار [[ڪوانٽم عدد]] استعمال ڪيا ۽ پنهنجو [[پاوليءَ جو اخراجي اصول|اخراجي اصول]] پيش ڪيو، جنهن موجب ڪنهن به ٻن اليڪٽرانن جا چارئي ڪوانٽم عدد هڪجهڙا نٿا ٿي سگهن. ان سان دوراني جدول جي دورن جون ڊيگههون (2، 8، 18 ۽ 32) واضح ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي هر خول ۾ اچي سگهندڙ اليڪٽرانن جي انگ سان ملن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri218&quot;&gt;Scerri, pp. 218–23&lt;/ref&gt; 1925ع ۾ [[فريڊرڪ هُنڊ]] جديد ترتيبن جي ويجهو پهريون روپ حاصل ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Jensen |first1=William B. |date=2007 |title=The Origin of the s, p, d, f Orbital Labels |url=https://www.che.uc.edu/jensen/w.%20b.%20jensen/reprints/137.%20s,%20p,%20d,%20f.pdf |journal=Journal of Chemical Education |volume=84 |issue=5 |pages=757–8 |doi=10.1021/ed084p757 |bibcode=2007JChEd..84..757J |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123140649/https://www.che.uc.edu/jensen/w.%20b.%20jensen/reprints/137.%20s,%20p,%20d,%20f.pdf |access-date=15 August 2021|archive-date=23 November 2018 }}&lt;/ref&gt; انهن اڳڀراين کان پوءِ دوريت عنصرن جي ظرفيتن بدران انهن جي ڪيميائي طور سرگرم يا ظرفيتي اليڪٽرانن جي انگ تي ٻڌل ٿي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; عنصرن جي اليڪٽرانڪ ترتيبن کي بيان ڪندڙ [[آفباو اصول]] کي پهريون ڀيرو 1926ع ۾ [[ارون مديلونگ]] تجرباتي طور ڏٺو،&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;&gt;{{cite journal |title=The Order of Electron Shells in Ionized Atoms |last1=Goudsmit |first1=S. A. |last2=Richards |first2=Paul I. |journal=[[آمريڪا جي قومي سائنس اڪيڊميءَ جا ڪارناما|Proc. Natl. Acad. Sci.]] |pages=664–671 (with correction on p&amp;nbsp;906) |volume=51 |issue=4 |date=1964 |url=https://www.pnas.org/content/51/4/664.full.pdf |bibcode=1964PNAS...51..664G |doi=10.1073/pnas.51.4.664 |pmid=16591167 |doi-access=free |pmc=300183 |osti=4007960 |access-date=15 August 2021 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010113455/https://www.pnas.org/content/51/4/664.full.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پر ان کي پهريون ڀيرو 1930ع ۾ [[ولاديمير ڪاراپيٽوف]] شايع ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karapetoff |first1=Vladimir |date=1930 |title=A chart of consecutive sets of electronic orbits within atoms of chemical elements |url= |journal=Journal of the Franklin Institute |volume=210 |issue=5 |pages=609–624 |doi=10.1016/S0016-0032(30)91131-3 |bibcode=1930FrInJ.210..609K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostro&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=Valentin N. |date=2003 |title=Physical Explanation of the Periodic Table |url= |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=988 |issue=1 |pages=182–192 |doi=10.1111/j.1749-6632.2003.tb06097.x |pmid=12796101 |bibcode=2003NYASA.988..182O |s2cid=21629328 }}&lt;/ref&gt; 1961ع ۾ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] آفباو اصول جو پهريون حصو (ته مدار وڌندڙ ''n'' + ℓ جي ترتيب سان ڀرجن ٿا) [[ٿامس-فرمي نمونو|ٿامس-فرمي نموني]] مان اخذ ڪيو؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Klechkovskii |first1=V.M. |title=Justification of the Rule for Successive Filling of (n+l) Groups |journal=Journal of Experimental and Theoretical Physics |date=1962 |volume=14 |issue=2 |page=334 |url=http://jetp.ras.ru/cgi-bin/e/index?t=&amp;au=+Klechkovskii&amp;yf=2022&amp;yt=2022&amp;se=1&amp;a=s |access-date=23 June 2022}}&lt;/ref&gt; مڪمل اصول 1971ع ۾ [[يوري ڊيمڪوف]] ۽ [[ويلنٽين اوستروفسڪي]] هڪ اهڙي ئي پوٽينشل مان اخذ ڪيو.&lt;ref name=DO&gt;{{cite journal |last1=Demkov |first1=Yury N. |last2=Ostrovsky |first2=Valentin N. |date=1972 |title=n+l Filling Rule in the Periodic System and Focusing Potentials |url=http://jetp.ras.ru/cgi-bin/e/index/e/35/1/p66?a=list |journal=Journal of Experimental and Theoretical Physics |volume=35 |issue=1 |pages=66–69 |doi= |bibcode=1972JETP...35...66D |access-date=25 November 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|ڊيمڪوف ۽ اوستروفسڪي پوٽينشل &lt;math&gt;U_{1/2}(r) =  -\frac{2v}{rR(r+R)^2}&lt;/math&gt; تي غور ڪن ٿا، جتي &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ۽ &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; مستقل پيرا ميٽر آهن؛ ننڍن &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; لاءِ اهو [[ڪولمب پوٽينشل]] جي ويجهو آهي. جڏهن &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; شرط &lt;math&gt;v=v_N=\frac{1}{4}R^2 N(N+1)&lt;/math&gt; پوري ڪري، جتي &lt;math&gt;N=n+l&lt;/math&gt; آهي، تڏهن هن پوٽينشل لاءِ صفر-توانائيءَ واري [[شروڊنگر مساوات]] جا حل تجزياتي طور [[گيجنباور پولينوميل|گيجنباور پولينوميلن]] سان بيان ڪري سگهجن ٿا. جيئن &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; انهن قدرن مان هر هڪ کي پار ڪري ٿو، تيئن ساڳئي &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; قدر وارين سڀني حالتن جو هڪ مجموعو صفر توانائيءَ تي ٺهي ٿو ۽ پوءِ بند حالت بڻجي ٿو؛ ائين مديلونگ ترتيب ٻيهر حاصل ٿئي ٿي. perturbation theory جا ويچار ڏيکارين ٿا ته ننڍو &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; رکندڙ حالتن جي توانائي گهٽ هوندي آهي، ۽ s مدار (جن ۾ &lt;math&gt;l=0&lt;/math&gt;) جي توانائي ايندڙ &lt;math&gt;n+l&lt;/math&gt; گروپ جي ويجهو ٿيندي آهي.&lt;ref name=DO/&gt;&lt;ref name=shattered/&gt;}}

[[File:Taula periòdica de Werner (1905).gif|thumb|right|upright=1.5|الفريڊ ورنر جو دوراني جدول (1905ع)، ڊگهي صورت جو پهريون ظهور&lt;ref name=Thyssen/&gt;]]
ڪوانٽم نظريي انتقالي ڌاتن ۽ لينٿينائيڊن کي جدا جدا گروهن طور واضح ڪيو، جيڪي مکيه گروپن جي وچ ۾ اچن ٿا. پر ان کان اڳ به ڪجهه ڪيميا دان اهڙا جدول تجويز ڪري چڪا هئا، جن ۾ انهن کي هن نموني ڏيکاريو ويو هو: 1892ع ۾ انگريز ڪيميا دان هينري باسيٽ، 1895ع ۾ ڊينمارڪي ڪيميا دان [[جوليس ٿامسن]]، ۽ 1905ع ۾ سويڊني [[الفريڊ ورنر]]. بوهر 1922ع جي پنهنجي نوبل ليڪچر ۾ ٿامسن واري صورت استعمال ڪئي؛ ورنر جي صورت جديد 32-ڪالمن واري صورت سان تمام گهڻي مشابه آهي. خاص طور، هن صورت براونر جي اسٽرائڊ واري مفروضي جي جاءِ ورتي.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;&gt;{{cite book|last1=Thyssen|first1=P.|last2=Binnemans|first2=K.|editor1-last=Gschneidner|editor1-first= K. A. Jr.|editor2-last=Bünzli|editor2-first=J-C.G|editor3-last=Vecharsky|editor3-first=Bünzli|date=2011|chapter=Accommodation of the Rare Earths in the Periodic Table: A Historical Analysis|title=Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|volume=41|pages=1–93|isbn=978-0-444-53590-0|doi=10.1016/B978-0-444-53590-0.00001-7}}&lt;/ref&gt;

لينٿينائيڊن جي صحيح جاءِ، ۽ ان ڪري [[گروپ 3 جا عنصر|گروپ 3]] جي بناوت، ڪيترن ڏهاڪن تائين تڪراري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي ماپن ۾ غلطيون هيون.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=&quot;PTSS&quot;&gt;Scerri, pp. 392–401&lt;/ref&gt; ڪيميائي بنيادن تي باسيٽ، ورنر ۽ بيري اسڪينڊيم ۽ اٽريم کي لينٿينم بدران لُوٽيشيئم سان گڏ رکيو (انهن اٽريم جي هيٺان خالي جاءِ ڇڏي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت لُوٽيشيئم اڃا دريافت نه ٿيو هو).&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=Bury/&gt; 1927ع ۾ هُنڊ فرض ڪيو ته سڀني لينٿينائيڊ ايٽمن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;0–14&lt;/sup&gt;5d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٽي ظرفيت عام آهي. هاڻي معلوم آهي ته ڪيميا ۽ اليڪٽرانڪ ترتيب جو لاڳاپو وڌيڪ پيچيده آهي.{{efn|مثال طور، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جو رويو، اعليٰ آڪسائيڊيشن حالتون اختيار ڪرڻ جي لاڙي ۾، ايڪٽينيئم کان يورينيم تائين d-بلاڪ جي انتقالي ڌاتن جهڙو رهي ٿو؛ جيتوڻيڪ گئسي حالت ۾ حقيقت ۾ رڳو ايڪٽينيئم ۽ ٿوريم جون ترتيبون d-بلاڪ جهڙيون آهن. f-اليڪٽران پروٽيڪٽينيئم کان ئي ظاهر ٿين ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt; يورينيم جي حقيقي ترتيب [Rn]5f&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;6d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; حقيقت ۾ ان ترتيب جهڙي آهي، جيڪا هُنڊ لينٿينائيڊن لاءِ فرض ڪئي هئي؛ پر يورينيم ٽي ظرفيت واري حالت پسند نٿو ڪري، بلڪه چار يا ڇهه ظرفيتي حالت کي ترجيح ڏئي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; ٻئي پاسي، ايڪٽينائيڊن ۾ لينٿينائيڊن جهڙيون ترتيبون پلوٽونيم کان شروع ٿين ٿيون، پر لينٿينائيڊن جهڙي رويي ڏانهن تبديلي رڳو ڪيوريم تي واضح ٿئي ٿي: يورينيم ۽ ڪيوريم جي وچ وارا عنصر انتقالي ڌاتوءَ جهڙي رويي کان لينٿينائيڊ جهڙي رويي ڏانهن تبديلي ڏيکارين ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt; تنهنڪري ڪيميائي رويو ۽ اليڪٽرانڪ ترتيب هڪ ٻئي سان مڪمل طور نٿا ٺهڪن.&lt;ref name=johnson/&gt;}}&lt;ref name=rareearths&gt;{{cite book |last1=Jørgensen |first1=Christian Klixbüll |editor1-last=Gschneidner Jr. |editor1-first=Karl A. |editor2-last=Eyring |editor2-first=Leroy |date=1988 |title=Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths |publisher=Elsevier |volume=11 |pages=197–292 |chapter=Influence of Rare Earths on Chemical Understanding and Classification |isbn=978-0-444-87080-3}}&lt;/ref&gt; شروعاتي اسپيڪٽروسڪوپي شاهدي ڄڻ انهن ترتيبن جي تصديق ڪندي نظر آئي، تنهنڪري دوراني جدول ۾ گروپ 3 کي اسڪينڊيم، اٽريم، لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم طور رکيو ويو، ۽ لينٿينم ۽ هئفنيئم جي وچ ۾ چوڏهن f-عنصرن d-بلاڪ کي ورهايو.&lt;ref name=Jensen1982/&gt; پر پوءِ معلوم ٿيو ته اها ڳالهه پندرهن لينٿينائيڊن مان رڳو چئن (لينٿينم، سيريم، گيڊولينيئم ۽ لُوٽيشيئم) لاءِ درست آهي؛ ٻين لينٿينائيڊ ايٽمن ۾ d-اليڪٽران ڪونهي. خاص طور، اٽربيئم 4f خول مڪمل ڪري ٿو؛ تنهنڪري 1948ع ۾ سوويت طبعيات دان [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] نوٽ ڪيو ته لُوٽيشيئم کي f-بلاڪ بدران d-بلاڪ جو عنصر سمجهڻ درست آهي.&lt;ref name=Landau/&gt; وڏي مقدار واري لينٿينم جي f-ڌاتو هجڻ جو خيال پهريون ڀيرو [[جون ڪونڊو]] 1963ع ۾ پيش ڪيو، جنهن جو بنياد ان جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] هو.&lt;ref name=Kondo&gt;{{cite journal |last1=Kondō |first1=Jun |date=January 1963 |title=Superconductivity in Transition Metals |url= |journal=Progress of Theoretical Physics |volume=29 |issue=1 |pages=1–9 |doi=10.1143/PTP.29.1 |bibcode=1963PThPh..29....1K |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ان سان عنصرن کي بلاڪ موجب درجي بندي ۽ جدول ۾ جاءِ ڏيڻ وقت، انهن ايٽمن جي گهٽ توانائيءَ وارين جوشيل حالتن کي ڏسڻ جي اهميت واضح ٿي، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڪردار ادا ڪري سگهن ٿيون.&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; پوءِ ڪيترن ليکڪن طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ سببن جي بنياد تي هن سڌاري کي ٻيهر دريافت ڪيو ۽ سڀني لاڳاپيل عنصرن تي لاڳو ڪيو. ان سان گروپ 3 ۾ اسڪينڊيم، اٽريم، لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم اچي ويا،&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=PTSS/&gt; جڏهن ته لينٿينم کان اٽربيئم تائين ۽ ايڪٽينيئم کان نوبليم تائين عنصر f-بلاڪ جون قطارون بڻيا:&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt; هن درست ڪيل صورت آفباو اصول سان مطابقت پيدا ڪئي ۽ باسيٽ، ورنر ۽ بيري جي شروعاتي ڪيميائي ترتيب جي تصديق ڪئي.&lt;ref name=Thyssen/&gt;

1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي هڪ رپورٽ جاري ڪئي، جنهن ۾ گروپ 3 جي هن بناوت جي حمايت ڪئي وئي؛&lt;ref name=Fluck/&gt; 2021ع ۾ به ان فيصلي جي ٻيهر تصديق ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;2021IUPAC&quot;&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=18 January 2021 |title=Provisional Report on Discussions on Group 3 of the Periodic Table |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |journal=Chemistry International |volume=43 |issue=1 |pages=31–34 |doi=10.1515/ci-2021-0115 |s2cid=231694898 |access-date=9 April 2021 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413150110/https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 جي بناوت بابت درسي ڪتابن ۾ مختلف صورتون اڃا به ملن ٿيون،&lt;ref name=2015IUPAC/&gt; ۽ اڄ به ڪڏهن هن ترتيب جي مخالفت ۾ دليل شايع ٿين ٿا،&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; پر هن مسئلي تي غور ڪندڙ گهڻا ڪيميا دان ۽ طبعيات دان ان ڳالهه سان متفق آهن ته گروپ 3 ۾ اسڪينڊيم، اٽريم، لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم اچڻ گهرجن، ۽ مخالف دليلن کي پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;

===مصنوعي عنصر===
[[File:Glenn Seaborg - 1964.jpg|thumb|right|گلين ٽي. سيبورگ]]
1936ع تائين هائيڊروجن کان يورينيم تائين گم ٿيل عنصرن جو تعداد گهٽجي چار رهجي ويو هو: عنصر 43، 61، 85 ۽ 87 اڃا دريافت نه ٿيا هئا. آخرڪار عنصر 43 فطرت ۾ دريافت ٿيڻ بدران، نيوڪليائي ردعمل وسيلي مصنوعي طور تيار ڪيل پهريون عنصر بڻيو. ان کي 1937ع ۾ اطالوي ڪيميا دانن [[ايميليو سيگري]] ۽ [[ڪارلو پيريئر]] دريافت ڪيو؛ هنن ان جو نالو يوناني لفظ ”مصنوعي“ تان [[ٽيڪنيٽيم]] رکيو.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 313–321&lt;/ref&gt; عنصر 61 ([[پرومٿيم]]) ۽ 85 ([[ايسٽاٽين]]) پڻ ترتيبوار 1945ع ۽ 1940ع ۾ مصنوعي طور تيار ڪيا ويا؛ عنصر 87 ([[فرانسيئم]]) 1939ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[مارگريٽ پيري]] طرفان فطرت ۾ دريافت ٿيل آخري عنصر بڻيو.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 322–340&lt;/ref&gt;{{efn|ٽيڪنيٽيم، پرومٿيم، ايسٽاٽين، نيپچونيم ۽ پلوٽونيم بعد ۾ فطرت ۾ به مليا، جيتوڻيڪ تمام ٿوري مقدار ۾. ڏسو [[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست]].}} يورينيم کان اڳتي وارا عنصر پڻ مصنوعي طور دريافت ٿيا. ان جي شروعات [[ايڊون ميڪملن]] ۽ [[فلپ ايبلسن]] جي 1940ع واري [[نيپچونيم]] جي دريافت سان ٿي (يورينيم تي نيوٽرانن جي بمباري وسيلي).&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot;&gt;Scerri, p. 354–6&lt;/ref&gt; [[گلين ٽي. سيبورگ]] ۽ [[لارنس برڪلي قومي ليبارٽري]] (LBNL) ۾ سندس ٽيم، 1941ع ۾ [[پلوٽونيم]] کان شروعات ڪندي، ٽرانس-يورينيم عنصرن جي دريافت جاري رکي. هنن اهو به معلوم ڪيو ته اڳوڻي خيال جي ابتڙ، ايڪٽينيئم کان پوءِ ايندڙ عنصر انتقالي ڌاتو نه، پر لينٿينائيڊن جا مشابه عنصر آهن.&lt;ref name=Seaborg /&gt; باسيٽ (1892ع)، ورنر (1905ع) ۽ فرانسيسي انجنيئر [[چارلس جينيٽ]] (1928ع) اڳ ۾ اهو خيال پيش ڪري چڪا هئا، پر ان وقت انهن جي خيالن کي عام قبوليت نه ملي.&lt;ref name=Thyssen /&gt; تنهنڪري سيبورگ انهن کي ايڪٽينائيڊ نالو ڏنو.&lt;ref name=&quot;Seaborg&quot;&gt;{{cite web |url=https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/orgs/nmt/97summer.pdf |title=Source of the Actinide Concept |last=Seaborg |first=Glenn T. |date=1997 |website=fas.org |publisher=Los Alamos National Laboratory |access-date=28 March 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074120/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/orgs/nmt/97summer.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1955ع تائين عنصر 101 (مينڊيليئف جي اعزاز ۾ مينڊيليويم نالو ڏنل) تائين عنصر، يا ته نيوٽران يا الفا ذرڙن جي شعاعڪاري وسيلي، يا عنصر 99 (آئنسٽائنيم) ۽ 100 (فرميم) جي صورت ۾ ايٽمي ڌماڪن وسيلي، مصنوعي طور تيار ڪيا ويا.&lt;ref name=Scerri354/&gt;

1960ع ۽ 1970ع وارن ڏهاڪن ۾ عنصر 102 کان 106 تائين بابت وڏو تڪرار پيدا ٿيو، ڇاڪاڻ⁠تہ LBNL جي ٽيم (جنهن جي اڳواڻي هاڻي [[البرٽ گيورسو]] ڪري رهيو هو) ۽ [[گڏيل جوهري تحقيقاتي ادارو]] (JINR) ۾ سوويت سائنسدانن جي ٽيم، جنهن جي اڳواڻي [[جارجِي فليروف]] ڪري رهيو هو، هڪ ٻئي سان مقابلي ۾ اچي ويون. ٻنهي ٽيمن دريافت جي دعويٰ ڪئي؛ ڪجهه حالتن ۾ ٻنهي عنصر لاءِ پنهنجو الڳ نالو به تجويز ڪيو. ان سان عنصرن جي نالي رکڻ بابت اهڙو تڪرار پيدا ٿيو، جيڪو ڏهاڪن تائين هليو. اهي عنصر هلڪن آئنن وسيلي ايڪٽينائيڊن تي بمباري ڪري ٺاهيا ويا.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 356–9&lt;/ref&gt; شروع ۾ آءِ يو پي اي سي پاسي رهڻ جو طريقو اختيار ڪيو ۽ انتظار ڪرڻ کي ترجيح ڏني ته ڏسجي ته اتفاق راءِ پيدا ٿئي ٿي يا نه. پر اهو به سرد جنگ جو دور هو، تنهنڪري واضح ٿي ويو ته اهڙو اتفاق نه ٿيندو. ان ڪري آءِ يو پي اي سي ۽ [[خالص ۽ لاڳو طبعيات جي عالمي انجمن]] (IUPAP) 1985ع ۾ عنصرن جي دريافت لاءِ معيار مقرر ڪرڻ خاطر [[ٽرانسفرميم ورڪنگ گروپ]] (TWG، جنهن ۾ فرميم عنصر 100 آهي) ٺاهيو؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Öhrström |first1=Lars |last2=Holden |first2=Norman E. |date=2016 |title=The Three-letter Element Symbols |journal=Chemistry International |volume=38 |issue=2 |pages=4–8 |doi=10.1515/ci-2016-0204 |s2cid=124737708 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اهي معيار 1991ع ۾ شايع ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wapstra |first1=A. H. |date=1991 |title=Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized |url=https://old.iupac.org/reports/1991/6306wapstra/index.html |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=63 |issue=6 |pages=879–886 |doi=10.1351/pac199163060879 |s2cid=95737691 |access-date=18 October 2022}}&lt;/ref&gt; وڌيڪ ڪجهه تڪرارن کان پوءِ، انهن عنصرن کي 1997ع ۾ سندن آخري نالا ڏنا ويا؛ انهن مان هڪ، سيبورگ جي اعزاز ۾ سيبورگيم (106) هو.&lt;ref&gt;{{cite journal | doi=10.1351/pac199769122471|title=Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997) | year=1997 | journal=Pure and Applied Chemistry | volume=69 | pages=2471–2474 | issue=12| doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[File:Yuri Oganessian.jpg|thumb|right|يوري اوگنيسيان]]
ٽرانسفرميم ورڪنگ گروپ جا معيار پوءِ LBNL ۽ JINR، جرمنيءَ جي تحقيقي ادارن ([[هيلم هولٽز مرڪز براءِ ڳرن آئنن جي تحقيق|GSI]]) ۽ جاپان جي [[ريڪن]] طرفان عنصرن جي دريافت جي ايندڙ دعوائن جي فيصلي لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |date=2019 |title=Criteria for New Element Discovery |journal=Chemistry International |volume=41 |issue=1 |pages=10–15 |doi=10.1515/ci-2019-0103|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; هن وقت دريافت جي دعوائن جو جائزو [[آءِ يو پي اي سي/آءِ يو پي اي پي گڏيل ورڪنگ پارٽي]] ڪري ٿي. دريافت کي ترجيح ڏيڻ کان پوءِ، عنصرن کي رسمي طور دوراني جدول ۾ شامل ڪيو ويو ۽ دريافت ڪندڙن کي انهن جا نالا تجويز ڪرڻ جي دعوت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; 2016ع تائين اهو عمل عنصر 118 تائين مڪمل ٿي چڪو هو، جنهن سان دوراني جدول جون پهريون ست قطارون مڪمل ٿي ويون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot;&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160410043726/https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/ |title=Periodic Table of Elements |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021 |website=iupac.org |publisher=IUPAC |access-date=3 April 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;finally&quot;&gt;{{cite journal|last=Scerri|first=E.|author-link=Eric Scerri|year=2012|journal=Chemistry International|volume=34|issue=4|url=https://www.iupac.org/publications/ci/2012/3404/ud.html|title=Mendeleev's Periodic Table Is Finally Completed and What To Do about Group 3?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705051357/https://www.iupac.org/publications/ci/2012/3404/ud.html|archive-date=5 July 2017|doi=10.1515/ci.2012.34.4.28|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; عنصر 106 کان پوءِ وارن عنصرن جي دريافت، [[يوري اوگنيسيان]] طرفان JINR ۾ جوڙيل طريقن سان ممڪن ٿي. ٿڌي فيوزن (سيسي ۽ بسمٿ تي ڳرن آئنن جي بمباري) وسيلي GSI ۾ 1981ع کان 2004ع تائين عنصر 107 کان 112، ۽ ريڪن ۾ عنصر 113 دريافت ٿيا. پوءِ هن آمريڪي سائنسدانن سان گڏجي JINR واري ٽيم جي اڳواڻي ڪئي، جنهن 1998ع کان 2010ع تائين گرم فيوزن (ايڪٽينائيڊن تي ڪيلشيم آئنن جي بمباري) ذريعي عنصر 114 کان 118 دريافت ڪيا.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 356–363&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chapman&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chapman|first1=Kit|title=What it takes to make a new element|journal=[[ڪيمسٽري ورلڊ]]|date=30 November 2016|url=https://www.chemistryworld.com/what-it-takes-to-make-a-new-element/1017677.article|publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]]|access-date=22 March 2022|archive-date=28 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028122035/https://www.chemistryworld.com/what-it-takes-to-make-a-new-element/1017677.article|url-status=live }}&lt;/ref&gt; سڀ کان ڳري ڄاتل عنصر اوگنيسن (118) جو نالو اوگنيسيان جي اعزاز ۾ رکيو ويو. عنصر 114 جو نالو فليرويم، سندس اڳوڻي استاد ۽ رهنما فليروف جي اعزاز ۾ رکيو ويو.&lt;ref name=Chapman/&gt;

دوراني جدول جي 150هين سالگرهه جي موقعي تي [[گڏيل قومن]] سال 2019ع کي دوراني جدول جو عالمي سال قرار ڏنو ۽ ان کي ”سائنس جي سڀ کان اهم ڪاميابين مان هڪ“ طور ملهايو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-47008289|title=150 years of the periodic table: Test your knowledge |last=Briggs|first=Helen|date=29 January 2019|access-date=8 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209210210/https://www.bbc.com/news/science-environment-47008289|archive-date=9 February 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1991ع ۾ مقرر ڪيل دريافت جي معيارن کي 2020ع ۾ نئين سر ترتيب ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت کان پوءِ تجرباتي ۽ نظرياتي اڳڀرايون ٿيون هيون، جن جي اڳڪٿي نه ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |last2=Dmitriev |first2=Sergey N. |last3=Fahlander |first3=Claes |last4=Gates |first4=Jacklyn M. |last5=Roberto |first5=James B. |last6=Sakai |first6=Hideyuki |date=4 August 2020 |title=On the discovery of new elements (IUPAC/IUPAP Report) |s2cid-access=free |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=92 |issue=9 |pages=1387–1446 |doi=10.1515/pac-2020-2926 |s2cid=225377737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اڄ دوراني جدول ڪيميا جي سڀ کان وڌيڪ سڃاتل نشانين مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot; /&gt; آءِ يو پي اي سي اڄ به دوراني جدول سان لاڳاپيل ڪيترن عملن ۾ شامل آهي: نون عنصرن جي سڃاڻپ ۽ نالا مقرر ڪرڻ، گروپ نمبرن ۽ گڏيل گروپن جي نالن جي سفارش ڪرڻ، ۽ ايٽمي وزنن کي تازه ڪاري ڪرڻ.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt;

== ستين دور کان اڳتي دوراني جدول جي مستقبل جي واڌ ==
{{Main|وڌايل دوراني جدول}}

{{See also|استحڪام جو ٻيٽ}}
[[File:Energy eigenvalues superheavy.svg|thumb|right|upright=1.5|''Z'' = 100 کان 172 تائين وارن عنصرن جي ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ توانائيءَ جا ايگن ويليوز (eV ۾)، جيڪي ڊيراڪ–فاڪ حسابن سان اڳڪٿي ڪيا ويا آهن. − ۽ + نشان اسپن–مدار ورهاڱي سبب ازيمٿل ڪوانٽم عدد ۾ گهٽتائي يا واڌ وارن مدارن ڏانهن اشارو ڪن ٿا: p−، p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; آهي؛ p+، p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;؛ d−، d&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;؛ d+، d&lt;sub&gt;5/2&lt;/sub&gt;؛ f−، f&lt;sub&gt;5/2&lt;/sub&gt;؛ f+، f&lt;sub&gt;7/2&lt;/sub&gt;؛ g−، g&lt;sub&gt;7/2&lt;/sub&gt;؛ ۽ g+، g&lt;sub&gt;9/2&lt;/sub&gt;.&lt;ref name=BFricke/&gt; ''Z'' = 120 تائين توانائيءَ جي سطحن جو وٿي معمول مطابق آهي، ۽ ''Z'' = 157 تي وري معمول مطابق ٿي وڃي ٿي؛ انهن ٻنهي جي وچ ۾ بلڪل مختلف صورتحال ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref name=BFricke1977/&gt;]]
تازو نالا ڏنل عنصرن—[[نيهونيئم]] (113)، [[ماسڪوويئم]] (115)، [[ٽينيسين]] (117)، ۽ [[اوگانيسون]] (118)—دوراني جدول جي ستين قطار مڪمل ڪئي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; مستقبل جا عنصر اٺين قطار سان شروع ٿيندا. انهن عنصرن کي سندن ايٽمي انگن، مثال طور «[[وڌايل دوراني جدول|عنصر 164]]»، يا 1978ع ۾ اختيار ڪيل آءِ يو پي اي سي جي [[عنصر جو نظامي نالو|عنصرن جي نظامي نالن]] سان سڏي سگهجي ٿو، جيڪي سڌو سنئون ايٽمي انگن سان لاڳاپيل آهن؛ مثال طور عنصر 164 لاءِ «انهڪساڪواڊيم»، جيڪو لاطيني ''unus'' «هڪ»، يوناني ''hexa'' «ڇهه»، لاطيني ''quadra'' «چار»، ۽ ڌاتي عنصرن لاءِ روايتي ''-ium'' پڇاڙيءَ مان ٺهيل آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ٺاهڻ جون هيل تائين سڀ ڪوششون ناڪام ويون آهن. عنصر [[اينيونينيم|119]] ٺاهڻ جون ڪوششون 2018ع کان جاپان جي ريڪن تحقيقاتي اداري ۾ ۽ 2026ع کان روس جي جي آءِ اين آر ۾ جاري آهن؛ جڏهن ته عنصر [[انبينيليم|120]] ٺاهڻ جي ڪوشش 2025ع کان آمريڪا جي ايل بي اين ايل ۾ جاري آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pontzen |first=Andrew |date=10 September 2025 |title=BBC Podcast: New Elements |url=https://nuclearscience.lbl.gov/2025/09/10/bbc-podcast-new-elements/ |website= |location= |publisher= |access-date=15 November 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=JINR2026&gt;{{cite news |url=https://www.jinr.ru/posts/63-ya-sessiya-pkk-yaf-na-puti-k-119-mu-elementu-i-novomu-istochniku-neytronov/ |title=63-я сессия ПКК ЯФ: на пути к 119-му элементу и новому источнику нейтронов |trans-title=63rd meeting of the PAC NP: On the Way to Element 119 and a New Neutron Source |language=ru |date=25 June 2026 |publisher=Joint Institute for Nuclear Research |access-date=16 July 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چين ۾ لانژو جي هيوي آئن ريسرچ فيسليٽي (HIRFL) پڻ اٺين دور جي پهرين ڪجهه عنصرن کي ٺاهڻ جون پنهنجون ڪوششون ڪرڻ جو ارادو رکي ٿي.&lt;ref name=&quot;nature2019&quot;&gt;{{cite journal |last=Ball |first=P. |title=Extreme chemistry: experiments at the edge of the periodic table |date=2019 |journal=Nature |volume=565 |issue=7741 |pages=552–555 |doi=10.1038/d41586-019-00285-9|pmid=30700884 |bibcode=2019Natur.565..552B |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SHEfactory&quot;&gt;{{cite conference |url=https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/pdf/2016/26/epjconf-NS160-08001.pdf |title=Status and perspectives of the Dubna superheavy element factory |last1=Dmitriev |first1=Sergey |last2=Itkis |first2=Mikhail |last3=Oganessian |first3=Yuri |date=2016 |conference=Nobel Symposium NS160 – Chemistry and Physics of Heavy and Superheavy Elements |doi=10.1051/epjconf/201613108001 |access-date=15 August 2021 |archive-date=28 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828071031/https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/pdf/2016/26/epjconf-NS160-08001.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jinr.ru/posts/how-are-new-chemical-elements-born/ |title=How are new chemical elements born? |last1=Sokolova |first1=Svetlana |last2=Popeko |first2=Andrei |date=24 May 2021 |website=jinr.ru |publisher=JINR |access-date=4 November 2021 |quote= |archive-date=4 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104173902/https://www.jinr.ru/posts/how-are-new-chemical-elements-born/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Chapman |first=Kit |date=10 October 2023 |title=Berkeley Lab to lead US hunt for element 120 after breakdown of collaboration with Russia |url=https://www.chemistryworld.com/news/berkeley-lab-to-lead-us-hunt-for-element-120-after-breakdown-of-collaboration-with-russia/4018207.article |work=Chemistry World |location= |access-date=20 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physicalsciences.lbl.gov/2023/10/16/berkeley-lab-to-test-new-approach-to-making-superheavy-elements/ |title=Berkeley Lab to Test New Approach to Making Superheavy Elements |last=Biron |first=Lauren |date=16 October 2023 |website=lbl.gov |publisher=[[Lawrence Berkeley National Laboratory]] |access-date=20 October 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gan |first1=Z. G. |last2=Huang |first2=W. X. |last3=Zhang |first3=Z. Y. |last4=Zhou |first4=X. H. |last5=Xu |first5=H. S. |date=2022 |title=Results and perspectives for study of heavy and super-heavy nuclei and elements at IMP/CAS |url= |journal=The European Physical Journal A |volume=58 |issue=158 |article-number=158 |doi=10.1140/epja/s10050-022-00811-w |bibcode=2022EPJA...58..158G }}&lt;/ref&gt;

جيڪڏهن اٺين دور ۾ اڳين دورن جو نمونو جاري رهي، ته ان ۾ پنجاهه عنصر هوندا، جيڪي ترتيبوار 8s، {{Not a typo|5g}}، 6f، 7d ۽ آخر ۾ 8p ذيلي خول ڀريندا. پر هن موقعي تي نسبتي اثرن سبب [[مديلونگ جو اصول|مديلونگ جي اصول]] کان اهم انحراف ٿيڻ گهرجي. اٺين دور جي عنصرن جي اليڪٽران ترتيبن ۽ انهن جي نتيجن کي دوراني جدول ۾ ڏيکارڻ بابت ڪيترائي مختلف نمونا تجويز ڪيا ويا آهن. سڀني ۾ اتفاق آهي ته اٺون دور به اڳين دورن وانگر ٻن 8s عنصرن، 119 ۽ 120، سان شروع ٿيندو. پر ان کان پوءِ {{Not a typo|5g}}، 6f، 7d ۽ 8p ذيلي خولن جي توانائين ۾ تمام وڏي اوورليپ سبب اهي سڀ گڏ ڀرڻ شروع ڪن ٿا، ۽ اهو واضح ناهي ته الڳ {{not a typo|5g}} ۽ 6f سلسلا ڪيئن مقرر ڪيا وڃن.&lt;ref name=&quot;nefedov&quot;&gt;{{cite journal |last1=Nefedov |first1=V.I. |last2=Trzhaskovskaya |first2=M.B. |last3=Yarzhemskii |first3=V.G. |title=Electronic Configurations and the Periodic Table for Superheavy Elements |journal=Doklady Physical Chemistry |date=2006 |volume=408 |issue=2 |pages=149–151 |doi=10.1134/S0012501606060029 |s2cid=95738861 |url=https://www.primefan.ru/stuff/chem/nefedov.pdf |access-date=15 August 2021 |archive-date=13 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013113837/https://www.primefan.ru/stuff/chem/nefedov.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=recentattempts&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2020 |title=Recent attempts to change the periodic table |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A |volume=378 |issue=2180 |doi=10.1098/rsta.2019.0300|pmid=32811365 |bibcode=2020RSPTA.37890300S |s2cid=221136189 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.2307/3963006|last=Frazier|first=K.|title=Superheavy Elements|journal=Science News|volume=113|issue=15|pages=236–38|year=1978|jstor=3963006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fricke&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |last2=Greiner |first2=W. |last3=Waber |first3=J. T. |year=1971 |title=The continuation of the periodic table up to Z = 172. The chemistry of superheavy elements |journal=Theoretica Chimica Acta |volume=21 |issue=3 |pages=235–60 |doi=10.1007/BF01172015 |s2cid=117157377 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PT172&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=P.|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–68|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode=2011PCCP...13..161P|s2cid=31590563}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري 121 کان 156 تائين جا عنصر اڳين جدول جي ڪنهن به گروهه سان ڪيميائي مشابهت رکندڙ طور چڱيءَ طرح نٿا ٺهڪن،&lt;ref name=actrev/&gt; جيتوڻيڪ سندن اليڪٽران ترتيبن کي رسمي طور ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪڏهن کين {{not a typo|5g}}، 6f ۽ ٻين سلسلن ۾ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=actrev/&gt; ايرڪ اسڪيري اهو سوال اٿاريو آهي ته ڇا وڌايل دوراني جدول ۾ هن حصي ۾ مديلونگ جي اصول جي ناڪاميءَ کي ظاهر ڪرڻ گهرجي، يا اهڙين استثنائن کي نظرانداز ڪرڻ گهرجي.&lt;ref name=recentattempts /&gt; هن مرحلي تي خولن جي بناوت پڻ محض رسمي ٿي سگهي ٿي: اڳ ئي توقع آهي ته اوگانيسون جي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي ورڇ گهڻي هموار هوندي ۽ خولن جي ڪا چٽي بناوت نظر نه ايندي.&lt;ref name=&quot;oganesson-elf&quot;&gt;{{cite journal| journal=Phys. Rev. Lett.| volume=120| issue=5| article-number=053001| date=2018| title=Electron and Nucleon Localization Functions of Oganesson: Approaching the Thomas-Fermi Limit| first1=Paul |last1=Jerabek |first2=Bastian |last2=Schuetrumpf |first3=Peter |last3=Schwerdtfeger |first4=Witold |last4=Nazarewicz| doi=10.1103/PhysRevLett.120.053001| pmid=29481184| arxiv = 1707.08710 | bibcode = 2018PhRvL.120e3001J| s2cid=3575243}}&lt;/ref&gt;

عنصر 157 کان 172 تائين صورتحال وري معمول تي اچڻ گهرجي ۽ اڳين قطارن سان وڌيڪ مشابهت رکڻ گهرجي.&lt;ref name=BFricke1977/&gt; ڳرا p-خول [[اسپن–مدار لاڳاپو|اسپن–مدار لاڳاپي]] سبب ورهائجي وڃن ٿا: هڪ p مدار (p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;) وڌيڪ مستحڪم ٿئي ٿو، جڏهن ته ٻيا ٻه (p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;) غيرمستحڪم ٿين ٿا. (ڪوانٽم انگن ۾ اهڙيون ڦيرڦارون سڀني قسمن جي خولن ۾ ٿين ٿيون، پر p-خولن جي ترتيب تي انهن جو اثر سڀ کان وڏو آهي.) امڪان آهي ته عنصر 157 تائين چار اليڪٽرانن وارا مڪمل 8s ۽ 8p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; خول بنيادي خول ۾ شامل ٿي چڪا هوندا. ان بنيادي خول کان ٻاهر، ايندڙ مدار 7d ۽ 9s آهن، جن جون توانائيون لڳ ڀڳ ساڳيون آهن؛ ان کان پوءِ 9p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; ۽ 8p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt; جون توانائيون لڳ ڀڳ ساڳيون آهن، ۽ پوءِ هڪ وڏو وٿي اچي ٿو.&lt;ref name=&quot;BFricke1977&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |year=1977 |title=Dirac–Fock–Slater calculations for the elements Z = 100, fermium, to Z = 173 |journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry |volume=19 |pages=83–192 |doi=10.1016/0092-640X(77)90010-9 |url=http://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2008071622807/1/Fricke_Dirac_1977.pdf |access-date=25 February 2016 |bibcode=1977ADNDT..19...83F |archive-date=22 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322072636/http://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2008071622807/1/Fricke_Dirac_1977.pdf }}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح 9s ۽ 9p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; مدار بنيادي طور 8s ۽ 8p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; مدارن جي جاءِ وٺن ٿا، جنهنڪري عنصر 157–172 ڪيميائي طور غالباً گروهه 3–18 سان مشابهت رکن ٿا. مثال طور، عام نموني موجب عنصر 164 گروهه 14 ۾ سيسي کان ٻه جايون هيٺ اچي ها، پر حسابن موجب اهو گروهه 10 جي پيليڊيم سان تمام گهڻي مشابهت رکي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref name=Fricke/&gt;&lt;ref name=nefedov/&gt;&lt;ref name=&quot;BFricke&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |year=1975 |title=Superheavy elements: a prediction of their chemical and physical properties |journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry |volume=21 |pages=[https://archive.org/details/recentimpactofph0000unse/page/89 89–144] |doi=10.1007/BFb0116498 |url=https://archive.org/details/recentimpactofph0000unse/page/89 |access-date=4 October 2013 |series=Structure and Bonding |isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=actrev&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |last2=Waber |first2=J. T. |date=1971 |title=Theoretical Predictions of the Chemistry of Superheavy Elements: Continuation of the Periodic Table up to Z{{=}}184 |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/handle/123456789/2008100124269/Fricke_theoretical_1971.pdf |journal=Actinides Reviews |volume=1 |issue= |pages=433–485 |doi= |access-date=5 January 2024}}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ ريت 118 کان پوءِ ايندڙ نوبل گئس تائين پهچڻ لاءِ پنجاهه بدران چوون عنصر گهربل ٿيندا.&lt;ref name=wothers&gt;{{cite book |last=Wothers |first=Peter |date=2019 |title=Antimony, Gold, and Jupiter's Wolf |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=vii |isbn=978-0-19-965272-3}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي، جيتوڻيڪ نمونن ۾ عنصرن 157 کان 172 تائين جي ڪيميا بابت اهي نتيجا عام طور قبول ڪيا وڃن ٿا،&lt;ref name=actrev/&gt;&lt;ref name=nefedov/&gt; پر ان ڳالهه تي اختلاف آهي ته دوراني جدول کي ڪيميائي مشابهتن موجب ڏيکارڻ گهرجي يا امڪاني رسمي اليڪٽران ترتيبن موجب، جيڪي اڳين دورن کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿيون ۽ جن بابت ذريعن ۾ اتفاق ناهي. تنهنڪري اٺين قطار جي صورت بابت بحث جاري آهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;&lt;ref name=Fricke/&gt;&lt;ref name=PT172/&gt;&lt;ref name=smits&gt;{{cite journal |last1=Smits |first1=Odile R. |last2=Düllmann |first2=Christoph E. |last3=Indelicato |first3=Paul |last4=Nazarewicz |first4=Witold |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2023 |title=The quest for superheavy elements and the limit of the periodic table |url= |journal=Nature Reviews Physics |volume= 6|issue= 2|pages= 86–98|doi=10.1038/s42254-023-00668-y |osti=2315603 |s2cid=266276980 }}&lt;/ref&gt;

عنصر 172 کان اڳتي حساب پيچيدا ٿي وڃن ٿا، ڇاڪاڻ ته 1s اليڪٽران جي توانائيءَ جي سطح خيالي عدد ٿي وڃي ٿي. اهڙي صورتحال جي جسماني تشريح ممڪن آهي ۽ اها پاڻ ۾ دوراني جدول لاءِ اليڪٽرانن جي ڪا حد مقرر نٿي ڪري. پر گهڻن اليڪٽرانن وارن حسابن ۾ اهڙين حالتن کي شامل ڪرڻ جو صحيح طريقو اڃا کليل سوال آهي؛ دوراني جدول جي بناوت کي هن حد کان اڳتي ڳڻڻ لاءِ ان جو جواب ضروري هوندو.&lt;ref name=gamowstates&gt;{{cite journal |last1=Smits |first1=O. R. |last2=Indelicato |first2=P. |first3=W. |last3=Nazarewicz |first4=M. |last4=Piibeleht |first5=P. |last5=Schwerdtfeger |date=2023 |title=Pushing the limits of the periodic table—A review on atomic relativistic electronic structure theory and calculations for the superheavy elements |url= |journal=Physics Reports |volume=1035 |issue= |pages=1–57 |doi=10.1016/j.physrep.2023.09.004 |arxiv=2301.02553 |bibcode=2023PhR..1035....1S }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي استحڪام غالباً ممڪن عنصرن جي تعداد کي محدود ڪرڻ ۾ فيصلائتو ٿيندو. اهو پروٽانن جي وچ ۾ برقي دفع واري قوت ۽ پروٽانن ۽ نيوٽرانن کي گڏ ٻڌي رکڻ واري مضبوط قوت جي توازن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pershina |first1=Valeria |date=2020 |title=Relativistic effects on the electronic structure of the heaviest elements. Is the Periodic Table endless? |url=https://comptes-rendus.academie-sciences.fr/chimie/article/CRCHIM_2020__23_3_255_0.pdf |journal=Comptes Rendus Chimie |volume=23 |issue=3 |pages=255–265 |doi=10.5802/crchim.25 |s2cid=222225772 |access-date=28 March 2021 |archive-date=11 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211103843/https://comptes-rendus.academie-sciences.fr/chimie/article/CRCHIM_2020__23_3_255_0.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پروٽان ۽ نيوٽران به اليڪٽرانن وانگر [[ائٽمي خول جو نمونو|خولن]] ۾ ترتيب وٺن ٿا، تنهنڪري مڪمل خول استحڪام ۾ نمايان واڌ آڻي سگهي ٿو. معلوم فوق ڳرن نيوڪليس جو وجود اهڙي خول جي مڪمل ٿيڻ سبب آهي، جيڪو غالباً 114 کان [[انبهيڪسيم|126]] پروٽانن ۽ 184 نيوٽرانن جي لڳ ڀڳ آهي.&lt;ref name=gamowstates/&gt; اهي غالباً اڳڪٿي ڪيل [[استحڪام جو ٻيٽ|استحڪام جي ٻيٽ]] جي ويجهو آهن، جتي فوق ڳرا نيوڪلائي ٻين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ عرصو قائم رهڻ گهرجن. ٻيٽ ۾ سڀ کان ڊگهي ڄمار وارن نيوڪلائي بابت اڳڪٿيون مائڪروسيڪنڊن کان وٺي لکين سالن تائين آهن.&lt;ref name=smits/&gt;&lt;ref name=&quot;physorg&quot;&gt;{{cite web |url=https://newscenter.lbl.gov/2009/09/24/114-confirmed/ |title=Superheavy Element 114 Confirmed: A Stepping Stone to the Island of Stability |date=2009 |access-date=23 October 2019 |publisher=[[Lawrence Berkeley National Laboratory|Berkeley Lab]] |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720200414/https://newscenter.lbl.gov/2009/09/24/114-confirmed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nuclei&quot;&gt;{{cite journal |last=Oganessian |first=Yu. Ts. |year=2012 |title=Nuclei in the &quot;Island of Stability&quot; of Superheavy Elements |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=337 |issue=1 |article-number=012005 |bibcode=2012JPhCS.337a2005O |doi=10.1088/1742-6596/337/1/012005|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; بهرحال، ياد رکڻ گهرجي ته اهي اڳڪٿيون اڻڄاتل نيوڪلائي جي نقشي واري حصي ڏانهن بنيادي طور تي ڪيل واڌارا آهن، ۽ نمونن ۾ منظم غيريقينيءَ کي به نظر ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=smits/&gt;

بند نيوڪليائي شيلن (nuclear shells) کان اڳتي نڪرڻ سان انهن جو استحڪامي اثر ختم ٿيڻ گهرجي.&lt;ref name=relqed/&gt; تنهن ڪري ۱۸۴ کان وڌيڪ نيوٽران رکندڙ سپرهيڊي نيوڪلائي (superheavy nuclides) جي عمر تمام گهٽ هئڻ جي اڳڪٿي ڪئي وڃي ٿي؛ اهي ۱۰&lt;sup&gt;−15&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;سيڪنڊن اندر خودبخود نيوڪليائي فشن (spontaneous fission) سان ٽٽي سگهن ٿا. جيڪڏهن ائين هجي، ته انهن کي ڪيميائي عنصر سمجهڻ مناسب نه ٿيندو: IUPAC/IUPAP جو نظرياتي موقف ۽ سفارش آهي ته ڪنهن عنصر کي تڏهن ئي موجود سمجهجي، جڏهن ان جو نيوڪليس ۱۰&lt;sup&gt;−14&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;سيڪنڊن کان وڌيڪ جيئرو رهي ــ ايترو وقت جو ان جي چوڌاري اليڪٽرانن جو بادل (electron cloud) ٺهي سگهي. تنهن هوندي به، اڌ-عمر جا نظرياتي اندازا استعمال ڪيل ماڊل تي گهڻو دارومدار رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪيترن ئي درجنِ مقدار جو فرق ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=gamowstates/&gt; پروٽانن جي انتهائي باهمي ڌڪ جي نتيجي ۾ نيوڪليائي بناوتن جا غيرمعمولي نمونا پيدا ٿيڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي، جن ۾ بلبلن، حلقن ۽ ٽورس (tori) جهڙيون شڪليون شامل آهن؛ ان ڪري اڳڪٿيءَ کي اڳتي وڌائڻ اڃا وڌيڪ ڏکيو ٿئي ٿو.&lt;ref name=smits/&gt; اهو واضح ناهي ته ڇا وڌيڪ اڳتي شيل بندشون (shell closures) موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ الڳ نيوڪليائي شيلن جي سڃاڻپ ڌنڌلي ٿيڻ جي اميد آهي؛ اوگينيسن وٽ اليڪٽران شيلن بابت به اهڙي اميد ڪئي وڃي ٿي.&lt;ref name=relqed&gt;{{cite journal |last1=Schwerdtfeger |first1=Peter |last2=Pašteka |first2=Lukáš F. |last3=Punnett |first3=Andrew |last4=Bowman |first4=Patrick O. |date=2015 |title=Relativistic and quantum electrodynamic effects in superheavy elements |journal=Nuclear Physics A |volume=944 |issue=December 2015 |pages=551–577 |doi=10.1016/j.nuclphysa.2015.02.005|bibcode=2015NuPhA.944..551S }}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، جيڪڏهن اڳتي شيل بندشون موجود به هجن، تڏهن به اهو واضح ناهي ته ڇا اهي ايتري ڳري عنصرن کي وجود ۾ رهڻ جي اجازت ڏينديون.&lt;ref name=&quot;greinernuclei&quot;&gt;{{cite journal|last=Greiner|first=W.|date=2013|title=Nuclei: superheavy-superneutronic-strange-and of antimatter|url=https://inspirehep.net/record/1221632/files/jpconf13_413_012002.pdf|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=413|issue=1|pages=012002-1–012002-9&lt;!-- Deny Citation Bot--&gt;|doi=10.1088/1742-6596/413/1/012002|bibcode=2013JPhCS.413a2002G|doi-access=free|access-date=15 August 2021|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330183222/https://inspirehep.net/record/1221632/files/jpconf13_413_012002.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;radiochimica&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |date=2019 |title=Synthesis and properties of isotopes of the transactinides |journal=Radiochimica Acta |volume=107 |issue=9–11 |pages=879–915 |doi=10.1515/ract-2019-3104|s2cid=203848120 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PTSS1&quot;&gt;Scerri, p. 386&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last1=Seaborg|first1=G.|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/603220/transuranium-element|title=transuranium element (chemical element)|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=c. 2006|access-date=16 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101130112151/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/603220/transuranium-element|archive-date=30 November 2010}}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح، ممڪن آهي ته دوري جدول عملي طور عنصر ۱۲۰ جي لڳ ڀڳ ختم ٿي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان کان پوءِ عنصر مشاهدو ڪرڻ لاءِ تمام ٿوري عمر وارا، ۽ پوءِ ڪيميائي خاصيتون ڏيکارڻ لاءِ به تمام ٿوري عمر وارا ٿي سگهن ٿا؛ تنهنڪري نون عنصرن جي دريافت جو دور پنهنجي پڄاڻيءَ جي ويجهو ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Peter Möller |url=https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/abs/2016/26/epjconf-NS160-03002/epjconf-NS160-03002.html |title=The limits of the nuclear chart set by fission and alpha decay {{pipe}} EPJ Web of Conferences |journal=European Physical Journal Web of Conferences |year=2016 |doi=10.1051/epjconf/201613103002 |publisher=Epj-conferences.org |volume=131 |page=03002 |bibcode=2016EPJWC.13103002M |access-date=13 June 2022 |archive-date=20 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620210806/https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/abs/2016/26/epjconf-NS160-03002/epjconf-NS160-03002.html |url-status=live |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; جيڪڏهن ۱۲۶ کان اڳتي پروٽانن جي ڪا شيل بندش موجود هجي، ته امڪان آهي ته اها ۱۶۴ جي لڳ ڀڳ هجي؛&lt;ref name=greinernuclei/&gt; اهڙيءَ ريت، جتي دوري خاصيتون ناڪام ٿين ٿيون، اهو خطو شيل بندشن جي وچ ۾ عدم استحڪام واري خطي سان لڳ ڀڳ ملي ٿو.&lt;ref name=actrev/&gt;

ٻئي امڪان موجب، وڏي ماس نمبرن تي ڪوارڪ مادو (quark matter) مستحڪم ٿي سگهي ٿو. اهڙي حالت ۾ نيوڪليس، پروٽانن ۽ نيوٽرانن ۾ ٻڌل هجڻ بدران، آزادانه وهندڙ [[اپ ڪوارڪ]] (up quark) ۽ [[ڊائون ڪوارڪ]] (down quark) مان ٺهيل هوندو؛ ان سان استحڪام جو ٻيٽ بدران [[استحڪام جو کنڊ]] (continent of stability) ٺهي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;udQM&quot;&gt;{{cite journal |last1=Holdom |first1=B. |last2=Ren |first2=J. |last3=Zhang |first3=C. |title=Quark matter may not be strange |date=2018 |journal=Physical Review Letters |volume=120 |issue=1 |pages=222001-1–222001-6 &lt;!-- Deny Citation Bot--&gt;|doi=10.1103/PhysRevLett.120.222001|pmid=29906186 |arxiv=1707.06610 |bibcode=2018PhRvL.120v2001H |s2cid=49216916 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;udQMnew&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cheng-Jun |first1=Xia |last2=She-Sheng |first2=Xue |last3=Ren-Xin |first3=Xu |last4=Shan-Gui |first4=Zhou |title=Supercritically charged objects and electron-positron pair creation |doi=10.1103/PhysRevD.101.103031 |journal=Physical Review D |year=2020 |volume=101 |issue=10 |article-number=103031|arxiv=2001.03531 |bibcode=2020PhRvD.101j3031X |s2cid=210157134 }}&lt;/ref&gt; ٻيا اثر به ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا: مثال طور، انتهائي ڳرن عنصرن ۾ 1s اليڪٽرانن جو گهڻو وقت نيوڪليس جي ايترو ويجهو گذرڻ جو امڪان آهي جو اهي حقيقت ۾ ان جي اندر موجود هجن؛ ان ڪري اهي [[اليڪٽران قبضي]] (electron capture) لاءِ وڌيڪ حساس ٿي سگهن ٿا.&lt;ref name=colloq&gt;{{cite journal |title=Colloquium: Superheavy elements: Oganesson and beyond |first1=S. A. |last1=Giuliani |first2=Z. |last2=Matheson |first3=W. |last3=Nazarewicz |first4=E. |last4=Olsen |first5=P.-G. |last5=Reinhard |first6=J. |last6=Sadhukhan |first7=B. |last7=Schtruempf |first8=N. |last8=Schunck |first9=P. |last9=Schwerdtfeger |date=2019 |journal=Reviews of Modern Physics |volume=91 |issue=1 |pages=011001-1–011001-25 |doi=10.1103/RevModPhys.91.011001|bibcode=2019RvMP...91a1001G |s2cid=126906074 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

اٺين قطار جا عنصر وجود ۾ اچي به سگهن، تڏهن به انهن کي پيدا ڪرڻ ڏکيو هوندو، ۽ ايٽمي نمبر وڌڻ سان اها ڏکيائي اڃا وڌندي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Giardina|first1=G.|last2=Fazio|first2=G.|last3=Mandaglio|first3=G.|last4=Manganaro|first4=M.|last5=Nasirov|first5=A.K.|last6=Romaniuk|first6=M.V.|last7=Saccà|first7=C.|title=Expectations and limits to synthesize nuclei with Z ≥ 120|date=2010|journal=International Journal of Modern Physics E|volume=19|issue=5 &amp; 6|pages=882–893|doi=10.1142/S0218301310015333|url=https://www.researchgate.net/publication/263915732|bibcode=2010IJMPE..19..882G|access-date=15 August 2021|archive-date=19 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202251/https://www.researchgate.net/publication/263915732_EXPECTATIONS_AND_LIMITS_TO_SYNTHESIZE_NUCLEI_WITH_Z_120|url-status=live}}&lt;/ref&gt; موجوده وسيلن سان 8s جا عنصر ۱۱۹ ۽ ۱۲۰ پيدا ڪرڻ ممڪن هجڻ جي اميد آهي، پر ان کان اڳتي وارن عنصرن لاءِ نئين ٽيڪنالاجي گهربل ٿي سگهي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Zagrebaev&quot;&gt;{{cite journal|title=Future of superheavy element research: Which nuclei could be synthesized within the next few years?|url=https://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|first1=Valeriy|last1=Zagrebaev|first2=Alexander|last2=Karpov|first3=Walter|last3=Greiner|date=2013|journal=Journal of Physics|volume=420|issue=1|article-number=012001|publisher=IOP Publishing Ltd.|doi=10.1088/1742-6596/420/1/012001|arxiv=1207.5700|bibcode=2013JPhCS.420a2001Z|s2cid=55434734|access-date=1 December 2020|archive-date=3 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003154020/https://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهو به ممڪن آهي ته اهي پيدا ئي نه ٿي سگهن.&lt;ref name=&quot;Bloomberg&quot;&gt;{{cite web|last=Subramanian|first=S.|author-link=Samanth Subramanian|date=2019|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|title=Making New Elements Doesn't Pay. Just Ask This Berkeley Scientist|website=[[Bloomberg Businessweek]]|access-date=18 January 2020|archive-date=11 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211191525/https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== دورياتي جدول جا متبادل نمونا ==
{{Main|دوري جدولن جا قسم}}

[[File:Elementspiral (polyatomic).svg|thumb|upright=1.3|اوٽو ٿيئودور بينفئي جو سرپل دورياتي جدول (1964ع)]]

دوري قانون کي ڪيترن ئي طريقن سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو؛ معياري دورياتي جدول انهن مان فقط هڪ آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 20&lt;/ref&gt; مينڊيليف جي جدول 1869ع ۾ ظاهر ٿيڻ کان هڪ سؤ سالن اندر، ايڊورڊ جي. مازورس دورياتي جدول جا اندازي طور 700 مختلف ڇپيل نمونا گڏ ڪيا هئا.&lt;ref name=&quot;Jensen&quot;&gt;{{cite journal|last1=Jensen|first1=William B. |date=January–April 1986 |title=Classification, symmetry and the periodic table|journal=Comp. &amp; Maths. With Appls.|volume=12 |issue=1–2 Part B|pages=487–510 |doi=10.1016/0898-1221(86)90167-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Papers&quot;&gt;{{Cite book |url=https://othmerlib.sciencehistory.org/record=b1069103~S6 |title=Edward G. Mazurs Collection of Periodic Systems Images |publisher=[[Science History Institute]] |type=Finding Aid |access-date=2 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327082328/https://othmerlib.sciencehistory.org/record%3Db1069103~S6 |archive-date=27 March 2019 |url-status=live}} Click on 'Finding Aid' to go to full finding aid.&lt;/ref&gt; ڪيترن ئي نمونن ۾ مستطيل بناوت برقرار آهي؛ انهن ۾ [[چارلس ژانيٽ]] جو کاٻي ڏاڪي وارو دورياتي جدول (هيٺ ڏنل تصوير) ۽ مينڊيليف جي اصل اٺ-ڪالمن واري ترتيب جو جديد روپ شامل آهن، جيڪو اڄ به روس ۾ عام آهي. دورياتي جدول جا ٻيا نمونا وڌيڪ غيرمعمولي شڪلين ۾ ٺاهيا ويا آهن، جيئن سرپل (ساڄي پاسي ڏيکاريل [[اوٽو ٿيئودور بينفئي]] وارو نمونو)، دائرا ۽ ٽڪنڊا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Francl |first=M. |title=Table manners |journal=Nature Chemistry |volume=1 |date=May 2009 |pages=97–98 |url=https://ericscerri.com/Michelle-Nat%20Chem.pdf |bibcode=2009NatCh...1...97F |doi=10.1038/nchem.183 |issue=2 |pmid=21378810 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025135145/https://ericscerri.com/Michelle-Nat%20Chem.pdf |archive-date=25 October 2012}}&lt;/ref&gt;

متبادل دورياتي جدول اڪثر ڪري عنصرن جي اهڙين ڪيميائي يا طبعي خاصيتن کي نمايان ڪرڻ لاءِ ٺاهيا ويندا آهن، جيڪي روايتي جدولن ۾ ايتريون چٽيون نظر نٿيون اچن. ڪن نمونن ۾ ڪيمياءَ تي، ته ڪن ۾ طبعي علم تي وڌيڪ زور ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Scerri402&quot;&gt;Scerri, pp. 402–3&lt;/ref&gt; دورياتي جدول جي ڪيترن ئي مختلف نمونن سبب اهو سوال اڀريو آهي ته ڇا ان جو ڪو بهترين يا قطعي نمونو آهي، ۽ جيڪڏهن آهي ته اهو ڪهڙو ٿي سگهي ٿو. انهن ٻنهي سوالن جا في الحال اتفاقِ راءِ سان طئي ٿيل جواب موجود ناهن.&lt;ref name=&quot;sesqui&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://blog.oup.com/2019/01/happy-sesquicentennial-periodic-table-elements/
 |title=Happy sesquicentennial to the periodic table of the elements
 |last=Scerri
 |first=Eric
 |date=29 January 2019
|publisher=Oxford University Press
 |access-date=12 April 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327082337/https://blog.oup.com/2019/01/happy-sesquicentennial-periodic-table-elements/
 |archive-date=27 March 2019
|url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scerri402&quot; /&gt; ژانيٽ جي کاٻي ڏاڪي واري جدول کي بهترين يا بنيادي ترين نموني جي اميدوار طور وڌندڙ ڌيان ملي رهيو آهي. اسڪيري ان جي حمايت ۾ لکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو هيليم جي ايس-بلاڪ (s-block) واري حيثيت کي چٽو ڪري ٿو، هر دور جي ڊيگهه ورجائي باقاعدگي وڌائي ٿو، ۽ مڊيلنگ جي قاعدي تي عمل ڪري ٿو، جنهن موجب هر دور {{mvar|n}} + {{math|ℓ}} جي هڪ ئي قدر سان لاڳاپيل هوندو آهي،{{efn|name=lowdin|ليکڪن ۾ اختلاف آهي ته ڇا {{mvar|n}} + {{math|ℓ}} وارو قاعدو ڪوانٽم ميڪانيڪس مان اخذ ڪيو ويو آهي يا نه. اسڪيري دعويٰ ڪري ٿو ته اهو اڃا اخذ نه ٿيو آهي،&lt;ref&gt;Scerri, p. 255&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Scerri |first=ER |date=2021 |editor-last1=Giunta |editor-first1=CJ |editor-last2=Mainz |editor-first2=VV |editor-last3=Girolami |editor-first3=GS |title=150 Years of the Periodic Table: Perspectives on the History of Chemistry|publisher=Book Publishers |pages=409–423 (414) |chapter=The Impact of Twentieth-Century Physics on the Periodic Table and Some Remaining Questions in the Twenty-First Century |doi=10.1007/978-3-030-67910-1_16|isbn=978-3-030-67909-5 }}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ ان کي اخذ ڪرڻ جون ڪيتريون ئي ڪوششون ڪيون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{Multiref2
|1={{cite journal |last1=Scerri |first1=ER |date=2009 |title=The dual sense of the term 'element', attempts to derive the Madelung rule and the optimal form of the periodic table, if any|url= |journal=Int J Quantum Chem |volume=109 |issue= 5|pages=959–971 |doi=10.1002/qua.21914 |bibcode=2009IJQC..109..959S }}
|2={{cite journal |last1=Bent |first1=HA |last2= Weinhold|first2=F |date=2007 |title=News from the periodic table: an introduction to periodicity symbols, tables and models for higher order valency and donor-acceptor kinships|url= |journal=J Chem Educ |volume=84 |issue= |pages=1145–1146 |doi=10.1021/ed084p1145 }}
|3={{cite journal |last1=Allen |first1=LC |last2=Knight |first2=ET |date=2002 |title=The Löwdin challenge: origin of the (Madelung) rule for filling the orbital configurations of the periodic table|url= |journal=J Quantum Chem |volume=90 |issue= |pages=80–82 |doi= 10.1002/qua.965}}
|4={{cite journal |last1=Wong |first1=DP |date=1979 |title=Theoretical justification of Madelung's rule|url= |journal= J Chem Educ |volume=56 |issue= 11|pages=714–717 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode=1979JChEd..56..714W }}
|5={{cite journal |last1=Demkov |first1=YN |last2=Ostrovsky |first2=V |date= 1972|title=n + ' filling rule in the periodic system and focusing potentials.|url= http://www.jetp.ras.ru/cgi-bin/dn/e_035_01_0066.pdf|journal=Soviet Physics JETP |volume=35 |issue= |pages=66–69 |doi= |access-date=8 February 2024}}}}&lt;/ref&gt; ٻئي پاسي، اوستروفسڪي، جنهن 1971ع کان اهڙي جواز جي دعويٰ ڪئي آهي، لکيو: “ڪجهه ليکڪ اصرار ڪن ٿا ته ‘اڃا تائين ڪنهن به ڪوانٽم ميڪانيڪس جي اصولن مان ايندڙ قاعدو اخذ نه ڪيو آهي’، جڏهن ته ٻيا اهڙو ڪوانٽمي جواز پيش ڪن ٿا، جنهن تي ڪڏهن به اعتراض نه ڪيو ويو آهي.”&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=2005 |title=On Recent Discussion Concerning Quantum Justification of the Periodic Table of the Elements |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=7 |issue=3 |pages=235–239 |doi=10.1007/s10698-005-2141-y |s2cid=93589189 }}&lt;/ref&gt; ٻين ليکڪن جو دليل آهي ته اهڙي اخذ ڪرڻ ضروري ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ هن قاعدي ۾ استثنا موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2012 |title=What is an element? What is the periodic table? And what does quantum mechanics contribute to the question? |url=https://philpapers.org/archive/SCEWIA.pdf |journal=Foundations of Chemistry |volume=14 |issue= |pages=69–81 |doi=10.1007/s10698-011-9124-y |s2cid=254503469}}&lt;/ref&gt;}} ۽ ايٽمي نمبرن جي ٽن-عنصري سلسلن ۽ پهرين قطار ۾ پهرئين عنصر جي غيرمعمولي لاڙي کي وڌيڪ باقاعده بڻائي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2021 |title=Various forms of the periodic table including the left-step table, the regularization of atomic number triads and first-member anomalies |url= |journal=ChemTexts |volume=8 |issue=6 |article-number=6 |doi=10.1007/s40828-021-00157-8 |s2cid=245540088 }}&lt;/ref&gt;
{{Clear|right}}
{{Periodic table (left step)}}

== پڻ ڏسو ==
* {{anl|نيوڪليوسنٿيسس}}
* {{anl|ننڍن ماليڪيولن جا دوري نظام}}

== حوالا ==
{{reflist|30em|refs=

&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jensen |first1=William B. |date=2015 |title=The positions of lanthanum (actinium) and lutetium (lawrencium) in the periodic table: an update |journal=Foundations of Chemistry |volume=17 |issue= |pages=23–31 |doi=10.1007/s10698-015-9216-1 |s2cid=98624395 }}&lt;/ref&gt;

}}

== ڪتابيات ==
{{Refbegin}}
* {{Greenwood&amp;Earnshaw2nd}}
* {{cite book |last1 = Petrucci |first1 = Ralph H. |last2 = Harwood |first2 = William S. |last3 = Herring |first3 = F. Geoffrey |date=2002 |title = General Chemistry: Principles and Modern Applications |url = https://archive.org/details/generalchemistry00hill |url-access = registration |edition=8th |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher=Prentice Hall |isbn = 978-0-13-014329-7 |lccn=2001032331 |oclc=46872308 }}
* [[ايريڪ اسڪيري|اسڪيري، ايريڪ آر.]] (2020). ''The Periodic Table, Its Story and Its Significance'' (2nd ed.). New York: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-091436-3}}.
* {{cite book |last1=Siekierski |first1=S. |last2=Burgess |first2=J. |year=2002 |title=Concise Chemistry of the Elements |publisher=Horwood|isbn=978-1-898563-71-6}} 
* {{cite book |last=Wulfsberg |first=Gary |date=2000 |title=Inorganic Chemistry |url= |location= |publisher=University Science Books |page= |isbn=978-1-891389-01-6}}
{{Refend}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==
{{Refbegin}}
* {{cite book |last=Calvo |first=Miguel |year=2019 |title=Construyendo la Tabla Periódica |page=407 |location=Zaragoza, Spain |publisher=Prames |isbn=978-84-8321-908-9}}
* {{cite book |last=Emsley |first=J. |year=2011 |title=Nature's Building Blocks: An A–Z Guide to the Elements |chapter=The Periodic Table |pages=634–651 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |edition=New |isbn=978-0-19-960563-7 |author-link=جان ايمزلي}}
* {{cite book |first1=Marco |last1=Fontani |first2=Mariagrazia |last2=Costa |first3=Mary Virginia |last3=Orna |year=2007 |title=The Lost Elements: The Periodic Table's Shadow Side |page=508 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-938334-4}}
* {{cite book |last=Mazurs |first=E. G. |year=1974 |title=Graphic Representations of the Periodic System During One Hundred Years |location=Alabama |publisher=University of Alabama Press |isbn=978-0-19-960563-7 |author-link=John Emsley}}
* {{cite conference |editor1-first=D.H. |editor1-last=Rouvray |editor2-first=R. B. |editor2-last=King |title=The Periodic Table: Into the 21st Century |publisher=Research Studies Press |location=Baldock, Hertfordshire |conference=Proceedings of the 2nd International Conference on the Periodic Table, part 1, Kananaskis Guest Ranch, Alberta, 14–20 July 2003 |isbn=978-0-86380-292-8 |year=2004}}
* {{cite conference |editor1-first=D.H. |editor1-last=Rouvray |editor2-first=R. B. |editor2-last=King |title=The Mathematics of the Periodic Table |publisher=Nova Science |location=New York |conference=Proceedings of the 2nd International Conference on the Periodic Table, part 2, Kananaskis Guest Ranch, Alberta, 14–20 July 2003 |isbn=978-1-59454-259-6 |year=2006}}
* {{cite web |url=https://www.ericscerri.com/books_elements.pdf |title=Books on the Elements and the Periodic Table |last=Scerri |first=E |date=n.d. |access-date=9 July 2018 |archive-date=11 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811052254/https://www.ericscerri.com/books_elements.pdf |url-status=live}}
* {{cite conference |editor1-first=E. |editor1-last=Scerri |editor2-first=G |editor2-last=Restrepo |title=Mendeleev to Oganesson: A Multidisciplinary Perspective on the Periodic Table |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |conference=Proceedings of the 3rd International Conference on the Periodic Table, Cuzco, Peru 14–16 August 2012 |isbn=978-0-86380-292-8 |year=2018}}
* {{cite book |last=van Spronsen |first=J. W. |title=The Periodic System of Chemical Elements: A History of the First Hundred Years |location=Amsterdam |publisher=Elsevier |year=1969 |isbn=978-0-444-40776-4}}
* {{cite conference |editor-first=M. |editor-last=Verde |title=Atti del convegno Mendeleeviano: Periodicità e simmetrie nella struttura elementare della materia |publisher=Accademia delle Scienze di Torino |location=Torino |trans-title=Proceedings of the Mendeleevian conference: Periodicity and symmetry in the elementary structure of matter |conference=1st International Conference on the Periodic Table, Torino-Roma, 15–21 September 1969 |year=1971}}
{{Refend}}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Sister project links|دوري جدول}}
* [https://digital.sciencehistory.org/focus/periodic-tables دورياتي جدول]، [[سائنس جي تاريخ جو ادارو]] جي نمايان موضوع واري صفحي ۾ دورياتي جدول جي چونڊيل بصري صورتن جو مجموعو، جنهن ۾ دائراڪار، سلنڊري، هرمي، سرپل ۽ ٽڪنڊي نمونن تي خاص ڌيان ڏنل آهي. [https://web.archive.org/web/20190202042542/https://digital.sciencehistory.org/ ڊجيٽل مجموعا]
* [https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements IUPAC جو عنصرن وارو دورياتي جدول]
* [https://www.ptable.com/ متحرڪ دورياتي جدول]، جنهن ۾ وچڙندڙ نمونا موجود آهن
* [https://web.archive.org/web/20131014171011/https://www.ericscerri.com/ ايريڪ اسڪيري]، دورياتي جدول جي تاريخ ۽ فلسفي ۾ ماهر سائنس جو اهم فلسفي
* [https://www.meta-synthesis.com/webbook//35_pt/pt_database.php دورياتي جدولن جو انٽرنيٽ ڊيٽابيس]
* [https://web.archive.org/web/20180112160406/https://www.acs.org/content/acs/en/greenchemistry/research-innovation/research-topics/endangered-elements.html خطري هيٺ عنصرن جو دورياتي جدول]
* [https://periodictable.com نمونن جو دورياتي جدول]
* [https://periodicvideos.com دورياتي جدول بابت وڊيوز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230703042907/https://www.periodicvideos.com/ |date=3 July 2023 }}
* [https://webelements.com ويب ايليمنٽس]
* [https://www.periodicgraphicsofelements.com عنصرن جا دورياتي گرافڪس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221230200920/https://www.periodicgraphicsofelements.com/ |date=30 December 2022 }}

{{Periodic table (navbox)}}
{{Navbox periodic table}}
{{BranchesofChemistry}}
{{Authority control}}

[[زمرو:دوري جدول| ]]
[[زمرو:ڪيميائي عنصر| ]]
[[زمرو:1869ع جا ڪم]]
[[زمرو:دميتري مينڊيليف]]
[[زمرو:سائنسي تعليم جو مواد]]
[[زمرو:معلوماتي جدول]]</text>
      <sha1>pri7p1qto68nv9nb8lh9yz2yvwscdfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430514</id>
      <parentid>430513</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308720" sha1="hb9hyqdcuqa8jy6dimj2bi06l76p381" xml:space="preserve">{{Short description|ايٽمي نمبر موجب ترتيب ڏنل ڪيميائي عنصرن جو جدولي بندوبست}}
{{About|ڪيمياءَ ۽ طبعي علم ۾ استعمال ٿيندڙ جدول|ٻين استعمالن لاءِ|پيرئڊڪ ٽيبل}}
{{Featured article}}
[[File:Colour 18-col PT with labels.png|thumb|upright=2.2|ڪيميائي عنصرن جي دوري جدول جيڪي دوري جدولن ۾، ڪيميائي تتن جو سڀ کان وڌيڪ قبول ٿيل ۽ عام طور تي نامزد ٿيل سيٽ آهي ۽ ڌاتو ۽ غير ڌاتو تتن جي وچ ۾ هڪ روايتي ورهائڻ واري لڪير ڏيکاري ٿي. ايف-بلاڪ اصل ۾ گروپ 2 ۽ 3 جي وچ ۾ فٽ ٿئي ٿو؛ اهو عام طور تي افقي جڳهه بچائڻ لاءِ ٽيبل جي پيرن تي ڏيکاريو ويندو آهي.]]
'''دوري جدول''' (Periodic Table) جنهن کي [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] جي دوري جدول پڻ سڏيو ويندو آهي، [[ڪيميائي عنصر|ڪيميائي تتن]] کي قطارن، جنهن کي دور (periods) چئبو آهي ۽ ڪالمن، جنهن کي گروپ (groups) چئبو آهي، ۾ ڏيکاريل ترتيب آهي. اها [[علم ڪيميا]] جي هڪ آئڪن آهي ۽ [[طبيعيات]] ۽ ٻين سائنسن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندي آهي. اها [[دوري قانون]] جي هڪ شڪل آهي، جيڪي بيان ڪري ٿي ته جڏهن عنصرن کي انهن جي [[ايٽمي نمبر|ايٽمي انگن]] جي ترتيب سان ترتيب ڏنو ويندو آهي، انهن جي خاصيتن جي ورهاست تقريبن واضح ٿي ويندي آهي. جدول کي چار مستطيل علائقن ۾ ورهايو ويو آهي، جنهن کي بلاڪ (block) سڏيو ويندو آهي. ساڳئي ڪالم يا گروپ جا عنصر ساڳيون ڪيميائي خاصيتون ڏيکاريندا آهن. 

عنصرن جا عمودي (vertical)، افقي (horizontal) ۽ ترچھا (diagonal) رجحان دوري جدول کي ممتاز ڪن ٿا. ڌاتو ڪردار وارا (metallic) تت هڪ گروپ هيٺ ۽ کاٻي کان     ساڄي طرف هڪ دور ۾ وڌندا آهن. غير ڌاتو ڪردار وارا (non metallic) تت دوري جدول جي گروپ ۾ مٿيان کاٻي کان هيٺيان ساڄي طرف وڌندا آهن. پهرين دوري جدول، جن کي قبوليت ملي ۽ عام طور تي قبول ڪئي وئي آهي، اها 1869ع ۾ روسي [[ڪيميادان]]، [[ديمتري مينڊيليف]] جي آهي. هن جدول کي دوري قانون جي [[ايٽمي مايو]] (Atomic masses) تي ڪيميائي خاصيتن جي انحصار جي طور تي تيار ڪيو، جيئن ته ان وقت سڀئي ڪيميائي تت معلوم نه هئا، هن جي دوري جدول ۾ خال هئا ۽ مينڊيليف ڪاميابي سان دوري قانون کي استعمال ڪندي ڪجهه غائب عنصرن جي ڪجهه خاصيتن جي اڳڪٿي ڪئي. 

19هين صدي جي آخر ۾ دوري قانون کي هڪ بنيادي دريافت طور تسليم ڪيو ويو ۽ ان جي وضاحت 20هين صدي جي شروعات ۾ ايٽمي انگن جي دريافت ۽ ڪوانٽم ميڪانيات، ٻئي ايٽم جي اندروني جوڙجڪ کي روشن ڪرڻ لاءِ ڪم ڪن ٿا، ۾ لاڳاپيل اڳڀرائي جي ڪم سان ڪئي وئي. جدول جي هڪ سڃاڻپ جديد شڪل، سال &lt;small&gt;'''1945'''&lt;/small&gt;ع ۾ گلين ٽي. سيبورگ جي دريافت ته اڪٽينائيڊ حقيقت ۾ ڊي-بلاڪ (d-block) عنصرن جي بدران ايف-بلاڪ (f-block) جا عنصر آهن، سان مڪمل ٿي. دوري جدول ۽ دوري قانون هاڻي جديد علم ڪيميا جو هڪ مرڪزي ۽ لازمي حصو آهن.

دوري جدول جو ارتقا، سائنس جي ترقي سان گڏ جاري آهي. فطرت ۾، صرف ايٽمي نمبر &lt;small&gt;'''94'''&lt;/small&gt; تائين جا عنصر موجود آهن. اڳتي وڌڻ لاءِ، ليبارٽري ۾ نوان عنصر ترڪيب ڪرڻ ضروري آهي. سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع تائين، پهرين &lt;small&gt;'''118'''&lt;/small&gt; عنصر جي سڃاڻپ ٿي وئي، جڏهن غير موجود عنصرن کي ليبارٽري ۾ ترڪيب ڪيو ويو ۽ جدول جي پهريون ست قطارون (periods) مڪمل ٿي ويون، جڏهن ته، وڌيڪ ڳري عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جي تصديق ڪرڻ لاءِ، اڃا تائين ضرورت آهي، جئين ته انهن جون خاصيتون، دوري جدول ۾ انهن جي جاء سان ملنديون آهن. وڌيڪ ڳري عنصرن جي نيون دريافتون جدول کي انهن ستن قطارن کان اڳتي وڌائينديون. جئين ته اهو اڃا تائين معلوم ناهي ته ڪيترا وڌيڪ عنصر جو وجود ممڪن آهي، پر وڌيڪ، نظرياتي حساب اها اندازو ڏين ٿا ته عنصرن جو هي نامعلوم علائقو جدول جي ڄاتل سڃاتل حصي جي نمونن جي پيروي نه ڪندو. ڪجهه سائنسي بحث پڻ جاري آهي ته ڇا ڪجهه عنصر موجود جدول ۾ صحيح جاء تي آهن. دوري قانون جي ڪيتريون متبادل جدول موجود آهن ۽ بحث آهي ته ڇا موجود شڪل دوري جدول جي هڪ بهترين شڪل آهي.

==جوڙجڪ&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Detailed table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Periodic table}}
'''نوٽ''': &lt;small&gt;بارڊر عنصر جي قدرتي موجودگي کي ڏيکاري ٿي.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;_________________&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''&lt;small&gt;شروع کان (&lt;/small&gt;&lt;small&gt;ابتدائي)&lt;/small&gt;'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''______________________'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;...............................&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''زوال جي پيداوار'''&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''.............................'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;sub&gt;------------------------&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;/small&gt;'''&lt;small&gt;مصنوعي&lt;/small&gt; &lt;small&gt;طور&lt;/small&gt;'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;--------------------------&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
------------------------------'''[[معياري ايٽمي مايو|معياري ايٽمي مايو (A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;)]]:'''

&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''* [[ڪيلشيئم|ڪيلشيم]] (Ca): 40.078 3 a.m.u&lt;br&gt;* [[پولونيئم|پولونيم]] (Po): [209] (سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر (A)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

هر ڪيميائي عنصر جو هڪ منفرد [[ايٽمي نمبر|ايٽمي نمبر &quot;Z&quot;]]  (جرمن: Zahl، مطلب، انگ) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[نيوڪليس|مرڪز (nucleus)]] [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد جي نمائندگي ڪري ٿو. تنهن ڪري هر هڪ الڳ ايٽمي نمبر ايٽم جي هڪ طبقي سان ملندو آهي: انهن طبقن کي ڪيميائي عنصر سڏيو ويندو آهي. ڪيميائي عنصر اهي آهن جيڪي دوري جدول ۾ درجه بندي سان ترتيب ڏنل آهن. [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]] اهو عنصر آهي جنهن جو ايٽمي نمبر &quot;1&quot; آهي؛ اھڙي طرح [[هيليئم|هيليم]] جو &quot;2&quot; ۽ [[ليٿيئم|لٿيم]] جو &quot;3&quot; آهي. انهن مان هر هڪ نالا هڪ يا ٻن اکرن واري ڪيميائي علامت سان وڌيڪ مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائيڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم لاءِ ترتيب وار H، He، ۽ Li آهن. [[نيوٽران]] ايٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ کي متاثر نه ڪندا آهن، پر ان جي وزن کي متاثر ڪندا آهن. ايٽم جن ۾ پروٽانن جي تعداد ساڳي هوندي آهي، پر نيوٽران جي تعداد مختلف هوندي آهي، انهن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] سڏيو ويندو آهي. قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصر عام طور تي مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ جي طور تي موجود آهن؛ ڇاڪاڻ ته هر آئسوٽوپ عام طور تي هڪ خاصيت جي ڪثرت سان ٿئي ٿو، قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ عنصرن جا چڱي طرح بيان ڪيل [[ايٽمي مايو|ايٽمي وزن]] هوندا آهن، جيڪي ان عنصر جي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ ايٽم جي سراسري ماين جي طور تي بيان ڪيا ويندا آهن. سڀني عنصرن ۾ ڪيترائي آئسوٽوپس هوندا آهن، مختلف قسمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو هوندو آهي پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] ۾ ٽي قدرتي طور تي پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپس هوندا آهن: ان جي سڀني ايٽمن ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن ۽ لڳ ڀڳ ۾ ڇهه نيوٽران هوندا آهن، پر هڪ سيڪڙي ۾ ست ۽ هڪ تمام ننڍڙي حصي ۾ اٺ به هوندا آهن. آئسوٽوپس ڪڏهن به دوري جدول ۾ الڳ سان نه ڏيکاريا ويندا آهن؛ ۽ هميشه هڪ تت طور سراسري وزن سان ڏيکاريا ويندا آھن، اهي هميشه هڪ عنصر جي تحت گڏ ڪيا ويندا آهن، جهڙوڪ ڪاربان (C&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;)&lt;sub&gt;12.001&lt;/sub&gt;

'''ذيلي مدار:'''[[File:Atomic-orbital-clouds spdf m0.png|thumb|upright=1.5|هائڊروجن جي ايٽمي مدارن جيهڙي ڪجهه مدارن جو 3D ڏيک]]

هر ڪيميائي عنصر جو پنهنجو منفرد [[جوهري عدد|جوهري عدد]] (''Z''{{--}} جرمن لفظ «زال» (Zahl) مان، جنهن جي معنيٰ «عدد» آهي) هوندو آهي، جيڪو ان جي [[جوهري مرڪز|مرڪز]] ۾ موجود [[پروٽان|پروٽانن]] جو تعداد ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;neutronium&quot;&gt;[[نيوٽرانيم|صفر جو عنصر]] (يعني خالص نيوٽرانن مان ٺهيل مادو) ڪجهه متبادل پيشڪشن ۾ شامل آهي، مثال طور [https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?PT_id=22 ڪيميائي ڪهڪشان] ۾. ڏسو {{cite journal|last=Labarca|first=M.|year=2016|title=An element of atomic number zero?|journal=New Journal of Chemistry|volume=40|issue=11|pages=9002–9006|doi=10.1039/C6NJ02076C|issn=1144-0546|hdl-access=free|hdl=11336/46854}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري هر الڳ جوهري عدد، ائٽمن جي هڪ الڳ جماعت سان واسطو رکي ٿو؛ انهن جماعتن کي [[ڪيميائي عنصر]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; دورياتي جدول ڪيميائي عنصرن جي درجابندي ۽ ترتيب ڏئي ٿي. [[هائڊروجن]] جو جوهري عدد 1، [[هيليم]] جو 2، [[ليٿيم]] جو 3 آهي، ۽ اهڙيءَ طرح اڳتي. انهن نالن کي هڪ يا ٻن اکرن واري [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] سان به مختصر ڪري سگهجي ٿو؛ هائڊروجن، هيليم ۽ ليٿيم جون علامتون ترتيبوار H، He ۽ Li آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; نيوٽران ائٽم جي ڪيميائي سڃاڻپ تي اثر نٿا وجهن، پر ان جي وزن تي اثر وجهن ٿا. جن ائٽمن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر نيوٽرانن جو تعداد مختلف هوندو آهي، تن کي هڪ ئي ڪيميائي عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; قدرتي عنصر عام طور مختلف آئسوٽوپن جي ميلاپ طور ملن ٿا؛ هر آئسوٽوپ عام طور هڪ خاص تناسب سان موجود هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي عنصرن جو [[جوهري وزن]] چڱيءَ طرح مقرر ڪري سگهجي ٿو. اهو وزن ان عنصر جي قدرتي طور موجود ائٽم جي سراسري ڪتل جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;ciaaw&quot;&gt;{{cite web |title=Standard Atomic Weights |website=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |date=2019 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |url=https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |access-date=7 February 2021 |url-status=live |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808155924/https://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm}}&lt;/ref&gt; سڀني عنصرن جا ڪيترائي [[آئسوٽوپ]] ٿين ٿا؛ اهي اهڙا روپ آهن جن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي. مثال طور، [[ڪاربان]] جا ٽي آئسوٽوپ قدرتي طور ملن ٿا: انهن سڀني [[ائٽم|ائٽمن]] ۾ ڇهه پروٽان هوندا آهن؛ گهڻن ۾ ڇهه نيوٽران، لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو ۾ ست نيوٽران، ۽ تمام ٿوري مقدار ۾ اٺ نيوٽران هوندا آهن. دورياتي جدول ۾ آئسوٽوپن کي ڪڏهن به الڳ نه رکيو ويندو آهي؛ اهي هميشه هڪ ئي عنصر هيٺ گڏ ڏيکاريا ويندا آهن. جڏهن جوهري ڪتل ڏيکاري ويندي آهي ته اها عام طور قدرتي آئسوٽوپن جي وزن ڪيل سراسري هوندي آهي؛ پر جيڪڏهن ڪو آئسوٽوپ قدرتي طور قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود نه هجي، ته عام طور سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, pp. 24–27&lt;/ref&gt; ===گروپن جا نالا ۽ نمبر=== بين الاقوامي ناليڪاريءَ جي رواج موجب، گروپن کي کاٻي پاسي واري ڪالم (الڪلي ڌاتن) کان ساڄي پاسي واري ڪالم (نوبل گيسن) تائين 1 کان 18 تائين عدد ڏنا ويندا آهن. هن ڳڻپ ۾ f-بلاڪ جي گروپن کي شامل نه ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;{{cite book|title=Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005|last1=Connelly|first1=N. G.|last2=Damhus|first2=T.|last3=Hartshorn|first3=R. M.|last4=Hutton|first4=A. T.|year=2005|publisher=RSC Publishing|isbn=978-0-85404-438-2|page=51|url=https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123034019/https://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; گروپن کي انهن جي پهرئين عنصر جي نالي سان به سڏي سگهجي ٿو؛ مثال طور، گروپ 3 لاءِ «اسڪينڊيم گروپ».&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt; اڳ ۾ گروپن لاءِ رومي انگ استعمال ٿيندا هئا. آمريڪا ۾ رومي انگن کان پوءِ «A» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن گروپ [[ايس-بلاڪ|ايس-بلاڪ]] يا [[پي-بلاڪ|پي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو، ۽ «B» لکيو ويندو هو، جيڪڏهن اهو [[ڊي-بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۾ هوندو هو. اهي رومي انگ اڄوڪي ناليڪاريءَ جي آخري انگ سان لاڳاپيل هئا؛ مثال طور، [[گروپ 4 جا عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] گروپ IVB، جڏهن ته [[ڪاربان گروپ|گروپ 14 جا عنصر]] گروپ IVA سڏبا هئا. يورپ ۾ اکرن جو استعمال ساڳيو هو، پر گروپن 1 کان 7 لاءِ «A» ۽ گروپن 11 کان 17 لاءِ «B» استعمال ٿيندو هو. ان کان سواءِ، گروپن 8، 9 ۽ 10 کي اڳ ۾ هڪ ٽن-گروپي وڏي گروپ طور ڏٺو ويندو هو، جنهن کي ٻنهي ناليڪاري طريقن ۾ گڏيل طور گروپ VIII چيو ويندو هو. 1988ع ۾ [[آءِ يو پي اي سي]] (International Union of Pure and Applied Chemistry) جو نئون ناليڪاري نظام (1–18) لاڳو ٿيو، ۽ پراڻا گروپي نالا (I–VIII) ختم ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[Pure and Applied Chemistry|Pure Appl. Chem.]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table (group names)}}
 
===پيشڪش جا قسم=== 

ٻئي صورتون ساڳئي دورياتي جدول کي ظاهر ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; جنهن صورت ۾ f-بلاڪ جدول جي مکيه جسم ۾ شامل هجي، ان کي ڪڏهن 32-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي؛ جڏهن f-بلاڪ کي مکيه جدول کان ڌار ڪيو وڃي، ته ان صورت کي 18-ڪالمن واري&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; يا وچولي-ڊگهي صورت&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot; /&gt; چيو ويندو آهي. 32-ڪالمن واري صورت جو فائدو اهو آهي ته سڀ عنصر پنهنجي صحيح ترتيب ۾ ڏيکاري ٿي، پر ان لاءِ وڌيڪ جاءِ گهربل هوندي آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 375&lt;/ref&gt; ڪهڙي صورت چونڊي وڃي، اهو ادارتي فيصلو آهي؛ ان مان سائنسي دعويٰ يا بيان ۾ ڪا تبديلي مراد نه هوندي آهي. مثال طور، [[گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب|گروپ 3 جي ترڪيب]] بابت بحث ڪندي ٻنهي صورتن ۾ اختيارن کي هڪجهڙي ۽ غيرجانبدار نموني ڏيکاري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;2015IUPAC&quot;&gt;{{cite web|url=https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|title=The constitution of group 3 of the periodic table|publisher=IUPAC|access-date=30 July 2016|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705053631/https://iupac.org/projects/project-details/?project_nr=2015-039-2-200|archive-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

دورياتي جدولن ۾ عام طور گهٽ ۾ گهٽ عنصرن جون علامتون ڏيکاريون وينديون آهن؛ ڪيترين جدولن ۾ رنگن يا خانن اندر ڏنل انگن اکرن وسيلي وڌيڪ معلومات به ڏني ويندي آهي. مٿين جدول ۾ عنصرن جا نالا ۽ جوهري عدد، انهن جا بلاڪ، قدرتي موجودگي ۽ [[معياري جوهري وزن]] ڏيکاريل آهن. اهڙن ٿوري عمر وارن عنصرن لاءِ، جن جو معياري جوهري وزن مقرر نه هجي، سڀ کان وڌيڪ مستحڪم معلوم آئسوٽوپ جو ڪتل عدد ڏنو ويندو آهي. ٻين جدولن ۾ مادي جي حالت، اَٻرڻ ۽ اُبال جا نقطا، ڪثافت، يا عنصرن جي مختلف درجابندين جهڙيون خاصيتون به شامل ٿي سگهن ٿيون.{{efn|مثال طور، [https://www.sigmaaldrich.com/SG/en/product/aldrich/z543209 سگما-الڊرچ پاران وڪرو ٿيندڙ دورياتي جدول جو پوسٽر] ڏسو.}} 

===اليڪٽراني ترتيب=== 

{{main|اليڪٽراني ترتيب}}

دورياتي جدول، دورياتي قانون جي هڪ تصويري تشريح آهي،&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;/&gt; جنهن موجب ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون ۽ جوهري بناوتون، سندن [[جوهري عدد|جوهري عدد]] جا [[دورياتي تڪرار|دورياتي تابع]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster |periodic law |access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; عنصرن کي سندن [[اليڪٽران ترتيب]] موجب دورياتي جدول ۾ رکيو ويندو آهي؛&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;/&gt; اليڪٽران ترتيبن جو دورياتي ورجاءُ جدول ۾ خاصيتن جي [[دورياتي لاڙا|لاڙن]] جي وضاحت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

اليڪٽران کي ائٽم جي چوڌاري موجود هڪ [[جوهري مدار]] ۾ رهندڙ سمجهي سگهجي ٿو؛ اهو مدار ٻڌائي ٿو ته ائٽم جي ڪنهن خاص حصي ۾ اليڪٽران ملڻ جو امڪان ڪيترو آهي. انهن جي توانائيون [[مقدار بندي (طبعيات)|مقدار بند]] هونديون آهن، يعني اهي رڳو الڳ الڳ مقرر قدر وٺي سگهن ٿيون. ان کان سواءِ، اليڪٽران [[پاؤلي خارج ڪرڻ جو اصول|پاؤلي خارج ڪرڻ واري اصول]] جا پابند آهن: الڳ اليڪٽران هميشه الڳ حالتن ۾ هوندا آهن. ان اصول موجب، اليڪٽران جون ممڪن حالتون مختلف توانائي سطحن ۾ ورهايل هونديون آهن، جن کي خول چيو وڃي ٿو؛ هر خول وڌيڪ ذيلي خولن ۾ ورهايل هوندو آهي، ۽ هر ذيلي خول ۾ هڪ يا وڌيڪ مدار هوندا آهن. هر مدار ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا؛ انهن ۾ فرق هڪ مقدار، جنهن کي [[اسپن (طبعيات)|اسپن]] چيو وڃي ٿو، وسيلي ڪيو ويندو آهي ۽ روايتي طور ان کي «مٿي» يا «هيٺ» لکيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 323&lt;/ref&gt;{{efn|سخت معنى ۾، ڪنهن مدار کي اهڙيءَ طرح نه ٿو چٽي سگهجي جو يقين هجي ته اليڪٽران ان جي اندر ئي هوندو؛ پر مثال طور مدار کي اهڙي صورت ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو، جنهن ۾ ان اندر اليڪٽران جي موجودگيءَ جو امڪان 90 سيڪڙو هجي.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 306&lt;/ref&gt;}} ٿڌي ائٽم ۾ (يعني پنهنجي بنيادي حالت ۾) اليڪٽران اهڙيءَ ريت ترتيب وٺندا آهن، جو انهن جي ڪل توانائي گهٽ ۾ گهٽ ٿئي ۽ اهي دستياب گهٽ-توانائي وارن مدارن ۾ ڀرجن.&lt;ref&gt;Petrucci et al., p. 322&lt;/ref&gt; رڳو ٻاهريان اليڪٽران، جن کي [[ويلنس اليڪٽران]] چيو وڃي ٿو، ايتري توانائي رکن ٿا جو مرڪز کان آزاد ٿي ٻين ائٽمن سان ڪيميائي عملن ۾ حصو وٺي سگهن. باقي اليڪٽرانن کي [[مرڪزي اليڪٽران]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ball |first1=David W. |last2=Key |first2=Jessie A. |date=2011 |title=Introductory Chemistry |edition=1st Canadian |place=Vancouver, British Columbia |publisher=BC Campus (opentextbc.ca) |isbn=978-1-77420-003-2 |url=https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |access-date=15 August 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815072718/https://opentextbc.ca/introductorychemistry/chapter/electronic-structure-and-the-periodic-table/ |url-status=live |page=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em; text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | ℓ =
! 0
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! rowspan=&quot;2&quot; | خول جي گنجائش (2''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 May 2020 |title=Electron Configurations |url=https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |access-date=17 April 2022 |website=www.chem.fsu.edu |publisher=Florida State University |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506074340/https://www.chem.fsu.edu/chemlab/chm1045/e_config.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; | مدار
! s
! p
! d
! f
! g
! h
! i
|-
! ''n'' = 1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1s
| colspan=&quot;6&quot; |
| 2
|-
! ''n'' = 2
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 2p
| colspan=&quot;5&quot; |
| 8
|-
! ''n'' = 3
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 3p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 3d
| colspan=&quot;4&quot; |
| 18
|-
! ''n'' = 4
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 4p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 4d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 4f
| colspan=&quot;3&quot; |
| 32
|-
! ''n'' = 5
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 5s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 5d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 5f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 5g
| colspan=&quot;2&quot; |
| 50
|-
! ''n'' = 6
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 6s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 6d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 6f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 6g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 6h
|
| 72
|-
! ''n'' = 7
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 7s
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7p
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 7d
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 7f
| bgcolor=&quot;{{element color|g-block}}&quot; | 7g
| bgcolor=&quot;{{element color|h-block}}&quot; | 7h
| bgcolor=&quot;{{element color|i-block}}&quot; | 7i
| 98
|-
! ذيلي خول جي گنجائش (4ℓ+2)
| 2
| 6
| 10
| 14
| 18
| 22
| 26
|
|} 

عنصرن جي معلوم صورتن ۾ وڌ ۾ وڌ پهريان ست خول ڀريل آهن. پهرئين خول ۾ رڳو هڪ مدار هوندو آهي، جيڪو گولي جهڙي شڪل وارو ايس-مدار آهي. پهرئين خول ۾ هجڻ ڪري ان کي 1s مدار چيو وڃي ٿو. ان ۾ وڌ ۾ وڌ ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا. ٻئي خول ۾ به اهڙو ئي 2s مدار هوندو آهي؛ ان کان سواءِ ان ۾ ڊمبل جهڙي شڪل وارا ٽي 2p مدار هوندا آهن، تنهنڪري اهو وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽران رکي سگهي ٿو (2×1 + 2×3 = 8). ٽئين خول ۾ هڪ 3s مدار، ٽي 3p مدار ۽ پنج 3d مدار هوندا آهن؛ تنهنڪري ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 = 18 آهي. چوٿين خول ۾ هڪ 4s مدار، ٽي 4p مدار، پنج 4d مدار ۽ ست 4f مدار هوندا آهن؛ اهڙيءَ طرح ان جي گنجائش 2×1 + 2×3 + 2×5 + 2×7 = 32 ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; وڌيڪ خولن ۾ مدارن جا وڌيڪ قسم ٿيندا آهن ۽ اهو سلسلو اڳتي هلندو آهي، پر معلوم عنصرن جي بنيادي حالتن ۾ اهڙا مدار ڀربا ناهن.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt; ذيلي خولن جا قسم [[مقدارِي عدد|مقداري عددن]] سان سڃاتا ويندا آهن. ائٽم ۾ هڪ مدار کي مڪمل طور بيان ڪرڻ لاءِ چار عدد گهربل آهن: [[مکيه مقدارِي عدد]] ''n''، [[سمتي مقدارِي عدد]] ℓ (مدار جو قسم)، [[مقناطيسي مقدارِي عدد|مداري مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m''&lt;sub&gt;ℓ&lt;/sub&gt;، ۽ [[اسپن مقدارِي عدد|اسپن مقناطيسي مقدارِي عدد]] ''m&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;''.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;

====ذيلي مدارن جي ڀرجڻ جي ترتيب====

 [[File:Aufbau Principle-en.svg|thumb|right|192px|[[ميڊيلنگ جو اصول|ميڊيلنگ اصول]] موجب ذيلي خولن جي ڀرجڻ جي مثالي ترتيب]] ذيلي خولن جي ڀرجڻ جو سلسلو گهڻن حالتن ۾ [[آفباو جو اصول|آفباو اصول]] موجب هوندو آهي؛ ان کي ميڊيلنگ يا ڪليچڪووسڪي جو اصول به چيو ويندو آهي، جيڪي ترتيبوار [[ايرون ميڊيلنگ]] ۽ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] جي نالن پٺيان آهن. اهو اصول پهريون ڀيرو ميڊيلنگ تجرباتي طور ڏٺو؛ ڪليچڪووسڪي ۽ پوءِ ايندڙ ليکڪن ان لاءِ نظرياتي دليل ڏنا.&lt;ref name=Jolly&gt;{{cite book |last1=Jolly |first1=William L. |title=Modern Inorganic Chemistry |edition=1st |publisher=McGraw-Hill |date=1984 |pages=[https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 10–12] |isbn=0-07-032760-2 |url=https://archive.org/details/trent_0116300649799/page/10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981/&gt;&lt;ref name=Wong/&gt;{{efn|name=lowdin}} خولن جي توانائين ۾ هڪ ٻئي سان لاڳاپو ۽ مٿان-هيٺان ٿيڻ هوندو آهي. ميڊيلنگ اصول موجب ڀرجڻ جي ترتيب هيءَ آهي:&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=May 2001 |title=What and How Physics Contributes to Understanding the Periodic Law |journal=Foundations of Chemistry |volume=3 |issue=2 |pages=145–181 |doi=10.1023/A:1011476405933 |s2cid=15679915 }}&lt;/ref&gt; :1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ≪ 5s &lt; 4d &lt; 5p ≪ 6s &lt; 4f &lt; 5d &lt; 6p ≪ 7s &lt; 5f &lt; 6d &lt; 7p ≪ ... &lt;!--write in 8s and 5g when they get discovered--&gt; هتي ≪ جي معنيٰ «تمام گهٽ توانائي وارو» آهي، جڏهن ته &lt; جي معنيٰ رڳو «گهٽ توانائي وارو» آهي.&lt;ref name=&quot;Ostrovsky&quot;/&gt; ٻين لفظن ۾، اليڪٽران اهڙن مدارن ۾ پهرين داخل ٿيندا آهن، جن جو ''n'' + ℓ قدر وڌندڙ ترتيب ۾ هجي؛ جيڪڏهن ٻن مدارن جو ''n'' + ℓ قدر ساڳيو هجي، ته گهٽ ''n'' وارو مدار پهرين ڀرجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cite journal |title=Theoretical justification of Madelung's rule |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1979-11_56_11/page/714 |journal=[[Journal of Chemical Education|J. Chem. Educ.]] |last=Wong |first=D. Pan |date=1979 |issue=11 |pages=714–718 |volume=56 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode = 1979JChEd..56..714W }}&lt;/ref&gt; عام طور تي ساڳئي ''n'' + ℓ قدر وارن مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي جي ويجهو هونديون آهن؛ پر ايس-مدارن ۾ (جتي ℓ = 0) مقدارِي اثر انهن جي توانائي وڌائين ٿا، جنهن ڪري اها ايندڙ ''n'' + ℓ گروپ جي توانائيءَ جي ويجهو اچي وڃي ٿي. تنهنڪري دورياتي جدول جي هر قطار، جنهن کي اڪثر دور چيو ويندو آهي، عام طور نئين ايس-مدار جي ڀرجڻ سان شروع ٿيندي آهي؛ اهو نئين خول جي شروعات سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=Ostrovsky/&gt;&lt;ref name=Ostrovsky1981&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=1981 |title=Dynamic symmetry of atomic potential |url= |journal=Journal of Physics B: Atomic and Molecular Physics |volume=14 |issue=23 |pages=4425–4439 |doi=10.1088/0022-3700/14/23/008 |bibcode=1981JPhB...14.4425O }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، پهرئين قطار کان سواءِ هر دور جي ڊيگهه ٻه ڀيرا ورجائجي ٿي:&lt;ref name=Ostrovsky/&gt; :2، 8، 8، 18، 18، 32، 32، ...

ڊي-مدارن جي داخل ٿيڻ واري مرحلي تي توانائيءَ جا فرق تمام گهٽ ٿي وڃن ٿا،&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;/&gt; ۽ ترتيب ايٽمي عدد&lt;ref name=Cao/&gt; ۽ ايٽمي بار&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt; سان ٿوري تبديل ٿي سگهي ٿي.{{efn|
جڏهن ٻه کان چار اليڪٽران ڪڍيا وڃن ٿا، تڏهن ڊي ۽ ايف مدارن جي توانائي عام طور ايس مدارن کان گهٽ ٿي وڃي ٿي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;/&gt;
:1s ≪ 2s &lt; 2p ≪ 3s &lt; 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p ≪ 4d &lt; 5s &lt; 5p ≪ 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p ≪ 5f &lt; 6d &lt; 7s &lt; 7p ≪ ...

انتهائي گهڻي بار وارن آئنن جي حد ۾ مدارن ۾ اليڪٽران رڳو وڌندڙ ''n'' جي ترتيب سان ڀرجن ٿا. گهڻي بار وارن آئنن جي حالت (وڌندڙ ''n'') ۽ غيرچارج ايٽمن جي حالت (مديلونگ جو قاعدو) جي وچ ۾ تدريجي تبديلي ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;/&gt; مثال طور، زينون جي بنيادي ترتيب کان ٻاهر 55هين اليڪٽران جي توانائيءَ واري ترتيب، سيزيئم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (55 اليڪٽران) ۾ هن ريت آهي:&lt;ref name=elyashevich/&gt;
:Cs&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 6p &lt; 5d &lt; 7s &lt; 4f
:Ba&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;: 6s &lt; 5d &lt; 6p &lt; 7s &lt; 4f
:La&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;: 5d &lt; 4f &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s
:Ce&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;: 4f &lt; 5d &lt; 6s &lt; 6p &lt; 7s

هولميم جي هم-اليڪٽرانڪ سلسلي (67 اليڪٽران) ۾، هولميم جو غيرچارج ايٽم Ho&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;، [Xe]4f&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ترتيب رکي ٿو؛ جڏهن ته Er&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; آهي. Tm&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; کان W&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; تائين آئنن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; آهي، ۽ Re&lt;sup&gt;8+&lt;/sup&gt; کان پوءِ ترتيب هائيڊروجن جهڙي ترتيب مطابق [Cd]4f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;5p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ٿئي ٿي.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/ASD/ie.pl?spectra=Ho-like&amp;submit=Retrieve+Data&amp;units=1&amp;format=0&amp;order=0&amp;at_num_out=on&amp;sp_name_out=on&amp;ion_charge_out=on&amp;el_name_out=on&amp;seq_out=on&amp;shells_out=on&amp;level_out=on&amp;ion_conf_out=on&amp;e_out=0&amp;unc_out=on&amp;biblio=on |title=NIST Atomic Spectra Database: Ionization Energies Data: All Ho-like |author=NIST |date=2023 |website=nist.gov |publisher=NIST |access-date=5 January 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

هر ≪ نشان جي وچ ۾ مدارن جي ترتيب به هر دور ۾ ڪجهه بدلجي ٿي. مثال طور، آرگن ۽ پوٽاشيم ۾ ترتيب 3p ≪ 4s &lt; 4p ≪ 3d آهي؛ ڪيلشيم تائين پهچندي اها 3p ≪ 4s &lt; 3d &lt; 4p ٿي وڃي ٿي؛ اسڪينڊيم کان ڪاپر تائين 3p ≪ 3d &lt; 4s &lt; 4p آهي؛ ۽ زنڪ کان ڪرپٽون تائين 3p &lt; 3d ≪ 4s &lt; 4p ٿئي ٿي.&lt;ref name=Cao&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Changsu |last2=Vernon |first2=René E. |first3=W. H. Eugen |last3=Schwarz |first4=Jun |last4=Li |date=6 January 2021 |title=Understanding Periodic and Non-periodic Chemistry in Periodic Tables |journal=Frontiers in Chemistry |volume=8 |issue=813 |page=813 |doi=10.3389/fchem.2020.00813 |pmid=33490030 |pmc=7818537 |bibcode=2021FrCh....8..813S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; گيليم تي ڊي-مدار بنيادي اليڪٽرانن جو حصو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tossell |first1=J.A. |date=1 November 1977 |title=Theoretical studies of valence orbital binding energies in solid zinc sulfide, zinc oxide, and zinc fluoride |journal=Inorganic Chemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2944–2949 |doi=10.1021/ic50177a056}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KW/&gt; تنهنڪري ڳرن ايٽمن جا اندريون بنيادي خول هائيڊروجن جهڙي ترتيب جي وڌيڪ ويجهو ٿي وڃن ٿا: اوسميئم جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 76) 4f، 5p کان هيٺ اچي ٿو؛ ۽ بسمٿ جي چوڌاري (''Z'' {{=}} 83) 4f، 5s کان به هيٺ اچي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;
}}

سڀ کان سادي ايٽم کان شروعات ڪندي، الڳ الڳ ايٽمن جي ترتيب کي ڏسڻ سان ايٽمي عدد موجب هڪ هڪ عنصر شامل ڪري دوراني جدول ٺاهي سگهجي ٿي. [[هائيڊروجن]] ۾ رڳو هڪ اليڪٽران آهي، جيڪو سڀ کان گهٽ توانائيءَ واري 1s مدار ۾ وڃي ٿو. هن اليڪٽرانڪ ترتيب کي 1s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکيو وڃي ٿو، جتي مٿانهون عدد ذيلي مدار ۾ اليڪٽرانن جو انگ ڏيکاري ٿو. [[هيليم]] ۾ ٻيو اليڪٽران شامل ٿئي ٿو، جيڪو پڻ 1s ۾ وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح پهريون خول مڪمل ڀرجي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;&gt;{{cite book |last1=Feynman |first1=Richard |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |date=1964 |title=The Feynman Lectures on Physics |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |publisher=Addison–Wesley |volume=3 |chapter=19. The Hydrogen Atom and The Periodic Table |isbn=0-201-02115-3 |access-date=15 August 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202245/https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_19.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jensenlaw&gt;{{cite web|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110113324/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/081.%20Periodic%20Table.pdf|archive-date=10 November 2020|last1=Jensen|first1=William B.|author-link=William B. Jensen|title=The Periodic Law and Table|date=2000|access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|حقيقت ۾، اليڪٽرانڪ ترتيبون پهرئين درجي جو لڳ ڀڳ اندازو آهن: ايٽم اصل ۾ ڪيترين ئي ترتيبن جي گڏيل سپرپوزيشن ۾ هوندو آهي، ۽ ايٽم جا اليڪٽران هڪ ٻئي کان الڳ سڃاڻپ نٿا رکن.&lt;ref name=Scerri2009/&gt; ڊي ۽ ايف بلاڪن جي عنصرن ۾ ڪيترين ترتيبن جي توانائيءَ جو فرق ٿورو هوندو آهي، ۽ ڪيميائي ماحول موجب ترتيب بدلجي سگهي ٿي.&lt;ref name=Jorgensen/&gt; اڃا دريافت نه ٿيل ڪجهه جي-بلاڪ عنصرن ۾ ترتيبن جو ميلاپ ايترو اهم ٿي سگهي ٿو جو نتيجي کي هڪڙي ترتيب سان صحيح نموني بيان ڪرڻ ممڪن نه رهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;}}

ٽئين عنصر، [[ليٿيم]]، کان پهريون خول مڪمل هوندو آهي؛ تنهنڪري ان جو ٽيون اليڪٽران 2s مدار ۾ وڃي ٿو ۽ ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ٺهي ٿي. 2s اليڪٽران ليٿيم جو اڪيلو ظرفيتي اليڪٽران آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ 1s ذيلي مدار هاڻي نيوڪليس سان ايترو مضبوط ٻڌل آهي جو ٻين ايٽمن سان ڪيميائي بند ٺاهڻ ۾ حصو نٿو وٺي سگهي. اهڙي خول کي ”بنيادي خول“ چيو وڃي ٿو. ليٿيم کان پوءِ سڀني عنصرن ۾ 1s ذيلي مدار بنيادي خول هوندو آهي. ايندڙ عنصر [[بيرليم]] 2s ذيلي مدار مڪمل ڪري ٿو (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). ان کان پوءِ ايندڙ عنصر 2p ذيلي مدار ڀرين ٿا. [[بورون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) پنهنجو نئون اليڪٽران 2p مدار ۾ وجهي ٿو؛ [[ڪاربان]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ٻيو 2p مدار ڀري ٿو؛ ۽ [[نائٽروجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) سان ٽيئي 2p مدار هڪ هڪ اليڪٽران سان ڀرجي وڃن ٿا. هي هُنڊ جي قاعدي سان ٺهڪي اچي ٿو، جنهن موجب ايٽم عام طور تي هڪ ئي قسم جي هر مدار ۾ پهرين هڪ هڪ اليڪٽران رکڻ پسند ڪن ٿا، پوءِ ٻيو اليڪٽران ڀرين ٿا. پوءِ [[آڪسيجن]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;)، [[فلورين]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) ۽ [[نيون]] (1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;)، اڳ ۾ هڪ هڪ اليڪٽران رکندڙ 2p مدارن کي مڪمل ڪن ٿا. آخري عنصر ٻيو خول مڪمل ڀري ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

يارھين عنصر، [[سوڊيم]]، کان ٻيو خول مڪمل آهي، تنهنڪري سوڊيم ۽ ان کان ڳرن سڀني عنصرن ۾ اهو بنيادي خول بڻجي وڃي ٿو. يارهون اليڪٽران ٽئين خول کي ڀرڻ شروع ڪري ٿو ۽ 3s مدار ۾ وڃي ٿو؛ سوڊيم جي ترتيب 1s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; بڻجي ٿي. هن ترتيب کي مختصر ڪري [Ne] 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; لکجي ٿو، جتي [Ne] نيون جي ترتيب ڏيکاري ٿو. [[ميگنيشيم]] ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) هن 3s مدار کي مڪمل ڪري ٿو، ۽ ان کان پوءِ ايندڙ ڇهه عنصر [[المونيم]]، [[سلڪان]]، [[فاسفورس]]، [[سلفر]]، [[ڪلورين]] ۽ [[آرگن]] ٽيئي 3p مدار ڀرين ٿا ([Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; کان [Ne] 3s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 3p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تائين).&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; اهڙيءَ طرح سوڊيم کان آرگن تائين ٻاهرين خول جون بناوتون، ليٿيم کان نيون تائين بناوتن جهڙيون ٿين ٿيون. دوراني جدول ۾ ڏيکاريل ڪيميائي خاصيتن جي دوريت جو بنياد به اهو ئي آهي:&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; ايٽمي عددن جي باقاعده، پر بدلجندڙ وٿيءَ تي، ڪيميائي عنصرن جون خاصيتون لڳ ڀڳ ورجائجن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri17&quot;&gt;Scerri, p. 17&lt;/ref&gt;

پهرين 18 عنصرن کي دوراني جدول جي شروعات طور ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هڪ ئي ڪالم ۾ موجود عنصرن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو ۽ ظرفيتي اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪ ٻئي جهڙيون هونديون آهن؛ انهن ڪالمن کي گروپ چيو وڃي ٿو. رڳو هيليم ان کان الڳ آهي: ان وٽ بيرليم ۽ ميگنيشيم وانگر ٻه ظرفيتي اليڪٽران آهن، پر ان جي ٻاهرين خول جي مڪمل هجڻ کي نمايان ڪرڻ لاءِ عام طور ان کي نيون ۽ آرگن واري ڪالم ۾ رکيو ويندو آهي. (ڪجهه جديد ليکڪ هن اڪيلي استثنا تي به سوال اٿارين ٿا، ۽ ظرفيتي ترتيبن جي اصول تي لڳاتار عمل ڪندي هيليم کي بيرليم جي مٿان رکڻ کي ترجيح ڏين ٿا.) دوراني جدول جي هن ٽڪري ۾ اٺ ڪالم آهن، جيڪي ٻاهرين خول جي وڌ ۾ وڌ اٺ اليڪٽرانن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot;&gt;{{cite book |last1=Gonick |first1=First |last2=Criddle |first2=Craig |date=2005 |title=The Cartoon Guide to Chemistry |url=https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich |publisher=Collins |pages=[https://archive.org/details/cartoonguidetoch00gonirich/page/17 17]–65 |isbn=0-06-093677-0}}&lt;/ref&gt; نئون خول ڀرڻ شروع ٿئي ته نئون دور شروع ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt; آخر ۾، رنگ بلاڪن جي سڃاڻپ ڪرائين ٿا: ايس-بلاڪ جا عنصر (ڳاڙهي رنگ ۾) ايس مدارن کي ڀرين ٿا، جڏهن ته پي-بلاڪ جا عنصر (پيلي رنگ ۾) پي مدارن کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| {{nowrap|2×(1+3) {{=}} '''8''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|}

ايندڙ قطار ۾ [[پوٽاشيم]] ۽ [[ڪيلشيم]] لاءِ 4s ذيلي مدار سڀ کان گهٽ توانائيءَ وارو هوندو آهي، تنهنڪري اهي ان کي ڀرين ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; پوٽاشيم 4s خول ۾ هڪ اليڪٽران شامل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;)، ۽ ڪيلشيم ان کي مڪمل ڪري ٿو ([Ar] 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). پر [[اسڪينڊيم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) کان 3d ذيلي مدار توانائيءَ ۾ ايندڙ مٿانهون مدار بڻجي ٿو. 4s ۽ 3d ذيلي مدارن جي توانائي لڳ ڀڳ هڪجهڙي آهي، ۽ اهي اليڪٽرانن جي ڀرڻ لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪن ٿا؛ تنهنڪري 3d مدارن ۾ هڪ هڪ ڪري اليڪٽران ڀرجڻ جو سلسلو مڪمل طور هڪجهڙو نٿو رهي. 3d ۽ 4s جي صحيح توانائيءَ واري ترتيب قطار ۾ اڳتي وڌڻ سان، ۽ ايٽم مان ڪڍيل اليڪٽرانن جي انگ موجب پڻ بدلجي ٿي. مثال طور، 3d ۽ 4s اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب [[ڪروميم]] ۾ 4s توانائيءَ جي سطح 3d کان ٿوري مٿي ٿي وڃي ٿي. تنهنڪري ڪروميم ايٽم لاءِ [Ar] 3d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب، [Ar] 3d&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; کان وڌيڪ فائديمند آهي. [[ڪاپر]] ۾ به اهڙي ئي بيقاعدگي آهي: ان جي ايٽم ۾ متوقع [Ar] 3d&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; بدران [Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترتيب آهي.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; اهي مديلونگ جي قاعدي کان انحراف آهن. تنهن هوندي به، انهن بيقاعدگين جي ڪيميائي اهميت ناهي:&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; گهڻو ڪري ڪيميا الڳ ٿيل گئسي ايٽمن بابت نه هوندي آهي،&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 27&lt;/ref&gt; ۽ مختلف ترتيبن جي توانائيءَ ۾ فرق ايترو گهٽ هوندو آهي&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot;&gt;Petrucci et al., p. 328&lt;/ref&gt; جو ويجهو موجود ايٽم توازن بدلائي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt; تنهنڪري دوراني جدول انهن کي نظرانداز ڪري رڳو مثالي ترتيبن کي نظر ۾ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2009&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=William B. Jensen |last1=Jensen |first1=William B. |date=2009 |title=Misapplying the Periodic Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2009-10_86_10/page/n83 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |page=1186 |doi=10.1021/ed086p1186 |bibcode=2009JChEd..86.1186J |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[زنڪ]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) تي 3d مدارن ۾ ڪل ڏهه اليڪٽران مڪمل ڀرجي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot;/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ 4p مدار اچن ٿا، جيڪي قطار کي مڪمل ڪن ٿا. اهي [[گيليم]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) کان [[ڪرپٽون]] ([Ar] 3d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 4s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 4p&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) تائين، اڳين پي-بلاڪ عنصرن وانگر، آهستي آهستي ڀرجن ٿا.&lt;ref name=&quot;FIII19&quot; /&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; گيليم کان پوءِ 3d مدار اليڪٽرانڪ بنيادي خول جو حصو بڻجي وڃن ٿا ۽ ڪيميا ۾ وڌيڪ حصو نٿا وٺن.&lt;ref name=KW/&gt; ايس ۽ پي-بلاڪ جا عنصر، جيڪي پنهنجا ٻاهريان خول ڀرين ٿا، مکيه گروپ جا عنصر سڏجن ٿا؛ ڊي-بلاڪ جا عنصر (هيٺ نيري رنگ ۾)، جيڪي اندريون خول ڀرين ٿا، انتقالي عنصر يا انتقالي ڌاتون سڏجن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سڀ ڌاتون آهن.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot;&gt;Petrucci et al., pp. 326–7&lt;/ref&gt;

ايندڙ 18 عنصر پهرين 5s مدار ڀرين ٿا ([[روبڊيم]] ۽ [[اسٽرونشيم]])، پوءِ 4d مدار ([[اٽريم]] کان [[ڪيڊميم]] تائين، وچ ۾ ڪجهه بيقاعدگين سان)، ۽ پوءِ 5p مدار ([[انڊيم]] کان [[زينون]] تائين).&lt;ref name=Petrucci331/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt; انڊيم کان پوءِ 4d مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Farberovich |first1=O. V. |last2=Kurganskii |first2=S. I. |last3=Domashevskaya |first3=E. P. |date=1980 |title=Problems of the OPW Method. II. Calculation of the Band Structure of ZnS and CdS |url= |journal=Physica Status Solidi B |volume=97 |issue=2 |pages=631–640 |doi=10.1002/pssb.2220970230 |bibcode=1980PSSBR..97..631F }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري پنجين قطار جي بناوت چوٿين قطار جهڙي آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[هائيڊروجن|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 2&lt;br /&gt;[[هيليم|He]]
| 2×1 = '''2''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[ليٿيم|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[بيرليم|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[بورون|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[ڪاربان|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[نائٽروجن|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[آڪسيجن|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[فلورين|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[نيون|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[سوڊيم|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[ميگنيشيم|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[المونيم|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[سلڪان|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[فاسفورس|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[سلفر|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[ڪلورين|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[آرگن|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[پوٽاشيم|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[ڪيلشيم|Ca]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[اسڪينڊيم|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[ٽائٽينيم|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[وينڊيم|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[ڪروميم|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[مينگنيز|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[لوهه|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[ڪوبالٽ|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[نڪل|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[ڪاپر|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[زنڪ|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[گيليم|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[جرمينيم|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[آرسينڪ|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[سيلينيم|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[برومين|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[ڪرپٽون|Kr]]
| {{nowrap|2×(1+3+5) {{=}} '''18''' عنصر}}&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[روبڊيم|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[اسٽرونشيم|Sr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[اٽريم|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[زرڪونيم|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[نيوبيم|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[موليبيڊينم|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[روٿينيم|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[روڊيم|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[پيليڊيم|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[چاندي|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[ڪيڊميم|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[انڊيم|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[ٽين|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[اينٽيموني|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[ٽيليوريم|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[آيوڊين|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[زينون|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' عنصر&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|}


جدول جي ڇهين قطار به ساڳيءَ طرح ٻن ايس-بلاڪ عنصرن سان شروع ٿئي ٿي: [[سيزيم]] ۽ [[بيريم]].&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ان کان پوءِ پهريان ايف-بلاڪ عنصر (هيٺ سائي رنگ ۾) ظاهر ٿين ٿا، جن جي شروعات [[لينٿينم]] سان ٿئي ٿي. انهن کي ڪڏهن ڪڏهن اندريان انتقالي عنصر به چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Petrucci326&quot; /&gt; هاڻي 4f سان گڏ 5d ۽ 6s ذيلي مدارن جون توانائيون به هڪ ٻئي جي ويجهو آهن، تنهنڪري ڪيترين بيقاعده ترتيبن سان مقابلو ٻيهر پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Petrucci328&quot; /&gt; ان ڪري ايف-بلاڪ جي صحيح شروعات بابت ڪجهه اختلاف ٿيو آهي، پر موضوع جو مطالعو ڪندڙ گهڻا ماڻهو آفباو جي اصول موجب ان جي شروعات لينٿينم کان مڃين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; لينٿينم جي اڪيلَي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب 4f ذيلي مدار پاڻ مڪمل نٿو ڀري،&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jørgensen |first1=Christian |date=1973 |title=The Loose Connection between Electron Configuration and the Chemical Behavior of the Heavy Elements (Transuranics) |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=12 |issue=1 |pages=12–19 |doi=10.1002/anie.197300121}}&lt;/ref&gt; پر ان جا 4f مدار ايتري گهٽ توانائيءَ وارا آهن جو ڪيميا ۾ حصو وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hamilton |first1=David C. |date=1965 |title=Position of Lanthanum in the Periodic Table |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1965-08_33_8/page/637 |journal=American Journal of Physics |volume=33 |issue=8 |pages=637–640 |doi=10.1119/1.1972042|bibcode=1965AmJPh..33..637H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=elyashevich&gt;{{cite book |last=El'yashevich |first=M. A. |author-link= |date=1953 |title=Spectra of the Rare Earths |url= |location=Moscow |publisher=State Publishing House of Technical-Theoretical Literature |pages=382, 397 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cp3Ln&gt;{{cite journal | last1=Krinsky | first1=Jamin L. | last2=Minasian | first2=Stefan G. | last3=Arnold | first3=John | title=Covalent Lanthanide Chemistry Near the Limit of Weak Bonding: Observation of (CpSiMe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ce−ECp* and a Comprehensive Density Functional Theory Analysis of Cp&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ln−ECp (E = Al, Ga) | journal=Inorganic Chemistry | publisher=American Chemical Society (ACS) | volume=50 | issue=1 | date=8 December 2010 | issn=0020-1669 | doi=10.1021/ic102028d | pages=345–357| pmid=21141834 }}&lt;/ref&gt; [[اٽربيئم]] تي ستئي 4f مدار چوڏهن اليڪٽرانن سان مڪمل ڀرجي وڃن ٿا. ان کان پوءِ ڏهن انتقالي عنصرن جو سلسلو اچي ٿو ([[لُوٽيشيئم]] کان [[پارو (عنصر)|پاري]] تائين)،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;JensenLr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |title=Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table |last1=Jensen |first1=W. B. |date=2015 |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223091325/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/251.%20Lawrencium.pdf |archive-date=23 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wang |first1=Fan |last2=Le-Min |first2=Li |date=2002 |title=镧系元素 4f 轨道在成键中的作用的理论研究 |trans-title=Theoretical Study on the Role of Lanthanide 4f Orbitals in Bonding |language=zh |journal=Acta Chimica Sinica |volume=62 |issue=8 |pages=1379–84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaF3&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Wei |last2=Ji |first2=Wen-Xin |first3=Yi-Xiang |last3=Qiu |first4=W. H. Eugen |last4=Schwarz |first5=Shu-Guang |last5=Wang |date=2013 |title=On structure and bonding of lanthanoid trifluorides LnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (Ln = La to Lu) |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2013 |issue=15 |pages=7839–47 |doi=10.1039/C3CP50717C|pmid=23598823 |bibcode=2013PCCP...15.7839X }}&lt;/ref&gt; ۽ آخر ۾ ڇهه مکيه گروپ جا عنصر ([[ٿاليم]] کان [[ريڊون]] تائين) دور مڪمل ڪن ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Pyykko&quot;&gt;{{cite journal
| title = Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)8]+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding
| first1= Chaoxian |last1=Chi |first2=Sudip |last2=Pan | first3= Jiaye |last3=Jin |first4=Luyan |last4=Meng | first5= Mingbiao |last5=Luo |first6=Lili |last6=Zhao |first7=Mingfei |last7=Zhou |first8=Gernot |last8=Frenking
| journal = Chemistry: A European Journal
| year = 2019
| volume = 25
| issue = 50
| pages = 11772–11784
| doi = 10.1002/chem.201902625
| pmid= 31276242 | pmc= 6772027 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; لُوٽيشيئم کان پوءِ 4f مدار بنيادي خول ۾ هوندا آهن،&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=Cp3Ln/&gt; ۽ ٿاليم کان پوءِ 5d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Prabhakar P. |date=1994 |title=Relativistic effects in mercury: Atom, clusters, and bulk |url= |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=4954–4958 |doi=10.1103/PhysRevB.49.4954 |pmid=10011429 |bibcode=1994PhRvB..49.4954S }}&lt;/ref&gt;

ستين قطار ڇهين قطار جهڙي آهي: پهرين 7s مدار ڀرجن ٿا ([[فرانسيئم]] ۽ [[ريڊيم]])، پوءِ 5f مدار ([[ايڪٽينيئم]] کان [[نوبليم]] تائين)، پوءِ 6d مدار ([[لارينسيم]] کان [[ڪوپرنيسيئم]] تائين)، ۽ آخر ۾ 7p مدار ([[نيهونيئم]] کان [[اوگنيسن]] تائين).&lt;ref name=jensenlaw/&gt; لارينسيم کان 5f مدار بنيادي خول ۾ اچي وڃن ٿا،&lt;ref name=jensenlaw/&gt; ۽ امڪان آهي ته نيهونيئم کان 6d مدار به بنيادي خول ۾ شامل ٿين.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=VI&gt;{{cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first1=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 |bibcode=2021PCCP...24..321H }}&lt;/ref&gt;{{efn|اهڙا مرڪب، جن ۾ نيهونيئم جا 6d مدار ظرفيتي مدار طور ڪم ڪن، نظرياتي طور جاچيا ويا آهن؛ پر امڪان آهي ته اهي سڀ ڏسڻ لاءِ تمام گهڻا غير مستحڪم هجن.&lt;ref name=&quot;Seth&quot;&gt;{{cite journal |last1=Seth |first1=Michael |last2=Schwerdtfeger |first2=Peter |first3=Knut |last3=Fægri |date=1999 |title=The chemistry of superheavy elements. III. Theoretical studies on element 113 compounds |journal=Journal of Chemical Physics |volume=111 |issue=14 |pages=6422–6433 |doi=10.1063/1.480168 |bibcode=1999JChPh.111.6422S|s2cid=41854842 |doi-access=free |hdl=2292/5178 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;}} هن قطار ۾ به ڪجهه بيقاعدگيون آهن:&lt;ref name=&quot;Petrucci331&quot;&gt;Petrucci et al., p. 331&lt;/ref&gt; مثال طور، اڪيلن ايٽمن جي حيثيت ۾ نه ايڪٽينيئم ۽ نه ئي [[ٿوريم]] 5f ذيلي مدار کي واقعي ڀرين ٿا، ۽ لارينسيم 6d خول نٿو ڀري؛ پر ڪيميائي ماحول ۾ اهي سڀ ذيلي مدار پوءِ به ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kelley |first1=Morgan P. |last2=Deblonde |first2=Gauthier J.-P. |first3=Jing |last3=Su |first4=Corwin H. |last4=Booth |first5=Rebecca J. |last5=Abergel |first6=Enrique R. |last6=Batista |first7=Ping |last7=Yang |date=2018 |title=Bond Covalency and Oxidation State of Actinide Ions Complexed with Therapeutic Chelating Agent 3,4,3-LI(1,2-HOPO) |url= https://escholarship.org/uc/item/4tc1b0xz|journal=Inorganic Chemistry |volume=57 |issue=9 |pages=5352–5363 |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b00345 |pmid=29624372 |osti=1458511 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johansson&quot;&gt;{{cite journal|last1=Johansson |first1=B. |last2=Abuja |first2=R. |last3=Eriksson |first3=O. |last4=Wills |first4=J. M. |display-authors=3 |year=1995 |title=Anomalous fcc crystal structure of thorium metal. |journal=Physical Review Letters |volume=75 |issue=2 |pages=280–283 |doi=10.1103/PhysRevLett.75.280|pmid=10059654 |bibcode=1995PhRvL..75..280J|url=https://zenodo.org/record/1233903 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko&gt;
{{cite journal |last1=Xu |first1=Wen-Hua |last2=Pyykkö |first2=Pekka |date=8 June 2016 |url=http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2016/cp/c6cp02706g |title=Is the chemistry of lawrencium peculiar |journal=Phys. Chem. Chem. Phys. |volume=2016 |issue=18 |pages=17351–5 |doi=10.1039/c6cp02706g |pmid=27314425 |access-date=24 April 2017|bibcode=2016PCCP...1817351X |hdl=10138/224395 |s2cid=31224634 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; گهڻي عرصي تائين ستين قطار اڻپوري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا گهڻا عنصر فطرت ۾ نٿا ملن. يورينيم کان اڳتي گم ٿيل عناصر کي 1940ع کان ليبارٽريءَ ۾ ٺاهڻ شروع ڪيو ويو، جڏهن نيپچونيم تيار ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot; /&gt; (پر فطرت ۾ ملڻ بدران ترڪيب سان دريافت ٿيل پهريون عنصر 1937ع ۾ ٽيڪنيٽيم هو.) 2010ع ۾ ٽينيسين جي ترڪيب سان اها قطار مڪمل ٿي.&lt;ref name=&quot;117s&quot;&gt;{{cite journal |last1=Oganessian |first1=Yu.Ts. |author-link1=Yuri Oganessian |last2=Abdullin |first2=F.Sh. |last3=Bailey |first3=P.D. |last4=Benker |first4=D.E. |last5=Bennett |first5=M.E. |last6=Dmitriev |first6=S.N. |last7=Ezold |first7=J.G. |last8=Hamilton |first8=J.H. |last9=Henderson |first9=R.A. |first10=M.G. |last10=Itkis |first11=Yuri V. |last11=Lobanov |first12=A.N. |last12=Mezentsev |first13=K. J. |last13=Moody |first14=S.L. |last14=Nelson |first15=A.N. |last15=Polyakov |first16=C.E. |last16=Porter |first17=A.V. |last17=Ramayya |first18=F.D. |last18=Riley |first19=J.B. |last19=Roberto |first20=M. A. |last20=Ryabinin |first21=K.P. |last21=Rykaczewski |first22=R.N. |last22=Sagaidak |first23=D.A. |last23=Shaughnessy |first24=I.V. |last24=Shirokovsky |first25=M.A. |last25=Stoyer |first26=V.G. |last26=Subbotin |first27=R. |last27=Sudowe |first28=A.M. |last28=Sukhov |first29=Yu.S. |last29=Tsyganov |first30=Vladimir K. |last30=Utyonkov |first31=A.A. |last31=Voinov |first32=G.K. |last32=Vostokin |first33=P.A. |last33=Wilk |display-authors=6 |title=Synthesis of a new element with atomic number {{nowrap|''Z'' {{=}} 117}} |year=2010 |journal=Physical Review Letters |volume=104 |issue=14 |page=142502 |doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |pmid=20481935 |bibcode=2010PhRvL.104n2502O |s2cid=3263480 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; (آخري عنصر [[اوگنيسن]] ان کان اڳ، 2002ع ۾ تيار ڪيو ويو هو.)&lt;ref name=&quot;pp2002&quot;&gt;{{cite journal|author=Oganessian, Yu. T.|display-authors=etal|title=Results from the first &lt;sup&gt;249&lt;/sup&gt;Cf+&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca experiment|url=https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf|journal=JINR Communication|date=2002|access-date=13 June 2009|archive-date=13 December 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041213100709/https://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287%28D7-2002-287%29e.pdf |date=13 December 2004 }}&lt;/ref&gt; ستين قطار جي آخري عنصرن جا نالا 2016ع ۾ رکيا ويا.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Not stated--&gt; |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=30 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130111959/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto&quot;&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 1&lt;br /&gt;[[hydrogen|H]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}} | 2&lt;br /&gt;[[helium|He]]
| 2×1 = '''2''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|1s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|{{0|0p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 3&lt;br /&gt;[[lithium|Li]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 4&lt;br /&gt;[[beryllium|Be]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 5&lt;br /&gt;[[boron|B]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 6&lt;br /&gt;[[carbon|C]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 7&lt;br /&gt;[[nitrogen|N]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 8&lt;br /&gt;[[oxygen|O]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 9&lt;br /&gt;[[fluorine|F]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 10&lt;br /&gt;[[neon|Ne]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|2s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|2p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 11&lt;br /&gt;[[sodium|Na]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 12&lt;br /&gt;[[magnesium|Mg]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 13&lt;br /&gt;[[aluminium|Al]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 14&lt;br /&gt;[[silicon|Si]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 15&lt;br /&gt;[[phosphorus|P]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 16&lt;br /&gt;[[sulfur|S]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 17&lt;br /&gt;[[chlorine|Cl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 18&lt;br /&gt;[[argon|Ar]]
| 2×(1+3) = '''8''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|3s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|{{0|0d}}}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|3p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 19&lt;br /&gt;[[potassium|K]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 20&lt;br /&gt;[[calcium|Ca]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 21&lt;br /&gt;[[scandium|Sc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 22&lt;br /&gt;[[titanium|Ti]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 23&lt;br /&gt;[[vanadium|V]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 24&lt;br /&gt;[[chromium|Cr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 25&lt;br /&gt;[[manganese|Mn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 26&lt;br /&gt;[[iron|Fe]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 27&lt;br /&gt;[[cobalt|Co]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 28&lt;br /&gt;[[nickel|Ni]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 29&lt;br /&gt;[[copper|Cu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 30&lt;br /&gt;[[zinc|Zn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 31&lt;br /&gt;[[gallium|Ga]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 32&lt;br /&gt;[[germanium|Ge]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 33&lt;br /&gt;[[arsenic|As]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 34&lt;br /&gt;[[selenium|Se]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 35&lt;br /&gt;[[bromine|Br]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 36&lt;br /&gt;[[krypton|Kr]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|4s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|3d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|4p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 37&lt;br /&gt;[[rubidium|Rb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 38&lt;br /&gt;[[strontium|Sr]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 39&lt;br /&gt;[[yttrium|Y]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 40&lt;br /&gt;[[zirconium|Zr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 41&lt;br /&gt;[[niobium|Nb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 42&lt;br /&gt;[[molybdenum|Mo]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 43&lt;br /&gt;[[technetium|Tc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 44&lt;br /&gt;[[ruthenium|Ru]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 45&lt;br /&gt;[[rhodium|Rh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 46&lt;br /&gt;[[palladium|Pd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 47&lt;br /&gt;[[silver|Ag]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 48&lt;br /&gt;[[cadmium|Cd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 49&lt;br /&gt;[[indium|In]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 50&lt;br /&gt;[[tin|Sn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 51&lt;br /&gt;[[antimony|Sb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 52&lt;br /&gt;[[tellurium|Te]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 53&lt;br /&gt;[[iodine|I]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 54&lt;br /&gt;[[xenon|Xe]]
| 2×(1+3+5) = '''18''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|5s}} {{inline block|{{0|0f}}}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|4d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|5p}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 55&lt;br /&gt;[[caesium|Cs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 56&lt;br /&gt;[[barium|Ba]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 57&lt;br /&gt;[[lanthanum|La]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 58&lt;br /&gt;[[cerium|Ce]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 59&lt;br /&gt;[[praseodymium|Pr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 60&lt;br /&gt;[[neodymium|Nd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 61&lt;br /&gt;[[promethium|Pm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 62&lt;br /&gt;[[samarium|Sm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 63&lt;br /&gt;[[europium|Eu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 64&lt;br /&gt;[[gadolinium|Gd]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 65&lt;br /&gt;[[terbium|Tb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 66&lt;br /&gt;[[dysprosium|Dy]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 67&lt;br /&gt;[[holmium|Ho]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 68&lt;br /&gt;[[erbium|Er]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 69&lt;br /&gt;[[thulium|Tm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 70&lt;br /&gt;[[ytterbium|Yb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 71&lt;br /&gt;[[lutetium|Lu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 72&lt;br /&gt;[[hafnium|Hf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 73&lt;br /&gt;[[tantalum|Ta]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 74&lt;br /&gt;[[tungsten|W]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 75&lt;br /&gt;[[rhenium|Re]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 76&lt;br /&gt;[[osmium|Os]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 77&lt;br /&gt;[[iridium|Ir]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 78&lt;br /&gt;[[platinum|Pt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 79&lt;br /&gt;[[gold|Au]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 80&lt;br /&gt;[[mercury (element)|Hg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 81&lt;br /&gt;[[thallium|Tl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 82&lt;br /&gt;[[lead|Pb]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 83&lt;br /&gt;[[bismuth|Bi]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 84&lt;br /&gt;[[polonium|Po]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 85&lt;br /&gt;[[astatine|At]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 86&lt;br /&gt;[[radon|Rn]]
| {{nowrap|2×(1+3+5+7) {{=}} '''32''' elements}}&lt;br /&gt;{{nowrap|{{inline block|bg={{element color|s-block}}|6s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|4f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|5d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|6p}}}}
|-
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 87&lt;br /&gt;[[francium|Fr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | 88&lt;br /&gt;[[radium|Ra]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 89&lt;br /&gt;[[actinium|Ac]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 90&lt;br /&gt;[[thorium|Th]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 91&lt;br /&gt;[[protactinium|Pa]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 92&lt;br /&gt;[[uranium|U]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 93&lt;br /&gt;[[neptunium|Np]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 94&lt;br /&gt;[[plutonium|Pu]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 95&lt;br /&gt;[[americium|Am]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 96&lt;br /&gt;[[curium|Cm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 97&lt;br /&gt;[[berkelium|Bk]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 98&lt;br /&gt;[[californium|Cf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 99&lt;br /&gt;[[einsteinium|Es]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 100&lt;br /&gt;[[fermium|Fm]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 101&lt;br /&gt;[[mendelevium|Md]]
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | 102&lt;br /&gt;[[nobelium|No]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 103&lt;br /&gt;[[lawrencium|Lr]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 104&lt;br /&gt;[[rutherfordium|Rf]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 105&lt;br /&gt;[[dubnium|Db]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 106&lt;br /&gt;[[seaborgium|Sg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 107&lt;br /&gt;[[bohrium|Bh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 108&lt;br /&gt;[[hassium|Hs]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 109&lt;br /&gt;[[meitnerium|Mt]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 110&lt;br /&gt;[[darmstadtium|Ds]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 111&lt;br /&gt;[[roentgenium|Rg]]
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | 112&lt;br /&gt;[[copernicium|Cn]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 113&lt;br /&gt;[[nihonium|Nh]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 114&lt;br /&gt;[[flerovium|Fl]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 115&lt;br /&gt;[[moscovium|Mc]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 116&lt;br /&gt;[[livermorium|Lv]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 117&lt;br /&gt;[[tennessine|Ts]]
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | 118&lt;br /&gt;[[oganesson|Og]]
| 2×(1+3+5+7) = '''32''' elements&lt;br /&gt;{{inline block|bg={{element color|s-block}}|7s}} {{inline block|bg={{element color|f-block}}|5f}} {{inline block|bg={{element color|d-block}}|6d}} {{inline block|bg={{element color|p-block}}|7p}}
|}
&lt;/div&gt;
هيءَ جديد دوراني جدول مڪمل ڪري ٿو، جنهن جون ست ئي قطارون پنهنجي گنجائش موجب مڪمل ڀرجي چڪيون آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot; /&gt;&lt;!-- جڏهن اٺين قطار جا عنصر دريافت ٿين، تڏهن هتي انهن کي شامل ڪري هيءَ عبارت لکو: ”اٺين قطار دريافت ٿيل عنصرن جي کوٽ سبب اڌوري رهجي وڃي ٿي.“ --&gt;

===اليڪٽرانڪ ترتيبن جو جدول===
هيٺين جدول ۾ هر عنصر جي غيرچارج، گئسي مرحلي واري ايٽم جي اليڪٽرانڪ ترتيب ڏيکاريل آهي. مختلف ڪيميائي ماحولن ۾ مختلف ترتيبون وڌيڪ موافق ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون مڪمل طور باقاعده آهن؛ جڏهن ته انتقالي ۽ اندرين انتقالي عنصرن ۾ توانائيءَ جي سطح جي لحاظ کان ويجهن ذيلي مدارن جي مٿي بيان ڪيل مقابلي سبب ويهه بيقاعدگيون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. آخري ڏهن عنصرن (109–118) لاءِ تجرباتي انگ اکر موجود ناهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |title=Periodic Table of the Elements |author=[[قومي ادارو براءِ معيار ۽ ٽيڪنالاجي]] (NIST) |date=August 2019 |journal=NIST |access-date=7 February 2021 |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208182536/https://www.nist.gov/pml/periodic-table-elements |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري انهن جي بدران حساب ڪيل ترتيبون ڏيکاريون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |editor-last=Dunitz |editor-first=J. D. |year=1975 |journal=Structure and Bonding |volume=21 |pages=89–144 |title=Superheavy elements a prediction of their chemical and physical properties|publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |doi=10.1007/BFb0116496|isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt; مڪمل ڀريل ذيلي مدارن کي ڀورو رنگ ڏنو ويو آهي.

{{Periodic table (electron configuration)}}

==ڦير گھير==
===دور 1===
{{Main|دور 1 جا عنصر}}

جيتوڻيڪ اڄ جديد دوراني جدول معياري حيثيت رکي ٿو، پر دور 1 جي عنصرن هائيڊروجن ۽ هيليم جي جاءِ اڃا به بحث هيٺ آهي، ۽ انهن جي ترتيب ۾ مختلف صورتون ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot;&gt;{{cite web |url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |title=The periodic table is an icon. But chemists still can't agree on how to arrange it |last=Lemonick |first=Sam |date=2019 |website=C&amp;EN News |access-date=16 December 2020 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128031450/https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/periodic-table-icon-chemists-still/97/i1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن جي ترتيبوار s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ۽ s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبن موجب، هائيڊروجن کي گروپ 1 ۽ هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; هائيڊروجن کي گروپ 1 ۾ رکڻ عام ڳالهه آهي، پر هيليم کي لڳ ڀڳ هميشه ٻين نوبل گيسن سان گڏ گروپ 18 ۾ رکيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; هن بحث جو تعلق ان ڳالهه بابت مختلف سوچن سان آهي ته دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ وقت ڪيميائي يا اليڪٽرانڪ خاصيتن کي ڪيتري اهميت ڏيڻ گهرجي.&lt;ref name=Lemonick/&gt;

گروپ 1 جي ڌاتن وانگر، هائيڊروجن جي ٻاهرين خول ۾ هڪ اليڪٽران هوندو آهي،&lt;ref name=&quot;Gray12&quot;&gt;Gray, p. 12&lt;/ref&gt; ۽ ڪيميائي عملن ۾ اهو عام طور پنهنجو اڪيلو اليڪٽران وڃائي ويهندو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪي ڪيميائي خاصيتون ڌاتوئن جهڙيون آهن: اهو ڪجهه ڌاتوئن کي انهن جي [[لوڻ (ڪيميا)|لوڻن]] مان خارج ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot;&gt;{{cite book |last1=Vlasov |first1=L. |last2=Trifonov |first2=D. |translator-last1=Sobolev |translator-first1=D. |date=1970 |title=107 Stories About Chemistry |publisher=Mir Publishers |pages=23–27 |isbn=978-0-8285-5067-3}}&lt;/ref&gt; پر معياري حالتن ۾ اهو ٻن ايٽمن واري غيرڌاتي گئس بڻجي ٿو؛ جڏهن ته الڪلي ڌاتون سرگرم، ٺوس ڌاتون هونديون آهن. اها ڳالهه ۽ هائيڊروجن جا [[هائيڊرائيڊ|هائيڊرائيڊ]] ٺاهڻ، جن ۾ اهو اليڪٽران حاصل ڪري ٿو، ان کي [[هلوجن|هلوجنن]] جي خاصيتن جي ويجهو آڻين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ هلوجن به اهڙيءَ طرح اليڪٽران حاصل ڪن ٿا.&lt;ref name=Vlasov/&gt; (تنهن هوندي به، هائيڊروجن لاءِ H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ٺاهڻ، H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ کان وڌيڪ ناياب آهي.)&lt;ref name=&quot;raynercanham&quot;&gt;{{cite book |last=Rayner-Canham |first=Geoffrey |date=2020 |title=The Periodic Table: Past, Present, Future |publisher=World Scientific |pages=53–70, 85–102 |isbn=978-981-12-1850-7}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ٻن هلوجنن مان هلڪو ترين عنصر، [[فلورين]] ۽ [[ڪلورين]]، معياري حالتن ۾ هائيڊروجن وانگر گئسون آهن.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون ٻنهي گروپن مان ڪنهن سان به ٺهڪي نٿيون اچن: هائيڊروجن نه ته گهڻو آڪسائيڊ ڪندڙ آهي، نه گهڻو گهٽائيندڙ، ۽ نه ئي پاڻيءَ سان سرگرم ردعمل ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=raynercanham/&gt; تنهنڪري هائيڊروجن جون ڪجهه خاصيتون الڪلي ڌاتن جهڙيون ۽ ڪجهه هلوجنن جهڙيون آهن، پر اهو مڪمل طور ڪنهن هڪ گروپ سان ٺهڪي نٿو اچي؛ ان ڪري ان جي ڪيميا جي بنياد تي ان جي جاءِ مقرر ڪرڻ ڏکيو آهي.&lt;ref name=&quot;Vlasov&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح، جيتوڻيڪ هائيڊروجن کي اليڪٽرانڪ ترتيب موجب گروپ 1 ۾ رکڻ واري صورت وڌيڪ رائج آهي، ڪجهه گهٽ رائج ترتيبن ۾ هائيڊروجن کي گروپ 17 ۾ رکيو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Clayden}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ۾ ان کي گروپ 1 ۽ 17 ٻنهي ۾ ڏيکاريو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Seaborg |first= G.|title=The chemical and radioactive properties of the heavy elements |journal= Chemical &amp; Engineering News|year=1945 |volume=23 |issue=23 |pages=2190–93|doi= 10.1021/cen-v023n023.p2190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot; /&gt; جڏهن ته ڪجهه جدولن ۾ ان کي سڀني گروپن کان الڳ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Kaesz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kaesz |first1=Herb |last2=Atkins |first2=Peter |date=2009 |title=A Central Position for Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=25 |issue=6 |page=14 |doi=10.1515/ci.2003.25.6.14 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;Greenwood &amp; Earnshaw, throughout the book&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; ڪيميا ۽ سائنس جي فلسفي جي ماهر [[ايريڪ اسڪيري]] هن آخري صورت تي تنقيد ڪئي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان مان ائين لڳي ٿو ڄڻ هائيڊروجن دوراني قانون کان ئي ٻاهر هجي، جڏهن ته ٻيو ڪو به عنصر ائين ناهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2004 |title=The Placement of Hydrogen in the Periodic Table |journal=Chemistry International |volume=26 |issue=3 |pages=21–22 |doi=10.1515/ci.2004.26.3.21 }}&lt;/ref&gt;

هيليم اڪيلو اهڙو عنصر آهي، جنهن کي دوراني جدول ۾ عام طور اهڙي جاءِ تي رکيو ويندو آهي، جيڪا ان جي اليڪٽرانڪ بناوت سان ٺهڪي نٿي اچي. ان جي ٻاهرين خول ۾ ٻه اليڪٽران آهن، جڏهن ته ٻين نوبل گيسن جي ٻاهرين خول ۾ اٺ اليڪٽران آهن؛ ۽ هيليم ايس-بلاڪ جو عنصر آهي، جڏهن ته ٻيون سڀ نوبل گيسون پي-بلاڪ جون آهن. تنهن هوندي به، هيليم معياري حالتن ۾ غيرسرگرم آهي ۽ ان جو ٻاهريون خول مڪمل آهي. اهي خاصيتون گروپ 18 جي نوبل گيسن جهڙيون آهن، پر گروپ 2 جي سرگرم الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن جهڙيون بلڪل ناهن. انهن سببن ڪري هيليم کي لڳ ڀڳ عالمي طور گروپ 18 ۾ رکيو وڃي ٿو،&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون خاصيتون انهيءَ گروپ سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;KW&quot; /&gt; انهن سببن جي بنياد تي هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي تجويز 1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي رد ڪئي هئي.&lt;ref name=Fluck/&gt; تنهن هوندي به، اڄ به ڪڏهن ڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکيو ويندو آهي،&lt;ref name=shattered&gt;{{cite book |last1=Thyssen |first1=Pieter |last2=Ceulemans |first2=Arnout |date=2017 |title=Shattered Symmetry: Group Theory from the Eightfold Way to the Periodic Table |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=336, 360–381 |isbn=978-0-19-061139-2}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جون ڪجهه طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتون گروپ 2 جي عنصرن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکن ٿيون، جنهن سان ان جي اليڪٽرانڪ ترتيب واري جاءِ کي به سهارو ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Gray12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KW&quot;&gt;{{cite book |last1=Keeler |first1=James |last2=Wothers |first2=Peter |date=2014 |title=Chemical Structure and Reactivity |url= |edition=2nd |location= |publisher=Oxford University Press |pages=257–260 |isbn=978-0-19-9604135}}&lt;/ref&gt; ٺوس هيليم هيڪساگونل قريب-بند ترتيب ۾ قلمونائي ٿو، جيڪا گروپ 2 جي بيرليم ۽ ميگنيشيم سان ٺهڪي اچي ٿي، پر گروپ 18 جي ٻين نوبل گيسن سان نه.&lt;ref name=Kurushkin&gt;{{cite journal |last1=Kurushkin |first1=Mikhail |date=2020 |title=Helium's placement in the Periodic Table from a crystal structure viewpoint |url=https://www.researchgate.net/publication/342152661 |journal=IUCrJ |volume=7 |issue=4 |pages=577–578 |doi=10.1107/S2052252520007769 |pmid=32695406 |pmc=7340260 |access-date=19 June 2020 |doi-access=free |bibcode=2020IUCrJ...7..577K |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202250/https://www.researchgate.net/publication/342152661_Helium%27s_placement_in_the_Periodic_Table_from_a_crystal_structure_viewpoint |url-status=live }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسن جي ڪيميا بابت تازين نظرياتي اڳڀراين موجب، هيليم نيون کان ٿورو گهٽ غيرسرگرم ٿي سگهي ٿو ۽ ساڳيءَ طرح جي بيرليم مرڪب جهڙي بناوت وارو (HeO)(LiF)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ٺاهي سگهي ٿو؛ پر نيون جو اهڙو ڪو مشابه مرڪب ٺهڻ جو امڪان ناهي. انهن اڳڀراين سبب وڌيڪ ڪيميا دان هيليم کي گروپ 2 ۾ رکڻ جي حمايت ڪن ٿا. اهو دليل اليڪٽرانڪ ترتيب سان به لاڳاپيل آهي: نيون جي وڌيڪ غيرسرگرميءَ جو سبب ان جو مڪمل ڀريل پي-خول آهي، جنهن مان پيدا ٿيندڙ ڌڪ هيليم ۾ موجود ناهي. تنهن هوندي به، انتهائي گهٽ گرمي پد (تقريباً 10&amp;nbsp;[[ڪيلون|ڪيلون]]) کان ٻاهر هيليم وارن ماليڪيولن جي مستحڪم رهڻ جو امڪان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt;&lt;ref name=grochala&gt;{{cite journal |last1=Grochala |first1=Wojciech |date=1 November 2017 |title=On the position of helium and neon in the Periodic Table of Elements |journal=Foundations of Chemistry |volume=20 |pages=191–207 |issue=2018 |doi=10.1007/s10698-017-9302-7 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bent Weberg |first1=Libby |date=18 January 2019 |title=&quot;The&quot; periodic table |url=https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |journal=Chemical &amp; Engineering News |volume=97 |issue=3 |access-date=27 March 2020 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201200009/https://cen.acs.org/articles/97/i3/Reactions.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grandinetti |first1=Felice |date=23 April 2013 |title=Neon behind the signs |journal=Nature Chemistry |volume=5 |issue=2013 |page=438 |doi=10.1038/nchem.1631 |pmid=23609097 |bibcode=2013NatCh...5..438G |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

دوراني جدول ۾ پهرين قطار جي بيقاعدگيءَ کي به هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ۾ دليل طور پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اها بيقاعدگي ان ڪري پيدا ٿئي ٿي جو هر قسم جو پهريون مدار غيرمعمولي طور ننڍو هوندو آهي؛ پنهنجي مٿين ساڳئي قسم جي مدارن جي ابتڙ، ان تي ساڳئي قسم جي ڪنهن ننڍي مدار کان اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي. ان ڪري هر بلاڪ ۾ عنصرن جي پهرين قطار جا ايٽم غيرمعمولي طور ننڍا هوندا آهن، ۽ اهڙا عنصر پنهنجي گروپ سان لاڳاپيل خاص قسم جون بيقاعدگيون ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿا. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڪجهه ڪيميا دانن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن هيليم کي گروپ 2 ۾ رکجي ته اهو ساڳيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو، پر گروپ 18 ۾ رکڻ سان ائين نٿو ٿئي. ٻئي پاسي، جيڪڏهن هيليم کي ان جاءِ تان هٽائجي ته نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ اهو به اهڙيون بيقاعدگيون ڏيکاري ٿو.&lt;ref name=&quot;PTSS&quot; /&gt; اهڙيءَ طرح هيليم ۽ بيرليم جو لاڳاپو، هائيڊروجن ۽ ليٿيم جي لاڳاپي جهڙو سمجهيو وڃي ٿو؛ هيءَ اهڙي ترتيب آهي، جيڪا گهڻو وڌيڪ قبول ٿيل آهي.&lt;ref name=grochala/&gt; مثال طور، مدارن جي ماپن ۾ هن لاڙي سبب، گروپ 1 ۽ 13–17 ۾ هر مکيه گروپ جي پهرئين ۽ ٻئي عنصر جي ايٽمي نيم قطرن ۾ وڏو فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اهو فرق نيون ۽ آرگن، ۽ هيليم ۽ بيرليم جي وچ ۾ موجود آهي، پر هيليم ۽ نيون جي وچ ۾ ناهي. اهو ئي لاڙو نوبل گيسن جي ٽهڪڻ جي گرمي ۽ پاڻيءَ ۾ حل پذيريءَ تي به اثرانداز ٿئي ٿو: هيليم جون اهي خاصيتون نيون جي تمام ويجهو آهن، جڏهن ته ڪنهن گروپ جي پهرين ٻن عنصرن ۾ عام وڏو فرق رڳو نيون ۽ آرگن جي وچ ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. هيليم کي گروپ 2 ۾ منتقل ڪرڻ سان گروپ 2 ۽ 18 ۾ به اهو لاڙو هڪجهڙو ٿي وڃي ٿو: هيليم گروپ 2 جو پهريون عنصر ۽ نيون گروپ 18 جو پهريون عنصر بڻجي ٿو، ۽ ٻئي پنهنجي گروپ جي پهرئين عنصر جون خاصيتون ڏيکارين ٿا، جن کي ڪينوسميٽرڪ خاصيتون چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=SB23/&gt;&lt;ref&gt;Siekierski and Burgess, p. 128&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، هيليم کي گروپ 18 ۾ رکڻ واري صورت ان جي انتهائي غيرسرگرميءَ سبب لڳ ڀڳ عالمي طور برقرار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules|url = https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|publisher = Springer Science &amp; Business Media|date = 5 December 2008|isbn = 978-1-4020-6973-4|first = Errol G.|last = Lewars|pages = 69–71|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160519021952/https://books.google.com/books?id=IoFzgBSSCwEC|archive-date = 19 May 2016}}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جدول به ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جن ۾ هائيڊروجن ۽ هيليم ٻنهي کي سڀني گروپن کان ٻاهر رکيو وڃي ٿو.&lt;ref name=GE/&gt;&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

===گروپ 3===
{{main|گروپ 3 جا عنصر#ترڪيب}}

{{Periodic table (micro)|mark=Sc,Y,Lu,Lr|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، Lu، Lr [[Image:Yes check.svg|15px|درست]]|caption=گروپ 3 جي درست ڏيک}}
{{Periodic table (micro)|form=Sc, Y, La, Ac|mark=Sc,Y,La,Ac|title=گروپ&amp;nbsp;3: Sc، Y، La، Ac [[Image:X mark.svg|15px|غلط]]|caption=گروپ 3 جي غلط ڏيک}}
ڪيترن دوراني جدولن ۾ ايف-بلاڪ کي هڪ عنصر ساڄي پاسي منتقل ڪري ڏيکاريو ويندو آهي، جنهن سان لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم گروپ 3 جا ڊي-بلاڪ عنصر بڻجي وڃن ٿا، ۽ Ce–Lu ۽ Th–Lr ايف-بلاڪ ٺاهين ٿا. اهڙيءَ طرح ڊي-بلاڪ جا ٻه حصا ٿين ٿا، جن جي ماپن ۾ وڏو فرق آهي. اها صورت اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي، غلط ماپن جو پراڻو اثر آهي؛ جديد ماپون انهيءَ صورت سان وڌيڪ ٺهڪن ٿيون، جنهن ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم گروپ 3 ۾، ۽ La–Yb ۽ Ac–No ايف-بلاڪ ۾ رکيل آهن.&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53/&gt;

اٽربيئم تي 4f خول مڪمل ڀرجي ٿو، ۽ انهيءَ سبب [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] 1948ع ۾ لُوٽيشيئم کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ غلط سمجهيو.&lt;ref name=Landau/&gt; تنهن هوندي به، انهن لينٿينم کي ڊي-بلاڪ مان ڪڍڻ جو قدم نه کنيو. 1963ع ۾ [[جون ڪونڊو]] محسوس ڪيو ته لينٿينم جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] ان جي 4f خول جي سرگرميءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.&lt;ref name=Kondo/&gt; 1965ع ۾ ڊيوڊ سي. هيملٽن هن مشاهدي کي دوراني جدول ۾ لينٿينم جي جاءِ سان ڳنڍيو، ۽ دليل ڏنو ته ايف-بلاڪ ۾ La–Yb ۽ Ac–No جا عنصر هجڻ گهرجن.&lt;ref name=Hamilton/&gt; ان کان پوءِ طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ شاهدي هن ترتيب جي حمايت ڪئي آهي.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=wulfsberg53&gt;Wulfsberg, p. 53: &quot;As pointed out by W. B. Jensen, the metallurgical resemblance [to yttrium] is much stronger for lutetium than for lanthanum, so we have adopted the metallurgist's convention of listing Lu (and by extension Lr) below Sc and Y. An important additional advantage of this is that the periodic table becomes more symmetrical, and it becomes easier to predict electron configurations. E. R. Scerri points out that recent determinations of the electron configurations of most of the ''f''-block elements now are more compatible with this placement of Lu and Lr.&quot;&lt;/ref&gt; 1982ع ۾ [[وليم بي. جينسن]] هن مسئلي کي وسيع ڌيان ڏياريو،&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ رکڻ واري نئين ترتيب جي حمايت 1988ع (جڏهن گروپ نمبر 1–18 جي سفارش ڪئي وئي)&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;/&gt; ۽ 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽن ۾ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; تنهن هوندي به، مختلف صورتون اڃا موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ درسي ڪتابن جا گهڻا ليکڪ هن مسئلي کان واقف ناهن.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;

ڪڏهن ڪڏهن ٽين صورت به ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جنهن ۾ گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺيان جايون خالي ڇڏيون وڃن ٿيون، جيئن آءِ يو پي اي سي جي ويب سائيٽ تي ڏيکاريل جدول ۾ آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; پر ان سان ڪوانٽم ميڪانيڪس جي ابتڙ صورتحال پيدا ٿئي ٿي: ايف-بلاڪ 15 عنصرن جي ويڪر وارو بڻجي وڃي ٿو (La–Lu ۽ Ac–Lr)، جڏهن ته ايف-ذيلي خول ۾ رڳو 14 اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; ادب ۾ ان ڳالهه بابت به ڪجهه مونجهارو آهي ته اهڙي صورت ۾ گروپ 3 ۾ ڪهڙا عنصر شامل ٿين ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal |author=Barber, Robert C. |author2=Karol, Paul J |author3=Nakahara, Hiromichi |author4=Vardaci, Emanuele |author5=Vogt, Erich W. |title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report) |doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01 |journal=Pure Appl. Chem. |date=2011 |volume=83 |issue=7 |page=1485|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karol&quot;&gt;{{cite journal |last1=Karol |first1=Paul J. |last2=Barber |first2=Robert C. |last3=Sherrill |first3=Bradley M. |last4=Vardaci |first4=Emanuele |last5=Yamazaki |first5=Toshimitsu |date=22 December 2015 |title=Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=88 |issue=1–2 |pages=139–153 |doi=10.1515/pac-2015-0502|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pyykkö |first1=Pekka |date=2019 |title=An essay on periodic tables |url=http://www.chem.helsinki.fi/~pyykko/pekka/No330b.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1959–1967 |doi=10.1515/pac-2019-0801 |s2cid=203944816 |access-date=27 November 2022}}&lt;/ref&gt; 2021ع جي آءِ يو پي اي سي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو ته 15 عنصرن جي ويڪر وارا ايف-بلاڪ، اضافيت جي خاص شاخ سان لاڳاپيل ڪجهه ماهرن جي حمايت رکن ٿا، جيڪي [[اضافيت واري ڪوانٽم ميڪانيڪس]] ۾ فوق ڳرن عنصرن جي خاصيتن جو مطالعو ڪن ٿا. پر منصوبي جي راءِ هئي ته اهڙن مخصوص دلچسپين جو دوراني جدول کي ”عام ڪيميائي ۽ سائنسي برادريءَ“ آڏو پيش ڪرڻ جي طريقي تي اثر نه پوڻ گهرجي.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پوءِ فوق ڳرن عنصرن تي ڪم ڪندڙ ٻين محققن وضاحت ڪئي ته ”ايف-بلاڪ جي پندرهين جاءِ ڊي-بلاڪ جي پهرين جاءِ آهي، جيڪا ايف-بلاڪ جي داخل ٿيڻ واري هنڌ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ خالي ڇڏي وڃي ٿي.“ ان جو مطلب اهو ٿيندو ته هن صورت ۾ به لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم (سوال هيٺ آيل پندرهين جايون) گروپ 3 ۾ ڊي-بلاڪ جا عنصر ئي آهن.&lt;ref name=smits/&gt; حقيقت ۾، جڏهن آءِ يو پي اي سي جون اشاعتون جدول کي 32 ڪالمن تائين وڌائين ٿيون، ته اهي ڳالهه واضح ڪن ٿيون ۽ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي گروپ 3 ۾ اٽريم جي هيٺان رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Leigh |first1=G. Jeffrey |date=2009 |title=Periodic Tables and IUPAC |url=https://publications.iupac.org/ci/2009/3101/1_leigh.html |journal=Chemistry International |volume=31 |issue=1 |pages=4–6 |doi=10.1515/ci.2009.31.1.4 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. Jeffrey |date=1990 |title=Nomenclature of inorganic chemistry: recommendations 1990 |url=https://archive.org/details/nomenclatureofin0000unse/page/282/mode/2up |location= |publisher=Blackwell Scientific Publications |page=283 |isbn=0-632-02319-8}}&lt;/ref&gt;

ادب ۾ اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت جي حق ۾ ڪيترائي دليل ڏنا ويا آهن،&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Vernon|first1= R|date= 2021|title=The location and composition of Group 3 of the periodic table|journal=Foundations of Chemistry |volume= 23|issue= 2|pages= 155–197|doi=10.1007/s10698-020-09384-2|s2cid= 254501533|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=SA |last2=Raithby |first2=BR |last3=Shield |first3=A|date= 2022|title= A comparison of the structural chemistry of scandium, yttrium, lanthanum and lutetium: A contribution to the group 3 debate |journal= Coordination Chemistry Reviews |volume=455 |issue= |article-number= 214366 |doi= 10.1016/j.ccr.2021.214366|s2cid=245712597 |url=https://purehost.bath.ac.uk/ws/files/227604162/CCR_SC_Y_Ln_Manuscript_accepted_131221.pdf }}&lt;/ref&gt; پر انهن تي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ هجڻ جي ڪري اعتراض پڻ ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;&lt;ref name=Scerri2009/&gt;&lt;ref name=Chemey/&gt; مثال طور، دليل ڏنو ويو آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم ايف-بلاڪ جا عنصر نٿا ٿي سگهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ گئسي ايٽمن طور انهن ايف-ذيلي خول ڀرڻ شروع ئي نه ڪيا آهن.&lt;ref name=Lavelle&gt;{{cite journal |last1=Lavelle |first1=Laurence |date=2008 |title=Lanthanum (La) and Actinium (Ac) Should Remain in the d-block |journal=Journal of Chemical Education |volume=85 |issue=11 |pages=1482–1483 |doi=10.1021/ed085p1482|bibcode=2008JChEd..85.1482L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پر اها ڳالهه ٿوريم لاءِ به درست آهي، جنهن کي ايف-بلاڪ جو عنصر قرار ڏيڻ تي ڪڏهن به اختلاف نه ٿيو آهي،&lt;ref name=2021IUPAC/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; ۽ هي دليل ٻئي ڇيڙي واري مسئلي کي نظرانداز ڪري ٿو: ايف-خول اٽربيئم ۽ نوبليم تي مڪمل ڀرجن ٿا، جيڪا اسڪينڊيم–اٽريم–لُوٽيشيئم–لارينسيم واري صورت سان ٺهڪي اچي ٿي؛ نه ڪي لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم تي، جيئن اسڪينڊيم–اٽريم–لينٿينم–ايڪٽينيئم واري صورت ۾ ٿيندو.&lt;ref name=johnson&gt;{{cite book |last=Johnson |first=David |date=1984 |title=The Periodic Law |url=https://www.rsc.org/images/23_The_Periodic_Law_tcm18-30005.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page= |isbn=0-85186-428-7}}&lt;/ref&gt; اهڙيون غيرمعمولي ترتيبون نه رڳو ٿورائيءَ ۾ آهن،&lt;ref name=johnson/&gt; پر دوراني جدول ۾ ٻين عنصرن جي جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ انهن کي ڪڏهن به لاڳاپيل نه سمجهيو ويو آهي: گئسي ايٽمن ۾ ڊي-خول ڪاپر، پيليڊيم ۽ سون تي مڪمل ٿين ٿا، پر ڪيميا دانن ۾ عام طور قبول ٿيل آهي ته اهي ترتيبون غيرمعمولي آهن ۽ مديلونگ جي قاعدي موجب ڊي-بلاڪ حقيقت ۾ زنڪ، ڪيڊميم ۽ پاري تي ختم ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;/&gt; جاءِ مقرر ڪرڻ لاءِ لاڳاپيل حقيقت&lt;ref name=Jensen2009/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt; اها آهي ته لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم (ٿوريم وانگر) وٽ ظرفيتي ايف-مدار آهن، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڀرجي سگهن ٿا؛ جڏهن ته لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم وٽ اهڙا مدار ناهن:&lt;ref name=jensenlaw/&gt;&lt;ref name=&quot;Wittig&quot;&gt;{{cite book |last=Wittig |first=Jörg |editor=H. J. Queisser |date=1973 |title=Festkörper Probleme: Plenary Lectures of the Divisions Semiconductor Physics, Surface Physics, Low Temperature Physics, High Polymers, Thermodynamics and Statistical Mechanics, of the German Physical Society, Münster, March 19–24, 1973 |chapter=The pressure variable in solid state physics: What about 4f-band superconductors? |series=Advances in Solid State Physics |volume=13 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |pages=375–396 |isbn=978-3-528-08019-8 |doi=10.1007/BFb0108579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=XuPyykko/&gt; انهن جا ايف-خول بنيادي خول ۾ آهن ۽ ڪيميائي عملن لاءِ استعمال نٿا ٿي سگهن.&lt;ref name=Cp3Ln/&gt;&lt;ref name=wulfsberg26/&gt; تنهنڪري اٽريم ۽ لينٿينم جو لاڳاپو رڳو ثانوي آهي: انهن وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ساڳيو، پر ظرفيتي مدارن جا قسم مختلف آهن؛ جيئن ڪروميم ۽ يورينيم جي وچ ۾ لاڳاپو. ان جي ابتڙ، اٽريم ۽ لُوٽيشيئم جو لاڳاپو بنيادي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻنهي وٽ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ ۽ ظرفيتي مدار جو قسم ساڳيو آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

==دوراني لاڙا==
{{Main|دوراني لاڙا}}

ڪيميائي عملن ۾ ظرفيتي اليڪٽران حصو وٺندا آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٻاهرين اليڪٽرانڪ ترتيبون هڪجهڙيون رکندڙ عنصر ساڳيءَ طرح ردعمل ڏيکارين ۽ اهڙا مرڪب ٺاهين، جن ۾ عنصرن جو تناسب به هڪجهڙو هجي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ساڳئي گروپ ۾ رکيو ويندو آهي، تنهنڪري گروپ ۾ هيٺ ويندي ڪيميائي روَيي ۾ واضح هڪجهڙايون ۽ لاڙا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Messler|first=R. W.|title=The essence of materials for engineers|year=2010|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|location=Sudbury, MA|isbn=978-0-7637-7833-0|page=32}}&lt;/ref&gt; جيئن هڪجهڙيون اليڪٽرانڪ ترتيبون باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿيون، تيئن عنصرن جون خاصيتون به وقفي وقفي سان ورجائجن ٿيون؛ انهيءَ ڪري هن کي دوراني جدول ۽ دوراني قانون چيو وڃي ٿو. انهن دوراني ورجاءَ کي انهن جي وضاحت ڪندڙ بنيادي نظريي جي تيار ٿيڻ کان گهڻو اڳ محسوس ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Myers&quot;&gt;{{cite book |last=Myers|first=R.|title=The basics of chemistry|url=https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641|url-access=limited|year=2003|pages=[https://archive.org/details/basicschemistry00myer_641/page/n74 61]–67|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-31664-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chang2&quot;&gt;{{cite book|last=Chang|first=R.|title=Chemistry|url=https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289|url-access=registration|year=2002|publisher=McGraw-Hill|location=New York|edition=7|isbn=978-0-07-112072-2|pages=[https://archive.org/details/riimchemistry00chan/page/289 289–310, 340–42]}}&lt;/ref&gt;

=== ايٽمي نيم قطر ===
تاريخي طور، ويهين صديءَ جي شروعات تائين ايٽمن جي طبعياتي ماپ معلوم نه هئي. هائيڊروجن جي ايٽمي نيم قطر جو پهريون حسابي اندازو طبعيات دان [[آرٿر ايرخ هاس|آرٿر هاس]] 1910ع ۾ شايع ڪيو. اهو قبول ٿيل قدر، [[بوهر نيم قطر]] (~0.529 Å)، کان ڏهائي درجي (يعني 10 جي عامل) جي حد اندر هو. پنهنجي نموني ۾ هاس، [[جي. جي. ٿامسن]] جي 1904ع واري ڪلاسيڪي ايٽمي نموني تي ٻڌل هڪ-اليڪٽران واري ترتيب استعمال ڪئي، جنهن کي اڪثر [[پلم پڊنگ وارو نمونو|پلم پڊنگ جو نمونو]] چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Haas, Arthur Erich (1884–1941) Uber die elektrodynamische Bedeutung des Planckschen Strahlungsgesetzes und uber eine neue Bestimmung des elektrischen Elementarquantums und der dimension des wasserstoffatoms. Sitzungsberichte der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. 2a, 119 pp 119–144 (1910). Haas AE. Die Entwicklungsgeschichte des Satzes von der Erhaltung der Kraft. Habilitation Thesis, Vienna, 1909. Hermann, A. Arthur Erich Haas, Der erste Quantenansatz für das Atom. Stuttgart, 1965 [contains a reprint]&lt;/ref&gt;

[[ايٽمي نيم قطر|ايٽمي نيم قطر]] (ايٽمن جي ماپ) انهن جي ٻاهرين ترين مدارن جي ماپن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref name=SB23&gt;Siekierski and Burgess, pp. 23–26&lt;/ref&gt; مکيه گروپ جي عنصرن ۾، کاٻي کان ساڄي ويندي اهو عام طور گهٽجي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليائي بار وڌي ٿو، پر ٻاهريان اليڪٽران ساڳئي خول ۾ رهن ٿا. ڪالم ۾ هيٺ ويندي نيم قطر عام طور وڌي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻاهريان اليڪٽران وڌيڪ مٿين خولن ۾ هوندا آهن، جيڪي نيوڪليس کان وڌيڪ پري آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |title=Atomic and Ionic Radius |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114002613/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/atradius.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هر بلاڪ جي پهرين قطار غيرمعمولي طور ننڍي هوندي آهي. اهو اثر [[ڪينوسميٽري]] يا ابتدائي ڌڪ سبب پيدا ٿئي ٿو:&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Li |first3=Jun |last4=Schwarz |first4=W. H. Eugen |date=2019 |title=Physical origin of chemical periodicities in the system of elements |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=91 |issue=12 |pages=1969–1999 |doi=10.1515/pac-2019-0901 |s2cid=208868546 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; 1s، 2p، 3d ۽ 4f ذيلي مدارن جا ساڳئي قسم جا اندريان مشابه مدار ناهن. مثال طور، 2p مدارن تي 1s ۽ 2s مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ ڪافي مختلف آهي؛ تنهنڪري 2p مدار گهڻو وڏو نٿو ٿئي. ان جي ابتڙ، 3p مدار تي 2p مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي بار جي ڪوڻائي ورڇ هڪجهڙي آهي. اهڙيءَ طرح، مٿين s، p، d ۽ f ذيلي مدارن تي انهن جي اندرين مشابه مدارن جو مضبوط ڌڪ اثرانداز ٿئي ٿو، جن ۾ بار جي ڪوڻائي ورڇ لڳ ڀڳ ساڳي هوندي آهي؛ ان ڌڪ کان بچڻ لاءِ انهن کي ڦهلجڻو پوي ٿو. ان سبب ننڍن 2p عنصرن، جيڪي [[گهڻ-بند|گهڻا بند]] ٺاهڻ پسند ڪن ٿا، ۽ وڏن 3p ۽ ان کان مٿين p عنصرن، جيڪي ائين نٿا ڪن، ۾ اهم فرق پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=SB23/&gt; اهڙيون بيقاعدگيون 1s، 2p، 3d، 4f ۽ فرضي {{Not a typo|5g}} عنصرن ۾ به پيدا ٿين ٿيون:&lt;ref name=&quot;Kaupp&quot;&gt;{{cite journal |last=Kaupp |first=Martin |date=1 December 2006 |title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table |journal=Journal of Computational Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=320–25 |doi=10.1002/jcc.20522 |pmid=17143872 |s2cid=12677737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; پهرين قطار واري هن بيقاعدگيءَ جو اثر s-بلاڪ ۾ سڀ کان وڌيڪ، p-بلاڪ ۾ وچولو، ۽ d- ۽ f-بلاڪن ۾ نسبتاً گهٽ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;

انتقالي عنصرن ۾ اندريون خول ڀرجي رهيو هوندو آهي، پر ايٽم جي ماپ اڃا به ٻاهرين اليڪٽرانن سان طئي ٿيندي آهي. سلسلي ۾ وڌندڙ نيوڪليائي بار ۽ پردي لاءِ شامل ٿيندڙ اندرين اليڪٽران هڪ ٻئي جي اثر کي ڪجهه حد تائين متوازن ڪن ٿا، تنهنڪري نيم قطر ۾ گهٽتائي ٿوري ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidear&quot; /&gt; 4p ۽ 5d جا ايٽم، جيڪي نئين قسم جي انتقالي سلسلي جي شروعات کان پوءِ فوراً اچن ٿا، توقع کان ننڍا هوندا آهن،&lt;ref name=&quot;Greenwood29&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 29&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ شامل ٿيندڙ بنيادي 3d ۽ 4f ذيلي خول ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ نيوڪليائي بار کي رڳو اڻپورو پردو ڏين ٿا. تنهنڪري، مثال طور، گيليم جا ايٽم المونيم جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا هوندا آهن.&lt;ref name=SB23/&gt; ڪينوسميٽري سان گڏ، ان سبب دورن ۾ جفت ۽ اَجفت جو فرق پيدا ٿئي ٿو (ايس-بلاڪ کان سواءِ).{{efn|پي-بلاڪ جي عنصرن جون خاصيتون پوءِ ايندڙ ايس-بلاڪ عنصرن تي به اثرانداز ٿين ٿيون. سوڊيم جو 3s خول ڪينوسميٽرڪ 2p بنيادي خول کان مٿي آهي، پر پوٽاشيم جو 4s خول ان کان گهڻو وڏي 3p بنيادي خول کان مٿي آهي. تنهنڪري، جيتوڻيڪ پوٽاشيم جا ايٽم سوڊيم جي ايٽمن کان وڏا هجڻ جي توقع اڳ ئي هجي ها، تڏهن به انهن جي ماپ جو فرق معمول کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=SB23/&gt;}} ان کي ڪڏهن ڪڏهن ثانوي دوريت چيو ويندو آهي: جفت دورن جا عنصر ننڍا ايٽمي نيم قطر رکن ٿا ۽ گهٽ اليڪٽران وڃائڻ پسند ڪن ٿا، جڏهن ته اَجفت دورن جا عنصر (پهريون دور ڇڏي) ان جي ابتڙ لاڙو ڏيکارين ٿا. مثال طور، p-بلاڪ جون ڪيتريون خاصيتون گروپ ۾ هموار لاڙي بدران زيگزيگ لاڙو ڏيکارين ٿيون. گروپ 15 جي اَجفت دورن ۾ موجود فاسفورس ۽ اينٽيموني آسانيءَ سان +5 آڪسائيڊيشن حالت تائين پهچن ٿا، جڏهن ته جفت دورن ۾ نائٽروجن، آرسينڪ ۽ بسمٿ +3 حالت ۾ رهڻ پسند ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;PTSS2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Imyanitov |first1=Naum S. |date=2018 |title=Is the periodic table appears doubled? Two variants of division of elements into two subsets. Internal and secondary periodicity |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=21 |issue= |pages=255–284 |doi=10.1007/s10698-018-9321-z |s2cid=254514910 }}&lt;/ref&gt; d-بلاڪ ۾ به اهڙي صورتحال آهي: لُوٽيشيئم کان ٽنگسٽن تائين جا ايٽم، ترتيبوار اٽريم کان موليبيڊينم تائين جي ايٽمن کان ٿورا ننڍا آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Chistyakov |first1=V. M. |date=1968 |title=Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table |url=https://archive.org/details/sim_russian-journal-of-general-chemistry_1968-02_38_2/page/212/mode/2up |journal=Journal of General Chemistry of the USSR |volume=38 |issue=2 |pages=213–214 |doi= |access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Calc1&quot;&gt;{{cite journal|author1=P. Pyykkö|author2=M. Atsumi|year=2009|title=Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118|journal=Chemistry: A European Journal|volume=15|issue=1|pages=186–197|doi=10.1002/chem.200800987|pmid=19058281 |bibcode=2009ChEuJ..15..186P }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|thumb|right|مائع پارو. معياري حالتن ۾ ان جي مائع حالت اضافيتي اثرن جو نتيجو آهي.&lt;ref name=PekkaPyykko/&gt;]]
ٿاليم ۽ سيسي جا ايٽم ترتيبوار انڊيم ۽ ٽين جي ايٽمن جي لڳ ڀڳ ساڳي ماپ جا آهن، پر بسمٿ کان ريڊون تائين 6p ايٽم انهن جي مشابه 5p ايٽمن کان وڏا آهن. ائين ان ڪري ٿئي ٿو جو جڏهن ايٽمي نيوڪليائي بار تمام گهڻو وڌي وڃي ٿو، تڏهن نيوڪليس جو اليڪٽرانڪ ڪڪر تي اثر ماپڻ لاءِ [[خصوصي اضافيت]] کي نظر ۾ رکڻو پوي ٿو. اهي [[اضافيت واري ڪوانٽم ڪيميا|اضافيت وارا اثر]] ڳرن عنصرن کي دوراني جدول ۾ پنهنجن هلڪن مشابه عنصرن کان وڌندڙ حد تائين مختلف خاصيتون ڏين ٿا. [[اسپن-مدار باهمي عمل]]، p ذيلي خول کي ورهائي ٿو: هڪ p مدار اضافيت سبب مستحڪم ۽ سُسڙيل ٿئي ٿو (۽ ٿاليم ۽ سيسي ۾ ڀرجي ٿو)، جڏهن ته ٻيا ٻه مدار اضافيت سبب غيرمستحڪم ۽ ڦهليل ٿين ٿا (۽ بسمٿ کان ريڊون تائين ڀرجن ٿا).&lt;ref name=SB23/&gt; اضافيتي اثر اهو به سمجهائين ٿا ته [[سون]] جو رنگ سونهري ڇو آهي ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] ڪمري جي گرمي پد تي مائع ڇو آهي.&lt;ref name=&quot;PekkaPyykko&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ar50140a002 |title=Relativity and the periodic system of elements |year=1979 |last1=Pyykkö |first1=Pekka |last2=Desclaux |first2=Jean Paul |journal=Accounts of Chemical Research |volume=12 |issue=8 |page=276 |bibcode=1979AcChR..12..276P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norrby&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ed068p110 |title=Why is mercury liquid? Or, why do relativistic effects not get into chemistry textbooks? |year=1991 |last1=Norrby |first1=Lars J. |journal=Journal of Chemical Education |volume=68 |issue=2 |page=110 |bibcode = 1991JChEd..68..110N}}&lt;/ref&gt; امڪان آهي ته ستين دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهي اثر تمام مضبوط ٿي وڃن، جنهن سان دوريت جي ترتيب ٽٽي سگهي ٿي.&lt;ref name=actrev/&gt; اليڪٽرانڪ ترتيبون رڳو عنصر 108 ([[هيسيئم]]) تائين واضح طور معلوم آهن، ۽ 108 کان پوءِ تجرباتي ڪيميا رڳو عنصر 112 ([[ڪوپرنيسيئم]]) کان 115 ([[ماسڪوويم]]) تائين ڪئي وئي آهي؛ تنهنڪري سڀ کان ڳرن عنصرن جي ڪيميائي سڃاڻپ اڃا جاري تحقيق جو موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Schändel 2003 277&quot;&gt;{{cite book|title=The Chemistry of Superheavy Elements|last=Schädel|first=M.|year=2003|publisher=Kluwer Academic Publishers|location=Dordrecht|isbn=978-1-4020-1250-1|page=277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=moscovium&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Khuyagbaatar |first2=J. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=M. |last4=Block |first5=R. A. |last5=Cantemir |first6=D. M. |last6=Cox |first7=D. |last7=Dietzel |first8=F. |last8=Giacoppo |first9=Y. |last9=Hrabar |first10=M. |last10=Iliaš |first11=E. |last11=Jäger |first12=J. |last12=Krier |first13=D. |last13=Krupp |first14=N. |last14=Kurz |first15=L. |last15=Lens |first16=S. |last16=Löchner |first17=Ch. |last17=Mokry |first18=P. |last18=Mošať |first19=V. |last19=Pershina |first20=S. |last20=Raeder |first21=D. |last21=Rudolph |first22=J. |last22=Runke |first23=L. G. |last23=Sarmiento |first24=B. |last24=Schausten |first25=U. |last25=Scherer |first26=P. |last26=Thörle-Pospiesch |first27=N. |last27=Trautmann |first28=M. |last28=Wegrzecki |first29=P. |last29=Wieczorek |date=23 September 2024 |title=Manifestation of relativistic effects in the chemical properties of nihonium and moscovium revealed by gas chromatography studies |journal=Frontiers in Chemistry |volume=12 |issue= |article-number=1474820 |doi=10.3389/fchem.2024.1474820 |doi-access=free |pmid=39391836 |pmc=11464923 |bibcode=2024FrCh...1274820Y }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي نيم قطر جو کاٻي کان ساڄي گهٽجڻ وارو لاڙو [[آيوني نيم قطر|آيوني نيم قطرن]] ۾ به ڏسجي ٿو، پر ان جو جائزو وٺڻ وڌيڪ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لڳاتار عنصرن جا سڀ کان عام آئن عام طور مختلف بار رکن ٿا. هڪجهڙي اليڪٽرانڪ ترتيب وارا آئن، ايٽمي عدد وڌڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مثبت نيوڪليس جي ڪشش وڌي ٿي. مثال طور، آيوني نيم قطر Se&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;، Br&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;، Rb&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، Sr&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، Y&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، Zr&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt;، Nb&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt;، Mo&lt;sup&gt;6+&lt;/sup&gt; ۽ Tc&lt;sup&gt;7+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو. هڪ ئي عنصر جا آئن، وڌيڪ اليڪٽران ڪڍڻ سان ننڍا ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ڪشش، اليڪٽرانن جي وچ واري ڌڪ تي غالب اچڻ لڳي ٿي؛ اهو ڌڪ اليڪٽرانڪ ڪڪرن کي ڦهلائي ٿو. مثال طور، آيوني نيم قطر V&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;، V&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; ۽ V&lt;sup&gt;5+&lt;/sup&gt; جي سلسلي ۾ گهٽجندو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;Wulfsberg, pp. 33–34&lt;/ref&gt;

=== آيونائيزيشن توانائي ===
[[File:First Ionization Energy blocks.svg|thumb|right|upright=1.5|عنصرن جي پهرين آيونائيزيشن توانائين جو اليڪٽران وولٽن ۾ خاڪو (عنصرن 109–118 لاءِ اڳڪٿيون استعمال ڪيل آهن)]]
ايٽم جي پهرين [[آيونائيزيشن توانائي]] اها توانائي آهي، جيڪا ان مان هڪ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل هوندي آهي. اها ايٽمي نيم قطر سان لاڳاپيل آهي: آيونائيزيشن توانائي کاٻي کان ساڄي ۽ هيٺ کان مٿي وڌي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ نيوڪليس جي ويجهو اليڪٽران وڌيڪ مضبوطيءَ سان ٻڌل هوندا آهن ۽ انهن کي ڪڍڻ وڌيڪ ڏکيو هوندو آهي. تنهنڪري هر دور جي پهرئين عنصر—هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتن]]—تي آيونائيزيشن توانائي گهٽ ۾ گهٽ هوندي آهي، پوءِ عام طور وڌندي دور جي ساڄي ڪناري واري [[نوبل گئس|نوبل گئس]] تائين پهچي ٿي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هن لاڙي جا ڪجهه استثنا به آهن، مثال طور آڪسيجن، جتي ڪڍجندڙ اليڪٽران جوڙي ۾ هوندو آهي؛ تنهنڪري اليڪٽرانن جي پاڻ ۾ ڌڪ سبب ان کي توقع کان وڌيڪ آسانيءَ سان ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood294&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 24–5&lt;/ref&gt;

انتقالي سلسلن ۾ اندريون مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن، تڏهن به پهرين ٻاهريان اليڪٽران ڪڍيا ويندا آهن. مثال طور، 3d سلسلي ۾ 4s اليڪٽران پهرين ڪڍيا وڃن ٿا، جيتوڻيڪ 3d مدار ڀرجي رهيا هوندا آهن. هڪ اضافي 3d اليڪٽران شامل ڪرڻ سان پردي جو اثر نيوڪليائي بار ۾ واڌ کي لڳ ڀڳ متوازن ڪري ٿو؛ تنهنڪري آيونائيزيشن توانايون گهڻو ڪري لڳ ڀڳ ساڳيون رهن ٿيون، جيتوڻيڪ هر انتقالي سلسلي جي پڇاڙيءَ تي ٿورو واڌارو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |title=Ionisation Energy |last=Clark |first=Jim |date=2016 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422032340/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/ies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪيميائي عملن ۾ ڌاتوئن جا ايٽم اليڪٽران وڃائڻ جو لاڙو رکن ٿا، تنهنڪري آيونائيزيشن توانائي عام طور ڪيميائي سرگرميءَ سان لاڳاپيل هوندي آهي، جيتوڻيڪ ٻيا عامل به ان ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;chemguideIE&quot; /&gt;

=== اليڪٽران وابستگي ===
[[File:Electron affinity of the elements.svg|thumb|upright=1.4|right|اليڪٽران وابستگين جو لاڙو]]
آيونائيزيشن توانائيءَ جي ابتڙ خاصيت [[اليڪٽران وابستگي]] آهي؛ اها اها توانائي آهي، جيڪا ايٽم ۾ اليڪٽران شامل ڪرڻ وقت خارج ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot; /&gt; گذرندڙ اليڪٽران ايٽم ڏانهن وڌيڪ آسانيءَ سان ڇڪبو، جيڪڏهن ان کي نيوڪليس جي ڇڪ وڌيڪ محسوس ٿئي، ۽ خاص طور تي جيڪڏهن ٻاهرين خول ۾ ڪو اڌ ڀريل مدار موجود هجي، جتي اهو اچي سگهي. تنهنڪري اليڪٽران وابستگي عام طور هيٺ کان مٿي ۽ کاٻي کان ساڄي وڌي ٿي. ان جو استثنا آخري ڪالم، يعني نوبل گيسون آهن، جن جو خول مڪمل آهي ۽ ٻئي اليڪٽران لاءِ جاءِ ناهي. ان ڪري ان کان اڳئين ڪالم جا [[هلوجن|هلوجن]] سڀ کان وڌيڪ اليڪٽران وابستگي رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

ڪجهه ايٽمن، مثال طور نوبل گيسن، جي اليڪٽران وابستگي ڪانهي: اهي مستحڪم گئسي مرحلي وارا منفي آئن نٿا ٺاهي سگهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cárdenas |first1=Carlos |last2=Ayers |first2=Paul |first3=Frank |last3=De Proft |first4=David J. |last4=Tozer |first5=Paul |last5=Geerlings |date=2010 |title=Should negative electron affinities be used for evaluating the chemical hardness? |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=13 |issue=6 |pages=2285–2293 |doi=10.1039/C0CP01785J|pmid=21113528 |url=http://americanae.aecid.es/americanae/es/registros/registro.do?tipoRegistro=MTD&amp;idBib=3332434 |hdl=10533/132245 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; (جيڪڏهن ايندڙ اليڪٽران ڪافي حرڪي توانائيءَ سان اچي ته اهي عارضي طور غيرمستحڪم [[گونج (ذرڙي طبعيات)|گونج واريون حالتون]] ٺاهي سگهن ٿا، پر اهي لازمي ۽ تيزيءَ سان [[خودآيونائيزيشن|پاڻمرادو اليڪٽران خارج]] ڪن ٿيون. مثال طور، سڀ کان ڊگهي ڄمار واري He&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; حالت جي عمر لڳ ڀڳ 359&amp;nbsp;مائيڪرو سيڪنڊ آهي.)&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schmidt |first1=H. T. |last2=Reinhed |first2=P. |first3=A. |last3=Orbán |first4=S. |last4=Rosén |first5=R. D. |last5=Thomas |first6=H. A. B. |last6=Johansson |first7=J. |last7=Werner |first8=D. |last8=Misra |first9=M. |last9=Björkhage |first10=L. |last10=Brännholm |first11=P. |last11=Löfgren |first12=L. |last12=Liljeby |first13=H. |last13=Cederquist |date=2012 |title=The lifetime of the helium anion |journal=Journal of Physics: Conference Series |volume=388 |issue= 1|article-number=012006 |doi=10.1088/1742-6596/388/1/012006 |doi-access=free |bibcode=2012JPhCS.388a2006S }}&lt;/ref&gt; نوبل گيسون ۾ آيونائيزيشن توانائي وڌيڪ ۽ اليڪٽران وابستگي نه هئڻ سبب، اهي اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ جو گهٽ لاڙو رکن ٿيون ۽ عام طور غيرسرگرم هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

انهن لاڙن جا ڪجهه استثنا به آهن: آڪسيجن ۽ فلورين جون اليڪٽران وابستگيون انهن جي ڳرن مشابه عنصرن سلفر ۽ ڪلورين کان گهٽ آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي ننڍا ايٽم آهن، تنهنڪري نئين شامل ٿيندڙ اليڪٽران کي اڳ ۾ موجود اليڪٽرانن جو وڏو ڌڪ محسوس ٿيندو. غيرڌاتي عنصرن ۾ اليڪٽران وابستگي جو ڪيميائي سرگرميءَ سان ڪجهه لاڳاپو هوندو آهي، پر اهو مڪمل ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻيا عامل به اثرانداز ٿين ٿا. مثال طور، فلورين جي اليڪٽران وابستگي ڪلورين کان گهٽ آهي (ڇاڪاڻ⁠تہ تمام ننڍي فلورين ايٽم ۾ اليڪٽرانن جو پاڻ ۾ ڌڪ تمام گهڻو آهي)، پر اهو وڌيڪ سرگرم آهي.&lt;ref name=&quot;chemguideea&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |title=Electron Affinity |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195854/https://www.chemguide.co.uk/atoms/properties/eas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ظرفيت (ويلنس) ۽ آڪسائيڊيشن حالتون ===
{{Multiple image|total_width = 256
&lt;!-- ترتيب جا پيرا ميٽر --&gt;
| align             = right
| direction         = horizontal
| width             =

&lt;!-- تصوير 1 --&gt;
| image1            = Oxid olovnatý.JPG
| width1            =
| alt1              =
| link1             =
| thumbtime1        =
| caption1          =

&lt;!-- تصوير 2 --&gt;
| image2            = Lead dioxide.jpg
| width2            = &lt;!-- تصوير جي ڏيکاريل ويڪر؛ مٿي ڏنل &quot;width&quot; سان تبديل ٿي سگهي ٿي --&gt;
| alt2              =
| link2             =
| thumbtime2        =
| caption2          =

&lt;!-- وڌيڪ تصويرون شامل ڪري سگهجن ٿيون، وڌ ۾ وڌ 10 (image10) --&gt;

&lt;!-- هيٺيون عنوان --&gt;
| footer_background = &lt;!-- هيٺئين پٽي جو پسمنظر؛ # سان شروع ٿيندڙ هيڪساڊيسيمل رنگ، مثال طور #33CC00 --&gt;
| footer_align      = &lt;!-- کاٻو (رواج موجب)، وچ، ساڄو --&gt;
| footer            = [[سيسو(II) آڪسائيڊ]] (PbO، کاٻي پاسي) ۽ [[سيسو(IV) آڪسائيڊ]] (PbO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، ساڄي پاسي)، سيسي جا ٻه مستحڪم آڪسائيڊ
}}

عنصر جي [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] (valency) جي وصف يا ته هائيڊروجن جي انهن ايٽمن جي انگ سان ڪري سگهجي ٿي، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري هائيڊرائيڊ ٺاهين، يا آڪسيجن جي انهن ايٽمن جي انگ جي ٻيڻي سان، جيڪي ان سان ملي هڪ سادو ٻه-عنصري آڪسائيڊ ٺاهين (يعني [[پيرو آڪسائيڊ]] يا [[سپر آڪسائيڊ]] نه).&lt;ref name=johnson/&gt; مکيه گروپ جي عنصرن جون ظرفيتون سڌيءَ طرح گروپ نمبر سان لاڳاپيل آهن: مکيه گروپن 1–2 ۽ 13–17 جا هائيڊرائيڊ ترتيبوار MH، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ آخر ۾ MH جي فارمولن موجب ٿين ٿا. ان جي ابتڙ، سڀ کان وڌيڪ آڪسائيڊن جون ظرفيتون وڌنديون وڃن ٿيون ۽ انهن جا فارمولا M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O، MO، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;، MO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ۽ M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt; ٿين ٿا.{{efn|گهٽ آڪسائيڊ به گهڻا آهن: مثال طور، گروپ 15 ۾ [[فاسفورس]] ٻه آڪسائيڊ ٺاهيندو آهي: [[فاسفورس ٽرائي آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[فاسفورس پينٽا آڪسائيڊ|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 27–9&lt;/ref&gt;}} اڄ ظرفيت جي تصور کي [[آڪسائيڊيشن حالت]] جي تصور سان وڌيڪ وسيع ڪيو ويو آهي. آڪسائيڊيشن حالت، مرڪب مان ٻين سڀني عنصرن کي انهن جي آئنن جي صورت ۾ ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ، ڪنهن عنصر تي رهجي ويل رسمي بار آهي.&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt;

اليڪٽرانڪ ترتيب، بند ٺاهڻ لاءِ موجود اليڪٽرانن جي انگ مان هڪ سادي وضاحت ڏئي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Greenwood27&quot; /&gt; حقيقت ۾، ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ گروپ 1 ۾ 1 کان شروع ٿئي ٿو ۽ دوراني جدول جي ساڄي پاسي ڏانهن وڌي ٿو، پر هر نئين بلاڪ جي شروعات تي وري 3 ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري دور 6 ۾ Cs–Ba وٽ 1–2 ظرفيتي اليڪٽران آهن؛ La–Yb وٽ 3–16؛ Lu–Hg وٽ 3–12؛ ۽ Tl–Rn وٽ 3–8 ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=wulfsberg26&gt;Wulfsberg, p. 26&lt;/ref&gt; پر d- ۽ f-بلاڪن جي ساڄي پاسي سڀ ظرفيتي اليڪٽران استعمال ڪرڻ سان لاڳاپيل نظرياتي وڌ ۾ وڌ حالت بلڪل حاصل نٿي ڪري سگهجي؛&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 28&lt;/ref&gt; اهڙي صورتحال آڪسيجن، فلورين ۽ ڪرپٽون تائين هلڪين نوبل گيسن ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref&gt;Wulfsberg, p. 274&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:center;&quot;
|+ ظرفيتي اليڪٽرانن جو انگ
!
! [[الڪلي ڌاتو|1]]
! [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|2]]
! colspan=14 |
! [[گروپ 3 جا عنصر|3]]
! [[گروپ 4 جا عنصر|4]]
! [[گروپ 5 جا عنصر|5]]
! [[گروپ 6 جا عنصر|6]]
! [[گروپ 7 جا عنصر|7]]
! [[گروپ 8 جا عنصر|8]]
! [[گروپ 9 جا عنصر|9]]
! [[گروپ 10 جا عنصر|10]]
! [[گروپ 11 جا عنصر|11]]
! [[گروپ 12 جا عنصر|12]]
! [[بورون گروپ|13]]
! [[ڪاربان گروپ|14]]
! [[پنڪٽوجن|15]]
! [[چالڪوجن|16]]
! [[هلوجن|17]]
! [[نوبل گئس|18]]
|-
! [[دور 1 جا عنصر|1]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | H&lt;br /&gt;1
| colspan=30 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | He&lt;br /&gt;2
|-
! [[دور 2 جا عنصر|2]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Li&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Be&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | B&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | C&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | N&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | O&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | F&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ne&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 3 جا عنصر|3]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Na&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Mg&lt;br /&gt;2
| colspan=24 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Al&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Si&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | P&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | S&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Cl&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ar&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 4 جا عنصر|4]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | K&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ca&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sc&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ti&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | V&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cr&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mn&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Fe&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Co&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ni&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cu&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ga&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ge&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | As&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Se&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Br&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Kr&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 5 جا عنصر|5]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Rb&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Sr&lt;br /&gt;2
| colspan=14 style=&quot;border-width:0&quot; |
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Y&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Zr&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Nb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mo&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Tc&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ru&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rh&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ag&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cd&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | In&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sn&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Sb&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Te&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | I&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Xe&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 6 جا عنصر|6]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Cs&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ba&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | La&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ce&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pr&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Nd&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pm&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Sm&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Eu&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Gd&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tb&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Dy&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ho&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Er&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Tm&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Yb&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lu&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ta&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | W&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Re&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Os&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ir&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Pt&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Au&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hg&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Tl&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Pb&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Bi&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Po&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | At&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Rn&lt;br /&gt;8
|-
! [[دور 7 جا عنصر|7]]
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Fr&lt;br /&gt;1
| bgcolor=&quot;{{element color|s-block}}&quot; | Ra&lt;br /&gt;2
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Ac&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Th&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pa&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | U&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Np&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Pu&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Am&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cm&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Bk&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Cf&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Es&lt;br /&gt;13
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Fm&lt;br /&gt;14
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | Md&lt;br /&gt;15
| bgcolor=&quot;{{element color|f-block}}&quot; | No&lt;br /&gt;16
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Lr&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rf&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Db&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Sg&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Bh&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Hs&lt;br /&gt;8
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Mt&lt;br /&gt;9
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Ds&lt;br /&gt;10
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Rg&lt;br /&gt;11
| bgcolor=&quot;{{element color|d-block}}&quot; | Cn&lt;br /&gt;12
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Nh&lt;br /&gt;3
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Fl&lt;br /&gt;4
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Mc&lt;br /&gt;5
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Lv&lt;br /&gt;6
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Ts&lt;br /&gt;7
| bgcolor=&quot;{{element color|p-block}}&quot; | Og&lt;br /&gt;8
|}

مختلف ظرفيتن وارن مرڪبن جي ٺهڻ وقت خارج ٿيندڙ توانائيءَ کي به نظر ۾ رکڻ ضروري آهي؛ رڳو اليڪٽرانڪ ترتيبن تي غور ڪرڻ سان مڪمل وضاحت نٿي ملي.&lt;ref name=&quot;Greenwood113&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, p. 113&lt;/ref&gt; مثال طور، پاڻيءَ ۾ حل ٿيڻ وقت ميگنيشيم Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; بدران Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئن ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; خودبخود [[غيرمتناسب تناسب ردعمل|غيرمتناسب تناسب واري ردعمل]] وسيلي Mg&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; ۽ Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; آئنن ۾ ورهائجي وڃي ها. ان جو سبب اهو آهي ته آئن جي بار ۽ نيم قطر سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي (آئن جي چوڌاري پاڻيءَ جا ماليڪيول گڏ ٿيڻ) جو مقدار وڌي ٿو. Mg&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ ٻاهريون مدار (جيڪو آيوني نيم قطر طئي ڪري ٿو) اڃا 3s آهي، تنهنڪري هائيڊريشن جي ائنتھالپي ٿوري آهي ۽ اليڪٽران ڪڍڻ لاءِ گهربل توانائيءَ جي ڀرپائي نٿي ڪري سگهي. پر Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ٺاهڻ لاءِ ٻيهر آيونائيزيشن ڪرڻ سان بنيادي 2p ذيلي خول ظاهر ٿئي ٿو، جنهن سان هائيڊريشن جي ائنتھالپي ايتري وڌي وڃي ٿي جو ميگنيشيم(II) جا مرڪب ٺهي سگهن ٿا. اهڙن ئي سببن ڪري، ڳرن p-بلاڪ عنصرن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون (جتي ns اليڪٽران، np کان گهٽ توانائيءَ وارا ٿي وڃن ٿا) اڪثر 2 جي قدمن سان بدلجن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اندريون ذيلي خول ظاهر ڪرڻ ۽ آيوني نيم قطر گهٽائڻ لاءِ ائين ڪرڻ ضروري آهي. مثال طور، Tl&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; ۾ 6s ظاهر ٿئي ٿو، جڏهن ته Tl&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ۾ 5d ظاهر ٿئي ٿو؛ تنهنڪري ٿاليم جڏهن ٻه اليڪٽران وڃائي ٿو ته پوءِ ٽيون اليڪٽران به وڃائڻ جو لاڙو رکي ٿو. گهٽ برقي منفي p-بلاڪ عنصرن لاءِ مداري ملاوٽ تي ٻڌل ساڳيا دليل استعمال ڪري سگهجن ٿا.&lt;ref name=sb45&gt;Siekierski and Burgess, pp. 45–54&lt;/ref&gt;{{efn|عام طور ”ممنوع“ وچ واريون آڪسائيڊيشن حالتون [[ڊائمر (ڪيميا)|ڊائمر]] ٺاهي مستحڪم ٿي سگهن ٿيون، جيئن [Cl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Ga–GaCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; ۾ (جتي گيليم +2 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي) يا [[ڊائي سلفر ڊيڪافلورائيڊ|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;]] ۾ (جتي سلفر +5 آڪسائيڊيشن حالت ۾ آهي).&lt;ref name=sb45/&gt; ڪي مرڪب جيڪي اهڙين وچين آڪسائيڊيشن حالتن وارا نظر اچن ٿا، حقيقت ۾ مخلوط-ظرفيت وارا مرڪب آهن، جيئن [[اينٽيموني ٽيٽرا آڪسائيڊ|Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]، جنهن ۾ Sb(III) ۽ Sb(V) ٻئي موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Amador&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Amador | first1 = J. | last2 = Puebla | first2 = E. Gutierrez | last3 = Monge | first3 = M. A. | last4 = Rasines | first4 = I. | last5 = Valero | first5 = C. Ruiz | year = 1988 | title = Diantimony Tetraoxides Revisited | journal = Inorganic Chemistry | volume = 27 | issue = 8 | pages = 1367–1370 | doi = 10.1021/ic00281a011 }}&lt;/ref&gt;}}

[[File:Transition metal oxidation states.svg|frame|center|انتقالي ڌاتن جون آڪسائيڊيشن حالتون. ڀريل نقطا عام آڪسائيڊيشن حالتون ڏيکارين ٿا، جڏهن ته خالي نقطا ممڪن، پر غيرامڪاني حالتون ظاهر ڪن ٿا.]]
انتقالي ڌاتن جون عام آڪسائيڊيشن حالتون ساڳين سببن ڪري لڳ ڀڳ هميشه گهٽ ۾ گهٽ +2 هونديون آهن (ايندڙ ذيلي خول ظاهر ٿيڻ سبب). اها ڳالهه انهن ڌاتن لاءِ به درست آهي، جن جون d&lt;sup&gt;x+1&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; يا d&lt;sup&gt;x+2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; غيرمعمولي ترتيبون آهن (چانديءَ کان سواءِ)، ڇاڪاڻ⁠تہ d-اليڪٽرانن جي وچ ۾ ڌڪ سبب ٻئي اليڪٽران جي s-ذيلي خول مان d-ذيلي خول ڏانهن منتقلي ان جي آيونائيزيشن توانائيءَ کي خاص طور نٿي بدلائي.&lt;ref name=sb134&gt;Siekierski and Burgess, pp. 134–137&lt;/ref&gt; انتقالي ڌاتن کي وڌيڪ آيونائيز ڪرڻ سان ڪو نئون اندريون ذيلي خول ظاهر نٿو ٿئي، تنهنڪري انهن جون آڪسائيڊيشن حالتون عام طور 1 جي قدمن سان بدلجن ٿيون.&lt;ref name=sb45/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊ عام طور مستحڪم +3 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارين ٿا: پهرين ٻاهريان s-اليڪٽران ڪڍجن ٿا ۽ پوءِ (عام طور) (n−2)f مدارن مان هڪ اليڪٽران ڪڍيو وڃي ٿو، جن جي توانائي ns جي ويجهو هوندي آهي.&lt;ref name=sb178/&gt; d- ۽ f-بلاڪ جي عنصرن جون عام ۽ وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالتون انهن جي آيونائيزيشن توانائين تي دارومدار رکن ٿيون. هر انتقالي سلسلي ۾ (n−1)d ۽ ns مدارن جي وچ ۾ توانائيءَ جو فرق وڌڻ سان وڌيڪ اليڪٽرانن کي آيونائيز ڪرڻ توانائيءَ جي لحاظ کان گهٽ فائديمند ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري ابتدائي انتقالي ڌاتن جا گروپ وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتون پسند ڪن ٿا، پر ديرين انتقالي ڌاتن جي گروپن ۾ +2 حالت وڌيڪ مستحڪم ٿي وڃي ٿي. اهڙيءَ طرح، هر d-بلاڪ قطار جي شروعات ۾ سڀ کان وڌيڪ رسمي آڪسائيڊيشن حالت +3 هوندي آهي، وچ ۾ +7 يا +8 تائين وڌي ٿي (مثال طور [[اوسميئم ٽيٽرا آڪسائيڊ|OsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]])، ۽ پوءِ پڇاڙيءَ ۾ گهٽجي +2 ٿي وڃي ٿي.&lt;ref name=sb134/&gt; لينٿينائيڊ ۽ ديرين ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي عام طور وڌيڪ هوندي آهي، تنهنڪري اهي گهٽ ئي +3 آڪسائيڊيشن حالت کان مٿي ويندا آهن. ان جي ابتڙ، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جي چوٿين آيونائيزيشن توانائي گهٽ هوندي آهي؛ تنهنڪري نيپچونيم ۽ پلوٽونيم مثال طور +7 حالت تائين پهچي سگهن ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt;&lt;ref name=sb134/&gt;&lt;ref name=sb178&gt;Siekierski and Burgess, pp. 178–180&lt;/ref&gt; آخري ايڪٽينائيڊ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ڏانهن لينٿينائيڊن کان به اڳتي وڃن ٿا: مينڊيليويم، ٿوليئم يا يوروپيئم (لينٿينائيڊ، جنهن جي اڌ ڀريل f-خول سبب +2 حالت سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آهي) کان به وڌيڪ آسانيءَ سان +2 حالت ۾ گهٽجي ٿو؛ ۽ نوبليم ۾ ته +2 حالت، +3 کان وڌيڪ پسند ڪئي وڃي ٿي، جيڪو اٽربيئم جي ابتڙ آهي.&lt;ref name=rareearths/&gt;

ساڳئي گروپ جا عنصر هڪجهڙيون ظرفيتي ترتيبون رکن ٿا، تنهنڪري انهن جو ڪيميائي رويو عام طور هڪجهڙو هوندو آهي. مثال طور، پهرئين گروپ جون [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]] سڀ هڪ ظرفيتي اليڪٽران رکن ٿيون ۽ انهن جو گروپ تمام گهڻو هم جنس آهي: اهي سڀ نرم ۽ سرگرم ڌاتون آهن. پر ڪيترا ئي عامل اثرانداز ٿين ٿا، تنهنڪري گروپ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ٻئي کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿا. مثال طور، هائيڊروجن وٽ به هڪ ظرفيتي اليڪٽران آهي ۽ اهو الڪلي ڌاتن سان گڏ ساڳئي گروپ ۾ آهي، پر ان جو ڪيميائي رويو بلڪل مختلف آهي. [[ڪاربان گروپ|گروپ 14]] جا مستحڪم عنصر هڪ غيرڌاتو ([[ڪاربان]])، ٻه نيم موصل ([[سلڪان]] ۽ [[جرمينيم]]) ۽ ٻه ڌاتو ([[ٽين]] ۽ [[سيسو]]) آهن؛ تنهن هوندي به انهن ۾ هڪجهڙائي اها آهي ته سڀني وٽ چار ظرفيتي اليڪٽران آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot;&gt;Scerri, pp. 14–15&lt;/ref&gt; اها ڳالهه اڪثر وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ هڪجهڙائي پيدا ڪري ٿي. مثال طور، [[چالڪوجن|گروپ 16]] ۾ [[سلفر]] ۽ [[سيلينيم]] ٻنهي جي وڌ ۾ وڌ آڪسائيڊيشن حالت +6 آهي، جيئن [[سلفر ٽرائي آڪسائيڊ|SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۽ [[سيلينيم ٽرائي آڪسائيڊ|SeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] ۾؛ ۽ گهٽ ۾ گهٽ حالت −2 آهي، جيئن [[سلفائيڊ|سلفائيڊن]] ۽ [[سيلينائيڊ|سيلينائيڊن]] ۾. پر ائين هميشه ناهي (مثال طور، آڪسيجن ساڳئي گروپ ۾ هجڻ باوجود سلفر ۽ سيلينيم وانگر +6 آڪسائيڊيشن حالت ڏيکارڻ لاءِ ڄاتل ناهي).&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

=== برقي منفيت ===
[[Image:Electrostatic Potential.jpg|thumb|alt=پاڻيءَ جو ماليڪيول شفاف بيضي واري شڪل ۾ ڏيکاريل آهي، جنهن تي برقي ساکن امڪان موجب رنگ ڏنل آهي. شڪل جي مٿئين حصي ۾، جتي آڪسيجن جو ايٽم آهي، ڳاڙهو رنگ وڌيڪ آهي؛ اتان اهو آهستي آهستي پيلو ۽ سائو ٿيندو، پوءِ شڪل جي هيٺين ساڄي ۽ هيٺين کاٻي ڪنڊن ۾ نيرو ٿي وڃي ٿو، جتي هائيڊروجن جا ايٽم آهن.|upright=1.5|right|پاڻيءَ جي ماليڪيول جو برقي ساکن امڪان وارو نقشو؛ آڪسيجن جو ايٽم هائيڊروجن جي مثبت (نيري) ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منفي بار رکي ٿو (ڳاڙهو)]]
عنصرن جي هڪ ٻي اهم خاصيت انهن جي [[برقي منفيت]] آهي. ايٽم اليڪٽرانن کي جوڙن جي صورت ۾ ونڊي، هڪ ٻئي سان [[هم-ظرفيتي بند|هم ظرفيتي بند]] ٺاهي سگهن ٿا؛ ائين ظرفيتي مدارن ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ جو عمل ٿئي ٿو. ونڊيل اليڪٽران جي جوڙي کي هر ايٽم ڪيتري ڪشش سان ڇڪي ٿو، اهو ان ايٽم جي برقي منفيت تي دارومدار رکي ٿو،&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt; يعني ايٽم جو اليڪٽران حاصل ڪرڻ يا وڃائڻ ڏانهن لاڙو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; وڌيڪ برقي منفي ايٽم اليڪٽرانن جي جوڙي کي وڌيڪ ڇڪيندو آهي، جڏهن ته گهٽ برقي منفي (يا وڌيڪ برقي مثبت) ايٽم ان کي گهٽ ڇڪيندو آهي. انتهائي حالتن ۾ ائين سمجهي سگهجي ٿو ته اليڪٽران وڌيڪ برقي مثبت ايٽم کان مڪمل طور وڌيڪ برقي منفي ايٽم ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ سادو اندازو آهي. پوءِ اهو بند هڪ مثبت آئن (جنهن اليڪٽران وڃايو) ۽ هڪ منفي آئن (جنهن اليڪٽران حاصل ڪيو) کي ٻڌي ٿو؛ ان کي [[آيوني بند]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt;

برقي منفيت جو دارومدار ان ڳالهه تي آهي ته نيوڪليس اليڪٽرانن جي جوڙي کي ڪيتري قوت سان ڇڪي سگهي ٿو، تنهنڪري ان ۾ اڳ بيان ڪيل ٻين خاصيتن جهڙو ئي لاڙو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: برقي منفيت مٿي کان هيٺ ويندي گهٽجي ۽ کاٻي کان ساڄي ويندي وڌي ٿي. الڪلي ۽ الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون سڀ کان وڌيڪ برقي مثبت عنصرن ۾ شامل آهن، جڏهن ته چالڪوجن، هلوجن ۽ نوبل گيسون سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصرن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot; /&gt;

برقي منفيت عام طور پالنگ پيماني تي ماپي ويندي آهي. هن پيماني تي سڀ کان وڌيڪ برقي منفي سرگرم ايٽم ([[فلورين]]) کي 4.0 ۽ سڀ کان گهٽ برقي منفي ايٽم ([[سيزيم]]) کي 0.79 قدر ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; حقيقت ۾ [[نيون]] سڀ کان وڌيڪ برقي منفي عنصر آهي، پر پالنگ پيماني سان ان جي برقي منفيت ماپي نٿي سگهجي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻن عنصرن سان هم ظرفيتي بند نٿو ٺاهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ja00207a003 |title=Electronegativity is the average one-electron energy of the valence-shell electrons in ground-state free atoms|year=1989|author=Allen, Leland C.|journal=Journal of the American Chemical Society |volume=111|pages=9003–9014 |issue=25|bibcode=1989JAChS.111.9003A }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي برقي منفيت ان سان ٻڌل ايٽمن جي سڃاڻپ ۽ انگ، ۽ ان ڳالهه موجب بدلجي ٿي ته اهو اڳ ۾ ڪيترا اليڪٽران وڃائي چڪو آهي: ايٽم وڌيڪ اليڪٽران وڃائڻ کان پوءِ وڌيڪ برقي منفي ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Greenwood25&quot;&gt;Greenwood and Earnshaw, pp. 25–6&lt;/ref&gt; ڪڏهن ڪڏهن ان سان وڏو فرق پوي ٿو: پالنگ پيماني تي +2 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 1.87 آهي، جڏهن ته +4 آڪسائيڊيشن حالت واري سيسي جي برقي منفيت 2.33 آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dieter |first1=R. K. |last2=Watson |first2=R. T. |chapter=Transmetalation reactions producing organocopper compounds |pages=443–526 |editor-last1=Rappoport |editor-first1=Z. |editor-last2=Marek |editor-first2=I. |title=The Chemistry of Organocopper Compounds |volume=1 |year=2009 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-77296-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |access-date=6 April 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017193845/https://books.google.com/books?id=263AXB0Q6tAC |url-status=live }}&lt;!-- خاص طور صفحو 509 --&gt;&lt;/ref&gt;

=== ڌاتوپڻو ===
[[File:Diamond cubic animation.gif|thumb|right|هيرن جهڙي ڪعبي بناوت: ڪاربان (هيرو) ۽ گروپ 14 جا سلڪان، جرمنيم ۽ (ڀورو) ٽين، سڀ اها وڏي هم ظرفيتي بناوت اختيار ڪن ٿا.&lt;br /&gt;(ڀوري ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Carrasco |first1=Rigo A. |last2=Zamarripa |first2=Cesy M. |first3=Stefan |last3=Zollner |first4=José |last4=Menéndez |first5=Stephanie A. |last5=Chastang |first6=Jinsong |last6=Duan |first7=Gordon J. |last7=Grzybowski |first8=Bruce B. |last8=Claflin |first9=Arnold M. |last9=Kiefer |date=2018 |title=The direct bandgap of gray α-tin investigated by infrared ellipsometry|journal=Applied Physics Letters |volume=113 |issue=23 |page=232104 |doi=10.1063/1.5053884 |bibcode=2018ApPhL.113w2104C |s2cid=125130534}}&lt;/ref&gt; ٽين جو هڪ ٻيو الاٽروپ، اڇو ٽين، پڻ آهي، جنهن جي بناوت ان کان به وڌيڪ ڌاتو جهڙي آهي.)]]
سادو مادو اهڙو مادو آهي، جيڪو ڪنهن هڪ ڪيميائي عنصر جي ايٽمن مان ٺهيل هجي. وڌيڪ برقي منفي ايٽمن جا سادا مادا عام طور هڪ ٻئي سان اليڪٽران ونڊين ٿا (هم ظرفيتي بند ٺاهين ٿا). اهي يا ته ننڍا ماليڪيول (جهڙوڪ هائيڊروجن يا آڪسيجن) ٺاهين ٿا، يا اڻمحدود طور ڦهليل وڏيون بناوتون (جهڙوڪ ڪاربان يا سلڪان) ٺاهين ٿا. نوبل گيسون الڳ الڳ ايٽم طور رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو خول اڳ ئي مڪمل آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; الڳ ماليڪيولن يا اڪيلي ايٽمن مان ٺهيل مادا ماليڪيولن جي وچ ۾ ڪمزور ڪشش وارين قوتن، جهڙوڪ [[لنڊن پکيڙ قوت|لنڊن جي پکيڙ واري قوت]]، سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا: ماليڪيولن اندر اليڪٽرانن جي حرڪت سان برقي بار ۾ عارضي اڻبرابريون پيدا ٿين ٿيون. اهي ويجهن ماليڪيولن ۾ به ساڳيون اڻبرابريون پيدا ڪن ٿيون ۽ پاڙيسري ماليڪيولن جي وڏي انگ ۾ اليڪٽرانن جي هم وقت حرڪت جو سبب بڻجن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|title=Intermolecular bonding – van der Waals forces|access-date=17 November 2021|archive-date=22 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122154740/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/vdw.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Graphite-and-diamond-with-scale.jpg|thumb|right|گرافائيٽ ۽ هيرو، ڪاربان جا ٻه الاٽروپ]]
وڌيڪ برقي مثبت ايٽم عام طور ان جي ابتڙ اليڪٽران وڃائين ٿا، جنهن سان مثبت آئنن جي چوڌاري اليڪٽرانن جو هڪ ”سمنڊ“ ٺهي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هر ايٽم جا ٻاهريان مدار پاڙيسري ايٽمن جي مدارن سان ملي اليڪٽران ونڊين ٿا، جنهن سان وڏن ماليڪيولي مدارن جي اهڙي بناوت ٺهي ٿي، جيڪا سڀني ايٽمن تي پکڙيل هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;chemguidemetal&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |title=Metallic Bonding |last=Clark |first=Jim |date=2019 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421105423/https://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/metallic.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هي منفي بار وارو ”سمنڊ“ سڀني آئنن کي ڇڪي ٿو ۽ انهن کي پاڻ ۾ ٻڌي رکي ٿو. ان کي [[ڌاتوي بند]] چيو وڃي ٿو. اهڙا بند ٺاهيندڙ عنصر اڪثر [[ڌاتو|ڌاتون]] سڏجن ٿا؛ جيڪي اهڙا بند نٿا ٺاهين، انهن کي اڪثر [[غيرڌاتو (ڪيميا)|غيرڌاتو]] چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڪي عنصر مختلف بناوتن وارا هڪ کان وڌيڪ سادا مادا ٺاهي سگهن ٿا؛ انهن کي [[الاٽروپ|الاٽروپ]] چيو وڃي ٿو. مثال طور، [[هيرو]] ۽ [[گرافائيٽ]] ڪاربان جا ٻه الاٽروپ آهن.&lt;ref name=&quot;Scerri14&quot; /&gt;{{efn|پکيڙ قوتن ۽ ڌاتوي بند جي وچ ۾ حد تدريجي آهي، جيئن آيوني ۽ هم ظرفيتي بند جي وچ ۾ حد آهي. پارو جي ننڍن ڪلسٽرن ۾ ڌاتن جون خاصيتون ظاهر نٿيون ٿين، پر وڏن ڪلسٽرن ۾ ظاهر ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pastor |first1=G. M. |last2=Stampfli |first2=P. |last3=Bennemann |first3=K. |date=1988 |title=On the transition from Van der Waals- to metallic bonding in Hg-clusters as a function of cluster size |url= |journal=Physica Scripta |volume=38 |issue=4 |pages=623–626 |doi=10.1088/0031-8949/38/4/022 |bibcode=1988PhyS...38..623P |s2cid=250842014 }}&lt;/ref&gt;}}

ڪنهن عنصر جو ڌاتوپڻو ان جي اليڪٽرانڪ خاصيتن مان اڳڪٿي ڪري سگهجي ٿو. ڌاتوي يا هم ظرفيتي بند ٺهڻ وقت ايٽمي مدار هڪ ٻئي مٿان اچن ٿا؛ ان سان هڪجهڙي گنجائش وارا بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ [[ماليڪيولي مدار]] ٺهن ٿا. بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائي وڌيڪ هوندي آهي. خالص بندي تڏهن پيدا ٿئي ٿي، جڏهن بند ٺاهيندڙ مدارن ۾ اليڪٽرانن جو انگ، بند ٽوڙيندڙ مدارن جي اليڪٽرانن کان وڌيڪ هجي. تنهنڪري ڌاتوي بند تڏهن ٺهي سگهي ٿو، جڏهن هر ايٽم طرفان غيرمقامي ڪيل اليڪٽرانن جو انگ، مدارن جي ان انگ جي ٻيڻي کان گهٽ هجي، جيڪي هڪ ٻئي مٿان اچڻ ۾ حصو وٺن ٿا. گروپ 1 کان 13 تائين جي عنصرن ۾ اها ئي صورتحال آهي. انهن وٽ ايترا ظرفيتي اليڪٽران به ناهن جو وڏيون هم ظرفيتي بناوتون ٺاهي سگهن، جن ۾ سڀ ايٽم هڪجهڙيون جايون وٺن؛ تنهنڪري انهن مان لڳ ڀڳ سڀ ڌاتوي ٿي وڃن ٿا. استثنا هائيڊروجن ۽ بورون آهن، جن جي آيونائيزيشن توانائي تمام گهڻي آهي. هائيڊروجن هم ظرفيتي H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ماليڪيول ٺاهي ٿو، جڏهن ته بورون ايڪوساهه-رخن واري B&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; ڪلسٽرن تي ٻڌل وڏي هم ظرفيتي بناوت ٺاهي ٿو. ڌاتوءَ ۾ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جون توانائيون هڪ ٻئي سان ملي سگهن ٿيون، جنهن سان هڪڙو بينڊ ٺهي ٿو، جنهن مان اليڪٽران آزاد نموني گذري سگهن ٿا؛ اهڙيءَ طرح بجليءَ جي چالڪت پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref name=Siekierski&gt;Siekierski and Burgess, pp. 60–66&lt;/ref&gt;

[[File:Solid state electronic band structure.svg|thumb|upright=1.6|هيرن جو بلور ٺاهڻ لاءِ ڪاربان ايٽمن کي ويجهو آڻڻ جو خاڪو، جنهن ۾ اليڪٽرانڪ بينڊ بناوت ۽ بينڊ خال جو ٺهڻ ڏيکاريل آهي. ساڄي پاسي وارو خاڪو ايٽمن جي وچ واري وٿيءَ موجب توانائيءَ جون سطحون ڏيکاري ٿو. جڏهن ايٽم هڪ ٻئي کان پري آهن (خاڪي جو ساڄو پاسو)، تڏهن سڀني ايٽمن جا p ۽ s ظرفيتي مدار الڳ الڳ ۽ هڪجهڙي توانائيءَ وارا آهن. پر جڏهن ايٽم ويجهو اچن ٿا (خاڪي جو کاٻو پاسو)، تڏهن انهن جا اليڪٽرانڪ مدار جاءِ ۾ هڪ ٻئي مٿان اچڻ لڳن ٿا. مدار ملاوٽ ڪري ''N'' ماليڪيولي مدار ٺاهين ٿا، جن مان هر هڪ جي توانائي مختلف آهي؛ ''N'' بلور ۾ ايٽمن جو انگ آهي. ''N'' ايترو وڏو آهي جو پاڙيسري مدارن جي توانائين جو فرق تمام گهٽ آهي، تنهنڪري انهن کي مسلسل توانائيءَ وارو بينڊ سمجهي سگهجي ٿو. حقيقي هيري بلوري خاني جي ماپ (''a'' سان ظاهر ڪيل) تي ٻه بينڊ ٺهن ٿا، جن کي ظرفيتي ۽ چالڪتي بينڊ چيو وڃي ٿو؛ انهن جي وچ ۾ 5.5&amp;nbsp;[[اليڪٽران وولٽ|اليڪٽران وولٽ]] جو بينڊ خال آهي. (هتي رڳو ظرفيتي 2s ۽ 2p اليڪٽران ڏيکاريا ويا آهن؛ 1s مدار هڪ ٻئي مٿان خاص نٿا اچن، تنهنڪري انهن مان ٺهندڙ بينڊ تمام گهڻو سنها آهن.)]]
گروپ 14 ۾ ڌاتوي ۽ هم ظرفيتي، ٻئي قسم جا بند ٺهي سگهن ٿا. هيري جي بلور ۾ ڪاربان ايٽمن جي وچ ۾ هم ظرفيتي بند مضبوط آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪاربان جو ايٽمي نيم قطر ننڍو آهي ۽ تنهنڪري نيوڪليس اليڪٽرانن کي وڌيڪ مضبوطيءَ سان جهلي ٿو. نتيجي ۾ ٺهندڙ بند ٺاهيندڙ مدار، بند ٽوڙيندڙ مدارن کان گهڻو گهٽ توانائيءَ وارا ٿين ٿا، ۽ انهن جي توانائيءَ ۾ ڪو لاڳاپو يا هم حد نٿو ٿئي؛ تنهنڪري برقي چالڪت ممڪن ناهي: ڪاربان غيرڌاتو آهي. پر وڏن ايٽمن ۾ هم ظرفيتي بند ڪمزور ٿين ٿا ۽ بند ٺاهيندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ مدارن جي توانائيءَ جو فرق گهٽجي ٿو. تنهنڪري سلڪان ۽ جرمنيم جا [[بينڊ خال]] ننڍا آهن ۽ اهي عام حالتن ۾ [[نيم موصل]] آهن: گرميءَ سان توانائي حاصل ڪندڙ اليڪٽران خال پار ڪري سگهن ٿا. (بورون پڻ عام حالتن ۾ نيم موصل آهي.) ٽين ۾ بينڊ خال ختم ٿي وڃي ٿو، تنهنڪري ٽين ۽ سيسو ڌاتو بڻجي وڃن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt; گرمي پد وڌڻ سان سڀ غيرڌاتون ڪنهن نه ڪنهن حد تائين نيم موصل جون خاصيتون ڏيکارين ٿيون؛ اها حد بينڊ خال جي ماپ تي دارومدار رکي ٿي. اهڙيءَ طرح ڌاتو ۽ غيرڌاتو انهن جي برقي چالڪت تي گرمي پد جي اثر سان سڃاڻي سگهجن ٿا: ڌاتوءَ جي چالڪت گرمي پد وڌڻ سان گهٽجي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ گرميءَ جي حرڪت اليڪٽرانن جي آزاد وهڪري کي وڌيڪ ڏکيو بڻائي ٿي)، جڏهن ته غيرڌاتوءَ جي چالڪت وڌي ٿي (ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ اليڪٽران خال پار ڪرڻ لاءِ توانائي حاصل ڪري سگهن ٿا).&lt;ref name=steudel/&gt;

گروپ 15 کان 17 تائين جي عنصرن وٽ ايترا گهڻا اليڪٽران آهن جو اهي ٽنهي پاسن ۾ ڦهليل وڏا هم ظرفيتي ماليڪيول نٿا ٺاهي سگهن. هلڪن عنصرن ۾ ننڍن ٻن ايٽمن وارن ماليڪيولن جا بند ايترا مضبوط هوندا آهن جو گاڙهي حالت ٺهڻ موافق نٿي ٿئي. تنهنڪري نائٽروجن (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، آڪسيجن (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)، اڇو فاسفورس ۽ پيلو آرسينڪ (P&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; ۽ As&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)، سلفر ۽ ڳاڙهو سيلينيم (S&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; ۽ Se&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;)، ۽ مستحڪم هلوجن (F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;، Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ۽ I&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) آسانيءَ سان ٿورن ايٽمن وارا هم ظرفيتي ماليڪيول ٺاهين ٿا. ڳرا عنصر ڊگهيون زنجيرون (مثال طور ڳاڙهو فاسفورس، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم) يا تهه دار بناوتون (مثال طور گرافائيٽ جي صورت ۾ ڪاربان، ڪارو فاسفورس، ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ) ٺاهڻ جو لاڙو رکن ٿا، جيڪي ٽن بدران هڪ يا ٻن رخن ۾ پکڙيل هونديون آهن. فاسفورس، آرسينڪ ۽ سيلينيم جا الاٽروپ ٻنهي قسمن جي بناوتن ۾ ملي سگهن ٿا، پر ٽنهي عنصرن ۾ ڊگهي زنجيرن وارا الاٽروپ وڌيڪ مستحڪم آهن. اهي بناوتون بند ٺاهڻ لاءِ پنهنجا سڀ مدار استعمال نٿيون ڪن، تنهنڪري انهن ۾ өсөн وڌندڙ توانائيءَ جي ترتيب سان بند ٺاهيندڙ، بند ۾ حصو نه وٺندڙ ۽ بند ٽوڙيندڙ بينڊ موجود ٿين ٿا. گروپ 14 وانگر، ڳرن عنصرن ۾ بينڊ خال ننڍا ٿين ٿا ۽ زنجيرن يا تهن جي وچ ۾ اليڪٽرانن جي آزاد حرڪت ممڪن ٿئي ٿي. مثال طور، ڪارو فاسفورس، ڪارو آرسينڪ، ڀورو سيلينيم، ٽيلوريئم ۽ آيوڊين نيم موصل آهن؛ ڀورو آرسينڪ، اينٽيموني ۽ بسمٿ [[نيم ڌاتو]] آهن (اهي لڳ ڀڳ ڌاتو جهڙي چالڪت ڏيکارين ٿا، جنهن ۾ بينڊن جو هم حد تمام ننڍو هوندو آهي)؛ جڏهن ته پولونيم ۽ امڪان آهي ته ايسٽاٽين حقيقي ڌاتو آهن.&lt;ref name=Siekierski/&gt; آخر ۾، فطري طور ملندڙ گروپ 18 جا عنصر سڀ الڳ الڳ ايٽمن جي صورت ۾ رهن ٿا.&lt;ref name=Siekierski/&gt;{{efn|هي سموري وضاحت معياري دٻاءَ جي حالتن لاءِ آهي. ڪافي وڌيڪ دٻاءَ هيٺ ڪنهن به ٺوس مادي جا بينڊ خال صفر ٿي وڃن ٿا ۽ ڌاتوپڻو پيدا ٿئي ٿو. مثال طور، لڳ ڀڳ 170&amp;nbsp;[[بار (ماپ جو ايڪو)|ڪلوبار]] دٻاءَ تي آيوڊين ڌاتو بڻجي وڃي ٿو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; ۽ [[ڌاتوي هائيڊروجن]] لڳ ڀڳ چاليهه لک فضا جي دٻاءَ تي ٺهڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McMinis |first1=J. |last2=Clay |first2=R.C. |last3=Lee |first3=D. |last4=Morales |first4=M.A. |year=2015 |title=Molecular to Atomic Phase Transition in Hydrogen under High Pressure |journal=[[طبعياتي جائزي جا خط|Phys. Rev. Lett.]] |volume=114 |issue=10 |article-number=105305 |doi=10.1103/PhysRevLett.114.105305 |pmid=25815944 |bibcode=2015PhRvL.114j5305M|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; سڀني غيرڌاتن لاءِ قدر ڏسڻ خاطر [[ڌاتوپڻي جو دٻاءُ]] ڏسو.}}

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ ۾ ورهائيندڙ ليڪ لڳ ڀڳ مٿئين کاٻي ڪنڊ کان هيٺئين ساڄي ڪنڊ ڏانهن ترڇي آهي، ۽ انتقالي سلسلو هن ليڪ جي کاٻي پاسي اچي ٿو (ڇاڪاڻ⁠تہ انهن وٽ مدار هڪ ٻئي مٿان اچڻ لاءِ گهڻا موجود آهن). اها ڳالهه توقع موجب آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڌاتوپڻو عام طور برقي مثبت هجڻ ۽ اليڪٽران وڃائڻ جي لاڙي سان لاڳاپيل آهي، جيڪي کاٻي پاسي ۽ هيٺ ويندي وڌن ٿا. تنهنڪري ڌاتن جو انگ غيرڌاتن کان گهڻو وڌيڪ آهي. سرحد جي ويجهو عنصرن جي درجي بندي ڏکي هوندي آهي: انهن جون خاصيتون ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وچ واريون هونديون آهن، ۽ انهن ۾ ٻنهي قسمن جون ڪي خاصيتون به ٿي سگهن ٿيون. انهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا [[ميٽيلائڊ]] چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; هتي ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح کي ان جي سخت طبعياتي معنيٰ، جيڪا بينڊ بناوت سان لاڳاپيل آهي، سان نه ملائڻ گهرجي: طبعياتي لحاظ کان بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hawkes |first1=Stephen J. |date=2001 |title=Semimetallicity? |journal=Journal of Chemical Education |volume=78 |issue=12 |page=1686 |doi=10.1021/ed078p1686|bibcode=2001JChEd..78.1686H }}&lt;/ref&gt;

هيٺيون جدول معياري حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ مستحڪم الاٽروپن کي ڏسي ٿو. پيلي رنگ وارا عنصر سادا مادا ٺاهين ٿا، جن جي بناوت ڌاتوي بند سان چڱيءَ طرح بيان ٿئي ٿي. هلڪي نيري رنگ وارا عنصر وڏيون ڄاري دار هم ظرفيتي بناوتون ٺاهين ٿا، جڏهن ته گهري نيري رنگ وارا عنصر ننڍا هم ظرفيتي بندن وارا ماليڪيول ٺاهين ٿا، جيڪي ڪمزور [[وان ڊير والز قوت|وان ڊير والز قوتن]] سبب پاڻ ۾ ٻڌل رهن ٿا. نوبل گيسن کي واڱڻائي رنگ ڏنو ويو آهي: انهن جا ماليڪيول اڪيلا ايٽم آهن ۽ انهن ۾ هم ظرفيتي بند نٿو ٺهي. ڀوري رنگ سان ڏيکاريل خانا انهن عنصرن جا آهن، جيڪي ايتري مقدار ۾ تيار نه ڪيا ويا آهن جو انهن جي سڀ کان مستحڪم الاٽروپن جي بناوت اهڙي نموني سڃاڻي سگهجي. نظرياتي ويچار ۽ موجوده تجرباتي شاهدي ظاهر ڪن ٿا ته جيڪڏهن اهي عنصر گاڙهيون حالتون ٺاهي سگهن ته انهن سڀني ۾ ڌاتوپڻو پيدا ٿيندو،&lt;ref name=Siekierski/&gt; سواءِ شايد اوگنيسن جي.&lt;ref name=&quot;semiconductor&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=Jan-Michael |last2=Smits |first2=Odile Rosette |first3=Paul |last3=Jerabek |first4=Peter |last4=Schwerdtfeger |date=25 July 2019 |title=Oganesson is a Semiconductor: On the Relativistic Band-Gap Narrowing in the Heaviest Noble-Gas Solids |journal=Angewandte Chemie |volume=58 |issue=40 |pages=14260–14264|doi=10.1002/anie.201908327|pmid=31343819|pmc=6790653}}&lt;/ref&gt;{{efn|عنصرن جي ٺهندڙ بناوتن جا بيان سڄي Greenwood ۽ Earnshaw ۾ موجود آهن. ٻه سرحدي حالتون آهن. آرسينڪ جي سڀ کان مستحڪم صورت بجلي ڌاتوءَ وانگر هلائي ٿي، پر ان ۾ بندي ويجهن پاڙيسري ايٽمن تائين ان مشابه اينٽيموني ۽ بسمٿ جي بناوتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ محدود آهي؛&lt;ref&gt;{{cite book |last=Smith |first=J. D. |date=1973 |title=The Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth |publisher=Pergamon Press |page=556 |isbn=}}&lt;/ref&gt; ۽ عام ڌاتن جي ابتڙ، ان ۾ مائع حالت جو ڊگهو دؤر نٿو هجي، بلڪه اهو سڌو ٻاڦ بڻجي ٿو. تنهنڪري ان جي بناوت کي ڄاري دار هم ظرفيتي سمجهڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rayner-Canham |first1=Geoff |last2=Overton |first2=Tina |date=2008 |title=Descriptive Inorganic Chemistry |edition=5th |url= |location=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |page=194 |isbn=978-1-4292-2434-5}}&lt;/ref&gt; [[گرافائيٽ]] جي صورت ۾ ڪاربان پنهنجي تهن جي متوازي ڌاتوي چالڪت ڏيکاري ٿو، پر انهن تهن جي عمودي رخ ۾ نيم موصل آهي. ڪجهه حسابن موجب ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم غيرڌاتوي ٿي سگهن ٿا،&lt;ref name=CRNL/&gt;&lt;ref name=Florez/&gt; پر انهن تي ٿيل تازن تجربن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=superheavy/&gt;&lt;ref name=Ingo/&gt;&lt;ref name=Yakushev/&gt; معياري حالتن ۾ ايسٽاٽين جي ڌاتو بڻجڻ جو حساب ڏنو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Hermann&quot;&gt;{{cite journal
|doi=10.1103/PhysRevLett.111.116404|title=Condensed Astatine: Monatomic and Metallic|year=2013|last1=Hermann|first1=A.|last2=Hoffmann|first2=R.|last3=Ashcroft|first3=N. W.|journal=Physical Review Letters|volume=111|issue=11|pages=116404-1–116404-5|bibcode=2013PhRvL.111k6404H|pmid=24074111}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري امڪان آهي ته ٽينيسين به اهڙيءَ طرح ڌاتو ٿئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ball |first=Philip |date=13 September 2013 |title=Metallic properties predicted for astatine |url=https://www.chemistryworld.com/news/metallic-properties-predicted-for-astatine/6582.article |work=Chemistry World |location= |access-date=7 April 2023}}&lt;/ref&gt;}}

{{Periodic table (simple substance bonding)}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|لوهه، هڪ ڌاتو
Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|سلفر، هڪ غيرڌاتو
Arsen 1a.jpg|آرسينڪ، اهڙو عنصر جنهن کي اڪثر نيم ڌاتو يا ميٽيلائڊ چيو وڃي ٿو
&lt;/gallery&gt;

عام طور ڌاتون چمڪدار ۽ ڳاٽيون هونديون آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڌاتوي بند جي مضبوطيءَ سبب انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا عام طور وڌيڪ هوندا آهن؛ ۽ گهڻو ڪري اهي چادر ٿيڻ جوڳيون ۽ تار ٿيڻ جوڳيون هونديون آهن (يعني آسانيءَ سان ڇڪجي ۽ شڪل وٺي سگهن ٿيون)، ڇاڪاڻ⁠تہ ايٽم ڌاتوي بند ٽوڙڻ کان سواءِ هڪ ٻئي جي ڀيٽ ۾ حرڪت ڪري سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |title=Metallic Structures |last=Clark |first=Jim |date=2012 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424070514/https://www.chemguide.co.uk/atoms/structures/metals.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهي بجلي هلائين ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا اليڪٽران ٽنهي رخن ۾ آزاد نموني حرڪت ڪري سگهن ٿا. اهڙيءَ طرح اهي گرمي به هلائين ٿيون: اضافي [[حرڪي توانائي]] اليڪٽران کڻي وڃن ٿا ۽ اهي وڌيڪ تيزيءَ سان حرڪت ڪن ٿا. اهي خاصيتون مائع حالت ۾ به برقرار رهن ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ پگھلڻ تي بلوري بناوت ختم ٿي وڃي ٿي، پر ايٽم هڪ ٻئي کي ڇهندا رهن ٿا ۽ ڌاتوي بند برقرار رهي ٿو، جيتوڻيڪ اهو ڪمزور ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;chemguidem&quot; /&gt; ڌاتون غيرڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; انهن عام قاعدن جا ڪي استثنا آهن: مثال طور، بيرليم، ڪروميم،&lt;ref name=raynercanham/&gt; مينگنيز،&lt;ref name=&quot;Holl&quot;&gt;{{cite book|publisher=Walter de Gruyter|date=1985|edition=91–100 |pages=1110–1117|isbn=978-3-11-007511-3|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|first=Arnold F.|last=Holleman|author2=Wiberg, Egon|author3=Wiberg, Nils|language=de|chapter=Mangan}}&lt;/ref&gt; اينٽيموني،&lt;ref name=&quot;wiberg_holleman&quot;&gt;{{cite book|title=Inorganic chemistry|author=Wiberg, Egon|author2=Wiberg, Nils|author3=Holleman, Arnold Frederick|name-list-style=amp|publisher=Academic Press|date=2001|isbn=978-0-12-352651-9|page=758}}&lt;/ref&gt; بسمٿ&lt;ref name=&quot;CRC&quot;&gt;{{cite book| first = C. R.| last = Hammond| pages = [https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4 4–1&lt;!-- not a range --&gt;]| title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics| edition = 81st| location = Boca Raton (FL, US)| publisher = CRC press| isbn = 978-0-8493-0485-9| date = 2004| url-access = registration| url = https://archive.org/details/crchandbookofche81lide/page/4}}&lt;/ref&gt; ۽ يورينيم ڀُرڀُرا آهن (هي مڪمل فهرست ناهي)؛&lt;ref name=raynercanham/&gt; ڪروميم انتهائي سخت آهي؛&lt;ref name=r1&gt;{{cite book|editor=G.V. Samsonov|chapter=Mechanical Properties of the Elements|doi=10.1007/978-1-4684-6066-7_7|isbn=978-1-4684-6066-7|url=https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|publisher=IFI-Plenum|place=New York, USA|year=1968|pages=387–446|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123344/https://ihtik.lib.ru/2011.08_ihtik_nauka-tehnika/2011.08_ihtik_nauka-tehnika_3560.rar|archive-date=2 April 2015 |title=Handbook of the Physicochemical Properties of the Elements }}&lt;/ref&gt; گيليم، روبڊيم، سيزيم ۽ پارو ڪمري جي گرمي پد تي يا ان جي ويجهو مائع آهن؛{{efn|ڏسو [[عنصرن جا اَٻرڻ جا نقطا (انگن واري فهرست)]]. غالباً فرانسيئم به ائين آهي، پر ان جي انتهائي عدم استحڪام سبب ان ڳالهه جي تجرباتي تصديق نه ٿي آهي. ڪوپرنيسيئم ۽ فليروويم جا مائع هجڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي،&lt;ref name=&quot;CRNL&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mewes |first1=J.-M. |last2=Smits |first2=O. R. |last3=Kresse |first3=G. |last4=Schwerdtfeger |first4=P. |title=Copernicium is a Relativistic Noble Liquid |journal=Angewandte Chemie International Edition |date=2019 |volume=58|issue=50|pages=17964–17968|doi=10.1002/anie.201906966 |pmid=31596013 |pmc=6916354 |bibcode=2019ACIE...5817964M |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Florez&gt;{{cite journal |last1=Florez |first1=Edison |last2=Smits |first2=Odile R. |last3=Mewes |first3=Jan-Michael |last4=Jerabek |first4=Paul |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2022 |title=From the gas phase to the solid state: The chemical bonding in the superheavy element flerovium |journal=The Journal of Chemical Physics |volume=157 |issue=6 |page=064304 |doi=10.1063/5.0097642|pmid=35963734 |bibcode=2022JChPh.157f4304F |s2cid=250539378 }}&lt;/ref&gt; اهي پارو وانگر هوندا، ۽ تجرباتي شاهدي ظاهر ڪري ٿي ته اهي ڌاتو آهن.&lt;ref name=&quot;superheavy&quot;&gt;
{{Cite web
|last1=Gäggeler
|first1=H. W.
|year=2007
|title=Gas Phase Chemistry of Superheavy Elements
|url=https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA&amp;M/TexasA&amp;M.pdf
|pages=26–28
|publisher=[[پال شيرر ادارو]]
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220090755/https://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA%26M/TexasA%26M.pdf
|archive-date=20 February 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ingo&gt;{{cite news |last=Ingo |first=Peter |date=15 September 2022 |title=Study shows flerovium is the most volatile metal in the periodic table |url=https://phys.org/news/2022-09-flerovium-volatile-metal-periodic-table.html |work=phys.org&lt;!--but provided by GSI Helmholtz--&gt; |location= |access-date=22 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Yakushev&gt;{{cite journal |last1=Yakushev |first1=A. |last2=Lens |first2=L. |first3=Ch. E. |last3=Düllmann |first4=J. |last4=Khuyagbaatar |first5=E. |last5=Jäger |first6=J. |last6=Krier |first7=J. |last7=Runke |first8=H. M. |last8=Albers |first9=M. |last9=Asai |first10=M. |last10=Block |first11=J. |last11=Despotopulos |first12=A. |last12=Di Nitto |first13=K. |last13=Eberhardt |first14=U. |last14=Forsberg |first15=P. |last15=Golubev |first16=M. |last16=Götz |first17=S. |last17=Götz |first18=H. |last18=Haba |first19=L. |last19=Harkness-Brennan |first20=R.-D. |last20=Herzberg |first21=F. P. |last21=Heßberger |first22=D. |last22=Hinde |first23=A. |last23=Hübner |first24=D. |last24=Judson |first25=B. |last25=Kindler |first26=Y. |last26=Komori |first27=J. |last27=Konki |first28=J. V. |last28=Kratz |first29=N. |last29=Kurz |first30=M. |last30=Laatiaoui |first31=S. |last31=Lahiri |first32=B. |last32=Lommel |first33=M. |last33=Maiti |first34=A. K. |last34=Mistry |first35=Ch. |last35=Mokry |first36=K. J. |last36=Moody |first37=Y. |last37=Nagame |first38=J. P. |last38=Omtvedt |first39=P. |last39=Papadakis |first40=V. |last40=Pershina |first41=D. |last41=Rudolph |first42=L. G. |last42=Samiento |first43=T. K. |last43=Sato |first44=M. |last44=Schädel |first45=P. |last45=Scharrer |first46=B. |last46=Schausten |first47=D. A. |last47=Shaughnessy |first48=J. |last48=Steiner |first49=P. |last49=Thörle-Pospiesch |first50=A. |last50=Toyoshima |first51=N. |last51=Trautmann |first52=K. |last52=Tsukada |first53=J. |last53=Uusitalo |first54=K.-O. |last54=Voss |first55=A. |last55=Ward |first56=M. |last56=Wegrzecki |first57=N. |last57=Wiehl |first58=E. |last58=Williams |first59=V. |last59=Yakusheva |display-authors=3 |date=25 August 2022 |title=On the adsorption and reactivity of element 114, flerovium |journal=Frontiers in Chemistry |volume=10 |article-number=976635 |doi=10.3389/fchem.2022.976635 |pmid=36092655 |pmc=9453156 |bibcode=2022FrCh...10.6635Y |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;}} ۽ سون جهڙيون [[نجات ڌاتو|نجات ڌاتون]] ڪيميائي طور تمام غيرسرگرم آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1038/376238a0 |title=Why gold is the noblest of all the metals |date=1995 |last1=Hammer |first1=B. |last2=Norskov |first2=J. K. |journal=Nature |volume=376 |issue=6537 |pages=238–240 |bibcode=1995Natur.376..238H|s2cid=4334587 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevB.6.4370 |title=Optical Constants of the Noble Metals |date=1972 |last1=Johnson |first1=P. B. |last2=Christy |first2=R. W. |journal=Physical Review B |volume=6 |issue=12 |pages=4370–4379 |bibcode=1972PhRvB...6.4370J}}&lt;/ref&gt;

غيرڌاتون مختلف خاصيتون ڏيکارين ٿيون. وڏا هم ظرفيتي بلور ٺاهيندڙ عنصرن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا وڌيڪ هوندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا مضبوط هم ظرفيتي بند ٽوڙڻ لاءِ گهڻي توانائي گهرجي. جيڪي الڳ ماليڪيول ٺاهين ٿا، سي گهڻو ڪري پکيڙ قوتن سبب پاڻ ۾ ٻڌل هوندا آهن؛ اهي قوتون وڌيڪ آسانيءَ سان ٽوڙجن ٿيون، تنهنڪري انهن جا اَٻرڻ ۽ ٽهڪڻ جا نقطا گهٽ هوندا آهن،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |title=Atomic and Physical Properties of the Period 3 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2018 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422142013/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/period3/elementsphys.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ انهن مان گهڻا ڪمري جي گرمي پد تي مائع يا گئس هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; غيرڌاتون اڪثر بيچمڪ هونديون آهن. اهي ڌاتن سان ردعمل ڏيکارڻ جو لاڙو رکن ٿيون، سواءِ نوبل گيسن جي، جيڪي گهڻن مادن سان غيرسرگرم آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ٺوس حالت ۾ اهي ڀُرڀُريون هونديون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جا ايٽم مضبوطيءَ سان پنهنجي جاءِ تي ٻڌل هوندا آهن. اهي گهٽ ڳاٽيون هونديون آهن ۽ بجلي خراب هلائينديون آهن،&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ آزاد حرڪت ڪندڙ اليڪٽران ناهن.&lt;ref name=&quot;group4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |title=The Trend From Non-Metal to Metal In the Group 4 Elements |last=Clark |first=Jim |date=2015 |website=Chemguide |access-date=30 March 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427234147/https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group4/properties.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سرحد جي ويجهو بينڊ خال ننڍا آهن، تنهنڪري ان علائقي جا ڪيترائي عنصر نيم موصل آهن، جهڙوڪ سلڪان، جرمنيم،&lt;ref name=&quot;group4&quot; /&gt; ۽ ٽيلوريئم.&lt;ref name=Siekierski/&gt; سيلينيم جي هڪ ڀوري الاٽروپي نيم موصل آهي ۽ هڪ ڳاڙهي الاٽروپي عازل؛ آرسينڪ جي هڪ ڌاتوي ڀوري الاٽروپي، هڪ نيم موصل ڪاري الاٽروپي ۽ هڪ عازل پيلي الاٽروپي آهي (جيتوڻيڪ آخري الاٽروپي عام حالتن ۾ غيرمستحڪم آهي).&lt;ref name=steudel/&gt; هتي به استثنا آهن؛ مثال طور، هيري جي گرمي چالڪت سڀني ڄاتل مادن کان وڌيڪ آهي، ڪنهن به ڌاتوءَ کان به وڌيڪ.&lt;ref name=PNU&gt;{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevLett.70.3764 |title=Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond |year=1993 |last1=Wei |first1=Lanhua |last2=Kuo |first2=P. K. |last3=Thomas |first3=R. L. |last4=Anthony |first4=T. R. |last5=Banholzer |first5=W. F. |journal=Physical Review Letters |volume=70 |issue=24 |pages=3764–3767 |pmid=10053956 |bibcode=1993PhRvL..70.3764W}}&lt;/ref&gt;

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي سرحد تي موجود عنصرن جي هڪ جماعت کي عام طور ميٽيلائڊ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان علائقي جا عنصر طبعياتي ۽ ڪيميائي خاصيتن ۾ وچٿرا آهن.&lt;ref name=&quot;cartoon&quot; /&gt; تنهن هوندي به، ادب ۾ ان ڳالهه تي اتفاق ناهي ته ڪهڙن عنصرن کي صحيح طور هن جماعت ۾ رکڻ گهرجي. جڏهن اهڙي درجي بندي ڪئي وڃي ٿي ته سلڪان، جرمنيم، آرسينڪ ۽ ٽيلوريئم لڳ ڀڳ هميشه شامل ٿين ٿا، ۽ بورون ۽ اينٽيموني به عام طور شامل ڪيا وڃن ٿا؛ پر گهڻن ذريعن ۾ ٻيا عنصر به شامل ڪيا وڃن ٿا، ۽ اضافي عنصرن جي چونڊ تي اتفاق ناهي؛ ڪجهه ذريعا ته هن فهرست مان ڪي عنصر ڪڍي به ڇڏين ٿا.{{efn|[[ميٽيلائڊن جون فهرستون]] ڏسو. مثال طور، آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي استعمال ڪيل دوراني جدول ۾ پولونيم ميٽيلائڊ آهي،&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; پر رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽريءَ جي جدول ۾ ائين ناهي،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table |title=Periodic Table |date=2021 |website=www.rsc.org |publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=21 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321033913/https://www.rsc.org/periodic-table |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ ''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽينيڪا]]'' ۾ شامل جدول ميٽيلائڊ يا نيم ڌاتن جو ذڪر ئي نٿي ڪري.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt; هڪ ئي ڪتاب ۾ به درجي بندي بدلجي سگهي ٿي. مثال طور، شيرون ۽ ويسٽن جي ''غيرڌاتي عنصرن جي ڪيميا'' (1966ع) جي صفحي 7 واري دوراني جدول ۾ اينٽيموني کي غيرڌاتو ڏيکاريو ويو آهي، پر صفحي 115 تي ان کي ڌاتو سڏيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sherwin |first1=E. |last2=Weston |first2=G. J. |editor=Spice, J. E. |date=1966 |title=Chemistry of the Non-Metallic Elements |publisher=Pergamon Press |isbn=978-1-4831-3905-0}}&lt;/ref&gt;|name=metalloids}} مثال طور، ٻين سڀني عنصرن جي ابتڙ، جن کي عام طور ميٽيلائڊ يا غيرڌاتو سمجهيو وڃي ٿو، اينٽيموني جي واحد مستحڪم صورت ۾ ڌاتوي چالڪت آهي. ان کان سواءِ، طبعياتي ۽ ڪيميائي روَيي ۾ اهو بسمٿ ۽، وڌيڪ عام طور، ٻين p-بلاڪ ڌاتن سان مشابهت رکي ٿو. ان بنياد تي ڪجهه ليکڪن دليل ڏنو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ بدران ڌاتو قرار ڏيڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref name=raynercanham/&gt;&lt;ref name=&quot;hawkes&quot;/&gt;&lt;ref name=steudel&gt;{{cite book |last1=Steudel |first1=Ralf |first2=David |last2=Scheschkewitz |date=2020 |title=Chemistry of the Non-Metals |url= |location= |publisher=Walter de Gruyter |pages=154–155, 425, 436 |isbn=978-3-11-057805-8 |quote=In Group 15 of the Periodic Table, as in both neighboring groups, the metallic character increases when going down. More specifically, there is a transition from a purely non-metallic element (N) via elements with nonmetallic and metallic modifications to purely metallic elements (Sb, Bi). This chapter addresses the two elements besides nitrogen, which are clearly nonmetallic under standard conditions: phosphorus and arsenic. The chemistry of arsenic, however, is only briefly described as many of the arsenic compounds resemble the corresponding phosphorus species.}}&lt;/ref&gt; ٻئي پاسي، سيلينيم پنهنجي سڀ کان مستحڪم صورت ۾ ڪجهه نيم موصل خاصيتون رکي ٿو (جيتوڻيڪ ان جا عازل الاٽروپ به آهن)، تنهنڪري دليل ڏنو ويو آهي ته ان کي ميٽيلائڊ سمجهڻ گهرجي؛&lt;ref name=hawkes/&gt; پر اها ڳالهه فاسفورس لاءِ به درست آهي،&lt;ref name=steudel/&gt; جنهن کي ميٽيلائڊن ۾ شامل ڪرڻ گهڻو گهٽ ڏسڻ ۾ اچي ٿو.{{efn|name=metalloids}}

==عنصرن جي درجي بندي==
[[File:Simple Periodic Table Chart-en.svg|upright=1.5|thumb|right|دوراني جدول، جنهن ۾ هڪجهڙيون خاصيتون رکندڙ عنصرن جا ڪجهه عام گروهه رنگن سان ڏيکاريل آهن. ذريعن موجب انهن گروهن ۽ انهن جي حدن ۾ ڪجهه فرق آهي.&lt;ref name=&quot;ACS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |title=Periodic Table of Chemical Elements |date=2021 |website=www.acs.org |publisher=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽي]] |access-date=27 March 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203123434/https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/periodictable.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 ۾ لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم به انتقالي ڌاتون آهن.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;{{col-begin}}{{col-break}}{{Legend inline|ff9d9d}} [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffdead}} [[الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو|الڪلي مٽيءَ واريون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffbfff}} [[لينٿينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ff99cc}} [[ايڪٽينائيڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffc0c0}} [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]]{{col-break}}{{Legend inline|cccccc}} [[ٻيون ڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|cccc99}} [[ميٽيلائڊ]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|a0ffa0}} [[ٻيا غيرڌاتو|ٻيا غيرڌاتون]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|ffff99}} [[هلوجن]]&lt;br /&gt;{{Legend inline|c0ffff}} [[نوبل گئس|نوبل گيسون]]{{col-end}}]]
هڪجهڙو رويو ڏيکاريندڙ عنصرن جي گروهن کي بيان ڪرڻ لاءِ ادب ۾ ڪيترائي اصطلاح استعمال ٿيا آهن. گروپ نالا ”الڪلي ڌاتو“، ”الڪلي مٽيءَ واري ڌاتو“، ”ٽريئل“، ”ٽيٽريل“، ”پنڪٽوجن“، ”چالڪوجن“، ”هلوجن“ ۽ ”نوبل گئس“ کي آءِ يو پي اي سي مڃي ٿي؛ ٻين گروپن لاءِ انهن جا نمبر يا پهرئين عنصر جو نالو استعمال ڪري سگهجي ٿو (مثال طور، گروپ 6 کي ڪروميم گروپ چيو وڃي ٿو).&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fernelius |first1=W. C. |last2=Loening |first2=Kurt |last3=Adams |first3=Roy M. |date=1971 |title=Names of groups and elements |url= |journal=Journal of Chemical Education |volume=48 |issue=11 |pages=730–731 |doi=10.1021/ed048p730 |bibcode=1971JChEd..48..730F }}&lt;/ref&gt; ڪي ليکڪ p-بلاڪ جي گروپ 13 کان 16 تائين وارن عنصرن کي ڌاتوپڻي جي بنياد تي ورهائين ٿا،&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt; جيتوڻيڪ آءِ يو پي اي سي وٽ ان جي ڪا وصف موجود ناهي ۽ نه ئي ان ڳالهه تي صحيح اتفاق آهي ته ڪهڙن عنصرن کي ڌاتو، غيرڌاتو يا نيم ڌاتو (جن کي ڪڏهن ميٽيلائڊ به چيو وڃي ٿو) سمجهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ACS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ان ڳالهه تي به اتفاق ناهي ته انتقالي ڌاتن کان پوءِ ايندڙ ڌاتن کي ڪهڙو نالو ڏجي؛ ”انتقالي دور کان پوءِ واري ڌاتو“ ۽ ”گهٽ درجي واري ڌاتو“ انهن ممڪن نالن مان آهن، جيڪي استعمال ٿيا آهن. ڪي اعليٰ درجي جا ڪتاب ڪڏهن ڪڏهن گروپ 12 جي عنصرن کي انتقالي ڌاتن مان خارج ڪن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جون ڪيميائي خاصيتون ڪافي مختلف ٿي سگهن ٿيون؛ پر اهو عام طور مڃيل طريقو ناهي،&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Jensen |first1=William B. |year=2003 |title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table |journal=Journal of Chemical Education |volume=80 |issue=8 |pages=952–961 |doi=10.1021/ed080p952 |bibcode=2003JChEd..80..952J |url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |access-date=6 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611152417/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |archive-date=11 June 2010 }}&lt;/ref&gt; ۽ آءِ يو پي اي سي هن کي پنهنجي ''ڪيميائي ناليڪاريءَ جي اصولن'' ۾ في الحال قابل قبول عمل طور بيان نٿي ڪري.&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Leigh |editor-first=G. J. |date=2011 |title=Principles of Chemical Nomenclature |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/12/Principles_Leigh2011-compressed.pdf |location= |publisher=The Royal Society of Chemistry |page=9 |isbn=978-1-84973-007-5}}&lt;/ref&gt;

”لينٿينائيڊ“ مان مراد La–Lu جا عنصر آهن، جيڪي سڀ هڪ ٻئي سان تمام گهڻو مشابه آهن: تاريخي طور هن اصطلاح ۾ رڳو Ce–Lu شامل هئا، پر عام استعمال موجب لينٿينم به شامل ٿي ويو.&lt;ref name=IUPAC/&gt; ”[[نادر زميني عنصر|نادر زميني عنصرن]]“ (يا نادر زميني ڌاتن) ۾ لينٿينائيڊن سان گڏ اسڪينڊيم ۽ اٽريم به شامل ڪيا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; ”ايڪٽينائيڊ“ مان مراد Ac–Lr جا عنصر آهن (تاريخي طور Th–Lr)،&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; جيتوڻيڪ هن گروهه ۾ خاصيتن جو فرق، لينٿينائيڊن جي اندروني فرق کان گهڻو وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Jorgensen&quot; /&gt; ابهام کان بچڻ لاءِ آءِ يو پي اي سي ”لينٿينوئيڊ“ ۽ ”ايڪٽينوئيڊ“ نالن جي سفارش ڪري ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ ”ـائيڊ“ پڇاڙي عام طور منفي آئن ظاهر ڪري ٿي؛ تنهن هوندي به ”لينٿينائيڊ“ ۽ ”ايڪٽينائيڊ“ اڃا عام استعمال ۾ آهن.&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot; /&gt; لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم کي d-بلاڪ جا عنصر مڃڻ جي وڌندڙ قبوليت سان، ڪجهه ليکڪن لينٿينائيڊن جي وصف La–Yb ۽ ايڪٽينائيڊن جي وصف Ac–No طور ڏيڻ شروع ڪئي، جيڪا ايف-بلاڪ سان ٺهڪي اچي ٿي.&lt;ref name=KW/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.webelements.com/ |title=WebElements |last=Winter |first=Mark |date=1993–2022 |website= |publisher=The University of Sheffield and WebElements Ltd, UK |access-date=5 December 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cowan |first=Robert D. |date=1981 |title=The Theory of Atomic Structure and Spectra |url= |location= |publisher=University of California Press |page=598 |isbn=978-0-520-90615-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Villar |first1=G. E. |date=1966 |title=A suggested modification to the periodic chart |url= |journal=Journal of Inorganic and Nuclear Chemistry |volume=28 |issue=1 |pages=25–29 |doi=10.1016/0022-1902(66)80224-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sacotton&gt;{{cite journal |last1=Cotton |first1=S. A. |date=1996 |title=After the actinides, then what? |url= |journal=Chemical Society Reviews |volume=25 |issue=3 |pages=219–227 |doi=10.1039/CS9962500219 }}&lt;/ref&gt; ”ٽرانس-ايڪٽينائيڊ“ يا ”[[فوق ڳرا عنصر|فوق ڳرا عنصر]]“ ايڪٽينائيڊن کان اڳتي وارا ٿوري ڄمار وارا عنصر آهن. انهن جي شروعات لارينسيم يا رٿرفورڊيم کان سمجهي ويندي آهي (ان تي مدار آهي ته ايڪٽينائيڊن جي پڄاڻي ڪٿي مڃجي).&lt;ref name=sacotton/&gt;&lt;ref name=Neve&gt;{{cite journal |last1=Neve |first1=Francesco |date=2022 |title=Chemistry of superheavy transition metals |url= |journal=Journal of Coordination Chemistry |volume=75 |issue=17–18 |pages=2287–2307 |doi=10.1080/00958972.2022.2084394 |s2cid=254097024 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Mingos&gt;{{cite book |last=Mingos |first=Michael |author-link=Michael Mingos |date=1998 |title=Essential Trends in Inorganic Chemistry |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=387 |isbn=978-0-19-850109-1}}&lt;!--هتي &quot;فوق ڳرو&quot; بدران &quot;ٽرانس-ايڪٽينائيڊ&quot; اصطلاح استعمال ٿيل آهي--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005134013/https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-date=5 October 2023 |title=A New Era of Discovery: the 2023 Long Range Plan for Nuclear Science |publisher=U.S. Department of Energy |date=October 2023 |via=OSTI |access-date=20 October 2023 |quote=Superheavy elements (''Z'' &gt; 102) are teetering at the limits of mass and charge.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite arXiv|last=Kragh|first=Helge|date=2017|title=The search for superheavy elements: Historical and philosophical perspectives|eprint=1708.04064|class=physics.hist-ph}}&lt;/ref&gt;

ڪيترين ٻين درجي بندين جا نالا به آهن، جيڪي مختلف علمي شعبن ۾ ضرورت موجب استعمال ٿين ٿا. ستارن جي طبعيات ۾ ”ڌاتو“ مان مراد هر اهو عنصر آهي، جنهن جو ايٽمي عدد 2 کان وڏو هجي، يعني هائيڊروجن ۽ هيليم کان سواءِ ٻيا سڀ عنصر.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |title=Metallicity of stars |last=Theuns |first=Tom |website=icc.dur.ac.uk |publisher=Durham University |access-date=27 March 2021 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927160927/https://icc.dur.ac.uk/~tt/Lectures/Galaxies/TeX/lec/node27.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ”نيم ڌاتو“ جي اصطلاح جي طبعيات ۾ معنيٰ، ڪيميا ۾ ان جي معنيٰ کان مختلف آهي: طبعياتي وصفن موجب بسمٿ نيم ڌاتو آهي، پر ڪيميا دان عام طور ان کي ڌاتو سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book
|first=Gerald
|last=Burns
|title=Solid State Physics
|date=1985
|publisher=Academic Press, Inc.
|isbn=978-0-12-146070-9
|pages=339–40}}&lt;/ref&gt; ڪي اصطلاح وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، پر انهن جي ڪا تمام رسمي وصف ناهي؛ مثال طور ”[[ڳري ڌاتو|ڳري ڌاتو]]“، جنهن جون ايتريون گهڻيون معنائون ڏنيون ويون آهن جو ان اصطلاح تي ”عملي طور بي معنيٰ“ هجڻ جي تنقيد ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Duffus |first1=John H. |date=2002 |title=&quot;Heavy Metals&quot;–A Meaningless Term? |url=https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=74 |issue=5 |pages=793–807 |doi=10.1351/pac200274050793 |s2cid=46602106 |access-date=27 March 2021 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411012337/https://publications.iupac.org/pac/2002/pdf/7405x0793.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اصطلاحن جو دائرو مختلف ليکڪن وٽ گهڻو بدلجي ٿو. مثال طور، آءِ يو پي اي سي موجب نوبل گيسن ۾ سڄو گروپ شامل آهي، جنهن ۾ انتهائي تابڪار فوق ڳرو عنصر اوگنيسن به اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Koppenol|first=W.|date=2016|title=How to name new chemical elements|journal=Pure and Applied Chemistry|publisher=DeGruyter|doi=10.1515/pac-2015-0802 |hdl=10045/55935|s2cid=102245448|url=https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|hdl-access=free|access-date=15 August 2021|archive-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511193435/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/55935/1/2016_Koppenol_etal_PureApplChem.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پر فوق ڳرن عنصرن جي ماهرن ۾ ائين گهٽ ڪيو ويندو آهي: هن صورت ۾ ”نوبل گئس“ مان عام طور گروپ جي هلڪن عنصرن جو غيرسرگرم رويو مراد ورتو ويندو آهي. حسابن موجب اوگنيسن اضافيتي اثرن سبب گهڻو غيرسرگرم نه هجڻ گهرجي، ۽ جيڪڏهن ان کي وڏي مقدار ۾ تيار ڪري سگهجي ته شايد اهو ڪمري جي گرمي پد تي گئس به نه هجي؛ تنهنڪري هن حوالي سان ان جي نوبل گئس هجڻ تي اڪثر سوال اٿاريو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Roth |first1=Klaus |date=3 April 2018 |title=Is Element 118 a Noble Gas? |url=https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |journal=Chemie in unserer Zeit |doi=10.1002/chemv.201800029 |access-date=27 March 2021 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302084128/https://www.chemistryviews.org/details/ezine/10907570/New_Kids_on_the_Table_Is_Element_118_a_Noble_Gas__Part_1.html |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، ڪڏهن ڪڏهن ملڪن جي لحاظ کان به اصطلاحي فرق ڏسڻ ۾ اچي ٿو: جاپان ۾ الڪلي مٽيءَ وارين ڌاتن ۾ اڪثر بيرليم ۽ ميگنيشيم شامل ناهن ڪيا ويندا، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جو رويو گروپ 2 جي ڳرن ڌاتن کان مختلف آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |title=【お知らせ】高等学校化学で用いる用語に関する提案（1）への反応 |author=The Chemical Society of Japan |date=25 January 2018 |website=www.chemistry.or.jp |publisher=The Chemical Society of Japan |access-date=3 April 2021 |quote=「12．アルカリ土類金属」の範囲についても，△を含めれば，すべての教科書で提案が考慮されている。歴史的には第4 周期のカルシウム以下を指していた用語だったが，「周期表の2 族に対応する用語とする」というIUPAC の勧告1）に従うのは現在では自然な流れだろう。 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516062728/https://www.chemistry.or.jp/news/information/1-2.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
{{Main|دوراني جدول جي تاريخ}}

{{See also|ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست}}
===ابتدائي تاريخ===
1817ع ۾ جرمن طبعيات دان [[يوهان وولفگانگ ڊوبيرائنر]] عنصرن جي درجي بنديءَ جي ابتدائي ڪوششن مان هڪ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Wurzer|first1=Ferdinand|title=Auszug eines Briefes vom Hofrath Wurzer, Prof. der Chemie zu Marburg|journal=Annalen der Physik|date=1817|volume=56|issue=7|pages=331–334|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|trans-title=Excerpt of a letter from Court Advisor Wurzer, Professor of Chemistry at Marburg|language=de|doi=10.1002/andp.18170560709|bibcode=1817AnP....56..331.|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024621/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.096071138;view=1up;seq=351|url-status=live|url-access=subscription}} ڊوبيرائنر ڏٺو ته اسٽرونشيم جون خاصيتون ڪيلشيم ۽ بيريم جي خاصيتن جي وچ واريون هيون.&lt;/ref&gt; 1829ع ۾ هن معلوم ڪيو ته ڪي عنصر ٽن ٽن جي گروهن ۾ رکي سگهجن ٿا، ۽ هر گروهه جي عنصرن جون خاصيتون هڪ ٻئي سان لاڳاپيل هونديون آهن. هن انهن گروهن کي [[ڊوبيرائنر جون ٽريون|ٽريون]] نالو ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Döbereiner|first1=J. W.|title=Versuch zu einer Gruppirung der elementaren Stoffe nach ihrer Analogie|journal=Annalen der Physik und Chemie|date=1829|volume=15|issue=2|pages=301–307|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|series=2nd series|trans-title=An attempt to group elementary substances according to their analogies|language=de|bibcode=1829AnP....91..301D|doi=10.1002/andp.18290910217|access-date=15 August 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008024625/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015065410634;view=1up;seq=315|url-status=live}} هن مضمون جي انگريزي ترجمي لاءِ ڏسو: [https://web.lemoyne.edu/~giunta/dobereiner.html Johann Wolfgang Döbereiner: &quot;An Attempt to Group Elementary Substances according to Their Analogies&quot; (Lemoyne College (Syracuse, New York, USA))] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190309161429/https://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/dobereiner.html |date=9 March 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Horvitz |first=L.|title=Eureka!: Scientific Breakthroughs That Changed The World |year=2002 |publisher=John Wiley |location=New York|isbn=978-0-471-23341-1 |oclc=50766822 |page=43|bibcode=2001esbt.book.....H}}&lt;/ref&gt; ڪلورين، برومين ۽ آيوڊين هڪ ٽريو ٺاهيندا هئا؛ اهڙيءَ طرح ڪيلشيم، اسٽرونشيم ۽ بيريم؛ ليٿيم، سوڊيم ۽ پوٽاشيم؛ ۽ سلفر، سيلينيم ۽ ٽيلوريئم پڻ ٽريون ٺاهيندا هئا.&lt;ref&gt;Scerri, p. 47&lt;/ref&gt; مختلف ڪيميا دانن هن جي ڪم کي اڳتي وڌايو ۽ عنصرن جي ننڍن گروهن ۾ وڌيڪ لاڳاپا ڳولي لڌا. پر اهي اهڙو هڪڙو خاڪو ٺاهي نه سگهيا، جنهن ۾ اهي سڀ عنصر اچي وڃن.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ball|first=P.|author-link=Philip Ball|title=The Ingredients: A Guided Tour of the Elements |location=Oxford|publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=978-0-19-284100-1|page=100}}&lt;/ref&gt;

[[File:Newlands periodiska system 1866.png|thumb|right|upright=1.5|1866ع ۾ نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.|alt=نيو لينڊز جي عنصرن جي جدول.]]
[[جان نيو لينڊز (ڪيميا دان)|جان نيو لينڊز]] فيبروري 1863ع ۾ ''ڪيميڪل نيوز'' ۾ ڪيميائي عنصرن جي وچ ۾ دوريت بابت هڪ خط شايع ڪيو.&lt;ref name=EB1911&gt;{{cite EB1911 |wstitle=Newlands, John Alexander Reina |volume=19 |page=515}}&lt;/ref&gt; 1864ع ۾ هن ساڳئي رسالي ۾ هڪ مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ ڏيکاريائين ته جيڪڏهن عنصرن کي سندن ايٽمي وزن موجب ترتيب ڏجي ته لڳاتار انگ وارا عنصر اڪثر يا ته هڪ ئي گروپ ۾ اچن ٿا يا مختلف گروپن ۾ هڪجهڙيون جايون والارين ٿا. هن اهو به ڄاڻايو ته هن ترتيب ۾ ڪنهن هڪ عنصر کان شروع ڪندي هر اٺون عنصر پهرئين عنصر جي ڪنهن نه ڪنهن نموني ورجاءَ وانگر آهي، جيئن موسيقيءَ ۾ آڪٽو جو اٺون سُر؛ هن ان کي ”آڪٽيوَ جو قانون“ چيو.&lt;ref name=EB1911/&gt; پر نيو لينڊز جو ٺاهيل قاعدو رڳو مکيه گروپ جي عنصرن لاءِ چڱيءَ طرح ڪم ڪندو هو ۽ ٻين عنصرن جي صورت ۾ ان کي وڏيون مشڪلاتون پيش آيون.&lt;ref name=jensenlaw/&gt;

جرمن ڪيميا دان [[لوٿار ميئر]] ڏٺو ته ڪيميائي ۽ طبعياتي خاصيتن جا هڪجهڙا سلسلا باقاعده وٿين تي ورجائجن ٿا. سندس چوڻ موجب، جيڪڏهن ايٽمي وزن کي عمودي محور ۽ ايٽمي حجم کي افقي محور تي ڏيکارجي ته حاصل ٿيندڙ وڪڙ ۾ وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ قدرن جو سلسلو ظاهر ٿيندو؛ سڀ کان وڌيڪ [[برقي مثبت]] عنصر، پنهنجي ايٽمي وزن جي ترتيب سان، وڪڙ جي چوٽين تي ايندا. 1864ع ۾ سندس هڪ ڪتاب شايع ٿيو، جنهن ۾ 28 عنصرن تي ٻڌل دوراني جدول جو هڪ ابتدائي روپ هو. ان ۾ عنصرن کي سندن [[ظرفيت (ڪيميا)|ظرفيت]] موجب ڇهن خاندانن ۾ ورهايو ويو هو؛ پهريون ڀيرو عنصرن کي ظرفيت جي بنياد تي گروهه بڻايو ويو. ان وقت تائين ايٽمي وزن موجب عنصرن کي منظم ڪرڻ جون ڪوششون ايٽمي وزنن جي غلط ماپن سبب رڪجي ويون هيون.&lt;ref name=&quot;Meyer table&quot;&gt;Meyer, Julius Lothar; Die modernen Theorien der Chemie (1864); [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 table on page 137] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102050414/https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10073411.html?pageNo=147 |date=2 January 2019 }}&lt;/ref&gt; 1868ع ۾ هن پنهنجي جدول ۾ ترميم ڪئي، پر اها ترميم سندس وفات کان پوءِ رڳو مسودي جي صورت ۾ شايع ٿي.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 106–108&lt;/ref&gt;

===مينڊيليئف===
{{multiple image
| total_width       = 400
| align             = right
| image1            = 1869-periodic-table.jpg
| caption1          = 1869ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
| image2            = Mendelejevs periodiska system 1871.png
| caption2          = 1871ع جو مينڊيليئف جو دوراني جدول
}}

حتمي اڳڀرائي روسي ڪيميا دان [[دمتري مينڊيليئف]] ڪئي. جيتوڻيڪ ٻين ڪيميا دانن، جن ۾ ميئر به شامل هو، لڳ ڀڳ ساڳئي وقت دوراني نظام جا ڪي ٻيا روپ ڳولي لڌا هئا، پر مينڊيليئف پنهنجي نظام کي تيار ڪرڻ ۽ ان جي حمايت ڪرڻ لاءِ سڀ کان وڌيڪ پرعزم هو؛ ۽ سندس نظام ئي سائنسي برادريءَ تي سڀ کان وڌيڪ اثرانداز ٿيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 113&lt;/ref&gt; 17 فيبروري 1869ع (گريگورين ڪئلينڊر موجب 1 مارچ 1869ع) تي مينڊيليئف عنصرن کي ترتيب ڏيڻ ۽ انهن جو ايٽمي وزنن موجب مقابلو ڪرڻ شروع ڪيو. هن ڪجهه عنصرن سان شروعات ڪئي، ۽ ڏينهن گذرڻ سان سندس نظام وڌي اڪثر ڄاتل عنصرن کي شامل ڪرڻ لڳو. جڏهن هن کي هڪ باقاعده ترتيب ملي، ته سندس ڇپيل جدول مئي 1869ع ۾ روسي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جي رسالي ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot;&gt;Scerri, pp. 117–123&lt;/ref&gt; جڏهن ڪي عنصر نظام ۾ ٺهڪندا نظر نه آيا، ته هن بي ڊپ ٿي اڳڪٿي ڪئي ته يا ته ظرفيت يا ايٽمي وزن غلط ماپيو ويو آهي، يا وري ڪو اڃا تائين نه دريافت ٿيل عنصر موجود آهي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; 1871ع ۾ مينڊيليئف هڪ ڊگهو مضمون شايع ڪيو، جنهن ۾ سندس جدول جو نئون روپ ۽ اڻڄاتل عنصرن بابت واضح اڳڪٿيون شامل هيون. هن اهڙن ٽن اڻڄاتل عنصرن جون خاصيتون تفصيل سان بيان ڪيون، جيڪي بورون، المونيم ۽ سلڪان جا ان وقت غائب ڳرا مشابه عنصر هئا؛ هن انهن جا نالا ايڪا-بورون، ايڪا-المونيم ۽ ايڪا-سلڪان رکيا (”ايڪا“ سنسڪرت ۾ ”هڪ“ لاءِ آهي).&lt;ref name=&quot;Scerri117&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mendeleev1871&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Mendeleev
|first1=D.
|title=The natural system of elements and its application to the indication of the properties of undiscovered elements
|journal=Journal of the Russian Chemical Society
|date=1871
|volume=3
|pages=25–56
|url=https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
|access-date=23 August 2017
|language=ru
|archive-date=13 August 2017
|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813142644/https://www.knigafund.ru/books/56718/read#page31
}}&lt;/ref&gt;{{rp|45}}

1875ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[پال-ايميل لڪوڪ ڊي بوابدراں]]، مينڊيليئف جي اڳڪٿيءَ کان اڻواقف هوندي، معدني [[سفيلرائيٽ]] جي هڪ نموني مان نئون عنصر دريافت ڪيو ۽ ان جو نالو گيليم رکيو. هن عنصر کي الڳ ڪيو ۽ ان جون خاصيتون معلوم ڪرڻ شروع ڪيون. مينڊيليئف، ڊي بوابدراں جو مضمون پڙهي، کيس خط لکيو ۽ دعويٰ ڪئي ته گيليم سندس اڳڪٿي ڪيل ايڪا-المونيم آهي. جيتوڻيڪ لڪوڪ ڊي بوابدراں شروع ۾ شڪ ۾ هو ۽ کيس لڳو ته مينڊيليئف سندس دريافت جو ڪريڊٽ وٺڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، پر پوءِ هن مڃيو ته مينڊيليئف جي ڳالهه درست هئي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 149&lt;/ref&gt; 1879ع ۾ سويڊني ڪيميا دان [[لارس فريڊرڪ نيلسن]] هڪ نئون عنصر دريافت ڪيو، جنهن جو نالو اسڪينڊيم رکيائين: اهو ايڪا-بورون نڪتو. ايڪا-سلڪان 1886ع ۾ جرمن ڪيميا دان [[ڪليمنس ونڪلر]] کي مليو، جنهن ان جو نالو جرمنيم رکيو. گيليم، اسڪينڊيم ۽ جرمنيم جون خاصيتون مينڊيليئف جي اڳڪٿين سان ٺهڪندڙ هيون.&lt;ref&gt;Scerri, p. 151–2&lt;/ref&gt; 1889ع ۾ لنڊن جي رائل انسٽيٽيوشن ۾ فاراڊي ليڪچر دوران مينڊيليئف چيو ته کيس اميد نه هئي ته هو ايترو وقت زنده رهندو جو ”انهن جي دريافت کي برطانيا جي ڪيميڪل سوسائٽيءَ آڏو دوراني قانون جي درستي ۽ عموميت جي تصديق طور بيان ڪري سگهي.“&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rouvray|first=R.|url=https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|title=Dmitri Mendeleev|website=New Scientist|access-date=19 April 2020|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074119/https://www.newscientist.com/people/dmitri-mendeleev/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اڻويهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ نوبل گيسن جي دريافت، جنهن جي مينڊيليئف اڳڪٿي نه ڪئي هئي، پوءِ به سندس نظام ۾ آسانيءَ سان ٺهڪي آئي ۽ اٺين مکيه گروپ طور شامل ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;Scerri164&quot;&gt;Scerri, pp. 164–169&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به، مينڊيليئف کي ڄاتل لينٿينائيڊن کي پنهنجي نظام ۾ ٺهڪائڻ ۾ ڪجهه ڏکيائي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٻين عنصرن وانگر ظرفيتن جي دوراني تبديلي نظر نه ايندي هئي. گهڻي تحقيق کان پوءِ، چيڪ ڪيميا دان [[بوھوسلاو براونر]] 1902ع ۾ تجويز ڏني ته سڀني لينٿينائيڊن کي دوراني جدول جي هڪ ئي گروپ ۾ رکي سگهجي ٿو. هن هن کي ”اسٽرائڊ مفروضو“ نالو ڏنو، جيڪو فلڪياتي مشابهت تي ٻڌل هو: جيئن مريخ ۽ مشتري جي وچ ۾ هڪ اڪيلو سيارو نه، پر [[اسٽرائڊ پٽو]] آهي، تيئن اٽريم جي هيٺان واري جاءِ کي هڪ عنصر بدران سڀني لينٿينائيڊن والارڻ گهرجي.&lt;ref name=Thyssen /&gt;

===ايٽمي عدد===
[[File:Extended periodic table van den Broek.jpg|thumb|right|upright=1.6|انتونيس وان ڊين بروڪ جو دوراني جدول]]
ايٽم جي اندروني بناوت جي جاچ ٿيڻ کان پوءِ، 1913ع ۾ شوقيه ڊچ طبعيات دان [[انتونيس وان ڊين بروڪ]] تجويز ڏني ته نيوڪليائي بار دوراني جدول ۾ عنصرن جي جاءِ طئي ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Marshall |first1=J.L. |last2=Marshall |first2=V.R. |date=2010 |title=Rediscovery of the Elements: Moseley and Atomic Numbers |pages=42–47 |magazine=The Hexagon |volume=101 |issue=3 |publisher=[[الفا چي سگما]] |s2cid=94398490 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf |access-date=15 August 2021 |archive-date=16 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716215907/https://pdfs.semanticscholar.org/afe4/8822cd0871e65dc5401166e7df68dc0ecb7f.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=broek&gt;{{cite journal|author=van den Broek, A. |journal=Physikalische Zeitschrift|volume= 14|year=1913|pages=32–41|title=Die Radioelemente, das periodische System und die Konstitution der Atom}}&lt;/ref&gt; نيوزيلينڊ جي طبعيات دان [[ارنسٽ ردرفورڊ]] هن نيوڪليائي بار لاءِ ”ايٽمي عدد“ جي اصطلاح جوڙيو.&lt;ref&gt;Scerri, p. 185&lt;/ref&gt; وان ڊين بروڪ پنهنجي شايع ٿيل مضمون ۾ پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول ڏيکاريو، جنهن ۾ عنصرن کي انهن جي اليڪٽرانن جي انگ موجب ترتيب ڏنو ويو هو.&lt;ref name=broek/&gt; ردرفورڊ 1914ع جي پنهنجي مضمون ۾ تصديق ڪئي ته بوهر، وان ڊين بروڪ جي راءِ قبول ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Rutherford, E. |journal=Phil. Mag.|volume= 27|pages= 488–499|year=1914|quote=This has led to an interesting suggestion by van Broek that the number of units of charge on the nucleus, and consequently the number of external electrons, may be equal to the number of the elements when arranged in order of increasing atomic weight. On this view, the nucleus charges of hydrogen, helium, and carbon are 1, 2, 6 respectively, and so on for the other elements, provided there is no gap due to a missing element. This view has been taken by Bohr in his theory of the constitution of simple atoms and molecules.|url=https://atomfizika.elte.hu/akos/orak/archive/atfsz/atom/rutherford_atom13.pdf|doi=10.1080/14786440308635117|title=LVII. The structure of the atom}}&lt;/ref&gt;

ساڳئي سال انگريز طبعيات دان [[هينري موزلي]]، [[ايڪس-ري اسپيڪٽروسڪوپي]] استعمال ڪندي، وان ڊين بروڪ جي تجويز جي تجرباتي تصديق ڪئي. موزلي المونيم کان سون تائين هر عنصر جو نيوڪليائي بار ماپيو ۽ ڏيکاريو ته مينڊيليئف جي ترتيب حقيقت ۾ نيوڪليائي بار جي وڌندڙ ترتيب سان عنصرن کي رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Periodic Kingdom |author=Atkins, P. W. |author-link=P. W. Atkins |publisher=HarperCollins Publishers, Inc. |year=1995 |page=[https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 87] |isbn=978-0-465-07265-1 |url=https://archive.org/details/periodickingdomj00atki/page/87 }}&lt;/ref&gt; نيوڪليائي بار پروٽانن جي انگ جي برابر آهي ۽ هر عنصر جو ايٽمي عدد (''Z'') طئي ڪري ٿو. ايٽمي عدد استعمال ڪرڻ سان عنصرن لاءِ واضح ۽ صحيح عددن تي ٻڌل ترتيب ملي. موزلي جي تحقيق ايٽمي وزن ۽ ڪيميائي خاصيتن جي وچ ۾ تضادن کي فوراً حل ڪيو؛ اهڙا ڪيس ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جا هئا، جتي ايٽمي عدد وڌي ٿو پر ايٽمي وزن گهٽجي ٿو.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; جيتوڻيڪ موزلي جلد ئي پهرين عالمي جنگ ۾ مارجي ويو، سويڊني طبعيات دان [[مانّي سيگبان]] سندس ڪم کي يورينيم تائين جاري رکيو ۽ ثابت ڪيو ته ان وقت ڄاتل عنصرن مان سڀ کان وڏو ايٽمي عدد (92) يورينيم جو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Egdell |first1=Russell G. |last2=Bruton |first2=Elizabeth |date=2020 |title=Henry Moseley, X-ray spectroscopy and the periodic table |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=378 |issue=2180 |doi=10.1002/chem.202004775|pmid=32811359 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; موزلي ۽ سيگبان جي تحقيق جي بنياد تي اهو به معلوم ٿيو ته اڃا نه دريافت ٿيل عنصر ڪهڙن ايٽمي عددن سان لاڳاپيل آهن: 43، 61، 72، 75، 85 ۽ 87.&lt;ref name=&quot;moseley2010&quot; /&gt; (عنصر 75 حقيقت ۾ جاپاني ڪيميا دان [[ماسٽڪا اوگاوا]] 1908ع ۾ ئي دريافت ڪيو هو ۽ ان جو نالو ”نيپونيم“ رکيو هئائين، پر هن غلطيءَ سان ان کي 75 بدران عنصر 43 قرار ڏنو؛ تنهنڪري سندس دريافت کي عام طور گهڻي دير تائين تسليم نه ڪيو ويو. عنصر 75 جي موجوده طور قبوليل دريافت 1925ع ۾ ٿي، جڏهن [[والٽر نوڊاڪ]]، [[آئيدا ٽاڪي]] ۽ [[اوٽو برگ (سائنس دان)|اوٽو برگ]] ان کي الڳ الڳ ٻيهر دريافت ڪيو ۽ موجوده نالو [[رينيم]] ڏنائون.)&lt;ref name=nipponium2022&gt;{{cite journal |last1=Hisamatsu |first1=Yoji |last2=Egashira |first2=Kazuhiro |first3=Yoshiteru |last3=Maeno |date=2022 |title=Ogawa's nipponium and its re-assignment to rhenium |journal=Foundations of Chemistry |volume=24 |issue= |pages=15–57 |doi=10.1007/s10698-021-09410-x |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي طبعيات جي شروعات سان [[آئسوٽوپ|آئسوٽوپن]] جي صورتحال به واضح ٿي. قديم تابڪار عنصرن ٿوريم ۽ يورينيم جي [[زوال سلسلو|زوال سلسلن]] ۾ جلد ئي اهڙا ڪيترائي ظاهري نوان عنصر نظر آيا، جن جا ايٽمي وزن مختلف هئا پر ڪيميائي خاصيتون بلڪل ساڳيون هيون. 1913ع ۾ [[فريڊرڪ سوڊي]] هن صورتحال لاءِ ”آئسوٽوپ“ جو اصطلاح جوڙيو ۽ آئسوٽوپن کي ساڳئي ڪيميائي عنصر جون رڳو مختلف صورتون سمجهيو. ان سان ٽيلوريئم ۽ آيوڊين جهڙا تضاد به وڌيڪ واضح ٿيا: ٽيلوريئم جي فطري آئسوٽوپي بناوت، آيوڊين جي ڀيٽ ۾ ڳرن آئسوٽوپن ڏانهن وڌيڪ مائل آهي، پر ٽيلوريئم جو ايٽمي عدد گهٽ آهي.&lt;ref name=7elements&gt;{{cite book |last=Scerri |first=Eric |date=2013 |title=A Tale of Seven Elements |url= |location= |publisher=Oxford University Press |pages=47–53, 115 |isbn=978-0-19-539131-2}}&lt;/ref&gt;

===اليڪٽرانڪ خول===
ڊنمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]]، [[ميڪس پلانڪ]] جو ڪوانٽائيزيشن وارو خيال ايٽم تي لاڳو ڪيو. هن نتيجو ڪڍيو ته اليڪٽرانن جي توانائيءَ جون سطحون ڪوانٽائيز ٿيل آهن: رڳو ڪجهه الڳ مستحڪم توانائي حالتون ممڪن آهن. پوءِ بوهر اليڪٽرانڪ ترتيبن وسيلي دوريت کي سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي. 1913ع ۾ هن اندازو لڳايو ته عنصرن جون ڪيميائي خاصيتون ٻاهريان اليڪٽران طئي ڪن ٿا.&lt;ref&gt;هيٺ ڏنل 1913ع جي مضمون واري بوهر جي جدول ڏسو.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt; 1913ع ۾ هن ڪوانٽم ايٽم جي بنياد تي پهريون اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪيو.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt;

بوهر 1913ع ۾ پنهنجي اليڪٽرانڪ خولن کي ”رِنگ“ چيو: سندس سياري جهڙي ايٽمي نموني ۾ ان وقت خولن اندر ايٽمي مدار جو تصور موجود نه هو. بوهر پنهنجي مشهور 1913ع واري مضمون جي ٽئين حصي ۾ وضاحت ڪئي ته هڪ خول ۾ اليڪٽرانن جو وڌ ۾ وڌ انگ اٺ آهي. هن لکيو: ”وڌيڪ اهو به ڏسون ٿا ته ''n'' اليڪٽرانن وارو حلقو، ''ne'' بار واري نيوڪليس جي چوڌاري هڪ ئي رِنگ ۾ تڏهن ئي گردش ڪري سگهي ٿو، جڏهن ''n'' &lt; 8 هجي.“ ننڍن ايٽمن لاءِ اليڪٽرانڪ خول هن ريت ڀرجن ٿا: ”اليڪٽرانن جا رِنگ تڏهن ئي گڏ ٿيندا، جڏهن انهن ۾ اليڪٽرانن جو انگ برابر هوندو؛ تنهنڪري اندرين رِنگن ۾ اليڪٽرانن جا انگ رڳو 2، 4 يا 8 ٿي سگهن ٿا.“ پر وڏن ايٽمن ۾ سڀ کان اندرين خول ۾ اٺ اليڪٽران هوندا: ”ٻئي پاسي، عنصرن جو دوراني نظام زور سان ظاهر ڪري ٿو ته نيون ۾ ئي ''N'' = 10، اٺ اليڪٽرانن وارو اندريون رِنگ موجود هوندو.“ ايٽمن لاءِ سندس تجويز ڪيل اليڪٽرانڪ ترتيبون (ساڄي پاسي ڏيکاريل) گهڻو ڪري اڄ ڄاتل ترتيبن سان ٺهڪن نٿيون.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://www.nba-old.nbi.dk/pdffiles/trilogypart3.pdf|author=Bohr, Niels |title=On the Constitution of Atoms and Molecules, Part III, Systems containing several nuclei|journal= Philosophical Magazine|volume= 26|pages=857–875 |year=1913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kragh|first=Helge|date=1 January 1979|title=Niels Bohr's Second Atomic Theory|journal=Historical Studies in the Physical Sciences|volume=10|pages=123–186|doi=10.2307/27757389|jstor=27757389 }}&lt;/ref&gt; [[آرنولڊ سومرفيلڊ]] ۽ [[ايڊمنڊ اسٽونر]] جي ڪم کان پوءِ، جن وڌيڪ ڪوانٽم عدد دريافت ڪيا، انهن ترتيبن ۾ وڌيڪ سڌارا آيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; font-size:95%; margin:0.5em;&quot;
|+ هلڪن عنصرن لاءِ بوهر جون اليڪٽرانڪ ترتيبون
|-
! عنصر !! هر خول ۾ اليڪٽران
|-
| 4 || 2،2
|-
| 6 || 2،4
|-
| 7 || 4،3
|-
| 8 || 4،2،2
|-
| 9 || 4،4،1
|-
| 10 || 8،2
|-
| 11 || 8،2،1
|-
| 16 || 8،4،2،2
|-
| 18 || 8،8،2
|}

بوهر جي ايٽمي نظريي ۾ ڪيميائي امڪانن کي منظم نموني وڌائڻ ۽ درست ڪرڻ وارو پهريون شخص [[والتر ڪوسل]] هو، جنهن اهو ڪم 1914ع ۽ 1916ع ۾ ڪيو. ڪوسل وضاحت ڪئي ته دوراني جدول ۾ نوان عنصر تڏهن پيدا ٿين ٿا، جڏهن ٻاهرين خول ۾ اليڪٽران شامل ٿين ٿا. ڪوسل پنهنجي مضمون ۾ لکي ٿو:&lt;blockquote&gt;ان مان اهو نتيجو نڪري ٿو ته پوءِ شامل ٿيندڙ اليڪٽرانن کي هڪ ٻئي جي اندر واقع هم مرڪز حلقن يا خولن ۾ رکڻ گهرجي، جن مان هر هڪ تي ... رڳو هڪ مقرر تعداد ۾ اليڪٽران ترتيب ڏئي سگهجن ٿا ــ يعني اسان جي صورت ۾ اٺ. جڏهن ڪو حلقو يا خول مڪمل ٿي وڃي ته ايندڙ عنصر لاءِ نئون خول شروع ڪرڻو پوي ٿو؛ آسانيءَ سان دستياب ۽ سڀ کان ٻاهرين ڪناري تي موجود اليڪٽرانن جو انگ وري هر ايندڙ عنصر سان وڌي ٿو، تنهنڪري هر نئين خول جي ٺهڻ سان ڪيميائي دوريت ورجائجي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Kossel, W. |title=Über Molekülbildung als Folge des Atombaues|journal= Ann. Phys.|year= 1916|volume= 49|pages= 229–362 (237)}} ترجمو ڏسو {{cite journal|url=https://web.archive.org/web/20151230173734/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/bulletin_open_access/v37-1/v37-1%20p42-49.pdf|author1=Kragh, Helge|title=Lars Vegard, Atomic Structure, and the Periodic System|journal= Bull. Hist. Chem.|volume= 37|issue=1 |year=2012|page=43}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

1919ع جي هڪ مضمون ۾ [[ارونگ لينگميئر]] ”سيلن“ جي وجود جو مفروضو پيش ڪيو، جن کي اڄ مدار چئون ٿا. سندس خيال موجب هر مدار ۾ رڳو اٺ اليڪٽران اچي سگهن ٿا، ۽ اهي ”هڪ ٻئي کان برابر وٿين وارن تهن“ ۾ ترتيب ڏنل آهن، جن کي اڄ خول چئون ٿا. هن پهرئين خول لاءِ استثنا رکيو ۽ چيو ته ان ۾ رڳو ٻه اليڪٽران اچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Langmuir |first=Irving |author-link=Irving Langmuir |date=June 1919 |title=The Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules |journal=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جو جرنل]] |volume=41 |issue=6 |pages=868–934 |doi=10.1021/ja02227a002 |bibcode=1919JAChS..41..868L |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126003324/https://zenodo.org/record/1429026 |url=https://zenodo.org/record/1429026|archive-date=26 January 2021 }}&lt;/ref&gt; 1921ع ۾ ڪيميا دان [[چارلس رُگلي بيري]] تجويز ڏني ته خول ۾ اٺ يا ارڙهن اليڪٽران مستحڪم ترتيبون ٺاهين ٿا. بيري جو خيال هو ته انتقالي عنصرن جون اليڪٽرانڪ ترتيبون انهن جي ٻاهرين خول جي ظرفيتي اليڪٽرانن تي دارومدار رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Bury&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bury |first=Charles R. |author-link=Charles Rugeley Bury |date=July 1921 |title=Langmuir's Theory of the Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules  |journal=[[آمريڪي ڪيميڪل سوسائٽيءَ جو جرنل]]|volume=43 |issue=7 |pages=1602–1609 |doi=10.1021/ja01440a023 |bibcode=1921JAChS..43.1602B |url=https://zenodo.org/record/1428812 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030145903/https://zenodo.org/record/1428812 |archive-date=30 October 2021}}&lt;/ref&gt; هن ”انتقالي“ جو لفظ انهن عنصرن لاءِ متعارف ڪرايو، جن کي اڄ [[انتقالي ڌاتو|انتقالي ڌاتون]] يا انتقالي عنصر چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jensen2003&quot;&gt;{{cite journal|last=Jensen|first=William B.|year=2003|title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table|url=https://www.uv.es/~borrasj/ingenieria_web/temas/tema_1/lecturas_comp/p952.pdf|journal=Journal of Chemical Education|volume=80|issue=8|pages=952–961|bibcode=2003JChEd..80..952J|doi=10.1021/ed080p952|quote=The first use of the term &quot;transition&quot; in its modern electronic sense appears to be due to the British chemist C. R.Bury, who first used the term in his 1921 paper on the electronic structure of atoms and the periodic table|access-date=18 September 2021|archive-date=19 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419082806/https://www.uv.es/~borrasj/ingenieria_web/temas/tema_1/lecturas_comp/p952.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بوهر جي نظريي جي تصديق عنصر 72 جي دريافت سان ٿي: [[جارج اربين]] دعويٰ ڪئي ته هن ان کي ”سيلٽيم“ نالي [[نادر زميني عنصر]] طور دريافت ڪيو آهي، پر بيري ۽ بوهر اڳڪٿي ڪئي هئي ته عنصر 72 نادر زميني عنصر نه ٿي سگهي ٿو ۽ اهو [[زرڪونيم]] جو مشابه عنصر هجڻ گهرجي. [[ڊرڪ ڪوسٽر]] ۽ [[جارج فون هيويسي]] زرڪونيم جي معدنيات ۾ اهو عنصر ڳوليو ۽ ان جو نالو بوهر جي اباڻي شهر [[ڪوپن هيگن]] جي لاطيني نالي ”هئفنيا“ تان [[هئفنيئم]] رکيو.&lt;ref name=&quot;CosterHevesy1923&quot;&gt;{{cite journal|journal = Nature|volume = 111|page=79|date=1923|doi = 10.1038/111079a0|title = On the Missing Element of Atomic Number 72|first = D.|last = Coster|author2=Hevesy, G.|issue=2777|bibcode=1923Natur.111...79C|doi-access = free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title = Hafnium|url = http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/1982/Mar/jceSubscriber/JCE1982p0242.pdf|journal = Journal of Chemical Education|last = Fernelius|first = W. C.|date = 1982|page = 242|doi = 10.1021/ed059p242|volume = 59|issue = 3|bibcode = 1982JChEd..59..242F|access-date = 3 September 2009|archive-date = 15 March 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200315031648/http://www.jce.divched.org/Journal/Issues/1982/Mar/jceSubscriber/JCE1982p0242.pdf}}&lt;/ref&gt; اربين جو سيلٽيم رڳو صاف ڪيل [[لُوٽيشيئم]] (عنصر 71) نڪتو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Burdette |first1=Shawn C. |last2=Thornton |first2=Brett F. |date=2018 |title=Hafnium the lutécium I used to be |url=https://www.nature.com/articles/s41557-018-0140-6 |journal=Nature Chemistry |volume=10 |issue= 10|page=1074 |doi=10.1038/s41557-018-0140-6  |doi-access=free|pmid=30237529 |bibcode=2018NatCh..10.1074B |access-date=8 February 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح هئفنيئم ۽ رينيم آخري مستحڪم عنصر هئا، جيڪي دريافت ٿيا.&lt;ref name=7elements/&gt;

1910ع ۽ 1920ع وارن ڏهاڪن ۾ ايٽم جي جوڙجڪ بابت نظرياتي اڳڀراين سبب دوراني جدول جي شڪل بدلجي وئي. ڊينمارڪي طبعيات دان [[نيلز بوهر]] 1913ع ۾ تجويز ڏني ته عنصرن جي ڪيميائي خاصيتن جو سبب انهن جا ٻاهريان اليڪٽران آهن. ان خيال جي بنياد تي هن ڪوانٽم ايٽم جي پهرين اليڪٽرانڪ دوراني جدول تيار ڪئي.&lt;ref name=&quot;Scerri208&quot;&gt;Scerri, pp. 208–218&lt;/ref&gt; 1923ع ۾ [[ولفگانگ پاولي]] اليڪٽرانڪ ترتيبن جي مسئلي تي ڪم شروع ڪيو. بوهر جي تجويز کي اڳتي وڌائيندي هن چار [[ڪوانٽم عدد]] استعمال ڪيا ۽ پنهنجو [[پاوليءَ جو اخراجي اصول|اخراجي اصول]] پيش ڪيو، جنهن موجب ڪنهن به ٻن اليڪٽرانن جا چارئي ڪوانٽم عدد هڪجهڙا نٿا ٿي سگهن. ان سان دوراني جدول جي دورن جون ڊيگههون (2، 8، 18 ۽ 32) واضح ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي هر خول ۾ اچي سگهندڙ اليڪٽرانن جي انگ سان ملن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Scerri218&quot;&gt;Scerri, pp. 218–23&lt;/ref&gt; 1925ع ۾ [[فريڊرڪ هُنڊ]] جديد ترتيبن جي ويجهو پهريون روپ حاصل ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Jensen |first1=William B. |date=2007 |title=The Origin of the s, p, d, f Orbital Labels |url=https://www.che.uc.edu/jensen/w.%20b.%20jensen/reprints/137.%20s,%20p,%20d,%20f.pdf |journal=Journal of Chemical Education |volume=84 |issue=5 |pages=757–8 |doi=10.1021/ed084p757 |bibcode=2007JChEd..84..757J |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123140649/https://www.che.uc.edu/jensen/w.%20b.%20jensen/reprints/137.%20s,%20p,%20d,%20f.pdf |access-date=15 August 2021|archive-date=23 November 2018 }}&lt;/ref&gt; انهن اڳڀراين کان پوءِ دوريت عنصرن جي ظرفيتن بدران انهن جي ڪيميائي طور سرگرم يا ظرفيتي اليڪٽرانن جي انگ تي ٻڌل ٿي.&lt;ref name=jensenlaw/&gt; عنصرن جي اليڪٽرانڪ ترتيبن کي بيان ڪندڙ [[آفباو اصول]] کي پهريون ڀيرو 1926ع ۾ [[ارون مديلونگ]] تجرباتي طور ڏٺو،&lt;ref name=&quot;Goudsmit&quot;&gt;{{cite journal |title=The Order of Electron Shells in Ionized Atoms |last1=Goudsmit |first1=S. A. |last2=Richards |first2=Paul I. |journal=[[آمريڪا جي قومي سائنس اڪيڊميءَ جا ڪارناما|Proc. Natl. Acad. Sci.]] |pages=664–671 (with correction on p&amp;nbsp;906) |volume=51 |issue=4 |date=1964 |url=https://www.pnas.org/content/51/4/664.full.pdf |bibcode=1964PNAS...51..664G |doi=10.1073/pnas.51.4.664 |pmid=16591167 |doi-access=free |pmc=300183 |osti=4007960 |access-date=15 August 2021 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010113455/https://www.pnas.org/content/51/4/664.full.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پر ان کي پهريون ڀيرو 1930ع ۾ [[ولاديمير ڪاراپيٽوف]] شايع ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karapetoff |first1=Vladimir |date=1930 |title=A chart of consecutive sets of electronic orbits within atoms of chemical elements |url= |journal=Journal of the Franklin Institute |volume=210 |issue=5 |pages=609–624 |doi=10.1016/S0016-0032(30)91131-3 |bibcode=1930FrInJ.210..609K }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ostro&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=Valentin N. |date=2003 |title=Physical Explanation of the Periodic Table |url= |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=988 |issue=1 |pages=182–192 |doi=10.1111/j.1749-6632.2003.tb06097.x |pmid=12796101 |bibcode=2003NYASA.988..182O |s2cid=21629328 }}&lt;/ref&gt; 1961ع ۾ [[ويسيوولود ڪليچڪووسڪي]] آفباو اصول جو پهريون حصو (ته مدار وڌندڙ ''n'' + ℓ جي ترتيب سان ڀرجن ٿا) [[ٿامس-فرمي نمونو|ٿامس-فرمي نموني]] مان اخذ ڪيو؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Klechkovskii |first1=V.M. |title=Justification of the Rule for Successive Filling of (n+l) Groups |journal=Journal of Experimental and Theoretical Physics |date=1962 |volume=14 |issue=2 |page=334 |url=http://jetp.ras.ru/cgi-bin/e/index?t=&amp;au=+Klechkovskii&amp;yf=2022&amp;yt=2022&amp;se=1&amp;a=s |access-date=23 June 2022}}&lt;/ref&gt; مڪمل اصول 1971ع ۾ [[يوري ڊيمڪوف]] ۽ [[ويلنٽين اوستروفسڪي]] هڪ اهڙي ئي پوٽينشل مان اخذ ڪيو.&lt;ref name=DO&gt;{{cite journal |last1=Demkov |first1=Yury N. |last2=Ostrovsky |first2=Valentin N. |date=1972 |title=n+l Filling Rule in the Periodic System and Focusing Potentials |url=http://jetp.ras.ru/cgi-bin/e/index/e/35/1/p66?a=list |journal=Journal of Experimental and Theoretical Physics |volume=35 |issue=1 |pages=66–69 |doi= |bibcode=1972JETP...35...66D |access-date=25 November 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|ڊيمڪوف ۽ اوستروفسڪي پوٽينشل &lt;math&gt;U_{1/2}(r) =  -\frac{2v}{rR(r+R)^2}&lt;/math&gt; تي غور ڪن ٿا، جتي &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ۽ &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; مستقل پيرا ميٽر آهن؛ ننڍن &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; لاءِ اهو [[ڪولمب پوٽينشل]] جي ويجهو آهي. جڏهن &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; شرط &lt;math&gt;v=v_N=\frac{1}{4}R^2 N(N+1)&lt;/math&gt; پوري ڪري، جتي &lt;math&gt;N=n+l&lt;/math&gt; آهي، تڏهن هن پوٽينشل لاءِ صفر-توانائيءَ واري [[شروڊنگر مساوات]] جا حل تجزياتي طور [[گيجنباور پولينوميل|گيجنباور پولينوميلن]] سان بيان ڪري سگهجن ٿا. جيئن &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; انهن قدرن مان هر هڪ کي پار ڪري ٿو، تيئن ساڳئي &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; قدر وارين سڀني حالتن جو هڪ مجموعو صفر توانائيءَ تي ٺهي ٿو ۽ پوءِ بند حالت بڻجي ٿو؛ ائين مديلونگ ترتيب ٻيهر حاصل ٿئي ٿي. perturbation theory جا ويچار ڏيکارين ٿا ته ننڍو &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; رکندڙ حالتن جي توانائي گهٽ هوندي آهي، ۽ s مدار (جن ۾ &lt;math&gt;l=0&lt;/math&gt;) جي توانائي ايندڙ &lt;math&gt;n+l&lt;/math&gt; گروپ جي ويجهو ٿيندي آهي.&lt;ref name=DO/&gt;&lt;ref name=shattered/&gt;}}

[[File:Taula periòdica de Werner (1905).gif|thumb|right|upright=1.5|الفريڊ ورنر جو دوراني جدول (1905ع)، ڊگهي صورت جو پهريون ظهور&lt;ref name=Thyssen/&gt;]]
ڪوانٽم نظريي انتقالي ڌاتن ۽ لينٿينائيڊن کي جدا جدا گروهن طور واضح ڪيو، جيڪي مکيه گروپن جي وچ ۾ اچن ٿا. پر ان کان اڳ به ڪجهه ڪيميا دان اهڙا جدول تجويز ڪري چڪا هئا، جن ۾ انهن کي هن نموني ڏيکاريو ويو هو: 1892ع ۾ انگريز ڪيميا دان هينري باسيٽ، 1895ع ۾ ڊينمارڪي ڪيميا دان [[جوليس ٿامسن]]، ۽ 1905ع ۾ سويڊني [[الفريڊ ورنر]]. بوهر 1922ع جي پنهنجي نوبل ليڪچر ۾ ٿامسن واري صورت استعمال ڪئي؛ ورنر جي صورت جديد 32-ڪالمن واري صورت سان تمام گهڻي مشابه آهي. خاص طور، هن صورت براونر جي اسٽرائڊ واري مفروضي جي جاءِ ورتي.&lt;ref name=&quot;Thyssen&quot;&gt;{{cite book|last1=Thyssen|first1=P.|last2=Binnemans|first2=K.|editor1-last=Gschneidner|editor1-first= K. A. Jr.|editor2-last=Bünzli|editor2-first=J-C.G|editor3-last=Vecharsky|editor3-first=Bünzli|date=2011|chapter=Accommodation of the Rare Earths in the Periodic Table: A Historical Analysis|title=Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|volume=41|pages=1–93|isbn=978-0-444-53590-0|doi=10.1016/B978-0-444-53590-0.00001-7}}&lt;/ref&gt;

لينٿينائيڊن جي صحيح جاءِ، ۽ ان ڪري [[گروپ 3 جا عنصر|گروپ 3]] جي بناوت، ڪيترن ڏهاڪن تائين تڪراري رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن جي اليڪٽرانڪ ترتيبن جي شروعاتي ماپن ۾ غلطيون هيون.&lt;ref name=Jensen1982/&gt;&lt;ref name=&quot;PTSS&quot;&gt;Scerri, pp. 392–401&lt;/ref&gt; ڪيميائي بنيادن تي باسيٽ، ورنر ۽ بيري اسڪينڊيم ۽ اٽريم کي لينٿينم بدران لُوٽيشيئم سان گڏ رکيو (انهن اٽريم جي هيٺان خالي جاءِ ڇڏي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت لُوٽيشيئم اڃا دريافت نه ٿيو هو).&lt;ref name=Thyssen/&gt;&lt;ref name=Bury/&gt; 1927ع ۾ هُنڊ فرض ڪيو ته سڀني لينٿينائيڊ ايٽمن جي ترتيب [Xe]4f&lt;sup&gt;0–14&lt;/sup&gt;5d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;6s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ۾ ٽي ظرفيت عام آهي. هاڻي معلوم آهي ته ڪيميا ۽ اليڪٽرانڪ ترتيب جو لاڳاپو وڌيڪ پيچيده آهي.{{efn|مثال طور، ابتدائي ايڪٽينائيڊن جو رويو، اعليٰ آڪسائيڊيشن حالتون اختيار ڪرڻ جي لاڙي ۾، ايڪٽينيئم کان يورينيم تائين d-بلاڪ جي انتقالي ڌاتن جهڙو رهي ٿو؛ جيتوڻيڪ گئسي حالت ۾ حقيقت ۾ رڳو ايڪٽينيئم ۽ ٿوريم جون ترتيبون d-بلاڪ جهڙيون آهن. f-اليڪٽران پروٽيڪٽينيئم کان ئي ظاهر ٿين ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt; يورينيم جي حقيقي ترتيب [Rn]5f&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;6d&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; حقيقت ۾ ان ترتيب جهڙي آهي، جيڪا هُنڊ لينٿينائيڊن لاءِ فرض ڪئي هئي؛ پر يورينيم ٽي ظرفيت واري حالت پسند نٿو ڪري، بلڪه چار يا ڇهه ظرفيتي حالت کي ترجيح ڏئي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt; ٻئي پاسي، ايڪٽينائيڊن ۾ لينٿينائيڊن جهڙيون ترتيبون پلوٽونيم کان شروع ٿين ٿيون، پر لينٿينائيڊن جهڙي رويي ڏانهن تبديلي رڳو ڪيوريم تي واضح ٿئي ٿي: يورينيم ۽ ڪيوريم جي وچ وارا عنصر انتقالي ڌاتوءَ جهڙي رويي کان لينٿينائيڊ جهڙي رويي ڏانهن تبديلي ڏيکارين ٿا.&lt;ref name=johnson/&gt; تنهنڪري ڪيميائي رويو ۽ اليڪٽرانڪ ترتيب هڪ ٻئي سان مڪمل طور نٿا ٺهڪن.&lt;ref name=johnson/&gt;}}&lt;ref name=rareearths&gt;{{cite book |last1=Jørgensen |first1=Christian Klixbüll |editor1-last=Gschneidner Jr. |editor1-first=Karl A. |editor2-last=Eyring |editor2-first=Leroy |date=1988 |title=Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths |publisher=Elsevier |volume=11 |pages=197–292 |chapter=Influence of Rare Earths on Chemical Understanding and Classification |isbn=978-0-444-87080-3}}&lt;/ref&gt; شروعاتي اسپيڪٽروسڪوپي شاهدي ڄڻ انهن ترتيبن جي تصديق ڪندي نظر آئي، تنهنڪري دوراني جدول ۾ گروپ 3 کي اسڪينڊيم، اٽريم، لينٿينم ۽ ايڪٽينيئم طور رکيو ويو، ۽ لينٿينم ۽ هئفنيئم جي وچ ۾ چوڏهن f-عنصرن d-بلاڪ کي ورهايو.&lt;ref name=Jensen1982/&gt; پر پوءِ معلوم ٿيو ته اها ڳالهه پندرهن لينٿينائيڊن مان رڳو چئن (لينٿينم، سيريم، گيڊولينيئم ۽ لُوٽيشيئم) لاءِ درست آهي؛ ٻين لينٿينائيڊ ايٽمن ۾ d-اليڪٽران ڪونهي. خاص طور، اٽربيئم 4f خول مڪمل ڪري ٿو؛ تنهنڪري 1948ع ۾ سوويت طبعيات دان [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني ليفشٽس]] نوٽ ڪيو ته لُوٽيشيئم کي f-بلاڪ بدران d-بلاڪ جو عنصر سمجهڻ درست آهي.&lt;ref name=Landau/&gt; وڏي مقدار واري لينٿينم جي f-ڌاتو هجڻ جو خيال پهريون ڀيرو [[جون ڪونڊو]] 1963ع ۾ پيش ڪيو، جنهن جو بنياد ان جي گهٽ گرمي پد واري [[فائق موصليت|فائق موصليت (سپراڪنڊڪٽوٽي)]] هو.&lt;ref name=Kondo&gt;{{cite journal |last1=Kondō |first1=Jun |date=January 1963 |title=Superconductivity in Transition Metals |url= |journal=Progress of Theoretical Physics |volume=29 |issue=1 |pages=1–9 |doi=10.1143/PTP.29.1 |bibcode=1963PThPh..29....1K |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ان سان عنصرن کي بلاڪ موجب درجي بندي ۽ جدول ۾ جاءِ ڏيڻ وقت، انهن ايٽمن جي گهٽ توانائيءَ وارين جوشيل حالتن کي ڏسڻ جي اهميت واضح ٿي، جيڪي ڪيميائي ماحول ۾ ڪردار ادا ڪري سگهن ٿيون.&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=JensenLr/&gt;&lt;ref name=Jensen1982/&gt; پوءِ ڪيترن ليکڪن طبعياتي، ڪيميائي ۽ اليڪٽرانڪ سببن جي بنياد تي هن سڌاري کي ٻيهر دريافت ڪيو ۽ سڀني لاڳاپيل عنصرن تي لاڳو ڪيو. ان سان گروپ 3 ۾ اسڪينڊيم، اٽريم، لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم اچي ويا،&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt;&lt;ref name=PTSS/&gt; جڏهن ته لينٿينم کان اٽربيئم تائين ۽ ايڪٽينيئم کان نوبليم تائين عنصر f-بلاڪ جون قطارون بڻيا:&lt;ref name=Hamilton/&gt;&lt;ref name=Fluck/&gt; هن درست ڪيل صورت آفباو اصول سان مطابقت پيدا ڪئي ۽ باسيٽ، ورنر ۽ بيري جي شروعاتي ڪيميائي ترتيب جي تصديق ڪئي.&lt;ref name=Thyssen/&gt;

1988ع ۾ آءِ يو پي اي سي هڪ رپورٽ جاري ڪئي، جنهن ۾ گروپ 3 جي هن بناوت جي حمايت ڪئي وئي؛&lt;ref name=Fluck/&gt; 2021ع ۾ به ان فيصلي جي ٻيهر تصديق ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;2021IUPAC&quot;&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=18 January 2021 |title=Provisional Report on Discussions on Group 3 of the Periodic Table |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |journal=Chemistry International |volume=43 |issue=1 |pages=31–34 |doi=10.1515/ci-2021-0115 |s2cid=231694898 |access-date=9 April 2021 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413150110/https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گروپ 3 جي بناوت بابت درسي ڪتابن ۾ مختلف صورتون اڃا به ملن ٿيون،&lt;ref name=2015IUPAC/&gt; ۽ اڄ به ڪڏهن هن ترتيب جي مخالفت ۾ دليل شايع ٿين ٿا،&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt; پر هن مسئلي تي غور ڪندڙ گهڻا ڪيميا دان ۽ طبعيات دان ان ڳالهه سان متفق آهن ته گروپ 3 ۾ اسڪينڊيم، اٽريم، لُوٽيشيئم ۽ لارينسيم اچڻ گهرجن، ۽ مخالف دليلن کي پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot; /&gt;

===مصنوعي عنصر===
[[File:Glenn Seaborg - 1964.jpg|thumb|right|گلين ٽي. سيبورگ]]
1936ع تائين هائيڊروجن کان يورينيم تائين گم ٿيل عنصرن جو تعداد گهٽجي چار رهجي ويو هو: عنصر 43، 61، 85 ۽ 87 اڃا دريافت نه ٿيا هئا. آخرڪار عنصر 43 فطرت ۾ دريافت ٿيڻ بدران، نيوڪليائي ردعمل وسيلي مصنوعي طور تيار ڪيل پهريون عنصر بڻيو. ان کي 1937ع ۾ اطالوي ڪيميا دانن [[ايميليو سيگري]] ۽ [[ڪارلو پيريئر]] دريافت ڪيو؛ هنن ان جو نالو يوناني لفظ ”مصنوعي“ تان [[ٽيڪنيٽيم]] رکيو.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 313–321&lt;/ref&gt; عنصر 61 ([[پرومٿيم]]) ۽ 85 ([[ايسٽاٽين]]) پڻ ترتيبوار 1945ع ۽ 1940ع ۾ مصنوعي طور تيار ڪيا ويا؛ عنصر 87 ([[فرانسيئم]]) 1939ع ۾ فرانسيسي ڪيميا دان [[مارگريٽ پيري]] طرفان فطرت ۾ دريافت ٿيل آخري عنصر بڻيو.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 322–340&lt;/ref&gt;{{efn|ٽيڪنيٽيم، پرومٿيم، ايسٽاٽين، نيپچونيم ۽ پلوٽونيم بعد ۾ فطرت ۾ به مليا، جيتوڻيڪ تمام ٿوري مقدار ۾. ڏسو [[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي زمانوار فهرست]].}} يورينيم کان اڳتي وارا عنصر پڻ مصنوعي طور دريافت ٿيا. ان جي شروعات [[ايڊون ميڪملن]] ۽ [[فلپ ايبلسن]] جي 1940ع واري [[نيپچونيم]] جي دريافت سان ٿي (يورينيم تي نيوٽرانن جي بمباري وسيلي).&lt;ref name=&quot;Scerri354&quot;&gt;Scerri, p. 354–6&lt;/ref&gt; [[گلين ٽي. سيبورگ]] ۽ [[لارنس برڪلي قومي ليبارٽري]] (LBNL) ۾ سندس ٽيم، 1941ع ۾ [[پلوٽونيم]] کان شروعات ڪندي، ٽرانس-يورينيم عنصرن جي دريافت جاري رکي. هنن اهو به معلوم ڪيو ته اڳوڻي خيال جي ابتڙ، ايڪٽينيئم کان پوءِ ايندڙ عنصر انتقالي ڌاتو نه، پر لينٿينائيڊن جا مشابه عنصر آهن.&lt;ref name=Seaborg /&gt; باسيٽ (1892ع)، ورنر (1905ع) ۽ فرانسيسي انجنيئر [[چارلس جينيٽ]] (1928ع) اڳ ۾ اهو خيال پيش ڪري چڪا هئا، پر ان وقت انهن جي خيالن کي عام قبوليت نه ملي.&lt;ref name=Thyssen /&gt; تنهنڪري سيبورگ انهن کي ايڪٽينائيڊ نالو ڏنو.&lt;ref name=&quot;Seaborg&quot;&gt;{{cite web |url=https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/orgs/nmt/97summer.pdf |title=Source of the Actinide Concept |last=Seaborg |first=Glenn T. |date=1997 |website=fas.org |publisher=Los Alamos National Laboratory |access-date=28 March 2021 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815074120/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/orgs/nmt/97summer.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1955ع تائين عنصر 101 (مينڊيليئف جي اعزاز ۾ مينڊيليويم نالو ڏنل) تائين عنصر، يا ته نيوٽران يا الفا ذرڙن جي شعاعڪاري وسيلي، يا عنصر 99 (آئنسٽائنيم) ۽ 100 (فرميم) جي صورت ۾ ايٽمي ڌماڪن وسيلي، مصنوعي طور تيار ڪيا ويا.&lt;ref name=Scerri354/&gt;

1960ع ۽ 1970ع وارن ڏهاڪن ۾ عنصر 102 کان 106 تائين بابت وڏو تڪرار پيدا ٿيو، ڇاڪاڻ⁠تہ LBNL جي ٽيم (جنهن جي اڳواڻي هاڻي [[البرٽ گيورسو]] ڪري رهيو هو) ۽ [[گڏيل جوهري تحقيقاتي ادارو]] (JINR) ۾ سوويت سائنسدانن جي ٽيم، جنهن جي اڳواڻي [[جارجِي فليروف]] ڪري رهيو هو، هڪ ٻئي سان مقابلي ۾ اچي ويون. ٻنهي ٽيمن دريافت جي دعويٰ ڪئي؛ ڪجهه حالتن ۾ ٻنهي عنصر لاءِ پنهنجو الڳ نالو به تجويز ڪيو. ان سان عنصرن جي نالي رکڻ بابت اهڙو تڪرار پيدا ٿيو، جيڪو ڏهاڪن تائين هليو. اهي عنصر هلڪن آئنن وسيلي ايڪٽينائيڊن تي بمباري ڪري ٺاهيا ويا.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 356–9&lt;/ref&gt; شروع ۾ آءِ يو پي اي سي پاسي رهڻ جو طريقو اختيار ڪيو ۽ انتظار ڪرڻ کي ترجيح ڏني ته ڏسجي ته اتفاق راءِ پيدا ٿئي ٿي يا نه. پر اهو به سرد جنگ جو دور هو، تنهنڪري واضح ٿي ويو ته اهڙو اتفاق نه ٿيندو. ان ڪري آءِ يو پي اي سي ۽ [[خالص ۽ لاڳو طبعيات جي عالمي انجمن]] (IUPAP) 1985ع ۾ عنصرن جي دريافت لاءِ معيار مقرر ڪرڻ خاطر [[ٽرانسفرميم ورڪنگ گروپ]] (TWG، جنهن ۾ فرميم عنصر 100 آهي) ٺاهيو؛&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Öhrström |first1=Lars |last2=Holden |first2=Norman E. |date=2016 |title=The Three-letter Element Symbols |journal=Chemistry International |volume=38 |issue=2 |pages=4–8 |doi=10.1515/ci-2016-0204 |s2cid=124737708 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اهي معيار 1991ع ۾ شايع ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wapstra |first1=A. H. |date=1991 |title=Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized |url=https://old.iupac.org/reports/1991/6306wapstra/index.html |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=63 |issue=6 |pages=879–886 |doi=10.1351/pac199163060879 |s2cid=95737691 |access-date=18 October 2022}}&lt;/ref&gt; وڌيڪ ڪجهه تڪرارن کان پوءِ، انهن عنصرن کي 1997ع ۾ سندن آخري نالا ڏنا ويا؛ انهن مان هڪ، سيبورگ جي اعزاز ۾ سيبورگيم (106) هو.&lt;ref&gt;{{cite journal | doi=10.1351/pac199769122471|title=Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997) | year=1997 | journal=Pure and Applied Chemistry | volume=69 | pages=2471–2474 | issue=12| doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[File:Yuri Oganessian.jpg|thumb|right|يوري اوگنيسيان]]
ٽرانسفرميم ورڪنگ گروپ جا معيار پوءِ LBNL ۽ JINR، جرمنيءَ جي تحقيقي ادارن ([[هيلم هولٽز مرڪز براءِ ڳرن آئنن جي تحقيق|GSI]]) ۽ جاپان جي [[ريڪن]] طرفان عنصرن جي دريافت جي ايندڙ دعوائن جي فيصلي لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |date=2019 |title=Criteria for New Element Discovery |journal=Chemistry International |volume=41 |issue=1 |pages=10–15 |doi=10.1515/ci-2019-0103|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; هن وقت دريافت جي دعوائن جو جائزو [[آءِ يو پي اي سي/آءِ يو پي اي پي گڏيل ورڪنگ پارٽي]] ڪري ٿي. دريافت کي ترجيح ڏيڻ کان پوءِ، عنصرن کي رسمي طور دوراني جدول ۾ شامل ڪيو ويو ۽ دريافت ڪندڙن کي انهن جا نالا تجويز ڪرڻ جي دعوت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; 2016ع تائين اهو عمل عنصر 118 تائين مڪمل ٿي چڪو هو، جنهن سان دوراني جدول جون پهريون ست قطارون مڪمل ٿي ويون.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot;&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160410043726/https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/ |title=Periodic Table of Elements |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021 |website=iupac.org |publisher=IUPAC |access-date=3 April 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;finally&quot;&gt;{{cite journal|last=Scerri|first=E.|author-link=Eric Scerri|year=2012|journal=Chemistry International|volume=34|issue=4|url=https://www.iupac.org/publications/ci/2012/3404/ud.html|title=Mendeleev's Periodic Table Is Finally Completed and What To Do about Group 3?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705051357/https://www.iupac.org/publications/ci/2012/3404/ud.html|archive-date=5 July 2017|doi=10.1515/ci.2012.34.4.28|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; عنصر 106 کان پوءِ وارن عنصرن جي دريافت، [[يوري اوگنيسيان]] طرفان JINR ۾ جوڙيل طريقن سان ممڪن ٿي. ٿڌي فيوزن (سيسي ۽ بسمٿ تي ڳرن آئنن جي بمباري) وسيلي GSI ۾ 1981ع کان 2004ع تائين عنصر 107 کان 112، ۽ ريڪن ۾ عنصر 113 دريافت ٿيا. پوءِ هن آمريڪي سائنسدانن سان گڏجي JINR واري ٽيم جي اڳواڻي ڪئي، جنهن 1998ع کان 2010ع تائين گرم فيوزن (ايڪٽينائيڊن تي ڪيلشيم آئنن جي بمباري) ذريعي عنصر 114 کان 118 دريافت ڪيا.&lt;ref&gt;Scerri, pp. 356–363&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chapman&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chapman|first1=Kit|title=What it takes to make a new element|journal=[[ڪيمسٽري ورلڊ]]|date=30 November 2016|url=https://www.chemistryworld.com/what-it-takes-to-make-a-new-element/1017677.article|publisher=[[ڪيميا جي شاهي سوسائٽي]]|access-date=22 March 2022|archive-date=28 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028122035/https://www.chemistryworld.com/what-it-takes-to-make-a-new-element/1017677.article|url-status=live }}&lt;/ref&gt; سڀ کان ڳري ڄاتل عنصر اوگنيسن (118) جو نالو اوگنيسيان جي اعزاز ۾ رکيو ويو. عنصر 114 جو نالو فليرويم، سندس اڳوڻي استاد ۽ رهنما فليروف جي اعزاز ۾ رکيو ويو.&lt;ref name=Chapman/&gt;

دوراني جدول جي 150هين سالگرهه جي موقعي تي [[گڏيل قومن]] سال 2019ع کي دوراني جدول جو عالمي سال قرار ڏنو ۽ ان کي ”سائنس جي سڀ کان اهم ڪاميابين مان هڪ“ طور ملهايو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-47008289|title=150 years of the periodic table: Test your knowledge |last=Briggs|first=Helen|date=29 January 2019|access-date=8 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209210210/https://www.bbc.com/news/science-environment-47008289|archive-date=9 February 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1991ع ۾ مقرر ڪيل دريافت جي معيارن کي 2020ع ۾ نئين سر ترتيب ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت کان پوءِ تجرباتي ۽ نظرياتي اڳڀرايون ٿيون هيون، جن جي اڳڪٿي نه ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |last2=Dmitriev |first2=Sergey N. |last3=Fahlander |first3=Claes |last4=Gates |first4=Jacklyn M. |last5=Roberto |first5=James B. |last6=Sakai |first6=Hideyuki |date=4 August 2020 |title=On the discovery of new elements (IUPAC/IUPAP Report) |s2cid-access=free |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=92 |issue=9 |pages=1387–1446 |doi=10.1515/pac-2020-2926 |s2cid=225377737 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اڄ دوراني جدول ڪيميا جي سڀ کان وڌيڪ سڃاتل نشانين مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Lemonick&quot; /&gt; آءِ يو پي اي سي اڄ به دوراني جدول سان لاڳاپيل ڪيترن عملن ۾ شامل آهي: نون عنصرن جي سڃاڻپ ۽ نالا مقرر ڪرڻ، گروپ نمبرن ۽ گڏيل گروپن جي نالن جي سفارش ڪرڻ، ۽ ايٽمي وزنن کي تازه ڪاري ڪرڻ.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt;

== ستين دور کان اڳتي دوراني جدول جي مستقبل جي واڌ ==
{{Main|وڌايل دوراني جدول}}

{{See also|استحڪام جو ٻيٽ}}
[[File:Energy eigenvalues superheavy.svg|thumb|right|upright=1.5|''Z'' = 100 کان 172 تائين وارن عنصرن جي ٻاهرين اليڪٽرانن لاءِ توانائيءَ جا ايگن ويليوز (eV ۾)، جيڪي ڊيراڪ–فاڪ حسابن سان اڳڪٿي ڪيا ويا آهن. − ۽ + نشان اسپن–مدار ورهاڱي سبب ازيمٿل ڪوانٽم عدد ۾ گهٽتائي يا واڌ وارن مدارن ڏانهن اشارو ڪن ٿا: p−، p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; آهي؛ p+، p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;؛ d−، d&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;؛ d+، d&lt;sub&gt;5/2&lt;/sub&gt;؛ f−، f&lt;sub&gt;5/2&lt;/sub&gt;؛ f+، f&lt;sub&gt;7/2&lt;/sub&gt;؛ g−، g&lt;sub&gt;7/2&lt;/sub&gt;؛ ۽ g+، g&lt;sub&gt;9/2&lt;/sub&gt;.&lt;ref name=BFricke/&gt; ''Z'' = 120 تائين توانائيءَ جي سطحن جو وٿي معمول مطابق آهي، ۽ ''Z'' = 157 تي وري معمول مطابق ٿي وڃي ٿي؛ انهن ٻنهي جي وچ ۾ بلڪل مختلف صورتحال ڏسڻ ۾ اچي ٿي.&lt;ref name=BFricke1977/&gt;]]
تازو نالا ڏنل عنصرن—[[نيهونيئم]] (113)، [[ماسڪوويئم]] (115)، [[ٽينيسين]] (117)، ۽ [[اوگانيسون]] (118)—دوراني جدول جي ستين قطار مڪمل ڪئي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; مستقبل جا عنصر اٺين قطار سان شروع ٿيندا. انهن عنصرن کي سندن ايٽمي انگن، مثال طور «[[وڌايل دوراني جدول|عنصر 164]]»، يا 1978ع ۾ اختيار ڪيل آءِ يو پي اي سي جي [[عنصر جو نظامي نالو|عنصرن جي نظامي نالن]] سان سڏي سگهجي ٿو، جيڪي سڌو سنئون ايٽمي انگن سان لاڳاپيل آهن؛ مثال طور عنصر 164 لاءِ «انهڪساڪواڊيم»، جيڪو لاطيني ''unus'' «هڪ»، يوناني ''hexa'' «ڇهه»، لاطيني ''quadra'' «چار»، ۽ ڌاتي عنصرن لاءِ روايتي ''-ium'' پڇاڙيءَ مان ٺهيل آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAC-redbook&quot; /&gt; اهڙن عنصرن کي ٺاهڻ جون هيل تائين سڀ ڪوششون ناڪام ويون آهن. عنصر [[اينيونينيم|119]] ٺاهڻ جون ڪوششون 2018ع کان جاپان جي ريڪن تحقيقاتي اداري ۾ ۽ 2026ع کان روس جي جي آءِ اين آر ۾ جاري آهن؛ جڏهن ته عنصر [[انبينيليم|120]] ٺاهڻ جي ڪوشش 2025ع کان آمريڪا جي ايل بي اين ايل ۾ جاري آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pontzen |first=Andrew |date=10 September 2025 |title=BBC Podcast: New Elements |url=https://nuclearscience.lbl.gov/2025/09/10/bbc-podcast-new-elements/ |website= |location= |publisher= |access-date=15 November 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=JINR2026&gt;{{cite news |url=https://www.jinr.ru/posts/63-ya-sessiya-pkk-yaf-na-puti-k-119-mu-elementu-i-novomu-istochniku-neytronov/ |title=63-я сессия ПКК ЯФ: на пути к 119-му элементу и новому источнику нейтронов |trans-title=63rd meeting of the PAC NP: On the Way to Element 119 and a New Neutron Source |language=ru |date=25 June 2026 |publisher=Joint Institute for Nuclear Research |access-date=16 July 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چين ۾ لانژو جي هيوي آئن ريسرچ فيسليٽي (HIRFL) پڻ اٺين دور جي پهرين ڪجهه عنصرن کي ٺاهڻ جون پنهنجون ڪوششون ڪرڻ جو ارادو رکي ٿي.&lt;ref name=&quot;nature2019&quot;&gt;{{cite journal |last=Ball |first=P. |title=Extreme chemistry: experiments at the edge of the periodic table |date=2019 |journal=Nature |volume=565 |issue=7741 |pages=552–555 |doi=10.1038/d41586-019-00285-9|pmid=30700884 |bibcode=2019Natur.565..552B |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SHEfactory&quot;&gt;{{cite conference |url=https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/pdf/2016/26/epjconf-NS160-08001.pdf |title=Status and perspectives of the Dubna superheavy element factory |last1=Dmitriev |first1=Sergey |last2=Itkis |first2=Mikhail |last3=Oganessian |first3=Yuri |date=2016 |conference=Nobel Symposium NS160 – Chemistry and Physics of Heavy and Superheavy Elements |doi=10.1051/epjconf/201613108001 |access-date=15 August 2021 |archive-date=28 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828071031/https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/pdf/2016/26/epjconf-NS160-08001.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jinr.ru/posts/how-are-new-chemical-elements-born/ |title=How are new chemical elements born? |last1=Sokolova |first1=Svetlana |last2=Popeko |first2=Andrei |date=24 May 2021 |website=jinr.ru |publisher=JINR |access-date=4 November 2021 |quote= |archive-date=4 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104173902/https://www.jinr.ru/posts/how-are-new-chemical-elements-born/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Chapman |first=Kit |date=10 October 2023 |title=Berkeley Lab to lead US hunt for element 120 after breakdown of collaboration with Russia |url=https://www.chemistryworld.com/news/berkeley-lab-to-lead-us-hunt-for-element-120-after-breakdown-of-collaboration-with-russia/4018207.article |work=Chemistry World |location= |access-date=20 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://physicalsciences.lbl.gov/2023/10/16/berkeley-lab-to-test-new-approach-to-making-superheavy-elements/ |title=Berkeley Lab to Test New Approach to Making Superheavy Elements |last=Biron |first=Lauren |date=16 October 2023 |website=lbl.gov |publisher=[[Lawrence Berkeley National Laboratory]] |access-date=20 October 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gan |first1=Z. G. |last2=Huang |first2=W. X. |last3=Zhang |first3=Z. Y. |last4=Zhou |first4=X. H. |last5=Xu |first5=H. S. |date=2022 |title=Results and perspectives for study of heavy and super-heavy nuclei and elements at IMP/CAS |url= |journal=The European Physical Journal A |volume=58 |issue=158 |article-number=158 |doi=10.1140/epja/s10050-022-00811-w |bibcode=2022EPJA...58..158G }}&lt;/ref&gt;

جيڪڏهن اٺين دور ۾ اڳين دورن جو نمونو جاري رهي، ته ان ۾ پنجاهه عنصر هوندا، جيڪي ترتيبوار 8s، {{Not a typo|5g}}، 6f، 7d ۽ آخر ۾ 8p ذيلي خول ڀريندا. پر هن موقعي تي نسبتي اثرن سبب [[مديلونگ جو اصول|مديلونگ جي اصول]] کان اهم انحراف ٿيڻ گهرجي. اٺين دور جي عنصرن جي اليڪٽران ترتيبن ۽ انهن جي نتيجن کي دوراني جدول ۾ ڏيکارڻ بابت ڪيترائي مختلف نمونا تجويز ڪيا ويا آهن. سڀني ۾ اتفاق آهي ته اٺون دور به اڳين دورن وانگر ٻن 8s عنصرن، 119 ۽ 120، سان شروع ٿيندو. پر ان کان پوءِ {{Not a typo|5g}}، 6f، 7d ۽ 8p ذيلي خولن جي توانائين ۾ تمام وڏي اوورليپ سبب اهي سڀ گڏ ڀرڻ شروع ڪن ٿا، ۽ اهو واضح ناهي ته الڳ {{not a typo|5g}} ۽ 6f سلسلا ڪيئن مقرر ڪيا وڃن.&lt;ref name=&quot;nefedov&quot;&gt;{{cite journal |last1=Nefedov |first1=V.I. |last2=Trzhaskovskaya |first2=M.B. |last3=Yarzhemskii |first3=V.G. |title=Electronic Configurations and the Periodic Table for Superheavy Elements |journal=Doklady Physical Chemistry |date=2006 |volume=408 |issue=2 |pages=149–151 |doi=10.1134/S0012501606060029 |s2cid=95738861 |url=https://www.primefan.ru/stuff/chem/nefedov.pdf |access-date=15 August 2021 |archive-date=13 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013113837/https://www.primefan.ru/stuff/chem/nefedov.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=recentattempts&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2020 |title=Recent attempts to change the periodic table |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A |volume=378 |issue=2180 |doi=10.1098/rsta.2019.0300|pmid=32811365 |bibcode=2020RSPTA.37890300S |s2cid=221136189 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.2307/3963006|last=Frazier|first=K.|title=Superheavy Elements|journal=Science News|volume=113|issue=15|pages=236–38|year=1978|jstor=3963006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fricke&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=B. |last2=Greiner |first2=W. |last3=Waber |first3=J. T. |year=1971 |title=The continuation of the periodic table up to Z = 172. The chemistry of superheavy elements |journal=Theoretica Chimica Acta |volume=21 |issue=3 |pages=235–60 |doi=10.1007/BF01172015 |s2cid=117157377 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PT172&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=P.|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–68|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode=2011PCCP...13..161P|s2cid=31590563}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري 121 کان 156 تائين جا عنصر اڳين جدول جي ڪنهن به گروهه سان ڪيميائي مشابهت رکندڙ طور چڱيءَ طرح نٿا ٺهڪن،&lt;ref name=actrev/&gt; جيتوڻيڪ سندن اليڪٽران ترتيبن کي رسمي طور ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪڏهن کين {{not a typo|5g}}، 6f ۽ ٻين سلسلن ۾ رکيو ويو آهي.&lt;ref name=actrev/&gt; ايرڪ اسڪيري اهو سوال اٿاريو آهي ته ڇا وڌايل دوراني جدول ۾ هن حصي ۾ مديلونگ جي اصول جي ناڪاميءَ کي ظاهر ڪرڻ گهرجي، يا اهڙين استثنائن کي نظرانداز ڪرڻ گهرجي.&lt;ref name=recentattempts /&gt; هن مرحلي تي خولن جي بناوت پڻ محض رسمي ٿي سگهي ٿي: اڳ ئي توقع آهي ته اوگانيسون جي ايٽم ۾ اليڪٽرانن جي ورڇ گهڻي هموار هوندي ۽ خولن جي ڪا چٽي بناوت نظر نه ايندي.&lt;ref name=&quot;oganesson-elf&quot;&gt;{{cite journal| journal=Phys. Rev. Lett.| volume=120| issue=5| article-number=053001| date=2018| title=Electron and Nucleon Localization Functions of Oganesson: Approaching the Thomas-Fermi Limit| first1=Paul |last1=Jerabek |first2=Bastian |last2=Schuetrumpf |first3=Peter |last3=Schwerdtfeger |first4=Witold |last4=Nazarewicz| doi=10.1103/PhysRevLett.120.053001| pmid=29481184| arxiv = 1707.08710 | bibcode = 2018PhRvL.120e3001J| s2cid=3575243}}&lt;/ref&gt;

عنصر 157 کان 172 تائين صورتحال وري معمول تي اچڻ گهرجي ۽ اڳين قطارن سان وڌيڪ مشابهت رکڻ گهرجي.&lt;ref name=BFricke1977/&gt; ڳرا p-خول [[اسپن–مدار لاڳاپو|اسپن–مدار لاڳاپي]] سبب ورهائجي وڃن ٿا: هڪ p مدار (p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;) وڌيڪ مستحڪم ٿئي ٿو، جڏهن ته ٻيا ٻه (p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt;) غيرمستحڪم ٿين ٿا. (ڪوانٽم انگن ۾ اهڙيون ڦيرڦارون سڀني قسمن جي خولن ۾ ٿين ٿيون، پر p-خولن جي ترتيب تي انهن جو اثر سڀ کان وڏو آهي.) امڪان آهي ته عنصر 157 تائين چار اليڪٽرانن وارا مڪمل 8s ۽ 8p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; خول بنيادي خول ۾ شامل ٿي چڪا هوندا. ان بنيادي خول کان ٻاهر، ايندڙ مدار 7d ۽ 9s آهن، جن جون توانائيون لڳ ڀڳ ساڳيون آهن؛ ان کان پوءِ 9p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; ۽ 8p&lt;sub&gt;3/2&lt;/sub&gt; جون توانائيون لڳ ڀڳ ساڳيون آهن، ۽ پوءِ هڪ وڏو وٿي اچي ٿو.&lt;ref name=&quot;BFricke1977&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |year=1977 |title=Dirac–Fock–Slater calculations for the elements Z = 100, fermium, to Z = 173 |journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry |volume=19 |pages=83–192 |doi=10.1016/0092-640X(77)90010-9 |url=http://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2008071622807/1/Fricke_Dirac_1977.pdf |access-date=25 February 2016 |bibcode=1977ADNDT..19...83F |archive-date=22 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322072636/http://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2008071622807/1/Fricke_Dirac_1977.pdf }}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح 9s ۽ 9p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; مدار بنيادي طور 8s ۽ 8p&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt; مدارن جي جاءِ وٺن ٿا، جنهنڪري عنصر 157–172 ڪيميائي طور غالباً گروهه 3–18 سان مشابهت رکن ٿا. مثال طور، عام نموني موجب عنصر 164 گروهه 14 ۾ سيسي کان ٻه جايون هيٺ اچي ها، پر حسابن موجب اهو گروهه 10 جي پيليڊيم سان تمام گهڻي مشابهت رکي ٿو.&lt;ref name=rareearths/&gt;&lt;ref name=Fricke/&gt;&lt;ref name=nefedov/&gt;&lt;ref name=&quot;BFricke&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |year=1975 |title=Superheavy elements: a prediction of their chemical and physical properties |journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry |volume=21 |pages=[https://archive.org/details/recentimpactofph0000unse/page/89 89–144] |doi=10.1007/BFb0116498 |url=https://archive.org/details/recentimpactofph0000unse/page/89 |access-date=4 October 2013 |series=Structure and Bonding |isbn=978-3-540-07109-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=actrev&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |last2=Waber |first2=J. T. |date=1971 |title=Theoretical Predictions of the Chemistry of Superheavy Elements: Continuation of the Periodic Table up to Z{{=}}184 |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/handle/123456789/2008100124269/Fricke_theoretical_1971.pdf |journal=Actinides Reviews |volume=1 |issue= |pages=433–485 |doi= |access-date=5 January 2024}}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ ريت 118 کان پوءِ ايندڙ نوبل گئس تائين پهچڻ لاءِ پنجاهه بدران چوون عنصر گهربل ٿيندا.&lt;ref name=wothers&gt;{{cite book |last=Wothers |first=Peter |date=2019 |title=Antimony, Gold, and Jupiter's Wolf |url= |location= |publisher=Oxford University Press |page=vii |isbn=978-0-19-965272-3}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي، جيتوڻيڪ نمونن ۾ عنصرن 157 کان 172 تائين جي ڪيميا بابت اهي نتيجا عام طور قبول ڪيا وڃن ٿا،&lt;ref name=actrev/&gt;&lt;ref name=nefedov/&gt; پر ان ڳالهه تي اختلاف آهي ته دوراني جدول کي ڪيميائي مشابهتن موجب ڏيکارڻ گهرجي يا امڪاني رسمي اليڪٽران ترتيبن موجب، جيڪي اڳين دورن کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿيون ۽ جن بابت ذريعن ۾ اتفاق ناهي. تنهنڪري اٺين قطار جي صورت بابت بحث جاري آهي.&lt;ref name=nefedov/&gt;&lt;ref name=Fricke/&gt;&lt;ref name=PT172/&gt;&lt;ref name=smits&gt;{{cite journal |last1=Smits |first1=Odile R. |last2=Düllmann |first2=Christoph E. |last3=Indelicato |first3=Paul |last4=Nazarewicz |first4=Witold |last5=Schwerdtfeger |first5=Peter |date=2023 |title=The quest for superheavy elements and the limit of the periodic table |url= |journal=Nature Reviews Physics |volume= 6|issue= 2|pages= 86–98|doi=10.1038/s42254-023-00668-y |osti=2315603 |s2cid=266276980 }}&lt;/ref&gt;

عنصر 172 کان اڳتي حساب پيچيدا ٿي وڃن ٿا، ڇاڪاڻ ته 1s اليڪٽران جي توانائيءَ جي سطح خيالي عدد ٿي وڃي ٿي. اهڙي صورتحال جي جسماني تشريح ممڪن آهي ۽ اها پاڻ ۾ دوراني جدول لاءِ اليڪٽرانن جي ڪا حد مقرر نٿي ڪري. پر گهڻن اليڪٽرانن وارن حسابن ۾ اهڙين حالتن کي شامل ڪرڻ جو صحيح طريقو اڃا کليل سوال آهي؛ دوراني جدول جي بناوت کي هن حد کان اڳتي ڳڻڻ لاءِ ان جو جواب ضروري هوندو.&lt;ref name=gamowstates&gt;{{cite journal |last1=Smits |first1=O. R. |last2=Indelicato |first2=P. |first3=W. |last3=Nazarewicz |first4=M. |last4=Piibeleht |first5=P. |last5=Schwerdtfeger |date=2023 |title=Pushing the limits of the periodic table—A review on atomic relativistic electronic structure theory and calculations for the superheavy elements |url= |journal=Physics Reports |volume=1035 |issue= |pages=1–57 |doi=10.1016/j.physrep.2023.09.004 |arxiv=2301.02553 |bibcode=2023PhR..1035....1S }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي استحڪام غالباً ممڪن عنصرن جي تعداد کي محدود ڪرڻ ۾ فيصلائتو ٿيندو. اهو پروٽانن جي وچ ۾ برقي دفع واري قوت ۽ پروٽانن ۽ نيوٽرانن کي گڏ ٻڌي رکڻ واري مضبوط قوت جي توازن تي دارومدار رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pershina |first1=Valeria |date=2020 |title=Relativistic effects on the electronic structure of the heaviest elements. Is the Periodic Table endless? |url=https://comptes-rendus.academie-sciences.fr/chimie/article/CRCHIM_2020__23_3_255_0.pdf |journal=Comptes Rendus Chimie |volume=23 |issue=3 |pages=255–265 |doi=10.5802/crchim.25 |s2cid=222225772 |access-date=28 March 2021 |archive-date=11 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211103843/https://comptes-rendus.academie-sciences.fr/chimie/article/CRCHIM_2020__23_3_255_0.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پروٽان ۽ نيوٽران به اليڪٽرانن وانگر [[ائٽمي خول جو نمونو|خولن]] ۾ ترتيب وٺن ٿا، تنهنڪري مڪمل خول استحڪام ۾ نمايان واڌ آڻي سگهي ٿو. معلوم فوق ڳرن نيوڪليس جو وجود اهڙي خول جي مڪمل ٿيڻ سبب آهي، جيڪو غالباً 114 کان [[انبهيڪسيم|126]] پروٽانن ۽ 184 نيوٽرانن جي لڳ ڀڳ آهي.&lt;ref name=gamowstates/&gt; اهي غالباً اڳڪٿي ڪيل [[استحڪام جو ٻيٽ|استحڪام جي ٻيٽ]] جي ويجهو آهن، جتي فوق ڳرا نيوڪلائي ٻين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ عرصو قائم رهڻ گهرجن. ٻيٽ ۾ سڀ کان ڊگهي ڄمار وارن نيوڪلائي بابت اڳڪٿيون مائڪروسيڪنڊن کان وٺي لکين سالن تائين آهن.&lt;ref name=smits/&gt;&lt;ref name=&quot;physorg&quot;&gt;{{cite web |url=https://newscenter.lbl.gov/2009/09/24/114-confirmed/ |title=Superheavy Element 114 Confirmed: A Stepping Stone to the Island of Stability |date=2009 |access-date=23 October 2019 |publisher=[[Lawrence Berkeley National Laboratory|Berkeley Lab]] |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720200414/https://newscenter.lbl.gov/2009/09/24/114-confirmed/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nuclei&quot;&gt;{{cite journal |last=Oganessian |first=Yu. Ts. |year=2012 |title=Nuclei in the &quot;Island of Stability&quot; of Superheavy Elements |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=337 |issue=1 |article-number=012005 |bibcode=2012JPhCS.337a2005O |doi=10.1088/1742-6596/337/1/012005|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; بهرحال، ياد رکڻ گهرجي ته اهي اڳڪٿيون اڻڄاتل نيوڪلائي جي نقشي واري حصي ڏانهن بنيادي طور تي ڪيل واڌارا آهن، ۽ نمونن ۾ منظم غيريقينيءَ کي به نظر ۾ رکڻ گهرجي.&lt;ref name=smits/&gt;

بند نيوڪليائي شيلن (nuclear shells) کان اڳتي نڪرڻ سان انهن جو استحڪامي اثر ختم ٿيڻ گهرجي.&lt;ref name=relqed/&gt; تنهن ڪري ۱۸۴ کان وڌيڪ نيوٽران رکندڙ سپرهيڊي نيوڪلائي (superheavy nuclides) جي عمر تمام گهٽ هئڻ جي اڳڪٿي ڪئي وڃي ٿي؛ اهي ۱۰&lt;sup&gt;−15&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;سيڪنڊن اندر خودبخود نيوڪليائي فشن (spontaneous fission) سان ٽٽي سگهن ٿا. جيڪڏهن ائين هجي، ته انهن کي ڪيميائي عنصر سمجهڻ مناسب نه ٿيندو: IUPAC/IUPAP جو نظرياتي موقف ۽ سفارش آهي ته ڪنهن عنصر کي تڏهن ئي موجود سمجهجي، جڏهن ان جو نيوڪليس ۱۰&lt;sup&gt;−14&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;سيڪنڊن کان وڌيڪ جيئرو رهي ــ ايترو وقت جو ان جي چوڌاري اليڪٽرانن جو بادل (electron cloud) ٺهي سگهي. تنهن هوندي به، اڌ-عمر جا نظرياتي اندازا استعمال ڪيل ماڊل تي گهڻو دارومدار رکن ٿا ۽ انهن ۾ ڪيترن ئي درجنِ مقدار جو فرق ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=gamowstates/&gt; پروٽانن جي انتهائي باهمي ڌڪ جي نتيجي ۾ نيوڪليائي بناوتن جا غيرمعمولي نمونا پيدا ٿيڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي، جن ۾ بلبلن، حلقن ۽ ٽورس (tori) جهڙيون شڪليون شامل آهن؛ ان ڪري اڳڪٿيءَ کي اڳتي وڌائڻ اڃا وڌيڪ ڏکيو ٿئي ٿو.&lt;ref name=smits/&gt; اهو واضح ناهي ته ڇا وڌيڪ اڳتي شيل بندشون (shell closures) موجود آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ الڳ الڳ نيوڪليائي شيلن جي سڃاڻپ ڌنڌلي ٿيڻ جي اميد آهي؛ اوگينيسن وٽ اليڪٽران شيلن بابت به اهڙي اميد ڪئي وڃي ٿي.&lt;ref name=relqed&gt;{{cite journal |last1=Schwerdtfeger |first1=Peter |last2=Pašteka |first2=Lukáš F. |last3=Punnett |first3=Andrew |last4=Bowman |first4=Patrick O. |date=2015 |title=Relativistic and quantum electrodynamic effects in superheavy elements |journal=Nuclear Physics A |volume=944 |issue=December 2015 |pages=551–577 |doi=10.1016/j.nuclphysa.2015.02.005|bibcode=2015NuPhA.944..551S }}&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ، جيڪڏهن اڳتي شيل بندشون موجود به هجن، تڏهن به اهو واضح ناهي ته ڇا اهي ايتري ڳري عنصرن کي وجود ۾ رهڻ جي اجازت ڏينديون.&lt;ref name=&quot;greinernuclei&quot;&gt;{{cite journal|last=Greiner|first=W.|date=2013|title=Nuclei: superheavy-superneutronic-strange-and of antimatter|url=https://inspirehep.net/record/1221632/files/jpconf13_413_012002.pdf|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=413|issue=1|pages=012002-1–012002-9&lt;!-- Deny Citation Bot--&gt;|doi=10.1088/1742-6596/413/1/012002|bibcode=2013JPhCS.413a2002G|doi-access=free|access-date=15 August 2021|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330183222/https://inspirehep.net/record/1221632/files/jpconf13_413_012002.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;radiochimica&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hofmann |first1=Sigurd |date=2019 |title=Synthesis and properties of isotopes of the transactinides |journal=Radiochimica Acta |volume=107 |issue=9–11 |pages=879–915 |doi=10.1515/ract-2019-3104|s2cid=203848120 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PTSS1&quot;&gt;Scerri, p. 386&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last1=Seaborg|first1=G.|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/603220/transuranium-element|title=transuranium element (chemical element)|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=c. 2006|access-date=16 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101130112151/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/603220/transuranium-element|archive-date=30 November 2010}}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح، ممڪن آهي ته دوري جدول عملي طور عنصر ۱۲۰ جي لڳ ڀڳ ختم ٿي وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ ان کان پوءِ عنصر مشاهدو ڪرڻ لاءِ تمام ٿوري عمر وارا، ۽ پوءِ ڪيميائي خاصيتون ڏيکارڻ لاءِ به تمام ٿوري عمر وارا ٿي سگهن ٿا؛ تنهنڪري نون عنصرن جي دريافت جو دور پنهنجي پڄاڻيءَ جي ويجهو ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Peter Möller |url=https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/abs/2016/26/epjconf-NS160-03002/epjconf-NS160-03002.html |title=The limits of the nuclear chart set by fission and alpha decay {{pipe}} EPJ Web of Conferences |journal=European Physical Journal Web of Conferences |year=2016 |doi=10.1051/epjconf/201613103002 |publisher=Epj-conferences.org |volume=131 |page=03002 |bibcode=2016EPJWC.13103002M |access-date=13 June 2022 |archive-date=20 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620210806/https://www.epj-conferences.org/articles/epjconf/abs/2016/26/epjconf-NS160-03002/epjconf-NS160-03002.html |url-status=live |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; جيڪڏهن ۱۲۶ کان اڳتي پروٽانن جي ڪا شيل بندش موجود هجي، ته امڪان آهي ته اها ۱۶۴ جي لڳ ڀڳ هجي؛&lt;ref name=greinernuclei/&gt; اهڙيءَ ريت، جتي دوري خاصيتون ناڪام ٿين ٿيون، اهو خطو شيل بندشن جي وچ ۾ عدم استحڪام واري خطي سان لڳ ڀڳ ملي ٿو.&lt;ref name=actrev/&gt;

ٻئي امڪان موجب، وڏي ماس نمبرن تي ڪوارڪ مادو (quark matter) مستحڪم ٿي سگهي ٿو. اهڙي حالت ۾ نيوڪليس، پروٽانن ۽ نيوٽرانن ۾ ٻڌل هجڻ بدران، آزادانه وهندڙ [[اپ ڪوارڪ]] (up quark) ۽ [[ڊائون ڪوارڪ]] (down quark) مان ٺهيل هوندو؛ ان سان استحڪام جو ٻيٽ بدران [[استحڪام جو کنڊ]] (continent of stability) ٺهي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;udQM&quot;&gt;{{cite journal |last1=Holdom |first1=B. |last2=Ren |first2=J. |last3=Zhang |first3=C. |title=Quark matter may not be strange |date=2018 |journal=Physical Review Letters |volume=120 |issue=1 |pages=222001-1–222001-6 &lt;!-- Deny Citation Bot--&gt;|doi=10.1103/PhysRevLett.120.222001|pmid=29906186 |arxiv=1707.06610 |bibcode=2018PhRvL.120v2001H |s2cid=49216916 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;udQMnew&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cheng-Jun |first1=Xia |last2=She-Sheng |first2=Xue |last3=Ren-Xin |first3=Xu |last4=Shan-Gui |first4=Zhou |title=Supercritically charged objects and electron-positron pair creation |doi=10.1103/PhysRevD.101.103031 |journal=Physical Review D |year=2020 |volume=101 |issue=10 |article-number=103031|arxiv=2001.03531 |bibcode=2020PhRvD.101j3031X |s2cid=210157134 }}&lt;/ref&gt; ٻيا اثر به ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا: مثال طور، انتهائي ڳرن عنصرن ۾ 1s اليڪٽرانن جو گهڻو وقت نيوڪليس جي ايترو ويجهو گذرڻ جو امڪان آهي جو اهي حقيقت ۾ ان جي اندر موجود هجن؛ ان ڪري اهي [[اليڪٽران قبضي]] (electron capture) لاءِ وڌيڪ حساس ٿي سگهن ٿا.&lt;ref name=colloq&gt;{{cite journal |title=Colloquium: Superheavy elements: Oganesson and beyond |first1=S. A. |last1=Giuliani |first2=Z. |last2=Matheson |first3=W. |last3=Nazarewicz |first4=E. |last4=Olsen |first5=P.-G. |last5=Reinhard |first6=J. |last6=Sadhukhan |first7=B. |last7=Schtruempf |first8=N. |last8=Schunck |first9=P. |last9=Schwerdtfeger |date=2019 |journal=Reviews of Modern Physics |volume=91 |issue=1 |pages=011001-1–011001-25 |doi=10.1103/RevModPhys.91.011001|bibcode=2019RvMP...91a1001G |s2cid=126906074 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

اٺين قطار جا عنصر وجود ۾ اچي به سگهن، تڏهن به انهن کي پيدا ڪرڻ ڏکيو هوندو، ۽ ايٽمي نمبر وڌڻ سان اها ڏکيائي اڃا وڌندي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Giardina|first1=G.|last2=Fazio|first2=G.|last3=Mandaglio|first3=G.|last4=Manganaro|first4=M.|last5=Nasirov|first5=A.K.|last6=Romaniuk|first6=M.V.|last7=Saccà|first7=C.|title=Expectations and limits to synthesize nuclei with Z ≥ 120|date=2010|journal=International Journal of Modern Physics E|volume=19|issue=5 &amp; 6|pages=882–893|doi=10.1142/S0218301310015333|url=https://www.researchgate.net/publication/263915732|bibcode=2010IJMPE..19..882G|access-date=15 August 2021|archive-date=19 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019202251/https://www.researchgate.net/publication/263915732_EXPECTATIONS_AND_LIMITS_TO_SYNTHESIZE_NUCLEI_WITH_Z_120|url-status=live}}&lt;/ref&gt; موجوده وسيلن سان 8s جا عنصر ۱۱۹ ۽ ۱۲۰ پيدا ڪرڻ ممڪن هجڻ جي اميد آهي، پر ان کان اڳتي وارن عنصرن لاءِ نئين ٽيڪنالاجي گهربل ٿي سگهي ٿي؛&lt;ref name=&quot;Zagrebaev&quot;&gt;{{cite journal|title=Future of superheavy element research: Which nuclei could be synthesized within the next few years?|url=https://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|first1=Valeriy|last1=Zagrebaev|first2=Alexander|last2=Karpov|first3=Walter|last3=Greiner|date=2013|journal=Journal of Physics|volume=420|issue=1|article-number=012001|publisher=IOP Publishing Ltd.|doi=10.1088/1742-6596/420/1/012001|arxiv=1207.5700|bibcode=2013JPhCS.420a2001Z|s2cid=55434734|access-date=1 December 2020|archive-date=3 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003154020/https://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهو به ممڪن آهي ته اهي پيدا ئي نه ٿي سگهن.&lt;ref name=&quot;Bloomberg&quot;&gt;{{cite web|last=Subramanian|first=S.|author-link=Samanth Subramanian|date=2019|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|title=Making New Elements Doesn't Pay. Just Ask This Berkeley Scientist|website=[[Bloomberg Businessweek]]|access-date=18 January 2020|archive-date=11 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211191525/https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== دورياتي جدول جا متبادل نمونا ==
{{Main|دوري جدولن جا قسم}}

[[File:Elementspiral (polyatomic).svg|thumb|upright=1.3|اوٽو ٿيئودور بينفئي جو سرپل دورياتي جدول (1964ع)]]

دوري قانون کي ڪيترن ئي طريقن سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو؛ معياري دورياتي جدول انهن مان فقط هڪ آهي.&lt;ref&gt;Scerri, p. 20&lt;/ref&gt; مينڊيليف جي جدول 1869ع ۾ ظاهر ٿيڻ کان هڪ سؤ سالن اندر، ايڊورڊ جي. مازورس دورياتي جدول جا اندازي طور 700 مختلف ڇپيل نمونا گڏ ڪيا هئا.&lt;ref name=&quot;Jensen&quot;&gt;{{cite journal|last1=Jensen|first1=William B. |date=January–April 1986 |title=Classification, symmetry and the periodic table|journal=Comp. &amp; Maths. With Appls.|volume=12 |issue=1–2 Part B|pages=487–510 |doi=10.1016/0898-1221(86)90167-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Papers&quot;&gt;{{Cite book |url=https://othmerlib.sciencehistory.org/record=b1069103~S6 |title=Edward G. Mazurs Collection of Periodic Systems Images |publisher=[[Science History Institute]] |type=Finding Aid |access-date=2 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327082328/https://othmerlib.sciencehistory.org/record%3Db1069103~S6 |archive-date=27 March 2019 |url-status=live}} Click on 'Finding Aid' to go to full finding aid.&lt;/ref&gt; ڪيترن ئي نمونن ۾ مستطيل بناوت برقرار آهي؛ انهن ۾ [[چارلس ژانيٽ]] جو کاٻي ڏاڪي وارو دورياتي جدول (هيٺ ڏنل تصوير) ۽ مينڊيليف جي اصل اٺ-ڪالمن واري ترتيب جو جديد روپ شامل آهن، جيڪو اڄ به روس ۾ عام آهي. دورياتي جدول جا ٻيا نمونا وڌيڪ غيرمعمولي شڪلين ۾ ٺاهيا ويا آهن، جيئن سرپل (ساڄي پاسي ڏيکاريل [[اوٽو ٿيئودور بينفئي]] وارو نمونو)، دائرا ۽ ٽڪنڊا.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Francl |first=M. |title=Table manners |journal=Nature Chemistry |volume=1 |date=May 2009 |pages=97–98 |url=https://ericscerri.com/Michelle-Nat%20Chem.pdf |bibcode=2009NatCh...1...97F |doi=10.1038/nchem.183 |issue=2 |pmid=21378810 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025135145/https://ericscerri.com/Michelle-Nat%20Chem.pdf |archive-date=25 October 2012}}&lt;/ref&gt;

متبادل دورياتي جدول اڪثر ڪري عنصرن جي اهڙين ڪيميائي يا طبعي خاصيتن کي نمايان ڪرڻ لاءِ ٺاهيا ويندا آهن، جيڪي روايتي جدولن ۾ ايتريون چٽيون نظر نٿيون اچن. ڪن نمونن ۾ ڪيمياءَ تي، ته ڪن ۾ طبعي علم تي وڌيڪ زور ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Scerri402&quot;&gt;Scerri, pp. 402–3&lt;/ref&gt; دورياتي جدول جي ڪيترن ئي مختلف نمونن سبب اهو سوال اڀريو آهي ته ڇا ان جو ڪو بهترين يا قطعي نمونو آهي، ۽ جيڪڏهن آهي ته اهو ڪهڙو ٿي سگهي ٿو. انهن ٻنهي سوالن جا في الحال اتفاقِ راءِ سان طئي ٿيل جواب موجود ناهن.&lt;ref name=&quot;sesqui&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://blog.oup.com/2019/01/happy-sesquicentennial-periodic-table-elements/
 |title=Happy sesquicentennial to the periodic table of the elements
 |last=Scerri
 |first=Eric
 |date=29 January 2019
|publisher=Oxford University Press
 |access-date=12 April 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327082337/https://blog.oup.com/2019/01/happy-sesquicentennial-periodic-table-elements/
 |archive-date=27 March 2019
|url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scerri402&quot; /&gt; ژانيٽ جي کاٻي ڏاڪي واري جدول کي بهترين يا بنيادي ترين نموني جي اميدوار طور وڌندڙ ڌيان ملي رهيو آهي. اسڪيري ان جي حمايت ۾ لکيو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو هيليم جي ايس-بلاڪ (s-block) واري حيثيت کي چٽو ڪري ٿو، هر دور جي ڊيگهه ورجائي باقاعدگي وڌائي ٿو، ۽ مڊيلنگ جي قاعدي تي عمل ڪري ٿو، جنهن موجب هر دور {{mvar|n}} + {{math|ℓ}} جي هڪ ئي قدر سان لاڳاپيل هوندو آهي،{{efn|name=lowdin|ليکڪن ۾ اختلاف آهي ته ڇا {{mvar|n}} + {{math|ℓ}} وارو قاعدو ڪوانٽم ميڪانيڪس مان اخذ ڪيو ويو آهي يا نه. اسڪيري دعويٰ ڪري ٿو ته اهو اڃا اخذ نه ٿيو آهي،&lt;ref&gt;Scerri, p. 255&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Scerri |first=ER |date=2021 |editor-last1=Giunta |editor-first1=CJ |editor-last2=Mainz |editor-first2=VV |editor-last3=Girolami |editor-first3=GS |title=150 Years of the Periodic Table: Perspectives on the History of Chemistry|publisher=Book Publishers |pages=409–423 (414) |chapter=The Impact of Twentieth-Century Physics on the Periodic Table and Some Remaining Questions in the Twenty-First Century |doi=10.1007/978-3-030-67910-1_16|isbn=978-3-030-67909-5 }}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ ان کي اخذ ڪرڻ جون ڪيتريون ئي ڪوششون ڪيون ويون آهن.&lt;ref&gt;{{Multiref2
|1={{cite journal |last1=Scerri |first1=ER |date=2009 |title=The dual sense of the term 'element', attempts to derive the Madelung rule and the optimal form of the periodic table, if any|url= |journal=Int J Quantum Chem |volume=109 |issue= 5|pages=959–971 |doi=10.1002/qua.21914 |bibcode=2009IJQC..109..959S }}
|2={{cite journal |last1=Bent |first1=HA |last2= Weinhold|first2=F |date=2007 |title=News from the periodic table: an introduction to periodicity symbols, tables and models for higher order valency and donor-acceptor kinships|url= |journal=J Chem Educ |volume=84 |issue= |pages=1145–1146 |doi=10.1021/ed084p1145 }}
|3={{cite journal |last1=Allen |first1=LC |last2=Knight |first2=ET |date=2002 |title=The Löwdin challenge: origin of the (Madelung) rule for filling the orbital configurations of the periodic table|url= |journal=J Quantum Chem |volume=90 |issue= |pages=80–82 |doi= 10.1002/qua.965}}
|4={{cite journal |last1=Wong |first1=DP |date=1979 |title=Theoretical justification of Madelung's rule|url= |journal= J Chem Educ |volume=56 |issue= 11|pages=714–717 |doi=10.1021/ed056p714 |bibcode=1979JChEd..56..714W }}
|5={{cite journal |last1=Demkov |first1=YN |last2=Ostrovsky |first2=V |date= 1972|title=n + ' filling rule in the periodic system and focusing potentials.|url= http://www.jetp.ras.ru/cgi-bin/dn/e_035_01_0066.pdf|journal=Soviet Physics JETP |volume=35 |issue= |pages=66–69 |doi= |access-date=8 February 2024}}}}&lt;/ref&gt; ٻئي پاسي، اوستروفسڪي، جنهن 1971ع کان اهڙي جواز جي دعويٰ ڪئي آهي، لکيو: “ڪجهه ليکڪ اصرار ڪن ٿا ته ‘اڃا تائين ڪنهن به ڪوانٽم ميڪانيڪس جي اصولن مان ايندڙ قاعدو اخذ نه ڪيو آهي’، جڏهن ته ٻيا اهڙو ڪوانٽمي جواز پيش ڪن ٿا، جنهن تي ڪڏهن به اعتراض نه ڪيو ويو آهي.”&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ostrovsky |first1=V. N. |date=2005 |title=On Recent Discussion Concerning Quantum Justification of the Periodic Table of the Elements |url= |journal=Foundations of Chemistry |volume=7 |issue=3 |pages=235–239 |doi=10.1007/s10698-005-2141-y |s2cid=93589189 }}&lt;/ref&gt; ٻين ليکڪن جو دليل آهي ته اهڙي اخذ ڪرڻ ضروري ناهي، ڇاڪاڻ⁠تہ هن قاعدي ۾ استثنا موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2012 |title=What is an element? What is the periodic table? And what does quantum mechanics contribute to the question? |url=https://philpapers.org/archive/SCEWIA.pdf |journal=Foundations of Chemistry |volume=14 |issue= |pages=69–81 |doi=10.1007/s10698-011-9124-y |s2cid=254503469}}&lt;/ref&gt;}} ۽ ايٽمي نمبرن جي ٽن-عنصري سلسلن ۽ پهرين قطار ۾ پهرئين عنصر جي غيرمعمولي لاڙي کي وڌيڪ باقاعده بڻائي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=2021 |title=Various forms of the periodic table including the left-step table, the regularization of atomic number triads and first-member anomalies |url= |journal=ChemTexts |volume=8 |issue=6 |article-number=6 |doi=10.1007/s40828-021-00157-8 |s2cid=245540088 }}&lt;/ref&gt;
{{Clear|right}}
{{Periodic table (left step)}}

== پڻ ڏسو ==
* {{anl|نيوڪليوسنٿيسس}}
* {{anl|ننڍن ماليڪيولن جا دوري نظام}}

== حوالا ==
{{reflist|30em|refs=

&lt;ref name=&quot;Jensen-2015&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jensen |first1=William B. |date=2015 |title=The positions of lanthanum (actinium) and lutetium (lawrencium) in the periodic table: an update |journal=Foundations of Chemistry |volume=17 |issue= |pages=23–31 |doi=10.1007/s10698-015-9216-1 |s2cid=98624395 }}&lt;/ref&gt;

}}

== ڪتابيات ==
{{Refbegin}}
* {{Greenwood&amp;Earnshaw2nd}}
* {{cite book |last1 = Petrucci |first1 = Ralph H. |last2 = Harwood |first2 = William S. |last3 = Herring |first3 = F. Geoffrey |date=2002 |title = General Chemistry: Principles and Modern Applications |url = https://archive.org/details/generalchemistry00hill |url-access = registration |edition=8th |location=Upper Saddle River, N.J. |publisher=Prentice Hall |isbn = 978-0-13-014329-7 |lccn=2001032331 |oclc=46872308 }}
* [[ايريڪ اسڪيري|اسڪيري، ايريڪ آر.]] (2020). ''The Periodic Table, Its Story and Its Significance'' (2nd ed.). New York: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-091436-3}}.
* {{cite book |last1=Siekierski |first1=S. |last2=Burgess |first2=J. |year=2002 |title=Concise Chemistry of the Elements |publisher=Horwood|isbn=978-1-898563-71-6}} 
* {{cite book |last=Wulfsberg |first=Gary |date=2000 |title=Inorganic Chemistry |url= |location= |publisher=University Science Books |page= |isbn=978-1-891389-01-6}}
{{Refend}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==
{{Refbegin}}
* {{cite book |last=Calvo |first=Miguel |year=2019 |title=Construyendo la Tabla Periódica |page=407 |location=Zaragoza, Spain |publisher=Prames |isbn=978-84-8321-908-9}}
* {{cite book |last=Emsley |first=J. |year=2011 |title=Nature's Building Blocks: An A–Z Guide to the Elements |chapter=The Periodic Table |pages=634–651 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |edition=New |isbn=978-0-19-960563-7 |author-link=جان ايمزلي}}
* {{cite book |first1=Marco |last1=Fontani |first2=Mariagrazia |last2=Costa |first3=Mary Virginia |last3=Orna |year=2007 |title=The Lost Elements: The Periodic Table's Shadow Side |page=508 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-938334-4}}
* {{cite book |last=Mazurs |first=E. G. |year=1974 |title=Graphic Representations of the Periodic System During One Hundred Years |location=Alabama |publisher=University of Alabama Press |isbn=978-0-19-960563-7 |author-link=John Emsley}}
* {{cite conference |editor1-first=D.H. |editor1-last=Rouvray |editor2-first=R. B. |editor2-last=King |title=The Periodic Table: Into the 21st Century |publisher=Research Studies Press |location=Baldock, Hertfordshire |conference=Proceedings of the 2nd International Conference on the Periodic Table, part 1, Kananaskis Guest Ranch, Alberta, 14–20 July 2003 |isbn=978-0-86380-292-8 |year=2004}}
* {{cite conference |editor1-first=D.H. |editor1-last=Rouvray |editor2-first=R. B. |editor2-last=King |title=The Mathematics of the Periodic Table |publisher=Nova Science |location=New York |conference=Proceedings of the 2nd International Conference on the Periodic Table, part 2, Kananaskis Guest Ranch, Alberta, 14–20 July 2003 |isbn=978-1-59454-259-6 |year=2006}}
* {{cite web |url=https://www.ericscerri.com/books_elements.pdf |title=Books on the Elements and the Periodic Table |last=Scerri |first=E |date=n.d. |access-date=9 July 2018 |archive-date=11 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811052254/https://www.ericscerri.com/books_elements.pdf |url-status=live}}
* {{cite conference |editor1-first=E. |editor1-last=Scerri |editor2-first=G |editor2-last=Restrepo |title=Mendeleev to Oganesson: A Multidisciplinary Perspective on the Periodic Table |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |conference=Proceedings of the 3rd International Conference on the Periodic Table, Cuzco, Peru 14–16 August 2012 |isbn=978-0-86380-292-8 |year=2018}}
* {{cite book |last=van Spronsen |first=J. W. |title=The Periodic System of Chemical Elements: A History of the First Hundred Years |location=Amsterdam |publisher=Elsevier |year=1969 |isbn=978-0-444-40776-4}}
* {{cite conference |editor-first=M. |editor-last=Verde |title=Atti del convegno Mendeleeviano: Periodicità e simmetrie nella struttura elementare della materia |publisher=Accademia delle Scienze di Torino |location=Torino |trans-title=Proceedings of the Mendeleevian conference: Periodicity and symmetry in the elementary structure of matter |conference=1st International Conference on the Periodic Table, Torino-Roma, 15–21 September 1969 |year=1971}}
{{Refend}}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Sister project links|دوري جدول}}
* [https://digital.sciencehistory.org/focus/periodic-tables دورياتي جدول]، [[سائنس جي تاريخ جو ادارو]] جي نمايان موضوع واري صفحي ۾ دورياتي جدول جي چونڊيل بصري صورتن جو مجموعو، جنهن ۾ دائراڪار، سلنڊري، هرمي، سرپل ۽ ٽڪنڊي نمونن تي خاص ڌيان ڏنل آهي. [https://web.archive.org/web/20190202042542/https://digital.sciencehistory.org/ ڊجيٽل مجموعا]
* [https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements IUPAC جو عنصرن وارو دورياتي جدول]
* [https://www.ptable.com/ متحرڪ دورياتي جدول]، جنهن ۾ وچڙندڙ نمونا موجود آهن
* [https://web.archive.org/web/20131014171011/https://www.ericscerri.com/ ايريڪ اسڪيري]، دورياتي جدول جي تاريخ ۽ فلسفي ۾ ماهر سائنس جو اهم فلسفي
* [https://www.meta-synthesis.com/webbook//35_pt/pt_database.php دورياتي جدولن جو انٽرنيٽ ڊيٽابيس]
* [https://web.archive.org/web/20180112160406/https://www.acs.org/content/acs/en/greenchemistry/research-innovation/research-topics/endangered-elements.html خطري هيٺ عنصرن جو دورياتي جدول]
* [https://periodictable.com نمونن جو دورياتي جدول]
* [https://periodicvideos.com دورياتي جدول بابت وڊيوز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230703042907/https://www.periodicvideos.com/ |date=3 July 2023 }}
* [https://webelements.com ويب ايليمنٽس]
* [https://www.periodicgraphicsofelements.com عنصرن جا دورياتي گرافڪس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221230200920/https://www.periodicgraphicsofelements.com/ |date=30 December 2022 }}

{{Periodic table (navbox)}}
{{Navbox periodic table}}
{{BranchesofChemistry}}
{{Authority control}}

[[زمرو:دوري جدول| ]]
[[زمرو:ڪيميائي عنصر| ]]
[[زمرو:1869ع جا ڪم]]
[[زمرو:دميتري مينڊيليف]]
[[زمرو:سائنسي تعليم جو مواد]]
[[زمرو:معلوماتي جدول]]</text>
      <sha1>hb9hyqdcuqa8jy6dimj2bi06l76p381</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪيميائي عنصر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49614</id>
    <revision>
      <id>430338</id>
      <parentid>430110</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187375" sha1="j221qbyodqjquela3tjztlfu0bomh1a" xml:space="preserve">{{Short description|اهڙو ڪيميائي مادو جيڪو وڌيڪ سادن مادن ۾ ٽٽي نٿو سگهي}}

[[File:32-column periodic table.png|thumb|upright=1.33|32-ڪالمن واري نموني ۾ ترتيب ڏنل ڪيميائي عنصرن جو [[دوري جدول]]{{clarify|reason=تصوير واري صفحي تي 12 الڳ رنگن جي وضاحت يا سڃاڻپ نه ڏنل آهي|date=January 2026}}]]
{{Sidebar periodic table}}
'''ڪيميائي عنصر'''، ايٽم جي اهڙي [[ڪيميائي نوع|نوع]] کي چئبو آهي، جيڪا پنهنجي [[پروٽان|پروٽانن]] جي تعداد سان سڃاتي وڃي. پروٽانن جي انهيءَ تعداد کي عنصر جو [[ايٽمي عدد]] چيو ويندو آهي. مثال طور، [[آڪسيجن]] جو ايٽمي عدد 8 آهي؛ يعني هر آڪسيجن ايٽم جي [[ايٽمي مرڪز|مرڪز]] ۾ 8 پروٽان هوندا آهن. هڪ ئي عنصر جي ايٽمن جي مرڪزن ۾ [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف ٿي سگهي ٿو؛ اهڙن ايٽمن کي ان عنصر جا [[آئسوٽوپ]] چيو ويندو آهي. [[ائٽمي ردعمل|ائٽمي ردعملن]] ۾ هڪ عنصر جا ايٽم ٻئي عنصر جي ايٽمن ۾ تبديل ٿي سگهن ٿا، ڇاڪاڻ ته اهڙا ردعمل ايٽمي عدد بدلائين ٿا. ڪائنات جو لڳ ڀڳ سمورو [[باريوني مادو]] عنصرن مان ٺهيل آهي؛ ناياب استثنائن ۾ [[نيوٽران تارو|نيوٽران تارا]] شامل آهن.

”ڪيميائي عنصر“ جي اصطلاح کي اڪثر اهڙي خالص [[ڪيميائي مادو|ڪيميائي مادي]] لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو هڪ ئي عنصر جي ايٽمن تي مشتمل هجي. مثال طور، آڪسيجن گئس رڳو آڪسيجن جي ايٽمن مان ٺهيل آهي.

تاريخي طور ”ڪيميائي عنصر“ مان مراد اهڙو مادو هو، جنهن کي ڪيميائي ردعملن وسيلي جزوي مادن ۾ ٽوڙي نه سگهجي. گهڻن عملي مقصدن لاءِ اها وصف اڄ به لاڳو آهي. 1920ع واري ڏهاڪي ۾ ان ڳالهه تي ڪجهه اختلاف رهيو ته ڇا انهن آئسوٽوپن کي الڳ عنصر مڃڻ گهرجي، جن کي ڪيميائي طريقن سان هڪ ٻئي کان جدا ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal | first=Helge | last=Kragh | year=2000 | title=Conceptual Changes in Chemistry: The Notion of a Chemical Element, ca. 1900-1925 | journal=Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics| volume=31 | issue=4 | page=435 | doi=10.1016/S1355-2198(00)00025-3 | bibcode=2000SHPMP..31..435K }}&lt;/ref&gt; نومبر 2016ع تائين [[خالص ۽ لاڳو ڪيميا جو عالمي اتحاد]] (آءِ يو پي اي سي) ڪُل 118 عنصرن کي تسليم ڪيو هو. انهن مان پهريان 94 عنصر [[ڌرتي]]ءَ تي قدرتي طور ملن ٿا، جڏهن ته باقي 24 [[مصنوعي عنصر|مصنوعي عنصر]] ائٽمي ردعملن وسيلي ٺاهيا ويا آهن. تيزيءَ سان [[تابڪاري زوال|زوال]] جو شڪار ٿيندڙ غير مستحڪم تابڪار عنصرن کان سواءِ، لڳ ڀڳ سڀ عنصر مختلف مقدار ۾ صنعتي طور حاصل ڪري سگهجن ٿا. [[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي تاريخ|نون عنصرن جي دريافت ۽ تياري]] بابت تحقيق اڃا جاري آهي.

عنصرن جي دريافت ۽ استعمال جي تاريخ قديم انساني سماجن تائين پهچي ٿي، جن قدرتي حالت ۾ ملندڙ [[ڪاربن]]، [[گندرف]]، [[ٽامو]] ۽ [[سون]] جهڙن مادن کي سڃاتو. جيتوڻيڪ ان وقت عنصر جو جديد تصور موجود نه هو، پر اهڙن مادن جي درجي بنديءَ جي ڪوششن مان تاريخ جي مختلف دورن ۾ [[ڪلاسيڪي عنصر|ڪلاسيڪي عنصرن]]، [[ڪيمياگري]] ۽ انهن جهڙين نظرين جو جنم ٿيو. عنصرن بابت جديد سمجهه جو وڏو حصو روسي ڪيميا دان [[دميتري مينڊيليف]] جي ڪم مان پيدا ٿيو، جنهن 1869ع ۾ پهريون سڃاڻپ لائق [[دوري جدول]] شايع ڪيو. هي جدول عنصرن کي وڌندڙ ايٽمي عدد موجب قطارن (”[[دورو (دوري جدول)|دورن]]“) ۾ ترتيب ڏئي ٿو، جڏهن ته ڪالمن (”[[گروهه (دوري جدول)|گروهن]]“) ۾ شامل عنصرن جون جسماني ۽ ڪيميائي خاصيتون ورجائجن ٿيون. دوري جدول عنصرن جي مختلف خاصيتن جو خلاصو پيش ڪري ٿو، جنهن سان ڪيميا دان انهن وچ ۾ لاڳاپا سمجهي سگهن ٿا ۽ اهڙن انتهائي مختصر عرصي تائين رهندڙ [[نيوڪلائيڊ|نيوڪلائيڊن]] بابت اڳڪٿيون ڪري سگهن ٿا، جيڪي اڃا مشاهدي ۾ نه آيا آهن؛ اهو پڻ اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته اهي اڻڄاتل عنصر ڪهڙا مرڪب ٺاهي سگهن ٿا.

== وضاحت ==
”ڪيميائي عنصر“ جي اصطلاح جا ٻه الڳ، پر ويجها لاڳاپيل مطلب آهن:&lt;ref name=&quot;iupac&quot;&gt;{{GoldBookRef |title=Chemical Element |file=C01022}}&lt;/ref&gt; ان مان مراد هڪ قسم جي ايٽم تي مشتمل ڪيميائي مادو ([[آزاد عنصر]]) به ٿي سگهي ٿو، يا مختلف ڪيميائي مادن ۾ جزو طور موجود ان قسم جو ايٽم به. مثال طور، پاڻي (H{{sub|2}}O) هائيڊروجن (H) ۽ آڪسيجن (O) جي عنصرن مان ٺهيل آهي، جيتوڻيڪ ان ۾ هائيڊروجن گئس (H{{sub|2}}) يا آڪسيجن گئس (O{{sub|2}}) جا ڪيميائي مادا موجود ناهن؛ ڇاڪاڻ ته H{{sub|2}}O جا ماليڪيول، H{{sub|2}} ۽ O{{sub|2}} جي ماليڪيولن کان مختلف آهن. ”هڪ قسم جي ايٽم تي مشتمل ڪيميائي مادو“ واري معنيٰ لاءِ ”عنصراتي مادو“ ۽ ”سادي مادو“ جون اصطلاحون تجويز ڪيون ويون آهن، پر انگريزي ڪيميائي ادب ۾ اهي گهڻو قبول نه ٿيون آهن؛ جڏهن ته ڪجهه ٻين ٻولين ۾ انهن جا هم معنيٰ لفظ عام استعمال ٿين ٿا. مثال طور، فرينچ ۾ {{lang|fr|élément chimique}} مان مراد ايٽم جو قسم ۽ {{lang|fr|corps simple}} مان مراد هڪ قسم جي ايٽم تي مشتمل ڪيميائي مادو آهي. روسي ۾ {{lang|ru|химический элемент}} ۽ {{lang|ru|простое вещество}} جا لفظ استعمال ٿين ٿا.
{{Multiple image|total_width = 360
| image1            = Gold-198.svg
| width1            = &lt;!-- displayed width of image; overridden by &quot;width&quot; above --&gt;
| alt1              = 
| caption1          = 
| image2            = Gold (Element - 79).jpg
| width2            = &lt;!-- displayed width of image; overridden by &quot;width&quot; above --&gt;
| alt2              = 
| caption2          = 
| footer            = ”ڪيميائي عنصر“ جي ٻن معنائن جي وضاحت: ايٽم طور سون ۽ مادي طور سون
}}

[[ڪيميائي عنصرن جي فهرست|ڪيميائي عنصرن کي نالي]]، [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامت]] ۽ خاصيتن موجب ترتيب ڏئي سگهجي ٿو؛ اهي خاصيتون ايٽم يا مادي جي صورت ۾ ڏسي سگهجن ٿيون. ايٽم جي قسمن طور ڪيميائي عنصرن جي خاصيتن ۾ ايٽمي عدد، ايٽمي وزن، آئسوٽوپ، فطرت ۾ ڪثرت، [[عنصرن جون مولر آئنائيزيشن توانائيون|آئنائيزيشن توانائي]]، [[اليڪٽران لاڳاپو]]، [[آڪسائيڊيشن جي حالت|آڪسائيڊيشن جون حالتون]] ۽ [[برقي منفيت]] شامل آهن.&lt;ref&gt;روسي ٻوليءَ جي ماخذن موجب، اهي صحيح معنيٰ ۾ '''ڪيميائي عنصرن''' جون، يعني ايٽم جي قسمن جون خاصيتون آهن. ڏسو: {{cite book | last = Врублевский | first=А. И. | title = Химия: базовый школьный курс | place = Минск |lang=ru| publisher = Юнипресс | year = 2009 | pages = 11–12 | isbn = 978-9-8550-7813-6 }}&lt;/ref&gt; تابڪار نيوڪلائيڊن کي سندن اڌ حياتيءَ جي مدت موجب [[نيوڪلائيڊن جي فهرست|ترتيب]] ڏئي سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=CRC Handbook of Tables for Applied Engineering Science | first1=Ray E. | last1=Bolz | first2=George L. | last2=Tuve | edition=2nd | publisher=CRC Press | year=2019 | isbn=978-1-351-83842-9 | pages=425–426 | url=https://books.google.com/books?id=lDkPEAAAQBAJ&amp;pg=PA425 }}&lt;/ref&gt; مادي طور ڪيميائي عنصرن جي خاصيتن ۾ ڪثافت، پگھلڻ جو نقطو، اُبال جو نقطو، [[برقي چالڪتا|برقي چالڪتا]] ۽ [[حرارتي چالڪتا ۽ مزاحمت|حرارتي چالڪتا]] شامل آهن.&lt;ref&gt;روسي ٻوليءَ جي ماخذن موجب، اهي مادي جون خاصيتون آهن، جن ۾ '''سادي مادا'''، يعني هڪ ئي عنصر تي مشتمل مادا، پڻ شامل آهن. اهي گرمي پد ۽ دٻاءَ تي دارومدار رکي سگهن ٿيون ۽ [[آلائٽروپ]] موجب به بدلجي سگهن ٿيون. ڏسو: {{cite book | last = Врублевский | first=А. И. | title = Химия: базовый школьный курс | place = Минск |lang=ru| publisher = Юнипресс | year = 2009 | pages = 11–12 | isbn = 978-9-8550-7813-6 }}&lt;/ref&gt;

عنصرن کي پيش ڪرڻ جو هڪ نهايت ڪارائتو ۽ يقيناً سڀ کان روايتي طريقو [[دوري جدول]] آهي. ان ۾ هڪجهڙين ڪيميائي خاصيتن وارن عنصرن کي گڏ رکيو ويندو آهي؛ عام طور تي انهن جي اليڪٽرانڪ بناوت به هڪجهڙي هوندي آهي.&lt;ref name=Schwerdtfeger_et_al_2020/&gt; ڪيميائي عنصرن کي ڌرتيءَ تي سندن بڻ بڻياد موجب پڻ درجي بندي ڪري سگهجي ٿو: پهريان 94 قدرتي طور موجود آهن، جڏهن ته ايٽمي عدد 94 کان مٿي وارا عنصر رڳو انساني ٺاهيل ائٽمي ردعملن وسيلي تيار ڪيا ويا آهن.&lt;ref name=Aguirre_2024/&gt;

=== قدرتي موجودگي ===
{{Main|ڌرتيءَ جي ڪرسٽ ۾ عنصرن جي ڪثرت}}

سڀ کان هلڪا عنصر [[هائيڊروجن]] ۽ [[هيليم]] آهن. اهي ٻئي ڪائنات جي [[ڪائنات جي تاريخ|پهرين 20 منٽن]] دوران [[وڏي ڌماڪي واري نيوڪليائي ترڪيب]] وسيلي ٺهيا.&lt;ref&gt;ڏسو {{cite journal | year=2006 | title=Evidence for Dark Matter | url=https://gaitskell.brown.edu/physics/talks/0408_SLAC_SummerSchool/Gaitskell_DMEvidence_v16.pdf | journal=Physical Review C | volume=74 | issue=4 | article-number=044602 | doi=10.1103/PhysRevC.74.044602 | bibcode=2006PhRvC..74d4602O | last1=Oganessian | first1=Yu. Ts. | last2=Utyonkov | first2=V. | last3=Lobanov | first3=Yu. | last4=Abdullin | first4=F. | last5=Polyakov | first5=A. | last6=Sagaidak | first6=R. | last7=Shirokovsky | first7=I. | last8=Tsyganov | first8=Yu. | doi-access=free | access-date=8 October 2007 | archive-date=13 February 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210213212406/http://gaitskell.brown.edu/physics/talks/0408_SLAC_SummerSchool/Gaitskell_DMEvidence_v16.pdf | url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213212406/http://gaitskell.brown.edu/physics/talks/0408_SLAC_SummerSchool/Gaitskell_DMEvidence_v16.pdf |date=13 February 2021 }}&lt;/ref&gt; انهن جو وزني تناسب لڳ ڀڳ 3:1، يا ايٽمن جي تعداد موجب 12:1 آهي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://pdgusers.lbl.gov/~pslii/uabackup/big_bang/elementabundancies/2300400.html |title=The Universe Adventure Hydrogen and Helium | publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory U.S. Department of Energy | year=2005 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054844/http://pdgusers.lbl.gov/~pslii/uabackup/big_bang/elementabundancies/2300400.html | archive-date=21 September 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.astro.soton.ac.uk/~pac/PH112/notes/notes/node181.html | title=Formation of the light elements | author=astro.soton.ac.uk | publisher=University of Southampton | date=3 January 2001 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054428/http://www.astro.soton.ac.uk/~pac/PH112/notes/notes/node181.html | archive-date=21 September 2013 }}&lt;/ref&gt; انهن سان گڏ ايندڙ ٻن عنصرن، [[ليٿيم]] ۽ [[بيرليم]] جا به تمام ٿورا نشان ٺهيا. فطرت ۾ ملندڙ لڳ ڀڳ سڀئي ٻيا عنصر مختلف قدرتي [[نيوڪليائي ترڪيب|نيوڪليائي ترڪيبن]] وسيلي پيدا ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.foothill.edu/attach/938/Nucleosynthesis.pdf | title=How Stars Make Energy and New Elements | publisher=Foothill College | date=18 October 2006 | access-date=17 February 2013 | archive-date=11 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200811064522/https://foothill.edu/attach/938/Nucleosynthesis.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ڌرتيءَ تي نون ايٽمن جا ٿورا مقدار قدرتي [[نيوڪليوجيني ردعمل|نيوڪليوجيني ردعملن]] يا [[ڪائناتي شعاعن جي ڇنڊڇاڻ]] جهڙن [[ڪائناتي پيدائشي عمل|ڪائناتي پيدائشي عملن]] وسيلي پڻ ٺهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Production of nucleogenic neon in the Earth from natural radioactive decay | first1=Igor | last1=Yatsevich | first2=Masahiko | last2=Honda | journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth | volume=102 | issue=B5 | date=10 May 1997 | pages=10291–10298 | doi=10.1029/97JB00395 | bibcode=1997JGR...10210291Y }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | title=An updated simulation of particle fluxes and cosmogenic nuclide production in the Earth's atmosphere | last1=Masarik | first1=J. | last2=Beer | first2=J. | journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres | volume=114 | issue=D11 | id=D11103 | date=June 2009 | article-number=2008JD010557 | doi=10.1029/2008JD010557 | bibcode=2009JGRD..11411103M }}&lt;/ref&gt; ڌرتيءَ تي جاري [[تابڪاري زوال]] جي عملن، جهڙوڪ [[الفا زوال]]، [[بيٽا زوال]]، [[پاڻمرادو فيشن]]، [[ڪلستر زوال]] ۽ زوال جي ٻين ناياب طريقن، مان پيدا ٿيندڙ [[تابڪاري نيوڪلائيڊ|تابڪاري]] [[زوال جي پيداوار|ڌيءَ آئسوٽوپن]] طور به نوان ايٽم ٺهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Natural Radioactivity of the Crust and Mantle | last=van Schmus | first=W. R. | title=Global earth physics a handbook of physical constants | editor-first=Thomas J. | editor-last=Ahrens | editor-link=Thomas J. Ahrens | series=AGU reference shelf Series | volume=1 | isbn=0-87590-851-9 | location=Washington, DC | publisher=American Geophysical Union | page=283 | year=1995 | bibcode=1995geph.conf..283V | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aqjU_NHyre4C&amp;pg=PA283 }}&lt;/ref&gt;

هن وقت 118 عنصر ڄاتل آهن. هتي ”ڄاتل“ مان مراد اهي عنصر آهن، جن جو مشاهدو ايتريءَ حد تائين ٿيو آهي ــ ڀلي رڳو انهن جي زوال مان پيدا ٿيندڙ چند ذرن جي بنياد تي ــ جو کين ٻين عنصرن کان الڳ سڃاڻي سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Sanderson | first=K. | date=17 October 2006 | title=Heaviest element made – again | journal=News@nature | url=http://www.nature.com/news/2006/061016/full/061016-4.html | doi=10.1038/news061016-4 | s2cid=121148847 | access-date=8 March 2007 | archive-date=16 May 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200516072856/https://www.nature.com/news/2006/061016/full/061016-4.html | url-status=live | url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schewe&quot;&gt;{{cite journal | last3=Castelvecchi | first3=D. | last1=Schewe | first1=P. | last2=Stein | first2=B. | date=16 October 2006 | issue=797 | title=Elements 116 and 118 Are Discovered | url=http://www.aip.org/pnu/2006/797.html | journal=Physics News Update | publisher=American Institute of Physics | access-date=19 October 2006 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20120101144201/http://www.aip.org/pnu/2006/797.html |archive-date=1 January 2012}}&lt;/ref&gt; تازو ترين رپورٽن موجب، عنصر 118 جي تياريءَ جي اطلاع آڪٽوبر 2006ع ۾ ڏني وئي؛ ان عنصر جو نالو پوءِ [[اوگنيسون]] رکيو ويو. عنصر 117، يعني [[ٽينيسين]]، جي تياريءَ جي اطلاع اپريل 2010ع ۾ ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite news | last=Glanz | first=J. | date=6 April 2010 | title=Scientists Discover Heavy New Element | url=https://www.nytimes.com/2010/04/07/science/07element.html | url-access=subscription | newspaper=The New York Times | access-date=15 February 2017 | archive-date=19 June 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170619122834/http://www.nytimes.com/2010/04/07/science/07element.html?hp | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Oganessian | first1=Yu. Ts. | date=April 2010 | title=Synthesis of a New Element with Atomic Number Z=117 | bibcode-access=free | publisher=Physical Review Journals | journal=Physical Review Letters | volume=104 | article-number=142502 | doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 | last2=Abdullin| first2=F. Sh. | last3=Bailey | first3=P. D. | last4=Benker | first4=D. E. | last5=Bennett | first5=M. E. | last6=Dmitriev | first6=S. N. | last7=Ezold | first7=J. G. | last8=Hamilton | first8=J. H. | last9=Henderson | first9=R. A. | last10=Itkis | first10=M. G. | last11=Lobanov | first11=Yu. V. | last12=Mezentsev | first12=A. N. | last13=Moody | first13=K. J. | last14=Nelson | first14=S. L. | last15=Polyakov | first15=A. N. | last16=Porter | first16=C. E. | last17=Ramayya | first17=A. V. | last18=Riley | first18=F. D. | last19=Roberto | first19=J. B. | last20=Ryabinin | first20=M. A. | last21=Rykaczewski | first21=K. P. | last22=Sagaidak | first22=R. N. | last23=Shaughnessy | first23=D. A. | last24=Shirokovsky | first24=I. V. | last25=Stoyer | first25=M. A. | last26=Subbotin | first26=V. G. | last27=Sudowe | first27=R. | last28=Sukhov | first28=A. M. | last29=Tsyganov | first29=Yu. S. | last30=Utyonkov | first30=V. K. | pmid=20481935 | issue=14 | bibcode=2010PhRvL.104n2502O | display-authors=29 | doi-access=free}}&lt;/ref&gt; انهن 118 عنصرن مان پهريان 94 سڌيءَ طرح ڌرتيءَ تي [[ابتدائي نيوڪلائيڊ|ابتدائي نيوڪلائيڊن]] طور ڏٺا ويا آهن، جيڪي [[شمسي نظام]] جي ٺهڻ کان وٺي موجود آهن، يا يورينيم ۽ ٿوريم جي قدرتي فيشن يا تبديليءَ مان پيدا ٿيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Crust and Lithospheric Structure – Seismic Structure of Mid-Ocean Ridges | title=Deep Earth Seismology | volume=1 | display-editors=1 | editor1-first=Gerald | editor1-last=Schubert | editor2-first=Barbara | editor2-last=Romanowicz | editor3-first=Amad | editor3-last=Dziewonski | series=Treatise on Geophysics | edition=2nd | publisher=Elsevier | year=2015 | isbn=978-0-444-53803-1 | pages=451–453 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=Rg6dBAAAQBAJ&amp;pg=RA7-PA451 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aguirre_2024&gt;{{cite book | title=Periodic Table of the Universe: Symphony of Matter | first=Jaime | last=Aguirre | publisher=Cambridge Scholars Publishing | year=2024 | isbn=978-1-0364-1669-0 | pages=24–25 | url=https://books.google.com/books?id=YJA8EQAAQBAJ&amp;pg=PA24 }}&lt;/ref&gt; انهن مان ڇهه عنصر انتهائي ٿوري مقدار ۾ ملن ٿا: [[ٽيڪنيشيم]]، ايٽمي عدد 43؛ [[پروميٿيئم]]، 61؛ [[ايسٽاٽين]]، 85؛ [[فرانشيم]]، 87؛ [[نيپچونيم]]، 93؛ ۽ [[پلوٽونيم]]، 94.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Completion and extension of the periodic table of elements beyond uranium | last=Guillaumont | first=Robert | journal=Comptes Rendus Physique | volume=20 | issue=7–8 | pages=617–630 | date=November 2019 | doi=10.1016/j.crhy.2018.12.006 | bibcode=2019CRPhy..20..617G | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; اهي ڇهه عنصر ڪائنات جي ٻين حصن ۾ به ڏٺا ويا آهن: تارن جي طيفن ۾، نيوٽران تارن جي پاڻ ۾ ٽڪرائجڻ دوران ۽ سپرنووا ۾، جتي ٿوري حياتيءَ وارا تابڪار عنصر نوان ٺهندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Atomic Astrophysics and Spectroscopy | first1=Anil K. | last1=Pradhan | first2=Sultana N. | last2=Nahar | publisher=Cambridge University Press | year=2011 | isbn=978-1-139-49497-7 | page=231 | url=https://books.google.com/books?id=5948JMEGzm8C&amp;pg=PA231 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Neutron Star Mergers and Nucleosynthesis of Heavy Elements | last1=Thielemann | first1=F. -K. | last2=Eichler | first2=M. | last3=Panov | first3=I. V. | last4=Wehmeyer | first4=B. | journal=Annual Review of Nuclear and Particle Science | volume=67 | pages=253–274 | date=October 2017 | doi=10.1146/annurev-nucl-101916-123246 | arxiv=1710.02142 | bibcode=2017ARNPS..67..253T }}&lt;/ref&gt;

ٻه يا وڌيڪ ايٽم پاڻ ۾ ملي [[ماليڪيول]] ٺاهي سگهن ٿا. ڪجهه عنصرن جا ماليڪيول رڳو انهيءَ ئي عنصر جي ايٽمن مان ٺهن ٿا؛ مثال طور، هائيڊروجن جا ايٽم [[هڪ ايٽمي عنصر جا ماليڪيول|ٻه ايٽمن وارا ماليڪيول]] (H{{sub|2}}) ٺاهين ٿا. [[ڪيميائي مرڪب]] اهڙا مادا آهن، جيڪي مختلف عنصرن جي ايٽمن مان ٺهيل هوندا آهن؛ انهن جي بناوت ماليڪيولي يا غير ماليڪيولي ٿي سگهي ٿي. [[آميزو|آميزا]] ۾ مختلف ڪيميائي مادا موجود هوندا آهن؛ يعني (ماليڪيولي مادن جي صورت ۾) انهن ۾ مختلف قسمن جا ماليڪيول هوندا آهن. جڏهن مختلف عنصر ڪيميائي ردعمل ڪن ٿا، تڏهن ايٽم نون مرڪبن ۾ نئين ترتيب سان گڏجن ٿا ۽ [[ڪيميائي ڳانڍاپو|ڪيميائي ڳانڍاپن]] وسيلي هڪ ٻئي سان جڙن ٿا.&lt;ref name=Möller_2019&gt;{{cite book | title=Fundamentals and Processes | first=Detlev | last=Möller | edition=3rd | publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG | year=2019 | isbn=978-3-11-056126-5 | pages=180–181 | url=https://books.google.com/books?id=MOaTDwAAQBAJ&amp;pg=PA180 }}&lt;/ref&gt; ويهن کان به گهٽ عنصر، جن ۾ [[سونا]]، [[پلاٽينم]] ۽ [[لوهه جي گروهه جا عنصر|لوهه جي گروهه جا ڌاتو]] شامل آهن، ڪڏهن ڪڏهن نسبتاً خالص [[قدرتي عنصر معدنيات|قدرتي عنصرن جي معدنيات]] طور، ٻين عنصرن سان گڏيل ٿيڻ کان سواءِ، ملي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Earth Materials | first1=Kevin | last1=Hefferan | first2=John | last2=O'Brien | edition=2nd | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2022 | isbn=978-1-119-51217-2 | pages=154–155 | url=https://books.google.com/books?id=fdF6EAAAQBAJ&amp;pg=PA154 }}&lt;/ref&gt; قدرتي طور موجود لڳ ڀڳ سڀ ٻيا عنصر ڌرتيءَ تي مرڪبن يا آميزن جي صورت ۾ ملن ٿا.&lt;ref name=Möller_2019/&gt; [[ڌرتيءَ جو ماحول|هوا]] گهڻو ڪري [[نائيٽروجن]] ۽ [[آڪسيجن]] جي ماليڪيولن جو آميزو آهي. ان ۾ [[ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ]] ۽ [[پاڻي]] جهڙا مرڪب، ۽ ايٽمي صورت ۾ [[آرگن]] پڻ موجود آهن. آرگن هڪ [[نوبل گيس]] آهي، جيڪا [[ڪيميائي طور غيرفاعل|ڪيميائي طور غيرفاعل]] هجڻ سبب ڪيميائي ردعملن ۾ حصو نٿي وٺي.&lt;ref name=Allens-2002&gt;{{Cite book | url=https://link.springer.com/10.1007/978-1-4612-1186-0 | title=Allen's Astrophysical Quantities | date=2002 | edition=4th | chapter=11. Earth | publisher=Springer New York | isbn=978-1-4612-7037-9 | editor-last=Cox | editor-first=Arthur N. | location=New York, NY | language=en | doi=10.1007/978-1-4612-1186-0}}&lt;/ref&gt;{{rp|258}}

== ايٽمي مرڪز جون خاصيتون ==
ايٽم جي معياري نموني موجب، ان جي وچ ۾ مثبت برقي بار وارن [[پروٽان|پروٽانن]] ۽ برقي طور غيرجانبدار [[نيوٽران|نيوٽرانن]] تي مشتمل هڪ گهاٽو مرڪز هوندو آهي. ان جي چوڌاري گهٽ وزن وارن، منفي برقي بار رکندڙ [[اليڪٽران|اليڪٽرانن]] جو بادل هوندو آهي، جيڪي برقي ڪشش وسيلي ايٽم سان ٻڌل رهن ٿا. پروٽان هڪ ٻئي کي ڌڪين ٿا، پر ذرڙن جي وچ ۾ ٿوري فاصلي تائين اثر ڪندڙ [[مضبوط نيوڪليائي قوت]] ايٽمي مرڪز کي ٻڌي رکندي آهي. [[نيوٽران-پروٽان تناسب]] مرڪز جي استحڪام طئي ڪري ٿو، ڇاڪاڻ ته نيوٽرانن جو مناسب توازن پروٽانن جي پاڻ ۾ ٿيندڙ برقي دفع کي گهٽائي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Handbook of Radioactivity Analysis | editor-first=Michael F. | editor-last=L'Annunziata | publisher=Academic Press | year=2012 | page=25 | isbn=978-0-12-384873-4 | url=https://books.google.com/books?id=mAfH8KEH3j0C&amp;pg=PA25 }}&lt;/ref&gt;

=== نيوڪلائيڊ ===
{{main|نيوڪلائيڊ|ايٽمي عدد|آئسوٽوپ|مستحڪم آئسوٽوپن جو تناسب|نيوڪلائيڊن جي فهرست}}
[[File:Isotopes and half-life.svg|right|thumb|[[نيوڪلائيڊن جو چارٽ|نيوڪلائيڊ چارٽ]]، جنهن ۾ هر آئسوٽوپ لاءِ پروٽانن جو تعداد (Z) ۽ نيوٽرانن جو تعداد (N) ڏيکاريل آهي؛ رنگ ان جي اڌ حياتيءَ جي مدت ظاهر ڪن ٿا]]
نيوڪلائيڊ، يا نيوڪليائي نوع، ايٽمن جو اهڙو طبقو آهي، جيڪو پروٽانن جي تعداد ''Z''، نيوٽرانن جي تعداد ''N'' ۽ مرڪز جي [[توانائيءَ جي حالت]] موجب سڃاتو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Nuclide |file=N04257}}&lt;/ref&gt; {{nuclide|H|1}} کان سواءِ، جيڪو هڪ اڪيلو پروٽان آهي، ٻين ايٽمي مرڪزن ۾ پروٽان ۽ نيوٽران گڏيل طور موجود هوندا آهن. اهي ذرڙا [[باقي رهيل مضبوط قوت]] وسيلي ٻڌل رهن ٿا، جيڪا پروٽانن جي وچ ۾ برقي دفع تي غالب اچي ٿي. انهيءَ ڪري پروٽانن کي گڏ ٻڌڻ لاءِ نيوٽران ضروري آهن؛ پروٽانن جو تعداد وڌڻ سان استحڪام لاءِ گهربل [[نيوٽران-پروٽان تناسب]] به وڌندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Anthropogenic Radioactivity | first=Jerzy W. | last=Mietelski | title=Radionuclides in the Environment | series=EIC Books | editor-first=David A. | editor-last=Atwood | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2013 | isbn=978-1-118-63269-7 | page=20 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=R5ATOuAFRlYC&amp;pg=PA20 }}&lt;/ref&gt; مثال طور، آڪسيجن تائين هلڪن عنصرن جا مستحڪم نيوڪلائيڊ ايترا نيوٽران رکن ٿا، جيترا پروٽان؛ جڏهن ته [[سِيسو]] جي مرڪز ۾ هر 2 پروٽانن لاءِ لڳ ڀڳ 3 نيوٽران گهرجن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Descriptive Inorganic Chemistry | edition=Third | first1=Geoff | last1=Rayner-Canham | first2=Tina | last2=Overton | publisher=Macmillan | year=2003 | isbn=978-0-7167-4620-1 | page=22 | url=https://books.google.com/books?id=LLfcBEkQamoC&amp;pg=PA22 }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جو [[ايٽمي عدد]] ان جي هر ايٽم جي پروٽانن جي تعداد جي برابر هوندو آهي ۽ اهو ئي عنصر جي سڃاڻپ طئي ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.ndt-ed.org/EducationResources/HighSchool/Radiography/atomicmassnumber.htm | title=Atomic Number and Mass Numbers | publisher=ndt-ed.org | access-date=17 February 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140212155836/http://www.ndt-ed.org/EducationResources/HighSchool/Radiography/atomicmassnumber.htm | archive-date=12 February 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; مثال طور، ڪاربن جي هر ايٽم جي [[ايٽمي مرڪز]] ۾ 6 پروٽان هوندا آهن؛ تنهنڪري ڪاربن جو ايٽمي عدد 6 آهي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.lanl.gov/science-engineering/periodic-table/element/carbon | title=Periodic Table of Elements: LANL Carbon | author=periodic.lanl.gov | publisher=[[Los Alamos National Laboratory]] | access-date=17 February 2013 | archive-date=25 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210125032252/https://periodic.lanl.gov/6.shtml | url-status=live }}&lt;/ref&gt; مرڪز ۾ پروٽانن جو تعداد ان جو [[برقي بار]] طئي ڪري ٿو، جيڪو وري ايٽم جي [[آئنائيزيشن|غيرآئنائيز ٿيل]] حالت ۾ ان سان ٻڌل [[اليڪٽران|اليڪٽرانن]] جو تعداد مقرر ڪري ٿو. اليڪٽران [[ايٽمي مدار|ايٽمي مدارن]] ۾ هوندا آهن، جيڪي ايٽم جون [[ڪيميائي خاصيت|ڪيميائي خاصيتون]] طئي ڪن ٿا.&lt;ref name=SADR/&gt;

[[آئسوٽوپ|آئسوٽوپ]] هڪ ئي عنصر جا اهڙا ايٽم آهن، جن جي مرڪزن ۾ پروٽانن جو تعداد ساڳيو، پر [[نيوٽران|نيوٽرانن]] جو تعداد مختلف هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://faculty.piercecollege.edu/yamadak/classes/Atomic%20mass.pdf | title=Atomic mass, isotopes, and mass number. | first=Katsuya | last=Yamada | publisher=[[Los Angeles Pierce College]] | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140111131537/http://faculty.piercecollege.edu/yamadak/classes/Atomic%20mass.pdf | archive-date=11 January 2014 }}&lt;/ref&gt; مثال طور، ڪاربن جا ٽي مکيه آئسوٽوپ آهن. ڪاربن جي سڀني ايٽمن ۾ 6 پروٽان هوندا آهن، پر انهن ۾ 6، 7 يا 8 نيوٽران ٿي سگهن ٿا. انهن جا ماس عدد ترتيبوار 12، 13 ۽ 14 آهن، تنهنڪري انهن ٽن آئسوٽوپن کي [[ڪاربن-12]]، [[ڪاربن-13]] ۽ [[ڪاربن-14]] ({{sup|12}}C، {{sup|13}}C ۽ {{sup|14}}C) چيو وڃي ٿو. قدرتي ڪاربن ۾ لڳ ڀڳ 98.9٪ {{sup|12}}C، 1.1٪ {{sup|13}}C ۽ هر ٽريلين ايٽمن ۾ لڳ ڀڳ هڪ {{sup|14}}C ايٽم هوندو آهي. مرڪز ۾ نيوٽرانن جي تعداد جو عام طور عنصر جي ڪيميائي خاصيتن تي تمام ٿورو اثر پوي ٿو.&lt;ref name=SADR&gt;{{cite book | title=Scientific American Science Desk Reference | publisher=Turner Publishing Company | year=2008 | isbn=978-0-470-35376-9 | url=https://books.google.com/books?id=LHzuEAAAQBAJ&amp;pg=RA2-PT21 }}&lt;/ref&gt; ان جو هڪ استثنا هائيڊروجن آهي، جنهن ۾ [[حرڪي آئسوٽوپي اثر]] اهم هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Isotope effects, isotope separation, and isotope fractionation | first=Gabor | last=Jancso | title=Radiochemistry and Nuclear Chemistry | volume=1 | series=Encyclopedia of life support systems | editor-first=Sándor | editor-last=Nagy | publisher=EOLSS Publications | year=2009 | isbn=978-1-84826-126-6 | pages=115–131 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=VbO2CwAAQBAJ&amp;pg=PA128 }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري ڪاربن جا سڀ آئسوٽوپ لڳ ڀڳ هڪجهڙيون ڪيميائي خاصيتون رکن ٿا، ڇاڪاڻ ته انهن سڀني ۾ 6 اليڪٽران هوندا آهن، جيتوڻيڪ انهن ۾ 6 کان 8 تائين نيوٽران ٿي سگهن ٿا. انهيءَ ڪري ڪنهن عنصر جي سڃاڻپ لاءِ [[ماس عدد]] يا [[ايٽمي وزن]] بدران ايٽمي عدد استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=SADR/&gt;

=== استحڪام ===
{{main|مستحڪم نيوڪلائيڊ|تابڪار نيوڪلائيڊ|تابڪاري مان پيدا ٿيندڙ نيوڪلائيڊ}}
[[File:Periodic Table by Number of Stable Isotopes.PNG|right|thumb|upright=1.4|مستحڪم آئسوٽوپن جي تعداد موجب دوري جدول؛ انهن جو تعداد ڳاڙهي رنگ ۾ صفر کان نيري رنگ ۾ 7 يا وڌيڪ تائين ڏيکاريل آهي]]

سڀني عنصرن جا تابڪار آئسوٽوپ (ريڊيوآئسوٽوپ) هوندا آهن،&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Radioactive isotope {{!}} Description, Uses, &amp; Examples {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/radioactive-isotope |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926151010/https://www.britannica.com/science/radioactive-isotope |archive-date=26 September 2025 |access-date=2025-11-22 |work=Encyclopedia Britannica |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پر انهن مان گهڻا فطرت ۾ نٿا ملن، ڇاڪاڻ ته سندن اڌ حياتي تمام مختصر هوندي آهي. تابڪار آئسوٽوپ عام طور [[الفا زوال]]، [[بيٽا زوال]] يا [[معڪوس بيٽا زوال]] وسيلي ٻين عنصرن ۾ تبديل ٿين ٿا؛ تمام ڳرن عنصرن جا ڪجهه آئسوٽوپ [[پاڻمرادو فيشن]] جو شڪار پڻ ٿين ٿا. جيڪي آئسوٽوپ تابڪار ناهن، تن کي ”مستحڪم“ آئسوٽوپ چيو ويندو آهي. جن آئسوٽوپن ۾ پروٽانن جو تعداد، نيوٽرانن جو تعداد يا ٻنهي جو تعداد جفت هوندو آهي، اهي عام طور وڌيڪ مستحڪم هوندا آهن، ڇاڪاڻ ته هڪجهڙا ذرڙا پاڻ ۾ جوڙا ٺاهي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book | title=The Physics of Radiology and Imaging | first1=K. | last1=Thayalan 7 | first2=Ramamoorthy | last2=Ravichandran | publisher=JP Medical Ltd | year=2014 | isbn=978-93-5152-171-6 | url=https://books.google.com/books?id=JLrTAwAAQBAJ&amp;pg=PA274 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Choppin_et_al_2013/&gt; هي [[جوڙجڻ جو اثر]] هڪجهڙن ذرڙن کي ابتڙ [[اسپن (طبيعي سائنس)|اسپن]] سان هم‌محاذ ٿيڻ جي اجازت ڏئي ٿو، جنهن سان ٻڌجڻ واري توانائي وڌي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Rare Isotope Beams: Concepts and Techniques | display-authors=1 | first1=Alok | last1=Chakrabarti | first2=Vaishali | last2=Naik | first3=Siddhartha | last3=Dechoudhury | publisher=CRC Press | year=2021 | isbn=978-1-4987-8879-3 | page=4 | url=https://books.google.com/books?id=Zh8sEAAAQBAJ&amp;pg=PA4 }}&lt;/ref&gt;

قدرتي طور ملندڙ عنصرن مان گهڻا ــ 94 مان 54 ــ هڪ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ رکن ٿا. رڳو 26 عنصر [[هڪ مستحڪم آئسوٽوپ وارو عنصر|هڪ ئي مستحڪم آئسوٽوپ]] رکن ٿا؛ انهن جو ايٽمي عدد طاق آهي، سواءِ [[بيرليم-9]] جي، جنهن ۾ نيوٽرانن جو تعداد طاق آهي.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=The Beryllium Bond | display-authors=1 | first1=M. Merced | last1=Montero-Campillo | first2=Otilia | last2=Mó | first3=Manuel | last3=Yáñez | first4=Ibon | last4=Alkorta | first5=José | last5=Elguero | title=Computational Chemistry | volume=73 | series=Advances in Inorganic Chemistry | editor1-first=Rudi | editor1-last=van Eldik | editor2-first=Ralph | editor2-last=Puchta | publisher=Academic Press | year=2019 | isbn=978-0-12-815729-9 | page=75 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=kQOJDwAAQBAJ&amp;pg=PA75 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[ٽينٽيلم-180|&lt;sup&gt;180m&lt;/sup&gt;Ta]] ميٽاسٽيبل آهي؛ تنهنڪري مشاهدي جي لحاظ کان مستحڪم آئسوٽوپ ڳڻڻ سان ٽينٽيلم جا ٻه آئسوٽوپ ٿين ٿا.&lt;/ref&gt; مستحڪم عنصرن مان هر هڪ ۾ مستحڪم آئسوٽوپن جو سراسري تعداد 3.1 آهي. ڪنهن هڪ عنصر جا سڀ کان گهڻا مستحڪم آئسوٽوپ 10 آهن؛ اهي [[ٽين]] (عنصر 50) جا آهن.&lt;ref name=Choppin_et_al_2013&gt;{{cite book | title=Radiochemistry and Nuclear Chemistry | display-authors=1 | first1=Gregory | last1=Choppin | first2=Jan-Olov | last2=Liljenzin | first3=Jan | last3=Rydberg | first4=Christian | last4=Ekberg | edition=4th | publisher=Academic Press | year=2013 | pages=65–66 | isbn=978-0-12-397868-4 | url=https://books.google.com/books?id=CN88gBPtiucC&amp;pg=PA66  | doi=10.1016/bs.adioch.2018.10.003 }}&lt;/ref&gt;

ايٽمي عدد 1 کان 82 تائين وارن عنصرن مان هر هڪ وٽ گهٽ ۾ گهٽ هڪ [[مستحڪم آئسوٽوپ]] آهي؛ استثنا [[ٽيڪنيشيم]] (عنصر 43) ۽ [[پروميٿيئم]] (عنصر 61) آهن، جن جا ڪي به مستحڪم آئسوٽوپ ناهن. تنهن هوندي به، ڪجهه عنصرن جا آئسوٽوپ، جيئن [[ٽنگسٽن]]&lt;ref&gt;{{cite journal | display-authors=1 | last1=Danevich | first1=F. A. | last2=Georgadze | first2=A. Sh. | last3=Kobychev | first3=V. V. | last4=Nagorny | first4=S. S. | last5=Nikolaiko | first5=A. S. | last6=Ponkratenko | first6=O. A. | last7=Tretyak | first7=V. I. | last8=Zdesenko | first8=S. Yu. | last9=Zdesenko | first9=Yu. G. | last10=Bizzeti | first10=P. G. | last11=Fazzini | first11=T. F. | last12=Maurenzig | first12=P. R. | title=α activity of natural tungsten isotopes | journal=Physical Review C | volume=67 | issue=1 | article-number=014310 | date=2003 | arxiv=nucl-ex/0211013 | doi=10.1103/PhysRevC.67.014310 | bibcode=2003PhRvC..67a4310D | s2cid=6733875}}&lt;/ref&gt; ۽ [[سِيسو]] جا، مشاهدي جي لحاظ کان مستحڪم آهن، پر اڳڪٿي آهي ته اهي تمام ٿوري مقدار ۾ تابڪاري زوال جو شڪار ٿين ٿا؛{{NUBASE2016|ref}} مثال طور، مشاهدي جي لحاظ کان مستحڪم سِيسي جي آئسوٽوپن جي اڌ حياتي 10{{sup|35}} کان 10{{sup|189}} سالن تائين هجڻ جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal | display-authors=3 | last1=Beeman | first1=J. W. | last2=Bellini | first2=F. | last3=Cardani | first3=L. | last4=Casali | first4=N. | title=New experimental limits on the ''α'' decays of lead isotopes | year=2013 | journal=[[European Journal of Physics A|يورپي جرنل آف فزڪس اي]] | volume=49 | issue=50 | pages=50 | doi=10.1140/epja/i2013-13050-7 | arxiv=1212.2422 | bibcode=2013EPJA...49...50B | s2cid=119280082 }}&lt;/ref&gt; آئسوٽوپ تڏهن [[مشاهدي جي لحاظ کان مستحڪم]] سمجهيا وڃن ٿا، جڏهن نظريي موجب اهي غير مستحڪم هجن، پر اڃا تائين انهن جو تابڪاري زوال نه ڏٺو ويو هجي. مستحڪم سڏجندڙ 250 کان وڌيڪ نيوڪلائيڊن مان،&lt;ref&gt;{{cite book | title=Materials Handbook: A Concise Desktop Reference | first=François | last=Cardarelli | edition=3rd | publisher=Springer | year=2018 | isbn=978-3-319-38925-7 | url=https://books.google.com/books?id=koRjDwAAQBAJ&amp;pg=PA1887 }}&lt;/ref&gt; رڳو 90 کي نظرياتي طور مستحڪم سمجهيو وڃي ٿو، يعني انهن جي زوال جو ڪو معلوم طريقو ناهي.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Radiation: Fundamentals, Applications, Risks, and Safety | first=Ilya | last=Obodovskiy | page=260 | publisher=Elsevier | year=2019 | isbn=978-0-444-63986-8 | url=https://books.google.com/books?id=xmOMDwAAQBAJ&amp;pg=PA260 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Table of nuclides (mul).svg|left|thumb|upright=1.3|آئسوٽوپن جي استحڪام جو گراف؛ جادوئي عدد مرڪز کي وڌيڪ مستحڪم بڻائين ٿا]]
ايٽمي عدد 83 کان 94 تائين وارا عنصر ايترا غيرمستحڪم آهن جو انهن جي سڀني آئسوٽوپن جو تابڪاري زوال ڏسي سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Radiation: Fundamentals, Applications, Risks, and Safety | first=Ilya | last=Obodovskiy | publisher=Elsevier | year=2019 | isbn=978-0-444-63986-8 | page=259 | url=https://books.google.com/books?id=xmOMDwAAQBAJ&amp;pg=PA259 }}&lt;/ref&gt; انهن مان ڪجهه عنصر، خاص طور [[بسمٿ]] (ايٽمي عدد 83)، [[ٿوريم]] (ايٽمي عدد 90) ۽ [[يورينيم]] (ايٽمي عدد 92)، هڪ يا وڌيڪ اهڙا آئسوٽوپ رکن ٿا، جن جي اڌ حياتي ايتري ڊگهي آهي جو اهي [[شمسي نظام]] جي ٺهڻ کان اڳ جا آهن ۽ اڃا تائين موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Radioecology: Sources and Consequences of Ionising Radiation in the Environment | series=Cambridge Environmental Chemistry Series | first=R. J. | last=Pentreath | publisher=Cambridge University Press | year=2021 | isbn=978-1-107-09602-8 | page=78 | url=https://books.google.com/books?id=qwg3EAAAQBAJ&amp;pg=PA78 }}&lt;/ref&gt; باقي سڀ کان ڊگهي اڌ حياتيءَ وارن آئسوٽوپن جي اڌ حياتي شمسي نظام جي شروعات کان وٺي ايتري مختصر آهي جو اهي ان وقت کان موجود نه رهيا آهن؛ تنهنڪري انهن کي ”عارضي عنصر“ چيو وڃي ٿو. انهن 11 عارضي عنصرن مان پنج ــ [[پولونيم]]، [[ريڊون]]، [[ريڊيم]]، [[ايڪٽينيم]] ۽ [[پروٽيڪٽينيم]] ــ ٿوريم ۽ يورينيم جي زوال جون نسبتاً عام [[زوال جي پيداوار|پيداوارون]] آهن.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Nuclear Engineering Fundamentals: A Practical Perspective | first=Robert E. | last=Masterson | publisher=CRC Press | year=2017 | isbn=978-1-4822-2150-3 | pages=437–440 | url=https://books.google.com/books?id=kDoPEAAAQBAJ&amp;pg=PA438 }}&lt;/ref&gt; باقي ڇهه عارضي عنصر ــ ٽيڪنيشيم، پروميٿيئم، ايسٽاٽين، [[فرانشيم]]، [[نيپچونيم]] ۽ [[پلوٽونيم]] ــ رڳو ڪڏهن ڪڏهن ملن ٿا،&lt;ref&gt;{{cite book | title=The Periodic Table: Nature's Building Blocks: An Introduction to the Naturally Occurring Elements, Their Origins and Their Uses | first1=J. Theo | last1=Kloprogge | first2=Concepcion P. | last2=Ponce | first3=Tom | last3=Loomis | publisher=Elsevier | year=2020 | isbn=978-0-12-821538-8 | url=https://books.google.com/books?id=hGa8DwAAQBAJ&amp;pg=PA48 }}&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ ته اهي يورينيم يا ٻين ڳرن عنصرن سان لاڳاپيل ناياب زوال يا ائٽمي ردعملن مان پيدا ٿين ٿا.

پلوٽونيم، يعني عنصر 94، کان مٿي وارا باقي 24 سڀ کان ڳرا عنصر [[پلوٽونيم کان مٿي جا عنصر|پلوٽونيم کان اڳتي جا عنصر]] آهن. اهي تابڪار ۽ مختصر اڌ حياتيءَ وارا آهن، تنهنڪري ڌرتيءَ تي نٿا ملن ۽ کين [[مصنوعي عنصر|مصنوعي طور تيار]] ڪرڻو پوي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Synthetic Transuranium Elements | series=Understanding the atom | first=Earl K. | last=Hyde | publisher=U.S. Atomic Energy Commission, Division of Technical Information | year=1964 | pages=14–19 | url=https://books.google.com/books?id=Rtj8VoBmZBAC&amp;pg=PA14 }}&lt;/ref&gt; پنج عنصر ــ عنصر 95، [[امريشيم]] کان وٺي عنصر 99، [[آئن اسٽائنيم]] تائين ــ [[پريبيلسڪي جو تارو|پريبيلسڪي جي تاري]] جي طيف ۾ دريافت ٿيا آهن. خيال آهي ته اهي يورينيم ۽ ٿوريم جي [[نيوٽران جذب]] مان ٺهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite conference | title=On the radioactive shells in peculiar main sequence stars: the phenomenon of Przybylski's star | display-authors=1 | display-editors=1 | last1=Gopka | first1=Vera F. | last2=Yushchenko | first2=Alexander V. | last3=Shavrina | first3=Angelina V. | last4=Mkrtichian | first4=David E. | last5=Hatzes | first5=Artie P. | last6=Andrievsky | first6=Sergey M. | last7=Chernysheva | first7=Larissa V. | conference=The A-Star Puzzle, held in Poprad, Slovakia, July 8-13, 2004. IAU Symposium, No. 224 | editor1-first=J. | editor1-last=Zverko | editor2-first=J. | editor2-last=Ziznovsky | editor3-first=S. J. | editor3-last=Adelman | editor4-first=W. W. | editor4-last=Weiss | location=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | pages=734–742 | date=December 2004 | doi=10.1017/S174392130500966X | bibcode=2004IAUS..224..734G }}&lt;/ref&gt; سڀئي 24 ڳرا عنصر تابڪار ۽ مختصر اڌ حياتيءَ وارا آهن؛ جيڪڏهن ڌرتيءَ جي ٺهڻ وقت انهن مان ڪو موجود هو ته اهو يقيناً مڪمل طور زوال پذير ٿي چڪو هوندو. جيڪڏهن اهي نونوا ۾ موجود هجن ته سندن مقدار ايتري ٿوري هوندي جو نوٽ نه ٿي سگهي. ٽيڪنيشيم کي 1937ع ۾ پهريون اهڙو عنصر سمجهيو ويو، جيڪو فطرت ۾ موجود نه هو ۽ مصنوعي طور تيار ڪيو ويو؛ پر پوءِ فطرت ۾ ٽيڪنيشيم جا نشان مليا، ۽ اهو امڪان پڻ ظاهر ڪيو ويو ته اهو عنصر 1925ع ۾ ئي فطرت ۾ دريافت ٿيو هو.&lt;ref&gt;{{citation-attribution | 1={{cite web|url=http://www.epa.gov/radiation/radionuclides/technetium.html | title=Technetium-99 | publisher=United States Environmental Protection Agency Radiation Protection | access-date=26 February 2013 | archive-date=1 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150901222619/http://www.epa.gov/radiation/radionuclides/technetium.html | url-status=dead }} }}&lt;/ref&gt; پهرين مصنوعي تياري ۽ پوءِ فطرت ۾ دريافت ٿيڻ جو اهو نمونو ٻين ڪيترن ئي ناياب، قدرتي طور موجود تابڪار عنصرن ۾ پڻ ڏٺو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.cfa.harvard.edu/~ejchaisson/cosmic_evolution/docs/text/text_stel_6.html | work=Cosmic Evolution - From Big Bang to Humankind | first=Eric J. | last=Chaisson | title=Origins of Heavy Elements | publisher=Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics | access-date=26 February 2013 | archive-date=25 September 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200925165732/https://www.cfa.harvard.edu/~ejchaisson/cosmic_evolution/docs/text/text_stel_6.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

سڀ کان هلڪو تابڪار آئسوٽوپ [[ٽرٽيم]] آهي، جيڪو 12.3 سالن جي اڌ حياتيءَ سان [[بيٽا زوال]] جو شڪار ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Nuclear Power Explained | series=Springer Praxis Books | first=Dirk | last=Eidemüller | publisher=Springer Nature | year=2021 | isbn=978-3-030-72670-6 | pages=81–83 | url=https://books.google.com/books?id=1QY8EAAAQBAJ&amp;pg=PA81 }}&lt;/ref&gt; لڳ ڀڳ 2{{e|19}} سالن جي اڌ حياتيءَ سان، [[بسمٿ-209]] جي [[الفا زوال]] جي اڌ حياتي ڪائنات جي اندازي ڪيل عمر کان ڏهه ارب ڀيرا وڌيڪ آهي؛ تنهنڪري ان کي لڳ ڀڳ هميشه 80 مستحڪم عنصرن جي برابر سمجهيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Dume2003&quot;&gt;{{cite news | title=Bismuth breaks half-life record for alpha decay | last=Dumé | first=B. | date=23 April 2003 | work=Physicsworld.com | publisher=Institute of Physics | location=Bristol, England | url=http://physicsworld.com/cws/article/news/2003/apr/23/bismuth-breaks-half-life-record-for-alpha-decay | access-date=14 July 2015 | archive-date=13 December 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171213214524/http://physicsworld.com/cws/article/news/2003/apr/23/bismuth-breaks-half-life-record-for-alpha-decay | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marcillac2003&quot;&gt;{{cite journal | last1=de Marcillac | first1=P. | last2=Coron | first2=N. | last3=Dambier | first3=G. | last4=Leblanc | first4=J. | last5=Moalic | first5=J-P | year=2003 | title=Experimental detection of alpha-particles from the radioactive decay of natural bismuth | journal=Nature | volume=422 | pages=876–878 | doi=10.1038/nature01541 | pmid=12712201 | issue=6934 | bibcode=2003Natur.422..876D | s2cid=4415582}}&lt;/ref&gt; [[ٽيلوريم-128]] جو آئسوٽوپ [[ٻٽو بيٽا زوال|ٻٽي بيٽا زوال]] وسيلي 2.25{{e|24}} سالن جي اڌ حياتيءَ سان تبديل ٿئي ٿو، جيڪا بسمٿ-209 جي اڌ حياتيءَ کان هڪ لک ڀيرا وڌيڪ آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Status and Perspectives on Rare Decay Searches in Tellurium Isotopes | last1=Campani | first1=Alice | last2=Dompè | first2=Valentina | last3=Fantini | first3=Guido | journal=Universe | volume=7 | issue=7 | article-number=212 | date=June 2021 | doi=10.3390/universe7070212 | doi-access=free | bibcode=2017nuco.confb0702M | hdl=11573/1557551 | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; انساني جسم ۾ آئسوٽوپن جي زوال مان تابڪاريءَ جي سامهون اچڻ جا مکيه ذريعا [[ڪاربن-14]] ۽ [[پوٽاشيم-40]] جو جسم ۾ وڃڻ آهن؛ انهن مان هر سال {{Val|0.17|ul=mSv}} جي اثرائتي مقدار پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book | title=The Physics of Energy | first1=Robert L. | last1=Jaffe | first2=Washington | last2=Taylor | publisher=Cambridge University Press | year=2018 | isbn=978-1-107-01665-1 | page=393 | url=https://books.google.com/books?id=drZDDwAAQBAJ&amp;pg=PA393 }}&lt;/ref&gt;

=== آئسوٽوپي ماس ۽ ايٽمي ماس ===
{{main|ايٽمي ماس|نسبتي ايٽمي ماس}}

ڪنهن عنصر جو [[ماس نمبر]]، ''A''، ايٽمي نيوڪليس ۾ [[نيوڪليون]]ن (پروٽانن ۽ نيوٽرانن) جو ڪل تعداد هوندو آهي. ڪنهن عنصر جي مختلف آئسوٽوپن ۾ فرق سندن ماس نمبر سان سڃاتو ويندو آهي، جيڪو ڪيميائي علامت جي کاٻي پاسي مٿي لکيو ويندو آهي (مثال طور، {{sup|238}}U). ماس نمبر هميشه صحيح عدد هوندو آهي ۽ ان جو يونٽ ”نيوڪليون“ آهي.&lt;ref name=Becker_2008&gt;{{cite book | title=Inorganic Mass Spectrometry: Principles and Applications | first=Sabine | last=Becker | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2008 | isbn=978-0-470-51720-8 | page=1–3 | url=https://books.google.com/books?id=z-YqpI3otNcC&amp;pg=PA1 }}&lt;/ref&gt; تنهن ڪري [[ميگنيشيم جا آئسوٽوپ|ميگنيشيم-24]] (هتي 24 ماس نمبر آهي) اهڙو ايٽم آهي، جنهن ۾ 24 نيوڪليون (12 پروٽان ۽ 12 نيوٽران) آهن.

[[File:Binding energy curve - common isotopes.svg|right|thumb|class=skin-invert-image|upright=1.2|عام نيوڪلائيڊن لاءِ نيوڪليائي بندش واري توانائي ۽ ماس نمبر جو لاڳاپو؛ ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته بندش واري توانائي لوهه ۽ نڪل جي آئسوٽوپن وٽ وڌ ۾ وڌ ٿئي ٿي.&lt;ref name=Fewell_1995&gt;{{cite journal | title=The atomic nuclide with the highest mean binding energy | last=Fewell | first=M. P. | journal=American Journal of Physics | volume=63 | issue=7 | pages=653–658 | date=July 1995 | doi=10.1119/1.17828 | bibcode=1995AmJPh..63..653F }}&lt;/ref&gt;]]

ماس نمبر نيوٽرانن ۽ پروٽانن جو ڪل تعداد ڳڻي ٿو، تنهنڪري اهو صحيح عدد هوندو آهي؛ جڏهن ته ڪنهن عنصر جي مخصوص آئسوٽوپ (يا ”نيوڪلائيڊ“) جو [[ايٽمي ماس]] ان آئسوٽوپ جي هڪ ايٽم جو ماس آهي. اهو عام طور [[ڊالٽن (يونٽ)|ڊالٽن]] ۾ لکيو ويندو آهي (علامت: Da)، جنهن کي عالمگير ايٽمي ماس يونٽ (علامت: u) پڻ چوندا آهن. ان جو [[نسبتي ايٽمي ماس]] هڪ بي‌بُعد عدد آهي، جيڪو ايٽمي ماس کي [[ايٽمي ماس مستقل]] سان ورهائڻ سان حاصل ٿئي ٿو؛ اهو مستقل 1&amp;nbsp;Da جي برابر آهي.&lt;ref name=IUPAC/&gt; عام طور ڪنهن نيوڪلائيڊ جو ماس نمبر ۽ نسبتي ايٽمي ماس ٿورو مختلف هوندا آهن. هن فرق جو بنيادي سبب [[ماس جي کوٽ]] آهي، جيڪا گهڻو ڪري [[نيوڪليائي بندش واري توانائي]] سبب پيدا ٿئي ٿي.&lt;ref name=Becker_2008/&gt; مثال طور، ڪلورين-35 جو ايٽمي ماس پنج اهم انگن تائين 34.969&amp;nbsp;Da ۽ ڪلورين-37 جو 36.966&amp;nbsp;Da آهي.&lt;ref name=Johll_2008&gt;{{cite book | title=Investigating Chemistry: A Forensic Science Perspective | first=Matthew | last=Johll | publisher=Macmillan | year=2008 | isbn=978-1-4292-0989-2 | page=69 | url=https://books.google.com/books?id=AJt8tADB_wcC&amp;pg=PA69 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به هر آئسوٽوپ جو نسبتي ايٽمي ماس ان جي ماس نمبر جي تمام ويجهو هوندو آهي (فرق هميشه 1 سيڪڙو کان گهٽ هوندو آهي). {{sup|12}}C واحد آئسوٽوپ آهي، جنهن جو ايٽمي ماس بلڪل [[قدرتي عدد]] آهي: 12&amp;nbsp;Da. ان جو سبب اهو آهي ته ڊالٽن جي تعريف، بنيادي حالت ۾ آزاد ۽ غيرچارج ٿيل ڪاربان-12 ايٽم جي ماس جي 1/12 طور ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef | title=Atomic Mass Constant | file=A00497}}&lt;/ref&gt;

[[نيوڪليائي فيوزن]] دوران، هائيڊروجن جهڙن گهٽ ماس وارن ايٽمن جي ماس جي کوٽ ۾ جيڪا خالص تبديلي اچي ٿي، سا [[ماس-توانائي برابري]] جي اصول موجب توانائيءَ طور خارج ٿئي ٿي. هائيڊروجن ايٽمن جي هيليم ۾ فيوزن وارو عمل ئي سج مان توانائي خارج ٿيڻ جو سبب آهي. وقت گذرڻ سان تاري جي مرڪزي حصي ۾ هيليم جو مقدار وڌندو وڃي ٿو. سج کان گهڻو وڌيڪ ماس وارن تارن جي [[تارن جي ارتقا|ارتقا]] دوران، فيوزن جي هڪ قسم، جنهن کي [[الفا عمل]] چئبو آهي، وسيلي وڌندڙ ماس وارا نيوڪلي ٺهندا رهن ٿا، تان جو [[لوهه-52]] ٺهي ٿو.&lt;ref name=Diem_2025/&gt; لوهه ۽ نڪل جي آئسوٽوپن وٽ نيوڪليائي بندش واري توانائي وڌ ۾ وڌ هوندي آهي.&lt;ref name=Fewell_1995/&gt; تنهنڪري ان حد کان پوءِ وڌيڪ فيوزن سان بندش واري توانائي گهٽجي ٿي ۽ توانائي خارج ٿيڻ بدران جذب ٿئي ٿي. نتيجي ۾ لوهه جو هڪ غيرفعال مرڪزي نيوڪليس ٺهي ٿو، جيڪو تاري جي توانائيءَ جي اخراج ۾ حصو نٿو وٺي.&lt;ref name=Diem_2025&gt;{{cite book | title=Understanding Essential Chemistry | first=Max | last=Diem | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2025 | isbn=978-1-394-32119-3 | pages=205–206 | url=https://books.google.com/books?id=A9ZZEQAAQBAJ&amp;pg=PA205 }}&lt;/ref&gt;

[[نيوڪليائي فيشن]] جي عمل ۾ ٺهندڙ ذرڙن جي خالص بندش واري توانائي وڌيڪ هوندي آهي. خالص ماس جي کوٽ ۾ هي تبديلي به توانائي خارج ڪري ٿي. تنهنڪري [[يورينيم-235]] جهڙا انتهائي تابڪاري عنصر توانائي پيدا ڪرڻ جا ڪارآمد ذريعا ٿي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Introduction to Nuclear Reactor Physics | first=Robert E. | last=Masterson | publisher=CRC Press | year=2017 | isbn=978-1-4987-5149-0 | page=269 | url=https://books.google.com/books?id=ZjwPEAAAQBAJ&amp;pg=PA269 }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جو [[معياري ايٽمي وزن]]، جنهن کي عام طور ”ايٽمي وزن“ چيو ويندو آهي، ڪنهن مخصوص ماحول ۾ ان عنصر جي سڀني آئسوٽوپن جي ايٽمي ماس جو اوسط هوندو آهي. اهو اوسط هر آئسوٽوپ جي قدرتي مقدار موجب وزنائتو ڪيو ويندو آهي ۽ ايٽمي ماس يونٽ جي نسبت سان ڏنو ويندو آهي.&lt;ref name=IUPAC&gt;{{cite journal | display-authors=1 | last1=Prohaska | first1=Thomas | last2=Irrgeher | first2=Johanna | last3=Benefield | first3=Jacqueline | last4=Böhlke | first4=John K. | last5=Chesson | first5=Lesley A. | last6=Coplen | first6=Tyler B. | last7=Ding | first7=Tiping | last8=Dunn | first8=Philip J. H. | last9=Gröning | first9=Manfred | last10=Holden | first10=Norman E. | last11=Meijer | first11=Harro A. J. | last12=Moossen | first12=Heiko | last13=Possolo | first13=Antonio | last14=Takahashi | first14=Yoshio | last15=Vogl | first15=Jochen | last16=Walczyk | first16=Thomas | last17=Wang | first17=Jun | last18=Wieser | first18=Michael E. | last19=Yoneda | first19=Shigekazu | last20=Zhu | first20=Xiang-Kun | last21=Meija | first21=Juris | title=Standard atomic weights of the elements 2021 | series=IUPAC Technical Report | journal=Pure and Applied Chemistry | volume=94 | issue=5 | year=2022 | pages=573–600 | doi=10.1515/pac-2019-0603 | hdl=11370/b513d725-e533-4351-b0fa-f9a023768dcb | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; هي عدد ڪڏهن ڪسر وارو هوندو آهي ۽ مڪمل عدد جي ويجهو به نه هوندو آهي. مثال طور، ڪلورين جو نسبتي ايٽمي ماس 35.453&amp;nbsp;u آهي، جيڪو مڪمل عدد کان گهڻو مختلف آهي، ڇاڪاڻ ته اهو لڳ ڀڳ 76 سيڪڙو ڪلورين-35 ۽ 24 سيڪڙو ڪلورين-37 جو اوسط آهي.&lt;ref name=Johll_2008/&gt; جڏهن نسبتي ايٽمي ماس جو قدر ڪنهن مڪمل عدد کان لڳ ڀڳ 1 سيڪڙو کان وڌيڪ مختلف هجي، ته ان جو سبب اوسط ڪڍڻ وارو اهو عمل هوندو آهي؛ يعني ان عنصر جي نموني ۾ قدرتي طور هڪ کان وڌيڪ آئسوٽوپون قابلِ ذڪر مقدار ۾ موجود هونديون آهن.

=== ڪيميائي طور خالص ۽ آئسوٽوپي طور خالص ===
ڪيميا جا ماهر ۽ نيوڪليائي سائنسدان ”خالص عنصر“ جون الڳ وصفون ڏين ٿا. ڪيميا ۾ خالص عنصر اهڙي مادي کي چئبو آهي، جنهن جي سڀني (يا عملي طور لڳ ڀڳ سڀني) ايٽمن جو ايٽمي نمبر، يعني [[پروٽان]]ن جو تعداد، ساڳيو هجي. پر نيوڪليائي سائنسدان خالص عنصر ان کي چوندا آهن، جيڪو رڳو هڪ آئسوٽوپ تي مشتمل هجي.&lt;ref name=ENS&gt;{{cite news |url=http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/p/pure-element.htm |title=Pure element |publisher=[[European Nuclear Society]] |access-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613073021/http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/p/pure-element.htm |archive-date=13 June 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

مثال طور، ٽامي جي تار ڪيميائي طور 99.99 سيڪڙو خالص تڏهن آهي، جڏهن ان جي 99.99 سيڪڙو ايٽمن ۾ هر هڪ وٽ 29 پروٽان هجن. پر اها آئسوٽوپي طور خالص نه آهي، ڇاڪاڻ ته قدرتي ٽامي ٻن مستحڪم آئسوٽوپن تي مشتمل هوندو آهي: 69 سيڪڙو {{sup|63}}Cu ۽ 31 سيڪڙو {{sup|65}}Cu، جن ۾ نيوٽرانن جو تعداد مختلف آهي.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Copper and Copper Alloys | series=ASM specialty handbook | editor-first=Joseph R. | editor-last=Davis | publisher=ASM International | year=2001 | page=450 | isbn=978-0-87170-726-0 | url=https://books.google.com/books?id=sxkPJzmkhnUC&amp;pg=PA450 }}&lt;/ref&gt; {{xref|(ڏسو: [[ٽامي جا آئسوٽوپ]])}} ان جي ابتڙ، خالص سون ڪيميائي ۽ آئسوٽوپي ٻنهي لحاظ کان خالص هوندو، ڇاڪاڻ ته عام سون ۾ رڳو هڪ آئسوٽوپ، {{sup|197}}Au، موجود هوندو آهي.&lt;ref name=ENS/&gt;

== ڪيميائي ۽ طبعي خاصيتون ==
[[ڪوانٽم ميڪانيڪس]] سبب ايٽم سان ٻڌل اليڪٽران تہن جي صورت ۾ منظم ٿين ٿا، جن کي [[اليڪٽران خول|اليڪٽرانن جا خول]] چيو ويندو آهي. هر خول ۾ مقرر تعداد ۾ اليڪٽران اچي سگهن ٿا، جيڪي جوڙن جي صورت ۾ [[ايٽمي مدار|ايٽمي مدارن]] ۾ هوندا آهن. انهن خولن جي [[اليڪٽران ترتيب|اليڪٽرانن جي ترتيب]] ويجهن ايٽمن سان رابطي جو طريقو طئي ڪري ٿي ۽ ايٽمن جون ڪيميائي خاصيتون مقرر ڪري ٿي. خولن جي ترتيب دوراني جدول جي جوڙجڪ به طئي ڪري ٿي.

=== خول ===
{{main|اليڪٽران خول|اليڪٽران ترتيب}}

[[File:Atomic orbitals spdf m-eigenstates and superpositions.png|right|thumb|upright=1.1|چئن سڀ کان گهٽ ڪوانٽم انگن لاءِ ايٽم جا اڪيلي اليڪٽران وارا مدار]]

ايٽم ۾ محدود اليڪٽرانن لاءِ صرف ڪجهه ڌار ڌار [[توانائي سطح|توانائيءَ جي سطحن]] تي رهڻ ممڪن هوندو آهي. هي پابندي، جنهن کي [[ڪوانٽائيزيشن (فزڪس)|ڪوانٽائيزيشن]] چيو ويندو آهي، ڪوانٽم ميڪانيڪس جي نظريي جو بنيادي پاسو آهي. اهو نظريو ذرڙن ۽ توانائيءَ جي تمام ننڍي پيماني تي [[لهر-ذرو دوئيت|لهر جهڙي ورتاءَ]] جي اڳڪٿي ڪري ٿو. ايٽمن ۾ اهي توانائيءَ جون سطحون [[اليڪٽران ذيلي خول|اليڪٽرانن جي ذيلي خولن]] جي صورت ۾ ظاهر ٿين ٿيون. انهن ۾ اليڪٽران جي لهر جي شڪل هڪ خاص طولِ موج واري [[بيٺل لهر]] جي صورت ۾ هوندي آهي. طولِ موج جي هر مڪمل عدد جي مناسبت سان هڪ يا وڌيڪ [[ايٽمي مدار]] ٿين ٿا، جيڪي انهيءَ توانائيءَ واري سطح تي اليڪٽران جي [[چارج جي ورڇ]] بيان ڪن ٿا. هر مدار ۾ اليڪٽرانن جو هڪ جوڙو اچي سگهي ٿو. ايٽم جي مدارن ۾ اليڪٽرانن جي ترتيب کي [[اليڪٽران ترتيب]] چيو ويندو آهي.

اهي مدار ۽ انهن جا ذيلي خول گڏجي [[اليڪٽران خول|خول]] ٺاهين ٿا. هر خول جو هڪ [[مکيه ڪوانٽم عدد]] هوندو آهي، جيڪو ان جي توانائيءَ جي سطح ظاهر ڪري ٿو. هر خول ۾ اليڪٽرانن جو وڌ ۾ وڌ تعداد مقرر هوندو آهي، جيڪو &lt;math&gt;2n^2&lt;/math&gt; واري فارمولي سان ظاهر ڪيو ويندو آهي؛ هتي &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; جا قدر 1، 2، 3، 4 ۽ اڳتي آهن. تنهنڪري خولن ۾ اليڪٽرانن جا وڌ ۾ وڌ تعداد ترتيبوار 2، 8، 18، 32 وغيره آهن. دوراني جدول ۾ هر خول کي هڪ قطار سان ظاهر ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Materials Science and Engineering: An Introduction | first1=William D. | last1=Callister, Jr. | first2=David G. | last2=Rethwisch | edition=10th | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2020 | isbn=978-1-119-72177-2 | pages=22–25 | url=https://books.google.com/books?id=dmoTEQAAQBAJ&amp;pg=RA1-PA22 }}&lt;/ref&gt;

سڀ کان سادو ايٽم عام هائيڊروجن آهي، جنهن ۾ هڪ پروٽان ۽ هڪ اليڪٽران هوندو آهي. پنهنجي گهٽ ۾ گهٽ توانائي واري [[زميني حالت|زميني حالت (گرائونڊ اسٽيٽ)]] ۾ اهو اليڪٽران پهرئين خول ۾ هوندو آهي، جنهن کي ''K'' چيو ويندو آهي. هن خول ۾ هڪ ذيلي خول هوندو آهي، جنهن کي 1s چيو وڃي ٿو. ٻئي عنصر هيليم ۾ ٻه پروٽان، ٻه اليڪٽران ۽ عام طور ٻه نيوٽران هوندا آهن. ٻيو اليڪٽران به پهرئين ئي مدار ۾ اچي ٿو، جنهن سان خول جا [[اليڪٽران جوڙو|مخالف اسپِن وارا اليڪٽران]] مڪمل ٿين ٿا. لٿيم ۾ ٽي اليڪٽران هوندا آهن؛ تنهنڪري انهن مان هڪ کي ٻئي خول ۾، جنهن کي ''L'' چيو ويندو آهي، مدار ۾ رکڻو پوي ٿو. [[آفباو اصول]] موجب ٽيون اليڪٽران، ايندڙ موجود گهٽ ۾ گهٽ توانائيءَ واري ذيلي خول، يعني 2s، ۾ اچي ٿو. اهو عمل جاري رهي ٿو ۽ هر ايندڙ اليڪٽران کي موجود گهٽ ۾ گهٽ توانائيءَ واري مدار ۾ رکيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Chemistry: A Project of the American Chemical Society | editor-first=Jerry A. | editor-last=Bell | publisher=Macmillan | year=2005 | isbn=978-0-7167-3126-9 | pages=264–267 | url=https://books.google.com/books?id=hg6xMliSqlgC&amp;pg=PA264 }}&lt;/ref&gt;

=== دوراني لاڙا ===
{{main|دوراني لاڙا|دوراني جدول}}
[[File:Periodic-Table-Metals.jpg|right|thumb|upright=1.2|دوراني جدول ۾ ڌاتو (نيري رنگ ۾) ۽ ڌاتو جهڙا عنصر (سائي رنگ ۾)]]

ڪيميائي عنصرن جي عام طبعي ۽ ڪيميائي خاصيتن کي بيان ڪرڻ لاءِ ڪي اصطلاح گهڻو استعمال ٿين ٿا. پهريون فرق [[ڌاتو|ڌاتن]]، جيڪي آسانيءَ سان [[بجلي]] هلائين ٿا؛ [[غيرڌاتو|غيرڌاتن]]، جيڪي بجلي نٿا هلائين؛ ۽ هڪ ننڍڙي گروهه، يعني ''[[ڌاتو جهڙو عنصر|ڌاتو جهڙن عنصرن]]''، ۾ ڪيو ويندو آهي. ڌاتو جهڙن عنصرن جون خاصيتون وچٿريون هونديون آهن ۽ اهي اڪثر [[نيم موصل]]ن وانگر ڪم ڪندا آهن.&lt;ref name=Olmstead_Williams_1997&gt;{{cite book | title=Chemistry: The Molecular Science | first1=John | last1=Olmsted | first2=Gregory M. | last2=Williams | publisher=Jones &amp; Bartlett Learning | year=1997 | isbn=978-0-8151-8450-8 | pages=10–12 | url=https://books.google.com/books?id=1vnk6J8knKkC&amp;pg=PA10 }}&lt;/ref&gt;

ڌاتي ۽ غيرڌاتي عنصر مادّي طور طبعي خاصيتن ۾ مختلف هجڻ سان گڏ، ايٽمن جي قسمن طور ڪيميائي خاصيتن ۾ به مختلف هوندا آهن: ڌاتي عنصر سادا [[ڪيٽيئن]] ٺاهيندا آهن، جڏهن ته غيرڌاتي عنصر (۽ ڪمزور ڌاتو) سادا [[اينيئن]] ۽ [[آڪسو اينيئن]] ٺاهيندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Descriptive Inorganic Chemistry | first1=Geoff | last1=Rayner-Canham | first2=Tina | last2=Overton | publisher=Macmillan | year=2009 | isbn=978-1-4292-2434-5 | page=195 | url=https://books.google.com/books?id=poO9RHq-IoIC&amp;pg=PA195 }}&lt;/ref&gt; ان جو هڪ استثنا نوبل گيسون آهن، جيڪي سادا اينيئن نٿيون ٺاهين؛ البت زينون جا آڪسو اينيئن معلوم آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Noble Gas Anions: An Overview of Strategies and Bonding Motifs | first1=Stefano | last1=Borocci | first2=Felice | last2=Grandinetti | first3=Nico | last3=Sanna | first4=Costantino | last4=Zazza | journal=Chemistry: An Asian Journal | volume=19 | issue=14 | date=July 15, 2024 | article-number=e202400191 | doi=10.1002/asia.202400191 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به ڪجهه ڌاتي عنصر پنهنجي وڌيڪ آڪسائيڊيشن حالتن ۾ آڪسو اينيئن ٺاهين ٿا. غيرڌاتي عنصرن جا ايٽم [[ڪوويلنٽ بند]]ن سان گڏجي مرڪب به ٺاهين ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Covalent Bonds vs Ionic Bonds|url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Physical_and_Theoretical_Chemistry_Textbook_Maps/Supplemental_Modules_(Physical_and_Theoretical_Chemistry)/Chemical_Bonding/Fundamentals_of_Chemical_Bonding/Covalent_Bonds_vs_Ionic_Bonds|website=Chemistry LibreTexts|date=2013-10-02|access-date=2025-11-30|language=en}}&lt;/ref&gt;

ڌاتن ۽ غيرڌاتن جي وسيع گروهن اندر ڪجهه خاص مجموعن لاءِ الڳ اصطلاح استعمال ٿين ٿا. انهن ۾ [[ايڪٽينائيڊ]]، [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]]، [[الڪلي زميني ڌاتو|الڪلي زميني ڌاتون]]، [[هئلوجن]]، [[لينٿانائيڊ]]، [[منتقلي ڌاتو|منتقلي ڌاتون]]، [[منتقلي کان پوءِ ڌاتو|منتقليءَ کان پوءِ جون ڌاتون]]، [[ڌاتو جهڙو عنصر|ڌاتو جهڙا عنصر]]، [[ردِعمل ڪندڙ غيرڌاتو|ردِعمل ڪندڙ غيرڌاتون]] ۽ [[نوبل گئس|نوبل گيسون]] شامل آهن. هن درجي بنديءَ ۾ الڪلي ڌاتون، الڪلي زميني ڌاتون ۽ منتقلي ڌاتون، گڏوگڏ لينٿانائيڊ ۽ ايڪٽينائيڊ، وسيع معنيٰ ۾ ڌاتن جا خاص گروهه آهن. اهڙيءَ طرح ردِعمل ڪندڙ غيرڌاتون ۽ نوبل گيسون، وسيع معنيٰ ۾ غيرڌاتن جا گروهه آهن.&lt;ref name=Olmstead_Williams_1997/&gt; دوراني جدول جي ڪجهه پيشڪشن ۾ هئلوجنن کي الڳ گروهه طور نٿو ڏيکاريو وڃي: ايسٽيٽين کي ڌاتو جهڙو عنصر ۽ ٻين هئلوجنن کي غيرڌاتو شمار ڪيو وڃي ٿو.

دوراني جدول جي رنگين پيشڪشن ۾ اڪثر وڌيڪ تفصيلي درجي بندي ڏيکاري ويندي آهي. هن صورت ۾ عنصرن جون خاصيتون گڏ ڪري ڏيکاريون وينديون آهن، جنهن سان عنصرن کي طبعي ۽ ڪيميائي خاصيتن موجب منظم ۽ آسانيءَ سان ڀيٽي سگهجي ٿو. هر قطار عنصرن جو هڪ [[دور (دوراني جدول)|دور]] ڏيکاري ٿي، جن جي [[اليڪٽران خول|اليڪٽران خولن]] جو تعداد ساڳيو هوندو آهي. 18 انگ ڏنل [[گروهه (دوراني جدول)|گروهه]] آهن؛ هر گروهه عنصرن جو هڪ ڪالم ٺاهيندو آهي، جن جون ڪيميائي خاصيتون ٻاهرين سڀ کان آخري اليڪٽران جي مدار ۾ جاءِ سبب گهڻو ڪري هڪجهڙيون هونديون آهن. [[بلاڪ (دوراني جدول)|بلاڪ]] عنصرن جو اهڙو مجموعو آهي، جن ۾ انهن جا [[ايٽمي مدار|ايٽمي مدار]] انهن جي [[ظرفيتي اليڪٽران|ظرفيتي اليڪٽرانن]] يا خالي جاين سان ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Chemical Structure and Reactivity: An Integrated Approach | first1=James | last1=Keeler | first2=Peter | last2=Wothers | publisher=OUP Oxford | year=2013 | isbn=978-0-19-9604135 | page=259 | url=https://books.google.com/books?id=2RgbAgAAQBAJ&amp;pg=PA259 }}&lt;/ref&gt;

ڪيميا ۾ دوراني جدول جو استعمال هاڻي عام آهي. اهو ڪيميائي ورتاءَ جي ڪيترن ئي مختلف صورتن کي درجي بندي، منظم ۽ ڀيٽڻ لاءِ انتهائي ڪارائتو ڍانچو مهيا ڪري ٿو. هي جدول [[فزڪس]] ۾ پڻ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو،&lt;ref name=Schwerdtfeger_et_al_2020&gt;{{cite journal | display-authors=1 | last1=Schwerdtfeger | first1=P. | last2=Smits | first2=O. R. | last3=Pyykkö | first3=P. | title=The periodic table and the physics that drives it | journal=Nature Reviews Chemistry | pages=359–380 | year=2020 | volume=4 | issue=7 | doi=10.1038/s41570-020-0195-y | pmid=37127952 | hdl=10138/323849 | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; [[ارضيات]]،&lt;ref&gt;{{cite journal | title=The Periodic Table of the Elements as a Basis of Geochemistry | first=S. I. | last=Tomkeieff | journal=Science Progress | volume=46 | issue=181 | date=January 1958 | pages=46–62 | publisher=Sage Publications, Ltd. | jstor=43424627 }}&lt;/ref&gt; [[حياتيات]]،&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Börner | first1=A. | last2=Zeidler | first2=J. | year=2023 | chapter=The Periodic Table of Elements and Basic Consequences for the Structure of Natural Substances and the Course of Biochemical Processes | title=The Chemistry of Biology | publisher=Springer | location=Berlin, Heidelberg | isbn=978-3-662-66521-3 | doi=10.1007/978-3-662-66521-3_1 }}&lt;/ref&gt; [[مادياتي سائنس]]، [[انجنيئرنگ]]، [[زراعت]]، [[طب]]،&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Exploration of the medical periodic table: towards new targets | last1=Nicolas | first1=P. E. Barry | first2=Peter J. | last2=Sadler | journal=Chemical Communications | date=2013 | volume=49 | issue=45 | pages=5106–5131 | pmid=23636600 | doi=10.1039/c3cc41143e | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; [[غذائيت]]،&lt;ref name=Spallholz_et_al_2018/&gt; [[ماحولياتي صحت]] ۽ [[فلڪيات]] ۾ پڻ.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Trimble | first=V. | year=2021 | chapter=Astronomy Meets the Periodic Table, Or, How Much Is There of What, and Why? | display-editors=1 | editor1-last=Giunta | editor1-first=C. J. | editor2-last=Mainz | editor2-first=V. V. | editor3-last=Girolami | editor3-first=G. S. | title=150 Years of the Periodic Table. Perspectives on the History of Chemistry | pages=387–407 | publisher=Springer | doi=10.1007/978-3-030-67910-1_15 | isbn=978-3-030-67909-5 }}&lt;/ref&gt; ان جا اصول خاص طور [[ڪيميائي انجنيئرنگ]] ۾ اهم آهن.

=== مرحلي جي تبديلي ===
[[File:Phase diagram of hydrogen.svg|right|thumb|class=skin-invert-image|upright=1.1|هائيڊروجن جو [[مرحلي وارو خاڪو]]، جنهن ۾ گرمي پد ۽ دٻاءَ جي مختلف ميلاپن لاءِ عنصر جي حالت ڏيکاريل آهي. نظرياتي طور، ڪافي وڌيڪ دٻاءَ تي (مثال طور مشتري جي اندروني حصي ۾) [[ڌاتي هائيڊروجن|هائيڊروجن ڌاتو بڻجي وڃي ٿو]].&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Metallic Hydrogen | display-authors=1 | last1=Silvera | first1=Isaac | last2=Zaghoo | first2=Mohamed | last3=Salamat | first3=Ashkan | year=2018 | journal=Journal of Physics: Condensed Matter | volume=30 | issue=25 | article-number=254003 | doi=10.1088/1361-648X/aac401 | pmid=29749966 | bibcode=2018JPCM...30y4003S }}&lt;/ref&gt;]]
{{main|مادي جي حالت|مرحلي جي تبديلي}}

عنصرن وچ ۾ عام طور استعمال ٿيندڙ بنيادي فرق سندن [[مادي جي حالت]] (مرحلو) آهي: اهي [[ٺوس]]، [[مايع]] يا [[گئس]] ڪهڙي حالت ۾ آهن، جڏهن [[معياري گرمي پد ۽ دٻاءُ]] (STP) تي هجن. STP تي گهڻا عنصر ٺوس هوندا آهن، جڏهن ته ڪي گئس هوندا آهن. صفر درجا سينٽيگريڊ (32 درجا فارنهائيٽ) ۽ هڪ ايٽماسفيئر دٻاءَ تي رڳو [[برومين]] ۽ [[پارو (عنصر)|پارو]] مايع هوندا آهن؛&lt;ref&gt;{{cite book | title=General Chemistry: Atoms First | first1=Donald A. | last1=McQuarrie | first2=Stanley | last2=Gill | date=15 June 2011 | edition=revised | publisher=MIT Press=2011 | isbn=978-1-891389-60-3 | pages=44–45 | url=https://books.google.com/books?id=B4ppEQAAQBAJ&amp;pg=PA44 }}&lt;/ref&gt; [[سيزيم]] ۽ [[گيليم]] ان گرمي پد تي ٺوس هوندا آهن، پر ترتيبوار {{cvt|28.4|C|F}} ۽ {{cvt|29.8|C|F}} تي ڳري مايع بڻجي ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Thermal Properties of Liquid Metal | first=Gui Lin | last=Liu | title=Handbook of Liquid Metals | editor1-first=Jing | editor1-last=Liu | editor2-first=Wei | editor2-last=Rao | publisher=Springer Nature | year=2024 | isbn=978-981-97-1614-2 | pages=187–189 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=ODQtEQAAQBAJ&amp;pg=PA188 }}&lt;/ref&gt;

عنصرن جي خاصيتن کي بيان ڪرڻ لاءِ [[ڳرڻ جو نقطو|ڳرڻ جا نقطا]] ۽ [[اُبال جو نقطو|اُبال جا نقطا]] عام طور استعمال ٿين ٿا. اهي عام طور هڪ ايٽماسفيئر دٻاءَ تي درجا [[سينٽيگريڊ]] ۾ ڏنا ويندا آهن. جن عنصرن جا اُبال جا نقطا {{Val|2000|u=C|fmt=commas}} کان مٿي هجن، تن کي [[گرمي سٺو ڪندڙ عنصر|گرمي سٺو ڪندڙ (ريفريڪٽري)]] چيو ويندو آهي،&lt;ref&gt;{{cite book | title=Inorganic Chemistry: From Periodic Classification to Crystals | series=Analytical and inorganic chemistry series | first=Robert | last=Valls | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2018 | isbn=978-1-78630-254-0 | page=58 | url=https://books.google.com/books?id=GY9FDwAAQBAJ&amp;pg=PA58 }}&lt;/ref&gt; جڏهن ته جيڪي آسانيءَ سان ٻاڦ بڻجن ٿا، تن کي [[اُڏامندڙ مادو|اُڏامندڙ مادا]] چيو ويندو آهي. ڳرڻ ۽ اُبال جي نقطن جي وچ ۾ سڀ کان وڏو فرق گيليم ۾ آهي؛ ان جو اُبال جو نقطو {{cvt|2204|C|F}} آهي.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Gallium | display-authors=1 | first1=Nora K. | last1=Foley | first2=Brian W. | last2=Jaskula | first3=Bryn E. | last3=Kimball | first4=Ruth F. | last4=Schulte | title=Critical Mineral Resources of the United States: Economic and Environmental Geology and Prospects for Future Supply | series=U.S. Geological Survey professional paper | volume=1802 | display-editors=1 | editor1-first=K. J. | editor1-last=Schulz | editor2-first=John H. | editor2-last=DeYoung | editor3-first=Robert R. | editor3-last=Seal | editor4-first=Dwight C. | editor4-last=Bradley | publisher=Government Printing Office | year=2017 | page=H2 | isbn=978-1-4113-3991-0 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=F_khT5-GL7sC&amp;pg=SL8-PA2 }}&lt;/ref&gt; گهڻن عنصرن لاءِ اهي ماپون معلوم آهن، پر ڪجهه اهڙن تابڪاري عنصرن لاءِ، جيڪي تمام ٿوري مقدار ۾ موجود آهن، انهن مان هڪ يا ٻئي ماپ اڃا طئي نه ٿي آهي.&lt;ref&gt;For example: {{cite journal | title=Copernicium: A Relativistic Noble Liquid | display-authors=1 | last1=Mewes | first1=Jan-Michael | last2=Smits | first2=Odile R. | last3=Kresse | first3=Georg | last4=Schwerdtfeger | first4=Peter | journal=  Angewandte Chemie| volume=131 | issue=50 | pages=18132–18136 | date=December 2019 | doi=10.1002/ange.201906966 | bibcode=2019AngCh.13118132M | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ڇو ته هيليم ايٽماسفيئر دٻاءَ تي [[مطلق صفر]] تي به مايع رهي ٿو، تنهنڪري رواجي جدولن ۾ ان جو رڳو اُبال جو نقطو ڏنو ويندو آهي، ڳرڻ جو نقطو نه.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Properties of liquid helium | last=Kent | first=A. | year=1993 | title=Experimental low-temperature physics | series=Macmillan Physical Science Series | pages=52–75 | publisher=Palgrave | location=London | isbn=978-0-333-51951-6 | doi=10.1007/978-1-349-22736-5_3 }}&lt;/ref&gt;

=== ايلوٽروپ ===
{{Main|ايلوٽروپي}}

ساڳئي عنصر جا ايٽم هڪ کان وڌيڪ طريقن سان پاڻ ۾ ڪيميائي بند ٺاهي سگهن ٿا. ان ڪري خالص عنصر مختلف [[ڪيميائي بناوت|ڪيميائي بناوتن]] (ايٽمن جي فضائي ترتيبن) ۾ موجود ٿي سگهي ٿو، جن جون خاصيتون هڪ ٻئي کان مختلف هجن. ڪنهن عنصر جي ڪيترن ئي بناوتي صورتن ۾ موجود ٿيڻ جي صلاحيت کي ”[[ايلوٽروپي]]“ چيو ويندو آهي.&lt;ref name=Campbell_2012&gt;{{cite book | title=Phase Diagrams: Understanding the Basics | series=EngineeringPro collection | editor-first=Flake C. | editor-last=Campbell | publisher=ASM International | pages=36–37 | year=2012 | isbn=978-1-61503-986-9 | url=https://books.google.com/books?id=ton3r8vBtbgC&amp;pg=PA36 }}&lt;/ref&gt; اهڙن غيرڌاتي عنصرن ۾ جن جون مختلف بناوتون معلوم آهن، ڪاربان، سلفر، فاسفورس، آڪسيجن ۽ نائٽروجن شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Thermodynamics of Polymorphs and Solvates | first=Gerald | last=Coquerel | title=Polymorphism in the Pharmaceutical Industry: Solid Form and Drug Development | editor1-first=Rolf | editor1-last=Hilfiker | editor2-first=Markus | editor2-last=von Raumer | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2019 | page=93 | isbn=978-3-527-34040-8 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=ynl7DwAAQBAJ&amp;pg=PA93 }}&lt;/ref&gt;

[[File:AllotropiCarbonisNaturali.png|right|thumb|upright=1.2|ڪاربان جي اٺن ايلوٽروپن مان ٽي&lt;ref name=George_2021/&gt;]]

مثال طور، ڪاربان [[هيرو|هيرو (ڊائمنڊ)]]، [[گريفائيٽ]]، [[گرافين]]، [[فلرين]] ۽ [[ڪاربان نانوٽيوب|ڪاربان نانوٽيوبن]] جي صورت ۾ ملي سگهي ٿو. هيري ۾ هر ڪاربان ايٽم جي چوڌاري چار رخن واري بناوت هوندي آهي؛ گريفائيٽ ۾ مسدس بناوت وارن ڪاربان ايٽمن جون تهون هڪ ٻئي مٿان رکيل هونديون آهن؛ گرافين گريفائيٽ جي هڪ اڪيلي تهه آهي ۽ تمام مضبوط هوندي آهي؛ فلرين لڳ ڀڳ گول شڪلون رکن ٿا؛ ۽ ڪاربان نانوٽيوب مسدس بناوت وارا نليون آهن. انهن مان هڪ ئي قسم جي بناوتن ۾ به برقي خاصيتن جي لحاظ کان فرق ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=George_2021&gt;{{cite book | chapter=Utilization of carbon allotropes with special reference to carbon nanotubes and graphene for the high performance of natural rubber | display-authors=1 | first1=Neena | last1=George | first2=Ajalesh B. | last2=Nair | first3=Neethumol | last3=Varghese | first4=Rani | last4=Joseph | title=Chemistry, Manufacture and Applications of Natural Rubber | series=Woodhead Publishing in Materials | editor1-first=Shinzo | editor1-last=Kohjiya | editor2-first=Yuko | editor2-last=Ikeda | edition=2 | publisher=Woodhead Publishing | year=2021 | isbn=978-0-12-818844-6 | pages=203–208 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=5nDhDwAAQBAJ&amp;pg=PA204 | doi=10.1016/B978-0-12-818843-9.00014-X }}&lt;/ref&gt;

ڪنهن عنصر جي [[معياري حالت|حوالو حالت]] روايت موجب مقرر ڪئي ويندي آهي. عام طور اها هڪ بار دٻاءَ ۽ مقرر گرمي پد (اڪثر {{Val|298.15|ul=K}}) تي ان عنصر جي [[ڪيميائي استحڪام|ٿرموڊائنامڪي طور سڀ کان مستحڪم]] ايلوٽروپ ۽ طبعي حالت هوندي آهي. تنهن هوندي به فاسفورس لاءِ حوالو حالت [[اڇو فاسفورس]] آهي، جيتوڻيڪ اهو سڀ کان وڌيڪ مستحڪم ايلوٽروپ ناهي. ڪاربان لاءِ حوالو حالت گريفائيٽ آهي، ڇاڪاڻ ته ان جي بناوت ٻين ايلوٽروپن کان وڌيڪ مستحڪم آهي. [[ٿرموڪيميا]] ۾ ڪنهن عنصر جي [[ٺهڻ واري معياري اينٿالپي]] کي ان جي حوالو حالت ۾ صفر مقرر ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Practical Chemical Thermodynamics for Geoscientists | first1=Bruce | last1=Fegley | first2=Rose | last2=Osborne | publisher=Academic Press | year=2013 | isbn=978-0-12-251100-4 | pages=139–142 | url=https://books.google.com/books?id=Z8VNZNLNsTcC&amp;pg=PA141 }}&lt;/ref&gt;

=== بلوري بناوتون ===
{{Main|بلوري بناوت}}

مستحڪم توازن جي حالتن ۾ ٺوس عنصر بلوري صورت ۾ منظم ٿين ٿا، ۽ هر عنصر جي پنهنجي الڳ بناوت هوندي آهي.&lt;ref name=Campbell_2012/&gt; اهي ستن بلوري بناوتي خاندانن ۾ ورهايل آهن: [[مڪعبي بلوري سرشتو|مڪعبي]] (جنهن ۾ جسم-مرڪز ۽ پاسا-مرڪز صورتون شامل آهن)، [[ٽريڪلينڪ بلوري سرشتو|ٽريڪلينڪ]]، [[مسدسي بلوري سرشتو|مسدسي]]، [[مونوڪلينڪ بلوري سرشتو|مونوڪلينڪ]]، [[آرٿورومبڪ بلوري سرشتو|آرٿورومبڪ]]، [[ٽرائگونل بلوري سرشتو|رومبوهيڊرل]] ۽ [[ٽيٽراگونل بلوري سرشتو|ٽيٽراگونل]].&lt;ref&gt;{{cite book | title=Solid State Chemistry and its Applications | first=Anthony R. | last=West | edition=2nd | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2022 | page=9 | isbn=978-1-118-69557-9 | url=https://books.google.com/books?id=BwhpEAAAQBAJ&amp;pg=RA1-PA9 }}&lt;/ref&gt; 30 کان وڌيڪ عنصر مڪعبي صورت ۾ بلوري بڻجن ٿا.
عنصرن مان 40 سيڪڙو [[برابر گولن جي ويجهي پيڪنگ|ويجهي پيڪنگ]] وارا بلور ٺاهين ٿا: يا ته پاسا-مرڪز مڪعبي يا مسدسي ويجهي پيڪنگ وارا.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Basic Elements of Crystallography | first1=Nevill Gonzalez | last1=Szwacki | first2=Teresa | last2=Szwacka | publisher=Pan Stanford Publishing | year=2010 | isbn=978-981-4241-59-5 | pages=67–102 | url=https://books.google.com/books?id=DjXs_-BlgHYC&amp;pg=PA67 }}&lt;/ref&gt; مصنوعي طور ٺاهيل ڪجهه ٽرانس يورينيم عنصرن جا موجود نمونا ايترا ننڍا آهن، جو انهن جي بلوري بناوت طئي نٿي ڪري سگهجي.

سيارن جي اندروني حصن ۾ ملندڙ وڏي دٻاءَ هيٺ عنصر نئين بلوري صورتن ۾ ظاهر ٿي سگهن ٿا ۽ ايلوٽروپ ٺاهي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=High-pressure phases of group-IV, III V, and II VI compounds | display-authors=1 | last1=Mujica | first1=A. | last2=Rubio | first2=Angel | last3=Muñoz | first3=A. | last4=Needs | first4=R. J. | journal=Reviews of Modern Physics | volume=75 | issue=3 | pages=863–912 | date=July 2003 | doi=10.1103/RevModPhys.75.863 | bibcode=2003RvMP...75..863M | hdl=10261/98248 | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; مثال طور، ڪمري جي گرمي پد تي {{Val|1|u=MPa}} کان {{Val|100|u=GPa}} تائين دٻاءَ هيٺ سليڪان جا ست گهاٽا بلوري قسم ٺهي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Exploring silicon allotropy and chemistry by high pressure - high temperature conditions | display-authors=1 | last1=Kurakevych | first1=O. O. | last2=Le Godec | first2=Y. | last3=Strobel | first3=T. A. | last4=Kim | first4=D. Y. | last5=Crichton | first5=W. A. | last6=Guignard | first6=J. | journal=Journal of Physics: Conference Series | volume=950 | issue=4 | article-number=042049 | date=October 2017 | doi=10.1088/1742-6596/950/4/042049 | bibcode=2017JPhCS.950d2049K | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ڪاربان سان ڀرپور [[اڇو بونا تارو|اڇي بوني تاري]] اندر ملندڙ انتهائي حالتن ۾ هيري جهڙو بي‌بلور شيشو ٺهي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=A 'diamond-like star' in the lab. Diamond-like glass | display-authors=1 | last1=Shumilova | first1=T. G. | last2=Tkachev | first2=S. N. | last3=Isaenko | first3=S. I. | last4=Shevchuk | first4=S. S. | last5=Rappenglück | first5=M. A. | last6=Kazakov | first6=V. A. | journal=Carbon | volume=100 | pages=703–709 | date=April 2016 | doi=10.1016/j.carbon.2016.01.068 | bibcode=2016Carbo.100..703S | osti=1702292 }}&lt;/ref&gt;

=== ماس جي ڪثافت ===
{{Main|ماس جي ڪثافت|عنصرن جي ڪثافت (ڄاڻ وارو صفحو)}}

چونڊيل [[معياري گرمي پد ۽ دٻاءُ]] (ايس ٽي پي) تي [[ڪثافت]] عنصرن جي خاصيتن کي بيان ڪرڻ لاءِ اڪثر استعمال ٿيندي آهي. ڪنهن عنصر جي ماس واري ڪثافت جو دارومدار ايٽمي نيوڪليس جي ماس ۽ ايٽمن جي وچ واري وٿيءَ تي هوندو آهي؛ اها وٿي ٻڌل اليڪٽرانن سبب پيدا ٿئي ٿي. ڪثافت ڪلوگرام في مڪعب ميٽر (kg/m{{sup|3}}) ۾ ڏني ويندي آهي، پر ان کي گرام في مڪعب سينٽي ميٽر (g/cm{{sup|3}}) ۾ پڻ ظاهر ڪري سگهجي ٿو. عام گرمي پد تي ڪيترائي عنصر گئس هوندا آهن، تنهنڪري انهن جي ڪثافت عام طور گئسي صورت لاءِ ڏني ويندي آهي. مايع يا ٺوس بڻائڻ تي انهن عنصرن جي ڪثافت ٻين عنصرن جي ڪثافت جهڙي ٿي ويندي آهي. عام لاڙو اهو آهي ته ايٽمي نمبر وڌڻ سان ڪثافت به وڌي ٿي. سڀ کان گهٽ ڪثافت نوبل گيسن ۽ الڪلي ڌاتن جي هوندي آهي. دوراني جدول جي قطارن جي وچ وارن عنصرن ۾ ڪثافت وڌيڪ هوندي آهي، ڇاڪاڻ ته اهي وڌيڪ [[ڪوويلنٽ بند]] ٺاهي سگهن ٿا، جنهن سان ايٽم هڪ ٻئي جي ويجهو اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Understanding the Properties of Matter | first=Michael | last=de Podesta | edition=2 | publisher=CRC Press | year=2020 | isbn=978-1-4822-6782-2 | pages=176–182 | url=https://books.google.com/books?id=5joPEAAAQBAJ&amp;pg=PA176 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Empirical atomic radius trends.svg|right|thumb|class=skin-invert-image|upright=1.1|ايٽمي نمبر موجب ايٽمي ريڊيس ۾ تبديلي؛ هائيڊروجن ۽ الڪلي عنصرن سميت]]

ايٽمن جو ڪو مقرر [[ايٽمي ريڊيس|ريڊيس]] نه هوندو آهي؛ سندن ماپ اليڪٽرانن جي ڪڪر ۾ چارج جي ورڇ سان طئي ٿيندي آهي. ماپيل سائيز جو دارومدار انهيءَ ڪڪر ۽ ان کي ماپڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ اوزار جي رابطي تي هوندو آهي. تنهنڪري مختلف طريقن سان حاصل ٿيندڙ نتيجا لڳ ڀڳ هڪجهڙا، پر ٿورا مختلف هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Atoms, Molecules and Photons: An Introduction to Atomic-, Molecular- and Quantum Physics | series=Graduate Texts in Physics | first=Wolfgang | last=Demtröder | edition=2nd | publisher=Springer Science &amp; Business Media | year=2010 | isbn=978-3-642-10298-1 | pages=29–32 | url=https://books.google.com/books?id=vbc5mA7OEuYC&amp;pg=PA29 }}&lt;/ref&gt; دوراني جدول جي هر قطار ۾ الڪلي ڌاتن واري ڪالم کان نوبل گيسن تائين ريڊيس گهٽجڻ جو لاڙو رکي ٿو. خول ڀرجڻ وقت نيوڪليائي چارج جي وڌندڙ ڪشش، اليڪٽرانن جي هڪ ٻئي کي ڌڪڻ واري قوت تي غالب اچي ٿي؛ ان ڪري ريڊيس گهٽجي ٿو. ننڍي ريڊيس جو مطلب آهي ته ايٽم ڪيميائي طور گهٽ ردِعمل ڪندڙ آهي، ڇاڪاڻ ته ظرفيتي اليڪٽران نيوڪليس ڏانهن وڌيڪ ڇڪيل هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book | title=A Primer on Quantum Chemistry | first=S. M. | last=Blinder | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2023 | isbn=978-1-394-19116-1 | pages=135–137 | url=https://books.google.com/books?id=JGTiEAAAQBAJ&amp;pg=PA135 }}&lt;/ref&gt; ڪيميائي بند جي قسم موجب، ايٽمي ريڊيس بلور ۾ ايٽمن جي وچ واري وٿي ۽ ان ڪري ماس واري ڪثافت طئي ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Basic Elements of Crystallography | first1=Nevill Gonzalez | last1=Szwacki | first2=Teresa | last2=Szwacka | edition=2nd | publisher=CRC Press | year=2016 | isbn=978-981-4613-58-3 | page=102 | url=https://books.google.com/books?id=6abjCwAAQBAJ&amp;pg=PA102 }}&lt;/ref&gt;

جڏهن ڪنهن عنصر جا مختلف ايلوٽروپ مختلف ڪثافتون رکن ٿا، تڏهن خلاصن ۾ عام طور هڪ نمائنده ايلوٽروپ چونڊيو ويندو آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-12-10 |title=8.7.1: The Group 14 Elements and the Many Allotropes of Carbon |url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Inorganic_Chemistry/Inorganic_Chemistry_(LibreTexts)/08%3A_Chemistry_of_the_Main_Group_Elements/8.07%3A_Group_14/8.7.01%3A_The_Group_14_Elements_and_the_many_Allotropes_of_Carbon |access-date=2026-07-15 |website=Chemistry LibreTexts |language=en}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته وڌيڪ تفصيل ۾ هر ايلوٽروپ جي ڪثافت الڳ ڏني ويندي آهي. مثال طور، ڪاربان جا ٽي عام [[ڪاربان جا ايلوٽروپ|ايلوٽروپ]]—([[بي‌بلور ڪاربان]]، [[گريفائيٽ]] ۽ [[هيرو]])—جي ڪثافت ترتيبوار 1.8–2.1، 2.267 ۽ 3.515&amp;nbsp;g/cm{{sup|3}} آهي.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Amorphous and Non-Crystalline Carbons | first=J. | last=Robertson | title=Graphite and Precursors | editor-first=Pierre | editor-last=Delhaes | publisher=Gordon and Breach Science Publishers | year=2000 | isbn=978-1-4822-9692-1 | page=250 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=oU1ZDwAAQBAJ&amp;pg=PA250 }}&lt;/ref&gt;

== نالا ۽ علامتون ==
{{anchor|Nomenclature}}

مختلف ڪيميائي عنصرن جي سڃاڻپ رسمي طور سندن منفرد ايٽمي نمبرن، مڃيل نالن ۽ [[ڪيميائي علامت|ڪيميائي علامتن]] سان ڪئي ويندي آهي.

=== ايٽمي نمبر ===
معلوم عنصرن جا ايٽمي نمبر 1 کان 118 تائين آهن، جيڪي روايتي طور [[عربي انگن]] ۾ لکيا ويندا آهن. عنصرن کي ايٽمي نمبر موجب، عام طور ننڍي کان وڏي ترتيب ۾ (جهڙوڪ دوراني جدول ۾)، منفرد نموني ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. تنهنڪري عنصرن جي مجموعن کي ڪڏهن ”تائين“، ”کان اڳتي“ يا ”کان ... تائين“ جهڙن اصطلاحن سان بيان ڪيو ويندو آهي؛ مثال طور ”لوهه تائين“، ”يورينيم کان اڳتي“ يا ”لينٿينم کان ليوٽيشيم تائين“. ”هلڪو“ ۽ ”ڳرو“ لفظ به ڪڏهن غيررسمي طور نسبتي ايٽمي نمبرن لاءِ استعمال ٿيندا آهن (ڪثافت لاءِ نه)، جيئن ”ڪاربان کان هلڪو“ يا ”سيهي کان ڳرو“. پر عنصرن جا ايٽمي وزن هميشه سندن ايٽمي نمبرن سان گڏ [[يڪساني تابع|يڪساني نموني]] نٿا وڌن. مثال طور، ايٽمي نمبر 18 واري آرگن جو ايٽمي وزن 39.95 آهي، جڏهن ته ايٽمي نمبر 19 واري پوٽاشيم جو ايٽمي وزن 39.098 آهي.&lt;ref name=IUPAC/&gt;

=== عنصرن جا نالا ===
{{main|ڪيميائي عنصرن جي نالي رکڻ}}
[[File:Chemical Element Place Names World &amp; Solar System Map.png|right|thumb|upright=2|ڌرتيءَ تي 41 ڪيميائي عنصرن ۽ (ننڍي نقشي ۾) شمسي نظام سان لاڳاپيل هنڌن جي نالن کي ظاهر ڪندڙ نقشو]]

انهن مختلف مادن جا نالا، جن کي اڄ عنصر چيو وڃي ٿو، مادي جي [[ايٽمي نظريو|ايٽمي نظريي]] کان اڳ جا آهن. مختلف ثقافتن مختلف معدنيات، ڌاتن، مرڪبن، مصرن، آميزن ۽ ٻين مادن کي مقامي نالا ڏنا هئا؛ ان وقت اها ڄاڻ نه هئي ته ڪهڙا ڪيميائي مادا عنصر آهن ۽ ڪهڙا مرڪب. جڏهن قديم زماني کان سڃاتل عنصرن (مثلاً سون، پارو ۽ لوهه) جي سڃاڻپ عنصرن طور ٿي، ته گهڻن ملڪن ۾ انهن جا اڳ ۾ رائج نالا ئي برقرار رکيا ويا.

عنصرن جي نالن ۾ قومي فرق سهولت، ٻوليءَ جي خصوصيتن يا قومپرستيءَ سبب پيدا ٿيا.&lt;ref name=Childs_2012/&gt; مثال طور، جرمن ڳالهائيندڙ ماڻهو هائيڊروجن لاءِ ”واسرشٽوف“ (پاڻيءَ جو مادو)، آڪسيجن لاءِ ”زاوئرشٽوف“ (تيزاب جو مادو) ۽ نائٽروجن لاءِ ”شٽڪشٽوف“ (ساھ روڪيندڙ مادو) چون ٿا. انگريزي ۽ ڪجهه ٻيون ٻوليون ”نيٽريم“ بدران ”سوڊيم“ ۽ ”ڪيليم“ بدران ”پوٽاشيم“ چون ٿيون؛ جڏهن ته فرانسيسي، اطالوي، يوناني، پرتگالي ۽ پولش ٻولين ۾ نائٽروجن لاءِ ”ازوت“ جا مختلف روپ استعمال ٿين ٿا، جيڪو اهڙن پاڙن مان نڪتل آهي، جن جي معنيٰ آهي ”زندگيءَ کان سواءِ“.

اڳي نون عنصرن جا نالا روايتي طور انهن جي دريافت ڪندڙن جي صلاح تي مقرر ٿيندا هئا.&lt;ref name=Childs_2012&gt;{{cite book | chapter=From hydrogen to meiternium: naming the chemical elements | first=P. E. | last=Childs | title=Chemical Nomenclature | editor-first=K. J. | editor-last=Thurlow | publisher=Springer Science &amp; Business Media | year=2012 | pages=41–54 | isbn=978-94-011-4958-7 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=0ODsCAAAQBAJ&amp;pg=PA41 }}&lt;/ref&gt; اهو طريقو 1947ع ۾ تبديل ٿيو، جڏهن [[خالص ۽ اطلاق ڪيل ڪيميا جي عالمي تنظيم|خالص ۽ اطلاق ڪيل ڪيميا جي عالمي تنظيم]] (آءِ يو پي اي سي) جي هڪ ڪانفرنس فيصلو ڪيو ته نون عنصرن جا نالا ۽ علامتون اها تنظيم مقرر ڪندي. نئين عنصر جو دريافت ڪندڙ ان لاءِ نالو تجويز ڪري سگهندو هو، پر بين الاقوامي رابطي ۽ واپار لاءِ قديم زماني کان سڃاتل توڙي تازو تسليم ٿيل عنصرن جا [[ڪيميائي عنصرن جي فهرست|سرڪاري نالا]] آءِ يو پي اي سي مقرر ڪري ٿي.&lt;ref name=Koppenol_et_al_2016&gt;{{cite journal | title=How to name new chemical elements (IUPAC Recommendations 2016) | display-authors=1 | first1=Willem H. | last1=Koppenol | first2=John | last2=Corish | first3=Javier | first3=García-Martínez | first4=Juris | last4=Meija | first5=Jan | last5=Reedijk | date=April 21, 2016 | journal=Pure and Applied Chemistry | volume=88 | issue=4 | pages=401–405 | doi=10.1515/pac-2015-0802 | hdl=10045/55935 | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;

آءِ يو پي اي سي بين الاقوامي رابطي لاءِ انگريزيءَ جي هڪ معياري صورت اختيار ڪئي آهي، جيڪا روايتي انگريزي نالن تي ٻڌل آهي؛ اهو انهن حالتن ۾ به آهي، جڏهن ڪنهن عنصر جي ڪيميائي علامت لاطيني يا ڪنهن ٻي روايتي ٻوليءَ جي لفظ مان ٺهيل هجي. مثال طور، 79هين عنصر لاءِ ”اورم“ بدران ”گولڊ“ (سون) نالو اختيار ڪيو ويو. آءِ يو پي اي سي آمريڪي املا ”ايلومينم“ ۽ ”سيزيم“ بدران برطانوي املا ”ايلومينيم“ ۽ ”سيزيم“ کي، ۽ برطانوي ”سلفر“ بدران آمريڪي ”سلفر“ واري املا کي ترجيح ڏئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements | first=John | last=Emsley | edition=2nd | publisher=Oxford University Press | year=2011 | isbn=978-0-19-257046-8 | url=https://books.google.com/books?id=dGZaDwAAQBAJ&amp;pg=PR9 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، ڪيترن ملڪن ۾ وڏي مقدار ۾ وڪرو ٿيندڙ عنصرن لاءِ مقامي قومي نالا اڃا به استعمال ٿين ٿا. جن ملڪن جي قومي ٻوليءَ ۾ [[لاطيني رسم الخط]] استعمال نٿو ٿئي، اتي به عام طور آءِ يو پي اي سي جا مقرر ڪيل عنصرن جا نالا لکيا ويندا آهن.

نون عنصرن جا نالا سندن خاصيتن، انهن معدنيات، جن مان اهي ڪڍيا ويا، سندن دريافت جي هنڌ، ڪنهن ڏندڪٿائي ڪردار، فلڪياتي جسم يا ڪنهن نامور سائنسدان جي نالي تي رکيا ويا آهن.&lt;ref name=Koppenol_et_al_2016/&gt;&lt;ref name=Childs_2012/&gt; آءِ يو پي اي سي موجب عنصرن جا نالا خاص اسم ناهن؛ تنهنڪري انگريزيءَ ۾ عنصر جو پورو نالو وڏي اکر سان شروع نه ٿيندو آهي، جيتوڻيڪ اهو ڪنهن [[خاص اسم]] مان نڪتل هجي، جيئن [[ڪيليفورنيئم]] ۽ [[آئن اسٽائنيئم]]. آئسوٽوپن جا لکيل نالا به وڏي اکر سان شروع نه ٿيندا آهن؛ مثال طور، [[ڪاربان-12]] يا [[يورينيم-235]]. ڪيميائي عنصرن جون ”علامتون“، جهڙوڪ ڪيليفورنيئم لاءِ Cf ۽ آئن اسٽائنيئم لاءِ Es، هميشه وڏي اکرن ۾ لکبيون آهن.

ويهين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾، فزڪس جي تجربگاهن اهڙا عنصر پيدا ڪرڻ جي قابل ٿي ويا، جن جي اڌ-عمر ايتري مختصر هئي جو ڪنهن به وقت انهن جو قابلِ ذڪر مقدار موجود نه رهي سگهندو هو. انهن عنصرن جا نالا به آءِ يو پي اي سي مقرر ڪري ٿي، جيڪا عام طور دريافت ڪندڙن جي چونڊيل نالن کي قبول ڪري ٿي. اهڙي طريقي سان اهو تڪراري سوال پيدا ٿي سگهي ٿو ته ڪنهن عنصر کي حقيقت ۾ ڪهڙي تحقيقي گروهه دريافت ڪيو؛ انهيءَ سوال سبب ايٽمي نمبر 104 ۽ ان کان وڌيڪ نمبرن وارن عنصرن جا نالا مقرر ڪرڻ ڪافي وقت تائين دير جو شڪار رهيا.&lt;ref&gt;{{cite journal | first=Linda | last=Rothstein | title=The Transfermium Wars | journal=Bulletin of the Atomic Scientists | date=1995 | volume=51 | issue=1 | pages=5–6 | issn=0096-3402 | url=https://books.google.com/books?id=twwAAAAAMBAJ&amp;pg=PA5 | publisher=Educational Foundation for Nuclear Science, Inc | doi=10.1080/00963402.1995.11658020 }}&lt;/ref&gt;

اهڙن تڪرارن جا اڳواڻ مثال اوڻيهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ عنصرن کي قومپرستيءَ جي بنياد تي نالا ڏيڻ جا هئا. مثال طور، ''[[ليوٽيشيم]]'' جو نالو فرانس جي شهر پيرس تان رکيو ويو. جرمن فرانسين کي نالي جو حق ڏيڻ لاءِ تيار نه هئا ۽ اڪثر ان عنصر کي ''ڪيسيوپيئم'' چوندا هئا.&lt;ref name=Holden_2001&gt;{{cite conference | title=History of the Origin of the Chemical Elements and their Discoverers | first=Norman E. | last=Holden | conference=41st IUPAC General Assembly in Brisbane, Australia, June 29th – July 8th, 2001 | publisher=Brookhaven National Lab | location=Upton, NY (United States) | url=https://www-nds.iaea.org/workshops/smr1939/Documents/origindc.pdf | access-date=2025-09-26 }}&lt;/ref&gt; اهڙيءَ طرح، ''[[نائوبيئم]]'' جي برطانوي دريافت ڪندڙ ان کي شروعات ۾ نئين دنيا ڏانهن اشارو ڪندي ''ڪولمبيئم'' نالو ڏنو.&lt;ref name=Childs_2012/&gt; 1950ع ۾ بين الاقوامي معيار مقرر ٿيڻ کان اڳ آمريڪي اشاعتن ۾ اهو نالو گهڻو استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=Holden_2001/&gt;

=== ڪيميائي علامتون ===
{{For|هاڻوڪين ڪيميائي علامتن، هن وقت استعمال نه ٿيندڙ علامتن ۽ انهن ٻين علامتن جي فهرستن لاءِ، جيڪي ڪيميائي علامتن جهڙيون نظر اچن ٿيون|ڪيميائي علامت}}

==== مخصوص عنصر ====
[[File:Dalton's Element List.jpg|right|thumb|1808ع ۾ جان ڊالٽن جي ايٽمي وزنن ۽ علامتن جي فهرست]]

ڪيميا جي سائنس بڻجڻ کان اڳ، [[ڪيمياگري|ڪيمياگرن]] ڌاتن ۽ عام مرڪبن لاءِ ڳجهيون علامتون ٺاهيون هيون. اهي علامتون خاڪن يا طريقن ۾ اختصار طور استعمال ٿينديون هيون؛&lt;ref&gt;{{cite book | title=Alchemy and Alchemists | series=Dover classics of science and mathematics | first=Charles John Samuel | last=Thompson | edition=reprint | publisher=Courier Corporation | year=2002 | isbn=978-0-486-42110-0 | pages=9–11 | url=https://books.google.com/books?id=zaBAMNBJHIIC&amp;pg=PA9 }}&lt;/ref&gt; تڏهن ايٽمن جي گڏجي [[ماليڪيول|ماليڪيول ٺاهڻ]] جو تصور موجود نه هو. مادي جي ايٽمي نظريي ۾ پنهنجي اڳڀرائيءَ سان [[جان ڊالٽن]] ايٽمن ۽ ماليڪيولن کي ظاهر ڪرڻ لاءِ گولن تي ٻڌل پنهنجون وڌيڪ ساديون علامتون ٺاهيون.&lt;ref name=Perkins_2005/&gt;

ڪيميائي علامتن جو هاڻوڪو سرشتو 1814ع ۾ [[يونس جيڪب برزيليس]] متعارف ڪرايو. هن سرشتي ۾ ڪيميائي علامتون رڳو مختصر صورتون نه آهن، جيتوڻيڪ انهن مان هر هڪ [[لاطيني رسم الخط|لاطيني اکرن]] تي مشتمل آهي. انهن کي سڀني ٻولين ۽ رسم الخطن جي ماڻهن لاءِ عالمگير علامتن طور ٺاهيو ويو آهي.&lt;ref name=Perkins_2005&gt;{{cite journal | title=A History of Molecular Representation. Part One: 1800 to the 1960s | last=Perkins | first=J. A. | year=2005 | journal=Journal of Biocommunications | volume=31 | issue=1 | page=1 | url=http://jbiocommunication.org/issues/31-1/features3.html }}&lt;/ref&gt;

برزيليس جي زماني ۾ لاطيني سائنس جي گڏيل ٻولي هئي، تنهنڪري سندس علامتون عنصرن جي [[لاطيني ٻولي|لاطيني نالن]] مان ورتل مختصر صورتون هيون. اهي نالا قديم زماني کان سڃاتل عنصرن جا قديم لاطيني نالا به ٿي سگهن ٿا يا پوءِ ٺهيل [[نو-لاطيني ٻولي|نو-لاطيني]] نالا. اختصارن وانگر علامتن جي پٺيان نقطو (فل اسٽاپ) نه لڳايو ويندو آهي. گهڻن عنصرن لاءِ برزيليس جا لاطيني نالا جديد انگريزي نالن جهڙين ئي پاڙن مان نڪتل آهن. مثال طور، هائيڊروجن جي علامت ”H“ نو-لاطيني {{lang|la|hydrogenium}} مان آئي آهي، جنهن جون يوناني پاڙون انگريزي نالي ''hydrogen'' جهڙيون آهن. تنهن هوندي به يارهن عنصرن جي لاطيني (برزيليس جي استعمال موجب) ۽ انگريزي نالن جون پاڙون مختلف آهن. انهن مان اٺ قديم زماني جي ستن ڌاتن ۽ هڪ اهڙي ڌاتو جهڙي عنصر جا نالا آهن، جيڪي قديم زماني کان سڃاتل هئا: لوهه لاءِ ”Fe“ (لاطيني {{lang|la|ferrum}})، پارو لاءِ ”Hg“ (لاطيني {{lang|la|hydrargyrum}})، ٽين لاءِ ”Sn“ (لاطيني {{lang|la|stannum}})، سون لاءِ ”Au“ (لاطيني {{lang|la|aurum}})، چانديءَ لاءِ ”Ag“ (لاطيني {{lang|la|argentum}})، سيهي لاءِ ”Pb“ (لاطيني {{lang|la|plumbum}})، ٽامي لاءِ ”Cu“ (لاطيني {{lang|la|cuprum}}) ۽ اينٽيمونيءَ لاءِ ”Sb“ (لاطيني {{lang|la|stibium}}). نو-لاطيني (برزيليس جي استعمال موجب) ۽ انگريزي عنصرن جي نالن ۾ باقي ٽي فرق سوڊيم لاءِ ”Na“ (نو-لاطيني {{lang|la|natrium}})، پوٽاشيم لاءِ ”K“ (نو-لاطيني {{lang|la|kalium}}) ۽ ٽنگسٽن لاءِ ”W“ (نو-لاطيني {{lang|la|wolframium}}) آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Meija | first=J. | year=2014 | title=Symbols of the Elements | journal=Chemistry International | volume=36 | issue=1 | pages=20–21 | series=NOTeS | doi=10.1515/ci.2014.36.1.20 }}&lt;/ref&gt; اهي فرق عنصرن جا نالا رکڻ بابت مختلف تجويزن مان پيدا ٿيا. شروعات ۾ برزيليس سوڊيم ۽ پوٽاشيم لاءِ ”So“ ۽ ”Po“ تجويز ڪيا هئا، پر ساڳئي سال هن انهن علامتن کي بدلائي ”Na“ ۽ ”K“ ڪري ڇڏيو.

1814ع کان پوءِ دريافت ڪيل عنصرن کي به سندن نالن جي بنياد تي منفرد ڪيميائي علامتون ڏنيون ويون. لاطينيءَ جو سائنس جي عالمگير ٻوليءَ طور استعمال گهٽجندو ويو، پر نون دريافت ٿيل عنصرن جا ڪيميائي نالا هڪ ٻوليءَ کان ٻي ٻوليءَ ۾ ٿوري يا بنا ڪنهن تبديليءَ جي اختيار ڪيا ويا. 1814ع کان پوءِ دريافت ٿيل عنصرن جون علامتون انگريزي، فرانسيسي (⟨é⟩ تي تيز لهجي واري نشاني کي ڇڏي) ۽ جرمن نالن سان ٺهڪن ٿيون. جرمن ٻوليءَ ۾ اڪثر ⟨c⟩ بدران ⟨k⟩ يا ⟨z⟩ سان متبادل املا به لکجي سگهي ٿي؛ مثال طور، ڪيلشيم جو نالو جرمن ۾ {{lang|de|Calcium}} يا {{lang|de|Kalzium}} لکجي سگهي ٿو، پر ان جي علامت هميشه ”Ca“ هوندي آهي. ٻيون ٻوليون ڪڏهن عنصر جي نالي جي املا بدلائين ٿيون: اسپيني {{lang|es|iterbio}} (ايٽربيئم)، اطالوي {{lang|it|afnio}} (هفنيئم) ۽ سويڊش {{lang|sv|moskovium}} (ماسڪووئم)؛ پر انهن تبديلين سان ڪيميائي علامتون نٿيون بدلجن: Yb، Hf ۽ Mc.

جڏهن عنصرن جي نالن کي ترجمي جي ضرورت هجي، تڏهن ڪيميائي علامتون بين الاقوامي طور سمجهيون وينديون آهن. ماضيءَ ۾ ڪي فرق رهيا آهن. مثال طور، جرمن ماڻهو اڳي آيوڊين لاءِ ”J“ استعمال ڪندا هئا، جيڪو جرمن نالي {{lang|de|Jod}} مان ورتل هو؛ پر هاڻي اهي ”I“ ۽ {{lang|de|Iod}} استعمال ڪن ٿا.

ڪيميائي علامت جو پهريون اکر هميشه وڏو لکبو آهي ۽ ان کان پوءِ ايندڙ اکر، جيڪڏهن هجن، ته هميشه ننڍا لکبا آهن؛ مٿيان مثال ڏسو.

==== عام ڪيميائي علامتون ====
ڪيميائي مساواتن ۾ عنصرن جي مجموعن لاءِ به علامتون استعمال ٿينديون آهن، مثال طور ڀيٽ واري فارمولن ۾. اهي اڪثر هڪ وڏي اکر تي مشتمل هونديون آهن. اهڙا اکر مخصوص عنصرن جي نالن لاءِ استعمال نٿا ٿين. مثال طور، ”'''X''“ ڪنهن مرڪبن جي طبقي ۾ متغير گروهه (عام طور هئلوجن) کي ظاهر ڪري ٿو، جڏهن ته ”'''R''“ هڪ [[آزاد بنياد (ڪيميا)|آزاد بنياد]] آهي، يعني مرڪب جي اهڙي بناوت، جيئن هائيڊروڪاربان جي زنجير. ڪيميائي عمل ۾ ”'''Q''“ اکر ”گرمي“ لاءِ مخصوص آهي.&lt;ref name=CRC95&gt;{{cite book | title=CRC Handbook of Chemistry and Physics | editor-first=William M. | editor-last=Haynes | edition=95, revised | publisher=CRC Press | year=2014 | page=2–29 | isbn=978-1-4822-0868-9 | url=https://books.google.com/books?id=bNDMBQAAQBAJ&amp;pg=SA2-PA29 }}&lt;/ref&gt; ”'''Y''“ به اڪثر عام ڪيميائي علامت طور استعمال ٿيندو آهي،{{cn|date=September 2025}} جيتوڻيڪ اهو [[ايٽريئم]] ۽ [[ٽائروسين]] جي علامت پڻ آهي.&lt;ref name=CRC95/&gt; ”'''Z''“ به اڪثر عام متغير گروهه طور استعمال ٿيندو آهي.{{cn|date=September 2025}} نامياتي ڪيميا ۾ ”'''E''“ اليڪٽران ڇڪيندڙ گروهه يا [[اليڪٽروفائل]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي؛{{cn|date=September 2025}} اهڙيءَ طرح ”'''Nu''“ [[نيوڪليوفائل]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref name=CRC95/&gt; [[غيرنامياتي ڪيميا]] ۽ [[آرگينوميٽلڪ ڪيميا]] ۾ ”'''L''“ عام [[ليگينڊ]] ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.{{cn|date=September 2025}} ”'''M''“ اڪثر عام ڌاتوءَ جي جاءِ تي لکيو ويندو آهي.{{cn|date=September 2025}}

گهٽ ۾ گهٽ ٻيون ٻه، ٻن اکرن واريون عام ڪيميائي علامتون به غيررسمي طور استعمال ٿين ٿيون: ڪنهن به [[لينٿانائيڊ]] لاءِ ”'''Ln''“ ۽ ڪنهن به [[ايڪٽينائيڊ]] لاءِ ”'''An''“.{{cn|date=September 2025}} اڳي ڪنهن به [[نادر گئس|نادر گئس عنصر]] لاءِ ”'''Rg''“ استعمال ٿيندو هو، پر هاڻي نادر گيسن جي گروهه کي [[نوبل گئس|نوبل گيسون]] چيو وڃي ٿو ۽ ”'''Rg''“ هاڻي [[رونٽجينيم]] لاءِ مخصوص آهي.{{cn|date=September 2025}}

==== آئسوٽوپ جون علامتون ====
ڪنهن عنصر جي آئسوٽوپن ۾ فرق ماس نمبر (پروٽانن ۽ نيوٽرانن جو ڪل تعداد) سان ڪيو ويندو آهي؛ اهو نمبر عنصر جي علامت سان گڏ لکيو ويندو آهي. آءِ يو پي اي سي ترجيح ڏئي ٿي ته، جتي ممڪن هجي، آئسوٽوپ جون علامتون مٿي لکيل انگن جي صورت ۾ لکجن؛ مثال طور {{sup|12}}C ۽ {{sup|235}}U.&lt;ref name=Hanson_2019&gt;{{cite book | title=Organic Chemistry of Isotopic Labelling | first=James R. | last=Hanson | publisher=Royal Society of Chemistry | year=2019 | isbn=978-1-78801-818-0 | url=https://books.google.com/books?id=rbarDwAAQBAJ&amp;pg=PT29 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به ٻيا طريقا، جهڙوڪ ڪاربان-12 ۽ يورينيم-235، يا C-12 ۽ U-235، پڻ استعمال ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Physics for Diagnostic Radiology | series=Series in Medical Physics and Biomedical Engineering | first1=Philip Palin | last1=Dendy | first2=Brian | last2=Heaton | edition=3rd | publisher=CRC Press | year=2011 | isbn=978-1-4398-9692-1 | page=5 | url=https://books.google.com/books?id=TWbNBQAAQBAJ&amp;pg=PA5 }}&lt;/ref&gt;

هڪ خاص صورت طور، قدرتي طور موجود هائيڊروجن جا ٽي آئسوٽوپ اڪثر هن ريت لکيا ويندا آهن: {{sup|1}}H لاءِ '''H''' ([[پروٽيئم]])، {{sup|2}}H لاءِ '''D''' ([[ڊيوٽيريئم]]) ۽ {{sup|3}}H لاءِ '''T''' ([[ٽريٽيئم]]).&lt;ref name=Hanson_2019/&gt; هي روايت ڪيميائي مساواتن ۾ لکڻ کي آسان بڻائي ٿي، ڇاڪاڻ ته هر ڀيري ماس نمبر لکڻ جي ضرورت نٿي رهي. تنهنڪري [[ڳرو پاڻي]]ءَ جو فارمولو {{sup|2}}H{{sub|2}}O بدران D{{sub|2}}O پڻ لکي سگهجي ٿو.

== عنصرن جي ابتدا ==
{{main|نيوڪليوسنٿيسس}}
[[File:Universe content pie chart.jpg|thumb|upright=1.2|ڪائنات ۾ اونداهي مادي ۽ اونداهي توانائيءَ جي اندازي واري ورڇ. ماس ۽ توانائيءَ جو رڳو اهو حصو، جنهن تي ”ايٽم“ لکيل آهي، عنصرن تي مشتمل آهي.&lt;ref name=Valle_Romao_2015/&gt;]]

ڪائنات جي ڪل ماس جو لڳ ڀڳ 4.6 سيڪڙو ئي عام مادي تي مشتمل آهي. ان ۾ ايٽم يا عنصرن جي صورت ۾ ظاهر ٿيندڙ [[آئن]]، گڏوگڏ [[نيوٽرينو]] ۽ فوٽان شامل آهن. باقي ماس (63 سيڪڙو) اڻڄاتل [[اونداهو مادو]] آهي، جيڪو عنصرن جي ايٽمن تي مشتمل ناهي، ڇاڪاڻ ته ان ۾ پروٽان، نيوٽران يا اليڪٽران ناهن. ڪائنات جي ماس جو باقي غيرمادي حصو اڃا به گهٽ سمجهيل [[اونداهي توانائي]] تي مشتمل آهي.&lt;ref name=Valle_Romao_2015&gt;{{cite book | title=Neutrinos in High Energy and Astroparticle Physics | series=Physics textbook | display-authors=1 | first1=Jose W. F. | last1=Valle | first2=Jorge | last2=Romao | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2015 | isbn=978-3-527-41197-9 | page=318 | url=https://books.google.com/books?id=VWKxBgAAQBAJ&amp;pg=PA318 }}&lt;/ref&gt;

قدرتي طور موجود 94 عنصر گهٽ ۾ گهٽ چئن قسمن جي فلڪي طبعياتي عملن وسيلي ٺهيا. هائيڊروجن ۽ هيليم جو گهڻو حصو، ۽ لٿيم جو تمام ٿورو مقدار، [[بگ بينگ]] کان پوءِ پهرين ڪجهه منٽن ۾ ٺهيا. [[بگ بينگ نيوڪليوسنٿيسس]] جو اهو عمل رڳو هڪ ڀيرو ٿيو؛ ٻيا عمل اڃا جاري آهن.&lt;ref name=Randich_Magrini_2021/&gt; تارن اندر [[نيوڪليائي فيوزن]] سان [[تارن ۾ نيوڪليوسنٿيسس]] ٿئي ٿي، جنهن سان ڪاربان کان وٺي ايٽمي نمبر موجب [[لوهه]] تائين جا عنصر ٺهن ٿا. لوهه کان وڌيڪ ايٽمي نمبر وارا عنصر، جن ۾ يورينيم ۽ پلوٽونيم جهڙا ڳرا عنصر به شامل آهن، [[سپرنووا|سپرنووان]] ۽ [[نيوٽران تارن جي ٽڪرائجڻ]] ۾ ٿيندڙ ڌماڪيدار نيوڪليوسنٿيسس جي مختلف قسمن سان ٺهن ٿا. هلڪا عنصر [[لٿيم]]، [[بيريليم]] ۽ [[بورون]] گهڻو ڪري ڪاربان، نائٽروجن ۽ آڪسيجن تي [[ڪائناتي ڪرڻن جو ٽڪرائو|ڪائناتي ڪرڻن جي ٽڪرائجڻ]] (ڪائناتي ڪرڻن سبب ٽڪرن ۾ ورهائجڻ) سان ٺهن ٿا.&lt;ref name=Johnson_2019&gt;{{cite journal | title=Populating the periodic table: Nucleosynthesis of the elements | last=Johnson | first=Jennifer A. | journal=Science | volume=363 | issue=6426 | pages=474–478 | date=February 2019 | doi=10.1126/science.aau9540 | pmid=30705182 | bibcode=2019Sci...363..474J }}&lt;/ref&gt;

بگ بينگ جي شروعاتي مرحلن ۾ نيوڪليوسنٿيسس سان هائيڊروجن-1 (پروٽيئم، {{sup|1}}H) ۽ هيليم-4 ({{sup|4}}He) ٺهيا، گڏوگڏ ڊيوٽيريئم ({{sup|2}}H) جو گهٽ مقدار ۽ لٿيم ۽ بيريليم جا تمام ٿورا مقدار (تقريباً 10{{sup|−10}} جيترا) پيدا ٿيا. بگ بينگ ۾ بورون جو ان کان به گهٽ مقدار ٺهيو هجي، ڇاڪاڻ ته اهو ڪجهه تمام پراڻن تارن ۾ ڏٺو ويو آهي، جڏهن ته ڪاربان اتي نه ڏٺو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news | last=Wilford | first=J. N. | date=January 14, 1992 | title=Hubble Observations Bring Some Surprises | url=https://www.nytimes.com/1992/01/14/science/hubble-observations-bring-some-surprises.html | newspaper=[[The New York Times]] | access-date=15 February 2017 | archive-date=5 March 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080305211140/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE5D91F3AF937A25752C0A964958260 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; بگ بينگ ۾ بورون کان وڌيڪ ڳرا عنصر نه ٺهيا. نتيجي طور، شروعاتي ايٽمن (يا آئنن) جي مقدار ۾ لڳ ڀڳ 75 سيڪڙو {{sup|1}}H، 25 سيڪڙو {{sup|4}}He ۽ 0.01 سيڪڙو ڊيوٽيريئم هو؛ جڏهن ته لٿيم، بيريليم ۽ شايد بورون جا فقط تمام ٿورا نشان هئا.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Wright | first=E. L. | date=September 12, 2004 | title=Big Bang Nucleosynthesis | url=http://www.astro.ucla.edu/~wright/BBNS.html|publisher=[[UCLA]], Division of Astronomy | access-date=22 February 2007 | archive-date=13 January 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180113051655/http://astro.ucla.edu/~wright/BBNS.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; بعد ۾ تارن ۾ نيوڪليوسنٿيسس ۽ [[سپرنووا نيوڪليوسنٿيسس]] سبب [[ڪهڪشائي هالو|ڪهڪشائن جي هالن]] ۾ عنصرن جو مقدار وڌيو.&lt;ref name=&quot;synthesis&quot;&gt;{{cite journal | year=1999 | title=Synthesis of the elements in stars: forty years of progress | url=http://www.cococubed.com/papers/wallerstein97.pdf | journal=[[Reviews of Modern Physics]] | volume=69 | issue=4 | pages=995–1084 | doi=10.1103/RevModPhys.69.995 | bibcode=1997RvMP...69..995W | last1=Wallerstein | first1=George | author1-link=George Wallerstein | last2=Iben | first2=Icko | last3=Parker | first3=Peter | last4=Boesgaard | first4=Ann | last5=Hale | first5=Gerald | last6=Champagne | first6=Arthur | last7=Barnes | first7=Charles | last8=Käppeler | first8=Franz | last9=Smith | first9=Verne | display-authors=8 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20060928043229/http://www.cococubed.com/papers/wallerstein97.pdf | archive-date=28 September 2006 | hdl=2152/61093 | hdl-access=free }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928043229/http://www.cococubed.com/papers/wallerstein97.pdf |date=28 September 2006 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، [[ڪهڪشائن جي وچ واري فضا]] ۾ عنصرن جو مقدار اڃا به شروعاتي حالتن سان گهڻو مشابهت رکي سگهي ٿو، جيستائين اهو [[ڪهڪشائي سپرونڊ|ڪهڪشائي هوائن]] يا ڪنهن ٻئي وسيلي وڌايو نه ويو هجي.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=On the enrichment of the intergalactic medium by galactic winds | last1=Nath | first1=Biman B. | last2=Trentham | first2=Neil | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=291 | issue=3 | pages=505–516 | date=November 1997 | doi=10.1093/mnras/291.3.505 | doi-access=free | arxiv=astro-ph/9707177 | bibcode=1997MNRAS.291..505N }}&lt;/ref&gt;

[[File:Nucleosynthesis periodic table.svg|thumb|upright=1.78|دوراني جدول، جنهن ۾ هر عنصر جي ڪائناتي ابتدا ڏيکاريل آهي: بگ بينگ، وڏا تارا يا ننڍا تارا. ننڍا تارا الفا عمل وسيلي سلفر تائين ڪي عنصر ٺاهي سگهن ٿا. نيوٽرانن جي واڌ سان ”ڳرا“ عنصر (لوهه ۽ نڪل کان اڳتي وارا) تيزيءَ سان ٺاهڻ لاءِ سپرنووا گهربل آهن؛ اهو عمل آر عمل سڏجي ٿو. ڪي وڏا تارا ايس عمل وسيلي لوهه کان ڳرا ٻيا عنصر آهستي ٺاهين ٿا؛ اهي پوءِ [[گرهائي نيبولا|گرهائي نيبولائن]] مان گئس خارج ٿيڻ وقت خلا ۾ پکڙجي سگهن ٿا.]]

ڌرتيءَ تي (۽ ٻين هنڌن تي) مختلف عنصرن جا تمام ٿورا مقدار اڃا به ٻين عنصرن مان [[نيوڪليائي تبديلي]]ءَ جي عملن جي پيداوار طور ٺهن ٿا. انهن ۾ ڪي عنصر [[ڪائناتي ڪرڻ|ڪائناتي ڪرڻن]] يا ٻين نيوڪليائي عملن سان پيدا ٿين ٿا (ڏسو [[ڪائناتي نيوڪلائيڊ]] ۽ [[نيوڪليائي نيوڪلائيڊ]])، جڏهن ته ٻيا ڊگهي اڌ-عمر وارن شروعاتي نيوڪلائيڊن جي [[زوال جي پيداوار|زوال جي پيداوارن]] طور ٺهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Earnshaw1997&quot;&gt;{{cite book | last1=Earnshaw | first1=A. | last2=Greenwood | first2=N. | year=1997 | title=Chemistry of the Elements | edition=2nd | publisher=[[Butterworth-Heinemann]] }}&lt;/ref&gt; مثال طور، [[ڪاربان-14]] ({{sup|14}}C) جو تمام ٿورو، پر ڳولي سگهجندڙ مقدار، هوا ۾ ڪائناتي ڪرڻن جي نائٽروجن ايٽمن سان ٽڪرائجڻ سبب لڳاتار ٺهندو رهي ٿو،&lt;ref&gt;{{cite journal | title=A new model of cosmogenic production of radiocarbon {{sup|14}}C in the atmosphere | display-authors=1 | last1=Kovaltsov | first1=Gennady A. | last2=Mishev | first2=Alexander | last3=Usoskin | first3=Ilya G. | journal=Earth and Planetary Science Letters | volume=337 | pages=114–120 | date=July 2012 | doi=10.1016/j.epsl.2012.05.036 | arxiv=1206.6974 | bibcode=2012E&amp;PSL.337..114K }}&lt;/ref&gt; ۽ آرگن-40 ({{sup|40}}Ar) شروعاتي زماني کان موجود، پر غيرمستحڪم پوٽاشيم-40 ({{sup|40}}K) جي زوال سان لڳاتار ٺهندو رهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Production of {{sup|40}}Ar by an overlooked mode of {{sup|40}}K decay with implications for K-Ar geochronology | display-authors=1 | last1=Carter | first1=Jack | last2=Ickert | first2=Ryan B. | last3=Mark | first3=Darren F. | last4=Tremblay | first4=Marissa M. | last5=Cresswell | first5=Alan J. | last6=Sanderson | first6=David C. W. | journal=Geochronology | volume=2 | issue=2 | pages=355–365 | date=November 2020 | doi=10.5194/gchron-2-355-2020 | doi-access=free | bibcode=2020GeChr...2..355C }}&lt;/ref&gt;

شروعاتي زماني کان موجود، پر تابڪاري ڪندڙ ٽي ايڪٽينائيڊ—ٿوريم، يورينيم ۽ پلوٽونيم—بار بار ٺهندڙ، پر غيرمستحڪم عنصرن جي هڪ سلسلي مان گذري زوال پذير ٿين ٿا. انهن ۾ ريڊيم ۽ [[ريڊون]] شامل آهن، جيڪي انهن ڌاتن تي مشتمل ڪنهن به نموني ۾ عارضي طور موجود هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Natural Radiation and Environment | display-authors=1 | last1=Jha | first1=S. K. | last2=Patra | first2=A. C. | last3=Verma | first3=G. P. | last4=Iyer | first4=I. S. | last5=Aswal | first5=D. K. | year=2024 | title=Handbook on Radiation Environment | volume=1 | pages=27–72 | publisher=Springer | location=Singapore | doi=10.1007/978-981-97-2795-7_2 | isbn=978-981-97-2794-0 }}&lt;/ref&gt; ٽي ٻيا تابڪاري عنصر—ٽيڪنيٽيم، پروميٿيم ۽ نيپچونيم—قدرتي مادن ۾ رڳو اتفاقي طور ملن ٿا. اهي مختلف ڳرن عنصرن جي نيوڪليائي فيشن يا ٻين نادر نيوڪليائي عملن سان اڪيلا ايٽم بڻجي پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=Pentreath_2021/&gt;&lt;ref name=Attrep_jr_Kuroda_1968/&gt;

قدرتي طور موجود 94 عنصرن کان سواءِ، [[مصنوعي عنصر|ڪيترائي مصنوعي عنصر]] [[نيوڪليائي فزڪس]] جي ٽيڪنالاجيءَ سان ٺاهيا ويا آهن. 2016ع تائين انهن تجربن سان ايٽمي نمبر 118 تائين جا سڀ عنصر ٺاهيا ويا هئا. {{Asof|2021}} تائين، [[نيوڪليائي تبديلي]]ءَ وسيلي هڪ هزار کان وڌيڪ مختلف آئسوٽوپ ٺاهيا ويا هئا، جن مان 900 قدرتي طور موجود ناهن.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Chemistry: The Molecular Nature of Matter | first1=Neil D. | last1=Jespersen | first2=Alison | last2=Hyslop | date=2 November 2021 | edition=8th | publisher=John Wiley &amp; Sons, 2021 | isbn=978-1-119-13028-4 | url=https://books.google.com/books?id=UghHEAAAQBAJ&amp;pg=PA1011 }}&lt;/ref&gt;

== ڪثرت ==
{{Main|ڪيميائي عنصرن جي ڪثرت}}
[[File:SolarSystemAbundances.svg|thumb|class=skin-invert-image|upright=1.7|شمسي نظام ۾ عنصرن جي ڪثرت جو گراف.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Solar System Abundances and Condensation Temperatures of the Elements | last=Lodders | first=Katharina | journal=The Astrophysical Journal | volume=591 | issue=2 | pages=1220–1247 | date=July 2003 | doi=10.1086/375492 | bibcode=2003ApJ...591.1220L }}&lt;/ref&gt; ٻه عام لاڙا هي آهن: (1) جفت ۽ طاق ايٽمي نمبر وارن عنصرن جي ڪثرت ۾ ڦيرڦار ([[اودو-هارڪنز قاعدو]]) ۽ (2) عنصرن جي ڳرڻ سان سندن ڪثرت ۾ گهٽتائي.]]

شمسي نظام ۾ عنصرن جي ڪثرت سندن ابتدا—[[بگ بينگ نيوڪليوسنٿيسس]] ۽ اڳين سپرنووا تارن جي هڪ سلسلي—سان ٺهڪي اچي ٿي. گهڻي مقدار ۾ موجود هائيڊروجن ۽ هيليم بگ بينگ جون پيداوارون آهن، پر ان کان پوءِ وارا ٽي عنصر ناياب آهن، ڇاڪاڻ ته بگ بينگ ۾ انهن جي ٺهڻ لاءِ وقت تمام ٿورو هو ۽ اهي تارن ۾ به نٿا ٺهن. تنهن هوندي به، ڪائناتي ڪرڻن جي ٽڪرائجڻ سبب بين النجمي مٽيءَ ۾ ڳرن عنصرن جي ٽٽڻ سان اهي ٿوري مقدار ۾ پيدا ٿين ٿا.&lt;ref name=Randich_Magrini_2021&gt;{{cite journal | title=Light Elements in the Universe | last1=Randich | first1=Sofia | last2=Magrini | first2=Laura | journal=Frontiers in Astronomy and Space Sciences | volume=8   | date=March 2021 | article-number=616201 | doi=10.3389/fspas.2021.616201 | doi-access=free | arxiv=2103.11000 | bibcode=2021FrASS...8....6R }}&lt;/ref&gt;

ڪاربان کان شروع ٿيندي، تارن ۾ [[الفا ذرڙو|الفا ذرڙن]] (هيليم نيوڪلي) جي واڌ وسيلي عنصر ٺهن ٿا. ان جي نتيجي ۾ جفت ايٽمي نمبر وارن عنصرن جي ڪثرت ۾ هڪ ٻئي پٺيان واڌ ٿيندي آهي، ڇاڪاڻ ته اهي وڌيڪ مستحڪم هوندا آهن. عام طور، اهڙا عنصر [[لوهه جي چوٽي]]ءَ تائين، وڏن تارن ۾ سپرنووا ٿيڻ جي عمل دوران ٺهن ٿا.&lt;ref name=Johnson_2019/&gt; لوهه-56 خاص طور گهڻو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو سڀ کان وڌيڪ مستحڪم نيوڪلائيڊ آهي، جيڪو آسانيءَ سان الفا ذرڙن مان ٺهي سگهي ٿو. اهو تابڪاري نڪل-56 جي زوال سان ٺهي ٿو، ۽ نڪل-56 آخرڪار هيليم جي 14 نيوڪليئن مان ٺهندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Star Formation, Supernovae, Iron, and α: Consistent Cosmic and Galactic Histories | last1=Maoz | first1=Dan | last2=Graur | first2=Or | journal=The Astrophysical Journal | volume=848 | issue=1 | at=id. 25 | date=October 2017 | doi=10.3847/1538-4357/aa8b6e | doi-access=free | arxiv=1703.04540 | bibcode=2017ApJ...848...25M }}&lt;/ref&gt; لوهه کان وڌيڪ ڳرا ۽ بسمٿ تائين جا عنصر گهٽ ماس وارن تارن ۾ نيوٽران جذب ڪرڻ جي عملن سان ٺهن ٿا،&lt;ref name=Johnson_2019/&gt; ۽ ڪائنات ۾ (۽ ڌرتيءَ تي) سندن ڪثرت عام طور ايٽمي نمبر وڌڻ سان گهٽبي وڃي ٿي.

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; float: left; margin: 0.5em; margin-left: 1em;&quot;
|+ ملڪي واٽ ۾ گهڻي ڪثرت وارا عنصر&lt;ref name=&quot;croswell&quot;&gt;{{cite book |last=Croswell |first=Ken |author-link=Ken Croswell |year=1996 |title=Alchemy of the Heavens |url=http://kencroswell.com/alchemy.html |publisher=Anchor |isbn=978-0-385-47214-2 |access-date=10 October 2007 |archive-date=13 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513233910/http://www.kencroswell.com/alchemy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
!عنصر!!ماس موجب في ملين حصا
|-
|[[هائيڊروجن]]
|739,000
|-
|[[هيليم]]
|240,000
|-
|[[آڪسيجن]]
|10,400
|-
|[[ڪاربان]]
|4,600
|-
|[[نيون]]
|1,340
|-
|[[لوهه]]
|1,090
|-
|[[نائٽروجن]]
|960
|-
|[[سليڪان]]
|650
|-
|[[ميگنيشيم]]
|580
|-
|[[سلفر]]
|440
|-
|[[پوٽاشيم]]
|210
|-
|[[نڪل]]
|100
|}

ملڪي واٽ جهڙي ارتقا مان گذريل ويجهي ڪهڪشائن ۾ به هائيڊروجن ۽ هيليم کان ڳرن عنصرن جي ساڳي نوعيت جي واڌ ڏسڻ ۾ اچي ٿي. وڌيڪ پري ڪهڪشائن کي سندن ماضيءَ واري حالت ۾ ڏٺو وڃي ٿو، تنهنڪري انهن ۾ عنصرن جي ڪثرت شروعاتي آميزش جي وڌيڪ ويجهو نظر اچي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Abundance evolution with cosmic time | last=Truran | first=J. W. | year=2008 | title=The Cosmic Circuit of Matter | pages=261–274 | series=Reviews in Modern Astronomy | volume=16 | editor-first=Reinhard E. | editor-last=Schielicke | publisher=John Wiley &amp; Sons | isbn=978-3-527-61765-4 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=GlNbSOf3oVMC&amp;pg=PA261 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، جيئن ته طبعي قانون ۽ عمل [[مشاهدي لائق ڪائنات]] ۾ هر هنڌ ساڳيا نظر اچن ٿا،&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Evidence for large-scale uniformity of physical laws | last1=Tubbs | first1=A. D. | last2=Wolfe | first2=A. M. | journal=Astrophysical Journal, Part 2 - Letters to the Editor | volume=236 | pages=L105–L108 | date=March 1980 | doi=10.1086/183208 | bibcode=1980ApJ...236L.105T }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري سائنسدانن جو خيال آهي ته انهن ڪهڪشائن ۾ عنصرن جي واڌ به ساڳين ڪثرتن سان ٿي هوندي.

ڌرتيءَ تي [[ڪيميائي عنصرن جي ڪثرت]] هوا، زمين جي پٿريلي تهه، سمنڊ ۽ زندگيءَ جي مختلف قسمن ۾ مختلف هوندي آهي. ڌرتيءَ جي پٿريلي تهه ۾ عنصرن جي ڪثرت شمسي نظام (جيئن سج ۽ مشتري جهڙن وڏن سيارن ۾ ڏسجي ٿي) کان بنيادي طور ان ڪري مختلف آهي، جو شمسي نظام جي شروعاتي ٺهڻ دوران شمسي گرميءَ سبب تمام هلڪا عنصر (هائيڊروجن ۽ هيليم) ۽ ان سان گڏ اُڏامندڙ نيون، ڪاربان (هائيڊروڪاربانن جي صورت ۾)، نائٽروجن ۽ سلفر چونڊيل نموني گهٽجي ويا.&lt;ref name=Klein_Philpotts_2013&gt;{{cite book | title=Earth Materials: Introduction to Mineralogy and Petrology | first1=Cornelis | last1=Klein | first2=Anthony R. | last2=Philpotts | publisher=Cambridge University Press | year=2013 | isbn=978-0-521-14521-3 | page=6 | url=https://books.google.com/books?id=V7nUnYKmrxgC&amp;pg=PA6 }}&lt;/ref&gt; سڄي ڌرتيءَ ۾ ماس موجب سڀ کان وڌيڪ موجود عنصر آڪسيجن آهي،&lt;ref&gt;{{cite book | title=Introduction to Geophysics: Global Physical Fields and Processes in the Earth | series=Springer Textbooks in Earth Sciences, Geography and Environment | first=Christoph | last=Clauser | publisher=Springer Nature | year=2024 | page=28 | isbn=978-3-031-17867-2 | url=https://books.google.com/books?id=Z_8CEQAAQBAJ&amp;pg=PA28 }}&lt;/ref&gt; جيڪا سليڪان، ميگنيشيم ۽ لوهه سان گڏجي ڌرتيءَ ۾ برقرار رهي ٿي.&lt;ref name=Klein_Philpotts_2013/&gt; ماس موجب ايلومينيم ڌرتيءَ جي پٿريلي تهه جو 8 سيڪڙو آهي، جيڪو شمسي ڪثرت جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهي؛ پر مينٽل ۾ ان جو حصو رڳو 2 سيڪڙو آهي، جتي ايلومينيم جي جاءِ تي ميگنيشيم ۽ لوهه آهن.{{cn|date=November 2025}} سطح تي لوهه جي ڪثرت گهٽ آهي، ڇاڪاڻ ته [[گرهه جي تفريق]] جي عمل دوران اهو ڌرتيءَ جي مرڪزي حصي ڏانهن لڏي ويو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Principles of Environmental Chemistry | series=G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series | first=James E. | last=Girard | edition=2nd | publisher=Jones &amp; Bartlett Learning | year=2010 | isbn=978-0-7637-5939-1 | url=https://books.google.com/books?id=NuQV-Prt9f0C&amp;pg=PA9 }}&lt;/ref&gt;

ان جي ابتڙ، [[انساني جسم جي بناوت]] سمنڊ جي پاڻيءَ جي بناوت سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي؛ فرق اهو آهي ته انساني جسم ۾ پروٽينن ۽ [[نيوڪليئيڪ تيزاب|نيوڪليئيڪ تيزابن]] ٺاهڻ لاءِ ڪاربان ۽ نائٽروجن جا اضافي ذخيرا موجود آهن. نيوڪليئيڪ تيزابن ۽ توانائي منتقل ڪندڙ ماليڪيول [[ايڊينوسين ٽرائيفاسفيٽ]] (اي ٽي پي) ۾ فاسفورس پڻ هوندو آهي؛ اي ٽي پي سڀني جاندار جيوگهرڙن ۾ ملي ٿو. ڌرتيءَ تي گهڻين جاندار صورتن جو وڏو حصو رڳو ڇهن عنصرن تي مشتمل آهي، جن کي مخفف [[سي ايڇ اين او پي ايس]] سان ياد ڪيو ويندو آهي: ڪاربان، هائيڊروجن، نائٽروجن، آڪسيجن، فاسفورس ۽ سلفر.&lt;ref name=Spallholz_et_al_2018&gt;{{cite book | title=Nutrition: Chemistry and Biology | display-authors=1 | first1=Julian E. | last1=Spallholz | first2=Mallory | last2=Boylan | first3=Judy A. | last3=Driskell | edition=2, reprint | publisher=Routledge | year=2018 | isbn=978-1-351-42739-5 | pages=1–5 | url=https://books.google.com/books?id=qnx0DwAAQBAJ&amp;pg=PA1 }}&lt;/ref&gt; جاندارن جي ڪجهه قسمن کي خاص اضافي عنصرن جي ضرورت پوي ٿي؛ مثال طور، ساون ٻوٽن جي [[ڪلوروفل]] ۾ [[ميگنيشيم]]، [[سِپِي|سِپين جي کوپن]] ۾ [[ڪيلشيم]]، يا ڪرنگهي وارن جانورن جي [[ڳاڙهو رت جو جيوگهرڙو|ڳاڙهن رت جي جيوگهرڙن]] جي [[هيموگلوبن]] ۾ لوهه.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Essential AS Biology | series=Essential Biology Series | display-authors=1 | first1=A. G. | last1=Toole | first2=Glenn | last2=Toole | first3=S. M. | last3=Toole | publisher=Nelson Thornes | year=2002 | isbn=978-0-7487-6505-8}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}

{{Periodic table (dietary elements)}}

== تاريخ ==
”عنصر“ جي تصور، يعني اهڙي ناقابلِ تقسيم مادي جي تصور، تاريخي طور ٽن وڏن مرحلن مان ترقي ڪئي: ڪلاسيڪي وصفون (جهڙوڪ قديم يونانين جون)، ڪيميائي وصفون، ۽ ايٽمي وصفون.

=== ڪلاسيڪي وصفون ===
{{Main|ڪلاسيڪي عنصر#هيلينستي فلسفو}}

[[قديم فلسفو|قديم فلسفين]] فطرت ۾ نظر ايندڙ نمونن جي وضاحت لاءِ [[ڪلاسيڪي عنصر|ڪلاسيڪي عنصرن]] جو هڪ مجموعو پيش ڪيو. اهي ”عنصر“ اصل ۾ ”[[ڌرتي (ڪلاسيڪي عنصر)|ڌرتي]]“، ”[[پاڻي (ڪلاسيڪي عنصر)|پاڻي]]“، ”[[هوا (ڪلاسيڪي عنصر)|هوا]]“ ۽ ”[[باهه (ڪلاسيڪي عنصر)|باهه]]“ ڏانهن اشارو ڪندا هئا، نه ته جديد سائنس جي ڪيميائي عنصرن ڏانهن.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Aristotle, Empedocles, and the Reception of the Four Elements Hypothesis | first=Timothy J. | last=Crowley | title=Brill's Companion to the Reception of Presocratic Natural Philosophy in Later Classical Thought | date=2021 | publisher=Brill | pages=352–376 | isbn=978-90-04-44335-8 | doi=10.1163/9789004443358_013 }}&lt;/ref&gt;

يوناني فيلسوف [[افلاطون]] لڳ ڀڳ 360 ق.م. ۾ پنهنجي مکالمي [[ٽيمائوس (مڪالمو)|ٽيمائوس]] ۾ پهريون ڀيرو ”اسٽوئيخيا“ (عنصر) جو اصطلاح استعمال ڪيو. ان ۾ غيرنامياتي ۽ نامياتي جسمن جي بناوت بابت بحث ۽ ڪيميا تي هڪ قياسي رسالو شامل آهي. افلاطون جو خيال هو ته هڪ صدي اڳ [[ايمپيڊوڪليس]] جيڪي عنصر پيش ڪيا هئا، سي ننڍين [[قاعدي وارو گهڻ‌وجهون|قاعدي وارين گهڻ‌وجهون شڪلين]] مان ٺهيل هئا: [[ٽيٽراهيدرون]] (باهه)، [[آڪٽاهيدرون]] (هوا)، [[آئڪوساهيدرون]] (پاڻي) ۽ [[مڪعب]] (ڌرتي).&lt;ref&gt;{{cite book | author=Plato | year=2008 | orig-year=c. 360 BC | title=Timaeus | url=https://books.google.com/books?id=xSjvowNydN8C&amp;q=Plato%20timaeus&amp;pg=PA45 | publisher=Forgotten Books | page=45 | isbn=978-1-60620-018-6 | access-date=9 November 2020 | archive-date=14 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140053/https://books.google.com/books?id=xSjvowNydN8C&amp;q=Plato%20timaeus&amp;pg=PA45 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last=Hillar | first=M. | year=2004 | title=The Problem of the Soul in Aristotle's De anima | url=http://www.socinian.org/aristotles_de_anima.html | publisher=[[NASA]]/[[WMAP]] | access-date=10 August 2006 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20060909004214/http://www.socinian.org/aristotles_de_anima.html | archive-date=9 September 2006 }}&lt;/ref&gt;

لڳ ڀڳ 350 ق.م. ۾ [[ارسطو]] پڻ ”اسٽوئيخيا“ جو اصطلاح استعمال ڪيو ۽ پنجون عنصر، [[آسماني اثير (ڪلاسيڪي عنصر)|اثير]]، شامل ڪيو، جنهن کي هن آسمانن جي بناوت جو عنصر سمجهيو. ارسطو عنصر جي وصف هن ريت ڪئي:

{{blockquote|عنصر—انهن جسمن مان هڪ، جن ۾ ٻيا جسم ٽٽي سگهن ٿا، پر جيڪو پاڻ ٻين جسمن ۾ ورهائي نٿو سگهجي.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Partington | first=J. R. | year=1937 | title=A Short History of Chemistry | location=New York | publisher=Dover Publications | isbn=((978-0-486-65977-0)) | url-access=registration | url=https://archive.org/details/shorthistoryofch0000part_q6h4 }}&lt;/ref&gt;}}

=== ڪيميائي وصفون ===

==== رابرٽ بوائل ====
[[File:Portret van Robert Boyle, RP-P-OB-4578 (cropped).jpg|thumb|200x200px|رابرٽ بوائل، لڳ ڀڳ 1740ع]]
[[File:Sceptical chymist 1661 Boyle Title page AQ18 (3).jpg|thumb|330x330px|1661ع ۾ ڇپيل ڪتاب ''The Sceptical Chymist'' جو عنواني صفحو]]

1661ع ۾ پنهنجي ڪتاب ''[[The Sceptical Chymist]]'' ۾ [[رابرٽ بوائل]] مادي جي ذرڙائي نظريي جي تجويز ڏني. ان نظريي موجب مادو اهڙن ناقابلِ تقسيم بنيادي ذرڙن (ايٽمن) مان ٺهيل آهي. بوائل اڳواٽ مقرر ڪيل عنصرن جي تعداد کي مڃڻ جي مخالفت ڪئي. سندس خيال ارسطوءَ جي چئن [[ڪلاسيڪي عنصر|ڪلاسيڪي عنصرن]] ۽ [[پاراسيلسس]] جي ٽن ڪيميائي [[اصول (ڪيميا)|اصولن]]—سلفر، پارو ۽ لوڻ—واري نظرئي کان مختلف هو.

{{Blockquote|text=جيڪو ڪجهه مان بيان ڪرڻ وارو آهيان ... ان جو گهڻو حصو پرپيٽيٽڪ جي چئن عنصرن ۽ ڪيميائي جي ٽن اصولن تي لاڳو ڪري سگهجي ٿو ... ڪيميائي ”مفروضو“ ٻئي جي ڀيٽ ۾ تجربي سان وڌيڪ ٺهڪندڙ لڳي ٿو، تنهنڪري ان کي رد ڪرڻ تي خاص ڌيان ڏيڻ مناسب ٿيندو؛ خاص ڪري ان ڪري جو ان جي خلاف پيش ڪيل گهڻا دليل ٿوري ڦيرڦار سان ... گهٽ قائل ڪندڙ ارسطوءَ جي نظريي خلاف به ايتري ئي قوت سان پيش ڪري سگهجن ٿا.{{Sfn|Boyle|1661|p=36}}}}

بوائل پنهنجو خيال چئن تجويزن ۾ بيان ڪيو. پهرين ۽ ٻي تجويز ۾ هن چيو ته مادو ذرڙن مان ٺهيل آهي، پر انهن ذرڙن کي هڪ ٻئي کان ڌار ڪرڻ ڏکيو ٿي سگهي ٿو. بوائل محدود تعداد ۾ عنصرن جي گڏجي بيشمار مرڪب ٺاهڻ جي وضاحت لاءِ ”ڪارپسڪل“ يا ”ايٽم“ جو تصور استعمال ڪيو.{{Sfn|Boyle|1661|p=38}}

{{Blockquote|text='''تجويز پهرين.''' ”... مخلوط جسمن جي پهرين ٺهڻ وقت، اهو عام مادو، جنهن مان اهي ... ٺهيل هئا، حقيقت ۾ ننڍڙن ذرڙن ۾ ورهايل هو.“{{Sfn|Boyle|1661|p=37}} ... جسمن جو ٺهڻ ... ۽ ٽٽڻ ...، مخلوط جسمن جا ڪيميائي تجزيا، ۽ ... باهه جي ... عملن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهي تمام ننڍن حصن تي مشتمل آهن ... ايپيڪيورس ... جيئن توهان چڱيءَ طرح ڄاڻو ٿا، اهو سمجهي ٿو ... ته سڀ ... جسم ... ايٽمن مان ٺهيا آهن، جيڪي ... لامحدود ”خلا“ ۾ پاڻ هيڏانهن هوڏانهن حرڪت ڪن ٿا.{{Sfn|Boyle|1661|pp=37–38}} ... '''تجويز ٻي.''' ”... اهي ننڍڙا ذرڙا ... پاڻ ۾ ملي ننڍڙا ... جهڳٽا ٺاهيندا هئا ... ۽ انهن کي وري انهن ذرڙن ۾ آسانيءَ سان ورهائي نٿي سگهيو، جن مان اهي ٺهيل هئا.“{{Sfn|Boyle|1661|pp=38–39}} ... جيڪڏهن هر عنصر جي ڪارپسڪلن کي هڪ خاص ماپ ۽ شڪل ڏيون ... ته اهي ... مختلف تناسبن ۾ ملي سگهن ٿا ۽ ... ڪيترن طريقن سان ڳنڍجي سگهن ٿا، جنهن سان انهن مان لڳ ڀڳ ناقابلِ يقين تعداد ۾ ... مرڪب ٺهي سگهن ٿا.{{Sfn|Boyle|1661|p=42}}}}

بوائل وضاحت ڪئي ته سون جو ''[[اڪواريجيا]]'' سان، ۽ پارو جو [[نائيٽرڪ تيزاب]]، سلفيورڪ تيزاب ۽ سلفر سان عمل ٿيڻ تي مختلف ”مرڪب“ ٺهن ٿا؛ انهن مرڪبن مان اهي مادا ٻيهر حاصل به ڪري سگهجن ٿا، جيئن عنصرن بابت توقع ڪئي ويندي. تنهن هوندي به، بوائل سون،{{Sfn|Boyle|1661|p=29}} پارو{{Sfn|Boyle|1661|p=41}} يا سيهي{{Sfn|Boyle|1661|p=29}} کي عنصر نه سمجهيو؛ بلڪه شراب سان گڏ{{Sfn|Boyle|1661|p=145}} انهن کي ”مڪمل طور مخلوط جسم“ قرار ڏنو.

{{Blockquote|text=پارو ... ”اڪوئا فورٽس“ سان ... اڇي پائوڊر ۾ بدلجي ويندو ... سلفر سان گڏ اهو رت جهڙو ڳاڙهو ... سينابار ٺاهيندو. تنهن هوندي به، انهن سڀني غيرمعمولي مرڪبن مان ساڳيو وهندڙ پارو ٻيهر حاصل ڪري سگهجي ٿو.{{Sfn|Boyle|1661|pp=40–41}} ... '''تجويز ٽين.''' ”... اهڙن گهڻن مخلوط جسمن مان ... باهه جي مدد سان حقيقت ۾ هڪ مقرر تعداد (ٽي، چار يا پنج، يا ان کان گهٽ يا وڌيڪ) ۾ مادا حاصل ڪري سگهجن ٿا ...“
ڪيمياگر مخلوط جسمن جي جزن کي ”اصول“ چوندا آهن، جيئن ارسطوءَ جا پيروڪار انهن کي ”عنصر“ چوندا هئا. ... ”اصول“ ... ڇاڪاڻ ته اهي ان کان وڌيڪ بنيادي جسمن مان ٺهيل ناهن؛ ۽ ”عنصر“، ڇاڪاڻ ته سڀ مخلوط جسم انهن مان ٺهيل آهن.{{Sfn|Boyle|1661|p=46}}}}

جيتوڻيڪ بوائل کي عام طور پهريون جديد ڪيمياگر سمجهيو ويندو آهي، پر ''The Sceptical Chymist'' ۾ عنصرن بابت پراڻا خيال به موجود آهن، جيڪي اڄ جي نظرئي کان مختلف آهن. مثال طور، سلفر رڳو سڃاتل پيلو غيرڌاتو نه، پر هڪ ٻرندڙ ”روح“ پڻ آهي.{{Sfn|Boyle|1661|p=145}}

==== آئزڪ واٽس ====
[[File:Portrait of Isaac Watts, D.D..jpg|thumb|216x216px|جان شُري جو آئزڪ واٽس جو پورٽريٽ، لڳ ڀڳ 1830ع]]

1724ع ۾ انگريز پادري ۽ منطق دان [[آئزڪ واٽس]] پنهنجي ڪتاب ''[[Logick]]'' ۾ انهن عنصرن جي فهرست ڏني، جن کي ڪيمياگر ان وقت تسليم ڪندا هئا. واٽس جي فهرست ۾ پاراسيلسس جا ٻه ”اصول“ (سلفر ۽ لوڻ)، ٻه ڪلاسيڪي عنصر (ڌرتي ۽ پاڻي) ۽ ”روح“ شامل هئا. تنهن هوندي به، واٽس ڪيمياگرن جي وچ ۾ اتفاقِ راءِ نه هجڻ جو ذڪر ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Watts |first=Isaac |url=https://archive.org/details/logickorrightuse00wattuoft/page/13/mode/1up |title=Logick: Or, the right use of reason in the enquiry after truth, with a variety of rules to guard against error in the affairs of religion and human life, as well as in the sciences |publisher=Printed for John Clark and Richard Hett |year=1726 |pages=13–15 |orig-date=1724}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote|text=عنصر اهڙا مادا آهن، جن کي ٻن يا وڌيڪ مختلف قسمن جي مادن ۾ ٽوڙي يا ورهائي نٿو سگهجي. ... ارسطوءَ جا پيروڪار باهه، هوا، ڌرتي ۽ پاڻيءَ کي چار عنصر سمجهندا هئا، جن مان زميني شيون ٺهيل هيون؛ ۽ سندن خيال هو ته آسمان انهن سڀني کان جدا، پنجين قسم جو جسم يا جوهر آهي. پر تجرباتي فلسفي ... جي وڌيڪ سمجهه ۾ اچڻ کان پوءِ، هن نظريي کي ڪافي حد تائين رد ڪيو ويو. ڪيمياگر روح، لوڻ، سلفر، پاڻي ۽ ڌرتيءَ کي پنهنجا پنج عنصر چوندا آهن، ڇاڪاڻ ته اهي سڀ زميني شيون انهن پنجن ۾ ورهائي سگهن ٿا ... جيتوڻيڪ انهن ۾ سڀني جو اتفاق ناهي.}}

==== جدول ۾ ترتيب ڏيڻ ====
[[File:Mendeleev's 1869 periodic table.svg|upright=1.35|thumb|class=skin-invert-image|[[مينڊيليف]] جو 1869ع وارو دوراني جدول: ”عنصرن جي سرشتي تي هڪ تجربو؛ ايٽمي وزنن ۽ ڪيميائي هڪجهڙائيءَ جي بنياد تي.“]]

عنصرن جي پهرين جديد فهرست [[انتوان لاوازيئي]] جي 1789ع واري ڪتاب ''[[Traité Élémentaire de Chimie|ڪيميا جا بنيادي اصول]]'' ۾ ڏني وئي. ان ۾ 33 عنصر شامل هئا، جن ۾ [[روشني]] ۽ [[ڪيلورڪ نظريو|ڪيلورڪ]] پڻ هئا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lavoisier|first=A. L.|year=1790|title=Elements of chemistry translated by Robert Kerr|url=https://books.google.com/books?id=4BzAjCpEK4gC&amp;pg=PA175|place=Edinburgh|pages=175–176|isbn=((978-0-415-17914-0))|access-date=24 August 2020|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414100525/https://books.google.com/books?id=4BzAjCpEK4gC&amp;pg=PA175|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lavoisier |first=Antoine |author-link=Antoine Lavoisier |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/30775/pg30775-images.html#Page_175 |title=Elements of chemistry: In a new systematic order, containing all the modern discoveries: Illustrated with thirteen copperplates |publisher=William Creech |year=1790 |pages=175–176 |language=en |translator-last=Kerr |translator-first=Robert |orig-date=1789}}&lt;/ref&gt; 1818ع تائين [[يونس جيڪب برزيليس]] ان وقت تسليم ڪيل 49 عنصرن مان 45 جا ايٽمي وزن مقرر ڪري چڪو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Jöns Jacob Berzelius – A Father of Chemistry | first1=Robert A. | last1=Kyle | first2=David P. | last2=Steensma | journal=Mayo Clinic Proceedings | volume=93 | issue=5 | pages=e53–e54 | date=May 2018 | pmid=29728209 | doi=10.1016/j.mayocp.2017.07.020 }}&lt;/ref&gt; روسي ڪيمياگر [[دمتري مينڊيليف]] جي 1869ع واري دوراني جدول ۾ 63 عنصر هئا. جيتوڻيڪ ان کان اڳ به اهڙي نموني ترتيب ڏيڻ جا ابتدائي مثال موجود هئا، پر ان جي ايجاد عام طور مينڊيليف ڏانهن منسوب ڪئي وڃي ٿي. هن جدول جو مقصد عنصرن جي خاصيتن ۾ بار بار ورجائجندڙ لاڙا ڏيکارڻ هو.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=D. I. Mendeleev: reflecting on his death in 1907 | first=M. D. | last=Gordin | journal= Angewandte Chemie International Edition| year=2007 | volume=46 | issue=16 | pages=2758–2765 | pmid=17274095 | doi=10.1002/anie.200601976 | bibcode=2007ACIE...46.2758G }}&lt;/ref&gt; وقت سان گڏ، نون عنصرن جي دريافت ۽ ڪيميائي ورتاءَ جي وضاحت لاءِ نون نظرياتي نمونن جي تياريءَ سبب جدول جي ترتيب کي وڌيڪ بهتر ۽ وسيع ڪيو ويو.

[[File:DIMendeleevCab.jpg|thumb|left|upright|دمتري مينڊيليف، 1897ع]]

بوائل جي زماني کان وٺي ويهين صديءَ جي شروعات تائين عنصر جي وصف اهڙو خالص مادو هئي، جنهن کي ڪنهن به وڌيڪ سادي مادي ۾ ٽوڙي نه سگهجي ۽ ڪيميائي عملن سان ٻين عنصرن ۾ تبديل نه ڪري سگهجي. ان دور ۾ عنصرن جي سڃاڻپ عام طور سندن ايٽمي وزن سان ڪئي ويندي هئي؛ اهو اهڙو خاصو هو، جنهن کي ان وقت موجود تجزياتي طريقن سان مناسب درستگيءَ سان ماپي سگهجي پيو.

=== ايٽمي وصفون ===
[[File:Henry Moseley.jpg|thumb|upright=1.0|[[هينري موزلي]]]]

1913ع ۾ انگريز فزڪس دان [[هينري موزلي]] دريافت ڪيو ته نيوڪليائي چارج ئي ايٽمي نمبر جو طبعي بنياد آهي. پروٽانن ۽ [[نيوٽران]]ن جي نوعيت سمجهڻ سان هن تصور ۾ وڌيڪ سڌارو آيو. آخرڪار ان مان عنصر جي هاڻوڪي وصف ٺهي، جيڪا ايٽمي نمبر (پروٽانن جي تعداد) تي ٻڌل آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Henry Moseley, X-ray spectroscopy and the periodic table | first1=Russell G. | last1=Egdell | first2=Elizabeth | last2=Bruton | journal= Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences| date=September 18, 2020 | volume=378 | issue=2180 | pages=1–33 | pmid=32811359 | jstor=26933299 | doi=10.1098/rsta.2019.0302 | bibcode=2020RSPTA.37890302E }}&lt;/ref&gt; عنصرن کي ايٽمي وزن بدران ايٽمي نمبرن سان سڃاڻڻ سان اڳڪٿي ڪرڻ جي صلاحيت وڌيڪ ٿي، ڇاڪاڻ ته ايٽمي نمبر صحيح عدد آهن. ان سان عنصرن بابت ڪيميائي تصور ۾ آئسوٽوپن ۽ [[ايلوٽروپ]]ن جي مختلف خاصيتن سبب پيدا ٿيندڙ ڪي مونجهارا به حل ٿيا. هن وقت آءِ يو پي اي سي عنصر جي موجودگي تڏهن تسليم ڪري ٿي، جڏهن ان جا آئسوٽوپ نيوڪليس کي اليڪٽرانن جو ڪڪر ٺاهڻ لاءِ گهربل 10{{sup|−14}} سيڪنڊن کان وڌيڪ وقت تائين موجود رهن.&lt;ref&gt;[http://www.kernchemie.de/Transactinides/Transactinide-2/transactinide-2.html Transactinide-2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222840/http://www.kernchemie.de/Transactinides/Transactinide-2/transactinide-2.html |date=3 March 2016 }}. www.kernchemie.de&lt;/ref&gt;

1914ع تائين 87 عنصر معلوم هئا، ۽ اهي سڀ قدرتي طور موجود هئا (ڏسو [[ڪيميائي عنصرن جي دريافت]]).{{cn|date=September 2025}} ان کان پوءِ ايندڙ ڏهاڪن ۾ باقي قدرتي عنصر دريافت يا الڳ ڪيا ويا. ڪيترائي اضافي عنصر مصنوعي طور به ٺاهيا ويا، جنهن ڪم جي اڳواڻي گهڻو ڪري [[گلين ٽي. سيبورگ]] ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Chemists | series=Great Scientists | first=Dean | last=Miller | publisher=Cavendish Square Publishing, LLC | year=2014 | page=125 | isbn=978-1-62712-556-7 | url=https://books.google.com/books?id=i1xmDwAAQBAJ&amp;pg=PA125 }}&lt;/ref&gt; قدرتي طور موجود آخري تابڪاري عنصر، [[فرانسيئم]]، 1939ع ۾ [[مارگريٽ پيري]] دريافت ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Adloff | first1=J. P. | first2=George B. | last2=Kauffman | title=Triumph over Prejudice: The Election of Radiochemist Marguerite Perey (1909–1975) to the French Académie des Sciences  | journal=The Chemical Educator | volume=10 | pages=395–399 | year=2005 | url=https://www.perey.org/genealogy/MP%203.pdf | access-date=2025-09-27 }}&lt;/ref&gt; 1955ع ۾ عنصر 101 دريافت ٿيو ۽ عنصرن کي پهريون ڀيرو دوراني ترتيب ڏيڻ واري ڊي. آءِ. مينڊيليف جي اعزاز ۾ ان جو نالو [[مينڊيليويم]] رکيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web | title=The Discovery of the Transuranium Elements: Their History and a Presentation of the Different Methods Used in Their Discovery | last=Thompson | first=S. G. | date=March 31, 1959 | publisher=U. S. Atomic Energy Commission | doi=10.2172/4253971 | osti=4253971 | url=https://escholarship.org/uc/item/84k060kr | access-date=2025-09-27 }}&lt;/ref&gt;

=== مختلف عنصرن جي دريافت ۽ سڃاڻپ ===
{{For timeline|ڪيميائي عنصرن جي دريافت}}
[[File:Discovery of chemical elements.svg|right|thumb|upright=1.4|دريافت جي تاريخ موجب رنگ ڏنل دوراني جدول؛ ڳاڙهي رنگ سان قديم زماني کان سڃاتل عنصر ڏيکاريل آهن]]

قبل از تاريخ جي مختلف ثقافتن کي 11 مادا سڃاتل هئا، جن بابت هاڻي معلوم آهي ته اهي عنصر آهن: [[اينٽيموني]]، ڪاربان، ٽامو، [[سون]]، لوهه، سيهو، پارو، چاندي، سلفر، [[ٽين]] ۽ [[زنڪ]].&lt;ref&gt;{{cite journal | title=The discovery of the elements. I. Elements known to the ancient world | first=Mary Elvira | last=Weeks | author-link=Mary Elvira Weeks | journal=Journal of Chemical Education | volume=9 | issue=1 | page=4 | date=January 1932 | doi=10.1021/ed009p4 | bibcode=1932JChEd...9....4W }}&lt;/ref&gt; ٻه ٻيا مادا، جن کي هاڻي عنصر مڃيو وڃي ٿو—[[آرسينڪ]] ۽ [[بسمٿ]]—سن 1500ع کان اڳ الڳ مادن طور سڃاتا ويا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Metallurgy of the elements | first=I. J. | last=Polmear | editor-first=N. C. | editor-last=Norman | pages=39–65 | publisher=Springer Science &amp; Business Media | year=1997 | title=Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth | series=Blackie Academic and Professional | isbn=978-0-7514-0389-3 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=vVhpurkfeN4C&amp;pg=PA39 }}&lt;/ref&gt; [[پلاٽينم]] اڳ ڪولمبس واري آمريڪا ۾ سڃاتو ويندو هو. ڪنهن نئين عنصر جي پهرين درج ٿيل دريافت 1669ع ۾ جرمن ڪيمياگر [[هينيگ برانڊ]] پاران [[فاسفورس]] جي دريافت هئي.&lt;ref name=Heilbronner_Miller_2004&gt;{{cite book | title=A Philatelic Ramble Through Chemistry | first1=Edgar | last1=Heilbronner | first2=Foil A. | last2=Miller | publisher=John Wiley &amp; Sons | year=2004 | isbn=978-3-906390-31-4 | page=40 | url=https://books.google.com/books?id=PcoFlVkjnjoC&amp;pg=PA40 }}&lt;/ref&gt; 1896ع ۾ [[هينري بيڪريل]] اتفاقي طور يورينيم مان نڪرندڙ تابڪاري دريافت ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=The discovery of radioactivity | last1=Radvanyi | first1=Pierre | last2=Villain | first2=Jacques | journal=Comptes Rendus Physique | volume=18 | issue=9–10 | pages=544–550 | date=November 2017 | doi=10.1016/j.crhy.2017.10.008 | bibcode=2017CRPhy..18..544R }}&lt;/ref&gt;

باقي قدرتي عنصرن مان گهڻن جي سڃاڻپ ۽ خاصيتن جو بيان 1900ع تائين ٿي چڪو هو. انهن ۾ شامل هئا:&lt;ref name=Holden_2001/&gt;
* صنعت ۾ استعمال ٿيندڙ سڃاتل مادا، جهڙوڪ [[ايلومينيم]]، [[سليڪان]]، [[ڪروميم]]، [[ڪوبالٽ]]، [[نڪل]]، ميگنيشيم ۽ ٽنگسٽن
* ردِعمل ڪندڙ ڌاتون، جهڙوڪ [[لٿيم]]، [[سوڊيم]]، پوٽاشيم ۽ [[ڪيلشيم]]
* [[هئلوجن]]: [[فلورين]]، [[ڪلورين]]، [[برومين]] ۽ [[آيوڊين]]
* گئسون، جهڙوڪ هائيڊروجن، آڪسيجن، نائٽروجن، هيليم، [[آرگن]] ۽ [[نيون]]
* گهڻا [[نادر زميني عنصر|نادر زميني عنصر]]، جن ۾ [[سيريئم]]، [[لينٿينم]]، [[گاڊولينيم]] ۽ [[نيوڊيميئم]] شامل آهن
* وڌيڪ عام [[تابڪاري عنصر|تابڪاري عنصر]]، جن ۾ يورينيم، ٿوريم ۽ [[ريڊيم]] شامل آهن

1900ع کان پوءِ الڳ ڪيل يا ٺاهيل عنصرن ۾ شامل آهن:&lt;ref name=Holden_2001/&gt;
* دريافت ٿيڻ کان رهجي ويل ٽي مستحڪم عنصر: [[هفنيئم]]، [[ليوٽيشيم]] ۽ [[رينيئم]]
* [[پلوٽونيم]]، جيڪو پهريون ڀيرو 1940ع ۾ [[گلين ٽي. سيبورگ]] مصنوعي طور ٺاهيو، پر هاڻي قدرتي طور موجود ڪجهه ڊگهي عرصي تائين برقرار رهندڙ هنڌن تان به معلوم ٿيو آهي
* اتفاقي طور قدرتي مواد ۾ ملندڙ ٽي عنصر ([[نيپچونيم]]، پروميٿيم ۽ ٽيڪنيٽيم)، جيڪي پهرين مصنوعي طور ٺاهيا ويا، پر پوءِ ارضياتي نمونن ۾ تمام ٿوري مقدار ۾ دريافت ٿيا&lt;ref name=Pentreath_2021&gt;{{cite book | title=Radioecology: Sources and Consequences of Ionising Radiation in the Environment | series=Cambridge Environmental Chemistry Series | first=R. J. | last=Pentreath | publisher=Cambridge University Press | year=2021 | isbn=978-1-009-04033-4 | page=86 | url=https://books.google.com/books?id=avRVEAAAQBAJ&amp;pg=PA86 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Attrep_jr_Kuroda_1968&gt;{{cite journal | title=Promethium in pitchblende | first1=Moses | last1=Attrep Jr. | first2=P. K. | last2=Kuroda | journal=Journal of Inorganic and Nuclear Chemistry | volume=30 | issue=3 | date=May 1968 | pages=699–703 | doi=10.1016/0022-1902(68)80427-0 }}&lt;/ref&gt;
* يورينيم يا ٿوريم جي زوال مان پيدا ٿيندڙ چار ناياب عنصر (ايسٽيٽين، فرانسيئم، [[ايڪٽينيم]] ۽ [[پروٽيڪٽينيم]]),&lt;ref&gt;{{cite book | series=Nuclear Non-Proliferation in International Law | volume=IV | title=Human Perspectives on the Development and Use of Nuclear Energy | editor1-first=Jonathan L. | editor1-last=Black-Branch | editor2-first=Dieter | editor2-last=Fleck | publisher=Springer | year=2018 | isbn=978-94-6265-267-5 | url=https://books.google.com/books?id=_HWADwAAQBAJ&amp;pg=PA231 }}&lt;/ref&gt; ۽
* سڀ معلوم مصنوعي [[ٽرانس يورينيم عنصر|ٽرانس يورينيم عنصر]]، جن جي شروعات [[آميريشيئم]] ۽ [[ڪيوريم]] سان ٿئي ٿي

=== تازو دريافت ٿيل عنصر ===
پهريون [[ٽرانس يورينيم عنصر|ٽرانس يورينيم عنصر]] (اهڙو عنصر، جنهن جو ايٽمي نمبر 92 کان وڌيڪ هجي) [[نيپچونيم]] هو، جيڪو 1940ع ۾ دريافت ٿيو. 1999ع کان [[آءِ يو پي اي سي/آءِ يو پي اي پي گڏيل ڪميٽي|آءِ يو پي اي سي/آءِ يو پي اي پي جي گڏيل ڪميٽي]] نون عنصرن جي دريافت بابت دعوائن جو جائزو وٺندي رهي آهي. جنوري 2016ع تائين آءِ يو پي اي سي سڀني 118 عنصرن جي دريافت جي تصديق ڪري چڪي هئي. عنصر 112 جي دريافت کي 2009ع ۾ تسليم ڪيو ويو، ۽ ان لاءِ ”ڪوپرنيڪيم“ نالو ۽ ”Cn“ ڪيميائي علامت تجويز ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|date=20 July 2009|title=IUPAC Announces Start of the Name Approval Process for the Element of Atomic Number 112|url=http://media.iupac.org/news/112_Naming_Process_20090720.pdf|publisher=IUPAC|access-date=27 August 2009|archive-date=13 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313014559/http://media.iupac.org/news/112_Naming_Process_20090720.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; آءِ يو پي اي سي 19 فيبروري 2010ع تي نالي ۽ علامت جي سرڪاري منظوري ڏني.&lt;ref&gt;{{cite web|date=20 February 2010 |title= Element 112 is Named Copernicium |url=http://www.iupac.org/web/nt/2010-02-20_112_Copernicium |publisher=IUPAC |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224054826/http://www.iupac.org/web/nt/2010-02-20_112_Copernicium |archive-date=24 February 2010 }}&lt;/ref&gt; اڄ تائين ٺهيل سمجهيو ويندڙ سڀ کان ڳرو عنصر عنصر 118، [[اوگنيسن]] آهي. اهو 9 آڪٽوبر 2006ع تي روس جي شهر [[ڊبنا]] ۾ نيوڪليائي عملن جي فليروف ليبارٽري، [[گڏيل نيوڪليائي تحقيقاتي ادارو|گڏيل نيوڪليائي تحقيقاتي اداري]] ۾ ٺهيو.{{r|Schewe}}&lt;ref&gt;{{cite journal|year=2006|title=Evidence for Dark Matter |journal=[[Physical Review C]]|volume=74|issue=4|article-number=044602|doi=10.1103/PhysRevC.74.044602|bibcode=2006PhRvC..74d4602O |bibcode-access=free |last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|last2=Utyonkov|first2=V.|last3=Lobanov|first3=Yu.|last4=Abdullin|first4=F.|last5=Polyakov|first5=A.|last6=Sagaidak|first6=R.|last7=Shirokovsky|first7=I.|last8=Tsyganov|first8=Yu.|last9=Voinov|first9=A.|display-authors=8|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; عنصر 117، [[ٽينيسين]]، آخري عنصر هو جنهن جي دريافت جي دعويٰ 2009ع ۾ ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;jinr&quot;&gt;{{cite web|last=Greiner |first=W. |title=Recommendations |url=http://www.jinr.ru/img_sections/PAC/NP/31/PAK_NP_31_recom_eng.pdf |work=31st meeting, PAC for Nuclear Physics |publisher=[[Joint Institute for Nuclear Research]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414173735/http://www.jinr.ru/img_sections/PAC/NP/31/PAK_NP_31_recom_eng.pdf |archive-date=14 April 2010 }}&lt;/ref&gt; 28 نومبر 2016ع تي آءِ يو پي اي سي جي سائنسدانن چار نون عنصرن، ايٽمي نمبر 113، 115، 117 ۽ 118، جي نالن کي سرڪاري طور تسليم ڪيو.&lt;ref name=&quot;IUPAC-20161130&quot;&gt;{{cite news |author=Staff |title=IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 |url=https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |date=30 November 2016 |work=IUPAC |access-date=1 December 2016 |archive-date=29 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180729210456/https://iupac.org/iupac-announces-the-names-of-the-elements-113-115-117-and-118/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20161201&quot;&gt;{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=Four New Names Officially Added to the Periodic Table of Elements |url=https://www.nytimes.com/2016/12/01/science/periodic-table-new-elements.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2016/12/01/science/periodic-table-new-elements.html |archive-date=2022-01-01 |url-access=limited |date=1 December 2016 |work=[[The New York Times]] |access-date=1 December 2016 }}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

{{Periodic table}}

==ڪيميائي عنصرن جي فهرست==

{{Main|ڪيميائي عنصرن جي فهرست}}
هيٺ ڏنل جدول 118 سڃاتل [[ڪيميائي عنصر|عنصرن]] کي ڏيکاري ٿو. 
* ايٽمي نمبر، عنصر جو نالو ۽ نشان سڀ آزاد طور تي منفرد سڃاڻپ ڪندڙ طور ڪم ڪن ٿا. 
* بلاڪ هر عنصر لاءِ [[دوري جدول]] جي بلاڪ کي ظاهر ڪري ٿو: 
# ڳاڙهو = s-بلاڪ
# پيلو = p-بلاڪ 
# نيرو = d-بلاڪ
# سائو = f-بلاڪ 
* گروپ ۽ پريڊ [[دوري جدول]] ۾ عنصر جي پوزيشن جو حوالو ڏين ٿا. هتي گروپ نمبر موجوده طور تي قبول ٿيل نمبرنگ جي مطابق آهن.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
!ايٽمي نمبر (Z)
! نشان 
! نالو
! ايٽمي ماس (amu)
! گروپ
! گھاٽائي&lt;br&gt;(g/cm3)
! حالت (STP تي)
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|H
|align=&quot;right&quot;|[[ھائڊروجن]]
|align=&quot;right&quot;|1.0080
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;right&quot;|0.00008988
|align=&quot;right&quot;|گئس
|-
|2
|He
|align=&quot;right&quot;|[[هيليئم]]
|align=&quot;left&quot;|4.0026
|18
|align=&quot;left&quot;|0.0001785
|align=&quot;right&quot;|گئس
|-
|3	
|Li	
|[[لٿيئم|ليٿيئم]]
|align=&quot;left&quot;|6.94
|1
|align=&quot;left&quot;|0.534
|گئس
|-
|4	
|Be	
|[[بيريليئم]]	
|align=&quot;left&quot;|9.012
|2	
|align=&quot;left&quot;|1.85
|سالڊ 
|-
|5	
|B	
|[[بورون]]	
|align=&quot;left&quot;|10.81
|13	
|align=&quot;left&quot;|2.34
|سالڊ 
|-
|6	
|C	
|[[ڪاربان]]		
|align=&quot;left&quot;|12.011
|14	
|align=&quot;left&quot;|2.267
|سالڊ 
|-
|7	
|N	
|[[نائٽروجن]]		
|align=&quot;left&quot;|14.007
|15	
|align=&quot;left&quot;|0.0012506
|گئس
|-	
|8	
|O	
|[[آڪسيجن]]	
|align=&quot;left&quot;|15.999
|16	
|align=&quot;left&quot;|0.001429
|گئس
|-
|9	
|F	
|[[فلورين]]
|align=&quot;left&quot;|18.998	
|17
|align=&quot;left&quot;|0.001696
|گئس
|-
|10	
|Ne	
|[[نيون]]
|align=&quot;left&quot;|20.180
|18
|align=&quot;left&quot;|0.0009002
|گئس
|- 	
|11	
|Na	
|[[سوڊيئم]]
|align=&quot;left&quot;|22.990	
|1
|align=&quot;left&quot;|0.968
|سالڊ 
|-
|12	
|Mg	
|[[ميگنيشيئم]]
|align=&quot;left&quot;|24.305
|2
|align=&quot;left&quot;|1.738
|سالڊ 
|-	
|13	
|Al	
|[[ايليومينيم|ايلومينيم]]	
|align=&quot;left&quot;|26.982
|13
|align=&quot;left&quot;|2.70
|سالڊ 
|- 
|14	
|Si	
|[[سليڪان]]
|align=&quot;left&quot;|28.085
|14 
|align=&quot;left&quot;|2.3290
|سالڊ
|- 
|15	
|P	
|[[فاسفورس]]	
|align=&quot;left&quot;|30.974
|15
|align=&quot;left&quot;|1.823
|سالڊ 
|-
|16	
|S	
|[[گندرف|سلفر]]		
|align=&quot;left&quot;|32.06	
|16
|align=&quot;left&quot;|2.07
|سالڊ 
|-
|17	
|Cl	
|[[ڪلورين]]	
|align=&quot;left&quot;|35.45
|17
|align=&quot;left&quot;|0.0032
|گئس
|-
|18	
|Ar	
|[[آرگون]]	
|align=&quot;left&quot;|39.95
|18
|align=&quot;left&quot;|0.001784
|گئس
|-
|19	
|K	
|[[پوٽاشيئم]] 	
|align=&quot;left&quot;|39.098
|1
|align=&quot;left&quot;|0.89
|سالڊ 
|-
|20	
|Ca	
|[[ڪيلشم|ڪئلشيم]]		
|align=&quot;left&quot;|40.078
|2
|align=&quot;left&quot;|1.55
|سالڊ 
|-
|21	
|Sc	
|[[اسڪينڊيئم]]		
|align=&quot;left&quot;|44.956
|3
|align=&quot;left&quot;|2.985
|سالڊ 
|-
|22	
|Ti	
|[[ٽائيٽانيئم|ٽائيٽينئم]]
|align=&quot;left&quot;|47.867
|4
|align=&quot;left&quot;|4.506
|سالڊ
|-	
|23	
|V	
|[[وينئڊيئم|وينڊيئم]]
|align=&quot;left&quot;|50.942
|5
|align=&quot;left&quot;|6.11
|سالڊ 
|-
|24	
|Cr	
|[[ڪروميئم]]
|align=&quot;left&quot;|51.996	
|6
|align=&quot;left&quot;|7.15	
|سالڊ 
|-
|25	
|Mn	
|[[مينگانيز]]		
|align=&quot;left&quot;|54.938
|7
|align=&quot;left&quot;|7.21
|سالڊ 
|-
|26	
|Fe	
|[[لوھ|آئرن]]		
|align=&quot;left&quot;|55.845
|8
|align=&quot;left&quot;|7.874
|سالڊ
|- 
|27	
|Co	
|[[ڪوبالٽ]]		
|align=&quot;left&quot;|58.933	
|9
|align=&quot;left&quot;|8.90
|سالڊ
|- 
|28	
|Ni	
|[[نڪل]]	
|align=&quot;left&quot;|58.693
|10
|align=&quot;left&quot;|8.908
|سالڊ 
|-
|29	
|Cu	
|[[ٽامو|ڪاپر]]
|align=&quot;left&quot;|63.546
|11
|align=&quot;left&quot;|8.96
|سالڊ 
|-
|30	
|Zn	
|[[جست|زنڪ]]		
|align=&quot;left&quot;|65.38
|12
|align=&quot;left&quot;|7.14
|سالڊ 
|-
|31	
|Ga	
|[[گئليئم|گيليئم]]
|align=&quot;left&quot;|69.723
|13
|align=&quot;left&quot;|5.91
|سالڊ 
|-
|32	
|Ge	
|[[جرمئنيئم|جرمينيئم]]
|align=&quot;left&quot;|72.630
|14
|align=&quot;left&quot;|5.323
|سالڊ 
|-
|33	
|As	
|[[آرسينڪ]]
|align=&quot;left&quot;|74.922
|15
|align=&quot;left&quot;|5.727
|سالڊ 
|-
|34	
|Se	
|[[سيلينيم|سيلينيئم]]
|align=&quot;left&quot;|78.971
|16
|align=&quot;left&quot;|4.81
|سالڊ 
|-
|35
|Br
|[[برومين]]
|align=&quot;left&quot;|79.904
|17
|align=&quot;left&quot;|3.1028
|مايع
|-
|36	
|Kr	
|[[ڪرپٽن]]		
|align=&quot;left&quot;|83.798
|18	
|align=&quot;left&quot;|0.003749
|گئس
|-
|37	
|Rb	
|[[روبيڊيم]]
|align=&quot;left&quot;|85.468
|1
|align=&quot;left&quot;|1.532
|سالڊ 
|-	
|38	
|Sr	
|[[اسٽرونشيئم]] 
|align=&quot;left&quot;|87.62
|2
|align=&quot;left&quot;|2.64	
|سالڊ 
|-	
|39	
|Y	
|[[ايٽريم]]
|align=&quot;left&quot;|88.906
|3
|align=&quot;left&quot;|4.472
|سالڊ 
|-
|40	
|Zr	
|[[زرڪونيئم]]	
|align=&quot;left&quot;|91.224
|4
|align=&quot;left&quot;|6.52
|سالڊ 
|- 
|41	
|Nb	
|[[نايوبيئم|نائيوبيئم]]
|align=&quot;left&quot;|92.906	
|5
|align=&quot;left&quot;|8.57	
|سالڊ 
|-
|42	
|Mo	
|[[مولبڊينم|مولبيڊينم]]
|align=&quot;left&quot;|95.95	
|6
|align=&quot;left&quot;|
10.28	
|سالڊ 
|-
|43	
|Tc	
|[[ٽيڪنيشيئم]]
|align=&quot;left&quot;|97
|7
|align=&quot;left&quot;|11
|سالڊ 
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-	
|44	
|Ru	
|[[روٿينيئم]]
|align=&quot;left&quot;|101.07
|8
|align=&quot;left&quot;|12.45
|سالڊ 
|-
|45	
|Rh	
|[[روڊيم|روڊيئم]]
|align=&quot;left&quot;|102.91
|9
|align=&quot;left&quot;|12.41
|سالڊ 
|-	
|46	
|Pd	
|[[پلاڊيئم]]		
|align=&quot;left&quot;|106.42
|10
|align=&quot;left&quot;|12.023
|سالڊ
|- 	
|47	
|Ag	
|[[چاندي|سلور]]
|align=&quot;left&quot;|107.87
|11
|align=&quot;left&quot;|10.49	
|سالڊ 
|-
|48	
|Cd	
|[[ڪيڊميئم]]	
|align=&quot;left&quot;|112.41
|12
|align=&quot;left&quot;|8.65	
|سالڊ 
|-
|49
|In	
|[[انڊيم|انڊيئم]]
|align=&quot;left&quot;|114.82
|13
|align=&quot;left&quot;|7.31	
|سالڊ 
|-
|50
|Sn	
|[[ٽين|ٽن]]	
|align=&quot;left&quot;|118.71
|14
|align=&quot;left&quot;|7.265	
|سالڊ 
|-
|51	
|Sb	
|[[اينٽيمني]]	
|align=&quot;left&quot;|121.76
|15
|align=&quot;left&quot;|6.697
|سالڊ 
|-
|52	
|Te	
|[[ٽيلريئم]]	
|align=&quot;left&quot;|127.60
|16
|align=&quot;left&quot;|6.24
|سالڊ 
|-
|53
|I	
|[[آيوڊين]]		
|align=&quot;left&quot;|126.90	
|17
|align=&quot;left&quot;|4.933	
|سالڊ 
|-
|54	
|Xe	
|[[زينون]]	
|align=&quot;left&quot;|131.29
|18
|align=&quot;left&quot;|0.005894
|گئس
|-	
|55	
|Cs	
|[[سيزيئم]]		
|align=&quot;left&quot;|132.91
|1
|align=&quot;left&quot;|1.93
|سالڊ 
|-
|56
|Ba	
|[[بيريئم]]	
|align=&quot;left&quot;|137.33
|2
|align=&quot;left&quot;|3.51	
|سالڊ 
|-
|57
|La	
|[[لنٿانم]]
|align=&quot;left&quot;|138.91
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|6.162	
|سالڊ 
|-
|58	
|Ce	
|[[سئريئم|سيريئم]]
|align=&quot;left&quot;|140.12
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;	
|align=&quot;left&quot;|6.770	
|سالڊ 
|-
|59	
|Pr	
|[[پراسيوڊائيميئم]]
|align=&quot;left&quot;|140.91
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;	
|align=&quot;left&quot;|6.77	
|سالڊ 
|-
|60	
|Nd	
|[[نيوڊائيميئم]]
|align=&quot;left&quot;|144.24
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|7.01	
|سالڊ 
|-
|61
|Pm	
|[[پرومئٿيئم]]
|align=&quot;left&quot;|145
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|7.26
|سالڊ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|62
|Sm	
|[[سماريئم]]
|align=&quot;left&quot;|150.36
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|7.52
|سالڊ 
|-
|63
|Eu	
|[[يورپيئم]]	
|align=&quot;left&quot;|151.96
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|5.244	
|سالڊ 
|-
|64	
|Gd	
|[[گڊوليئم]]
|align=&quot;left&quot;|157.25
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;	
|align=&quot;left&quot;|7.90
|سالڊ 
|-
|65	
|Tb	
|[[ٽيربيئم]]	
|align=&quot;left&quot;|158.93
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|8.23
|سالڊ 
|-
|66	
|Dy	
|[[ڊسپروسيئم]]		
|align=&quot;left&quot;|162.50
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|8.540
|سالڊ 
|-
|67	
|Ho	
|[[هولميئم]]	
|align=&quot;left&quot;|164.93
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|8.79
|سالڊ 
|-
|68	
|Er	
|[[اربيئم]]
|align=&quot;left&quot;|167.26
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|9.066
|سالڊ 
|-	
|69
|Tm	
|[[ٿئليئم|ٿوليئم]]
|align=&quot;left&quot;|168.93
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|9.32
|سالڊ 
|-
|70	
|Yb	
|[[اٽيربيئم]]
|align=&quot;left&quot;|173.05
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|6.90
|سالڊ 
|-
|71	
|Lu	
|[[لوٽئشيئم|لٽيشيئم]]
|align=&quot;left&quot;|174.97
|3
|align=&quot;left&quot;|9.841
|سالڊ 
|-
|72	
|Hf	
|[[هئفنيئم|هفنيئم]]
|align=&quot;left&quot;|178.49
|4
|align=&quot;left&quot;|13.31
|سالڊ 
|-	
|73	
|Ta	
|[[ٽئنٽالم|ٽنٽالم]]
|align=&quot;left&quot;|180.95
|5
|align=&quot;left&quot;|16.69
|سالڊ 
|-	
|74	
|W	
|[[ٽنگسٽين|ٽنگسٽن]]
|align=&quot;left&quot;|183.84
|6	
|align=&quot;left&quot;|19.25	
|سالڊ 
|-
|75	
|Re	
|[[رئنيئم|رينيئم]]
|align=&quot;left&quot;|186.21
|7
|align=&quot;left&quot;|21.02
|سالڊ 
|-
|76	
|Os	
|[[اوسميئم]]		
|align=&quot;left&quot;|190.23
|8	
|align=&quot;left&quot;|22.59
|سالڊ 
|-
|77	
|Ir	
|[[ايريڊيم|اريڊيئم]]
|align=&quot;left&quot;|192.22
|9
|align=&quot;left&quot;|22.56
|سالڊ 
|-
|78	
|Pt	
|[[پلاٽينيم|پلاٽينم]] 	
|align=&quot;left&quot;|195.08
|10
|align=&quot;left&quot;|21.45
|سالڊ
|-
|79	
|Au	
|[[سون|گولڊ]]	
|align=&quot;left&quot;|196.97
|11
|align=&quot;left&quot;|19.3
|سالڊ 
|-
|80	
|Hg	
|[[پارو|مرڪري]]		
|align=&quot;left&quot;|200.59
|12
|align=&quot;left&quot;|13.534
|مايع 
|-
|81	
|Tl	
|[[ٿئليئم]]		
|align=&quot;left&quot;|204.38
|13
|align=&quot;left&quot;|11.85	
|سالڊ 
|-
|82	
|Pb	
|[[شيھو|ليڊ]]	
|align=&quot;left&quot;|207.2
|14
|align=&quot;left&quot;|11.34
|سالڊ 
|-
|83	
|Bi	
|[[بسمٿ]]	
|align=&quot;left&quot;|208.98	
|15
|align=&quot;left&quot;|9.78	
|سالڊ 
|-
|84	
|Po	
|[[پولونيئم]]
|align=&quot;left&quot;|209
|16
|align=&quot;left&quot;|9.196
|سالڊ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|85	
|At	
|[[ايسٽئٽن]]
|align=&quot;left&quot;|210
|17
|align=&quot;left&quot;|8.91-8.95
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(unknown phase from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|86	
|Rn	
|[[ريڊون]]	
|align=&quot;left&quot;|222
|18
|align=&quot;left&quot;|0.00973	
|گئس&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|87	
|Fr	
|[[فرانسيئم]]	
|align=&quot;left&quot;|223
|1
|align=&quot;left&quot;|2.48
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(unknown phase from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|88
|Ra	
|[[ريڊيئم]] 
|align=&quot;left&quot;|226
|2
|align=&quot;left&quot;|5.5	
|سالڊ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|89	
|Ac	
|[[ايڪٽينيئم]]	
|align=&quot;left&quot;|227
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;	
|align=&quot;left&quot;|10
|سالڊ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|90	
|Th	
|[[ٿوريئم]]		
|align=&quot;left&quot;|232.04
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|11.7
|سالڊ 
|-
|91	
|Pa	
|[[پروٽيڪٽينيم]] 	
|align=&quot;left&quot;|231.04
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|15.37
|سالڊ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|92	
|U	
|[[يورينيئم]]
|align=&quot;left&quot;|238.03	
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|19.1
|سالڊ 
|-
|93	
|Np	
|[[نيپچونيئم]]
|align=&quot;left&quot;|237
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|20.45
|سالڊ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|94	
|Pu	
|[[پلوٽونيم|پلوٽونيئم]]
|align=&quot;left&quot;|244
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|19.85
|سالڊ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(from decay)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|95	
|Am	
|[[آمريڪيئم]]	
|align=&quot;left&quot;|243
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|12
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(synthetic solid )'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|96	
|Cm	
|[[ڪيوريم]]
|align=&quot;left&quot;|247
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;	
|align=&quot;left&quot;|13.5
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(synthetic solid )'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|97	
|Bk	
|[[برڪيليئم]]
|align=&quot;left&quot;|247
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;	
|align=&quot;left&quot;|14.78
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(synthetic solid )'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|98
|Cf	
|[[ڪيليفورنيم]]
|align=&quot;left&quot;|251
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|15.1
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(synthetic solid )'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|99	
|Es	
|[[آئنسٽائنيئم]]	
|align=&quot;left&quot;|252
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|8.84
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(synthetic solid )'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|100	
|Fm	
|[[فرميئم]]	
|align=&quot;left&quot;|257
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|9.7
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''(synthetic
unknown phase)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|101	
|Md	
|[[مينڊليويم]]	
|align=&quot;left&quot;|258
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|10.3
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|102	
|No	
|[[نوبيليم]]
|align=&quot;left&quot;|259
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|9.9
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|103
|Lr	
|[[لارينسيئم]]
|align=&quot;left&quot;|266
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|14.4
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|104
|Rf	
|[[رٿرفورڊيم]]
|align=&quot;left&quot;|267
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|17
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|105
|Db	
|[[ڊبنيئم]]	
|align=&quot;left&quot;|268
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|21.6
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|106	
|Sg	
|[[شيبورجيئم]]
|align=&quot;left&quot;|267
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|23
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-	
|107
|Bh	
|[[بوهريم]]	
|align=&quot;left&quot;|270
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|26
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|108
|Hs	
|[[هئسيئم]]
|align=&quot;left&quot;|271
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|27
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-	
|109	
|Mt	
|[[ميٽنريم]]
|align=&quot;left&quot;|278
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|27
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|110
|Ds	
|[[ڊرمسٽاڊيم]]
|align=&quot;left&quot;|281
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|27
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|111
|Rg	
|[[روئنٽجينيم]] 	
|align=&quot;left&quot;|282
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|22
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|112	
|Cn	
|[[ڪوپرنيڪيم]]	
|align=&quot;left&quot;|285
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|14
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|113
|Nh	
|[[نيهونيئم]]
|align=&quot;left&quot;|286
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|16
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|114	
|Fl	
|[[فليروويئم]]
|align=&quot;left&quot;|289
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|11.4
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|115	
|Mc	
|[[ماسڪوويئم]]
|align=&quot;left&quot;|290
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|13.5
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|116
|Lv	
|[[ليورموريئم]]	
|align=&quot;left&quot;|293
|&lt;small&gt;''p-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|12.9
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|117
|Ts	
|[[ٽينيسائن]]
|align=&quot;left&quot;|294
|&lt;small&gt;''p-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|7.1
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|118	
|Og	
|[[اوگانيسن]]
|align=&quot;left&quot;|294
|&lt;small&gt;''f-block''&lt;/small&gt;
|align=&quot;left&quot;|7
|&lt;small&gt;&lt;sup&gt;'''unknown phase (synthetic)'''&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|-
|}

== پڻ ڏسو ==
* '''[[دوري جدول]]'''
** شڪلون: [[معياري دوراني جدول|معياري 18-ڪالمن وارو]] ۽ 32-ڪالمن وارو
** [[دورو (دوري جدول)|دورا]]: 1، 2، 3، 4، 5، 6 ۽ 7
** [[گروهه (دوري جدول)|گروهه]]: 1 کان 18 تائين
** [[بلاڪ (دوري جدول)|بلاڪ]]: [[ايس بلاڪ|ايس-بلاڪ]]، [[پي بلاڪ|پي-بلاڪ]]، [[ڊي بلاڪ|ڊي-بلاڪ]] ۽ [[ايف بلاڪ|ايف-بلاڪ]]
** ڌاتوءَ جي درجي بندي:
*** ڌاتو: [[الڪلي ڌاتو]]، [[الڪلي زميني ڌاتو]]، [[لينٿانائيڊ]]، [[ايڪٽينائيڊ]]، [[منتقلي ڌاتو]] ۽ [[منتقلي کان پوءِ وارا ڌاتو]]
*** [[غير ڌاتو]]: [[ردعمل پذير غير ڌاتو]] ۽ [[نوبل گيس]]
** عنصرن جا ٻيا مجموعا: [[پلاٽينم گروهه جا ڌاتو|پلاٽينم گروهه جا ڌاتو (پي جي ايم)]]، [[ناياب زميني عنصر]]، [[حرارت مزاحم ڌاتو]]، [[قيمتي ڌاتو]]، [[سڪن جا ڌاتو]]، [[نوبل ڌاتو]]، [[ڳري ڌاتو]]، [[قدرتي حالت ۾ ملندڙ ڌاتو]]، [[ٽرانس يورينيم عنصر]]، [[ٽرانس ايڪٽينائيڊ عنصر]]، [[مکيه ايڪٽينائيڊ]] ۽ [[ننڍا ايڪٽينائيڊ]]
* '''عنصر'''
** فهرستون: [[ايٽمي عدد موجب عنصرن جي فهرست|ايٽمي عدد]]، [[ايٽمي وزن موجب عنصرن جي فهرست|ايٽمي وزن]] ۽ [[ڪيميائي علامت موجب عنصرن جي فهرست|علامت]] موجب
** خاصيتون: [[بلوري بناوت]]، [[اليڪٽران ترتيب]] ۽ [[برقي منفيت]]
** انگن اکرن وارا صفحا: [[عنصرن جي ڪثرت]]، [[ايٽمي ريڊيس]]، [[اُبال جو نقطو]]، [[نازڪ نقطو]]، [[ڪثافت]]، [[سختي]]، [[گرميءَ جي گنجائش]]، [[فيوزن جي گرمي]]، [[بخارات جي گرمي]]، [[آئنائيزيشن توانائي]]، [[پگھلڻ جو نقطو]]، [[آڪسائيڊيشن جي حالت]] ۽ [[بخارات جو دٻاءُ]]
** تاريخ: [[ڪيميائي عنصرن جي دريافتن جي تاريخ|عنصرن جون دريافتون]]، [[مينڊيليف جون اڳڪٿيون]] ۽ [[عنصرن جي نالن جي اشتقاق]]

== پڻ ڏسو ==
{{div col|colwidth=22em}}
* [[عنصرن جا حياتياتي ڪردار]]
* [[ڪيميائي ڊيٽابيس]]
* [[ڪيميائي عنصرن جي دريافت]]
* [[عنصرن جو گڏ ڪرڻ]]
* [[غيرمعمولي ايٽم]]
* [[افسانوي عنصر]]
* [[گولڊشمڊٽ درجي بندي]]
* [[استحڪام جو ٻيٽ]]
* [[ڪيميائي عنصرن جي فهرست]]
* [[نيوڪلائيڊن جي فهرست]]
* [[عنصرن جي ڪثافت (ڄاڻ وارو صفحو)|عنصرن جي ڪثافت جي فهرست]]
* [[معدنيات (غذائيت)]]
* [[ننڍن ماليڪيولن جا دوراني سرشتا]]
* [[ڪيميائي عنصرن جون قيمتون]]
* [[عنصر جو منظم نالو]]
* [[نيوڪلائيڊن جو جدول]]
* [[ڪيميائي عنصرن جا ڪردار]]
{{div col end}}

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ڪتابيات ==
* {{Cite book |last=Boyle |first=R.|year=1661 |url=https://www.gutenberg.org/files/22914/22914-h/22914-h.htm |title=The Sceptical Chymist: or Chymico-Physical Doubts &amp; Paradoxes, Touching the Spagyrist's Principles Commonly call'd Hypostatical; As they are wont to be Propos'd and Defended by the Generality of Alchymists. Whereunto is præmis'd Part of another Discourse relating to the same Subject |publisher=Printed by J. Cadwell for J. Crooke}}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
{{Commons category|Chemical elements}}
{{Wikiquote}}
{{Wikijunior|The Elements}}
{{Wikibooks|General Chemistry/Chemistries of Various Elements}}

* {{cite book|last=Emsley|first=J.|year=2003|title=Nature's Building Blocks: An A–Z Guide to the Elements|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-850340-8|url-access=registration|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl}}
* {{cite book|last=Gray|first=T.|year=2009|title=The Elements: A Visual Exploration of Every Known Atom in the Universe|publisher=Black Dog &amp; Leventhal Publishers Inc|isbn=978-1-57912-814-2|url-access=registration|url=https://archive.org/details/elementsvisualex0000gray}}
* {{cite book|last=Scerri|first=E.R.|year=2007|title=The Periodic Table, Its Story and Its Significance|url=https://archive.org/details/periodictableits0000scer|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-530573-9}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* {{cite web |first1=Brady |last1=Haran |url=http://periodicvideos.com/ |title=Periodic Videos |publisher=University of Nottingham}} — هر عنصر بابت وڊيوز.
* {{cite AV media |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p00546sz |title=Chemical Elements |work=In Our Time |publisher=BBC Radio 4 |first1=Paul |last1=Strathern |first2=Mary |last2=Archer |first3=John |last3=Murrell |author3-link=John Murrell (chemist) |type=podcast |date=25 May 2000}}

{{Navbox periodic table}}
{{Navbox element isotopes|state=collapsed}}
{{Branches of chemistry}}
{{Nature}}
{{Biology nav}}
{{Authority control}}
[[Category:ڪيميائي عنصر| ]]
[[Category:ڪيميا]]</text>
      <sha1>j221qbyodqjquela3tjztlfu0bomh1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرو گوبند سنگھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56591</id>
    <revision>
      <id>430348</id>
      <parentid>405565</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104408" sha1="sw0qr3t6qvdv8v2uqt8k0stmul8tv6w" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| period             = 1675–1708
| religion           = [[سک مت]]
| name               = گرو گوِند سنگھ
| native_name        = ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ
| image              = Painting of Guru Gobind Singh, found within the Anandpuri Hazuri Bir codex of the Dasam Granth, ca.1690's–1700's (detail).jpg
| alt                = گرو گوِند سنگھ
| caption            = گرو گوِند سنگھ جي همعصر تصوير (ويٺل)، جيڪا [[آنندپور صاحب]] جي دسم گرنٿ جي نسخي ۾ ملي آهي
| birth_name         = گوِند داس
| birth_date         = 22 ڊسمبر 1666&lt;ref name=eos/&gt;
| birth_place        = [[پٽنا صاحب]]، [[بهار صوبو]]، [[مغل سلطنت]]
| death_date         = {{death date and age|1708|10|07|1666|12|22|df=yes}}
| death_place        = [[حضُور صاحب]]، [[نانديد]]، [[بيدَر صوبو]]، مغل سلطنت
| other_names        = ''ڏهون نانڪ''&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ&amp;pg=PA311 |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |last2=Fenech |first2=Louis E. |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-19-969930-8 |page=311}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''ڏهون آقا''&lt;br&gt;''دشميش پتا''
| known_for          = * [[خالصه]] جو قيام&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p25&quot; /&gt; 
* [[دسم گرنٿ]]&lt;ref name=&quot;aarweb.org&quot;&gt;{{cite web |url=https://aarweb.org/AARMBR/AARMBR/Publications-and-News-/Book-Series/Books/Religion-in-Translation-Series/Debating-the-Dasam-Granth.aspx#:~:text=The%20controversy%20stems%20from%20two,liaisons%20between%20men%20and%20women. |title=Debating the Dasam Granth |website=aarweb.org |access-date=20 January 2024}}&lt;/ref&gt;
* سک قومي تراني [[ديه شيوا بر موهي اها]] جي تصنيف&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |title=The Sikh Reference Book |url=https://archive.org/details/sikhreferenceboo0000dila |publisher=Sikh Educational Trust for Sikh University Centre, Denmark |year=1997 |isbn=9780969596424 |pages=[https://archive.org/details/sikhreferenceboo0000dila/page/94 94] |quote=Some Sikhs, out of ignorance, began using &quot; deh shiva bar mohe ihai shubh karman te kabhoon na taron ... &quot; as the Sikh national anthem.}}&lt;/ref&gt;
* [[ظفرنامه (خط)|ظفرنامه]] “فتح جو خط” مغل شهنشاهه [[اورنگزيب]] ڏانهن چمڪور جي جنگ کان پوءِ
* سک ميلو [[هولا مهلا]] جو قيام
* [[متر پيارے نو]] شبد جي تصنيف
* ڀجن [[ديه شيوا بر موهي اها]] جي تصنيف
* جمهوري پنجڪڙو [[پنج پيارے]] جو قيام&lt;ref name=&quot;Celebrating life&quot;&gt;{{Cite book |last=Williams |first=Victoria |title=Celebrating life customs around the world : from baby showers to funerals |url=https://archive.org/details/celebratinglifec0000will |publisher=ABC-CLIO |year=2016 |isbn=978-1-4408-3658-9 |location=Santa Barbara, California |pages=[https://archive.org/details/celebratinglifec0000will/page/70 70] |chapter=Dastaar Bandi and Amrit Sanchar, Sikhism |oclc=956633929 |quote=During the ceremony the amrit is accompanied by a solemn oath in the presence of Sri Guru Granth Sahib and Panj Pyare, or the five beloved ones. Panj Pyare is a quintet of initiated Sikh men or women that act as leaders within the Sikh community. The Panj Pyare oversee the Amrit Sanchar ceremony by preparing the initiates and administering the amrit to those ready to be initiated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* نانديد ۾ 52 حڪمن جو اعلان [[گرو گوِند سنگھ جا 52 حڪم]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Singh|first=Balawindara|title=Fifty-Two Commandments Of Guru Gobind Singh|year=2004|publisher=Singh Bros.|page=9|location=Michigan, US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Singh|first=Satbir|title=Aad Sikh Te Aad Sakhian|year=1991|publisher=New Book Company|location=Jalandhar}}&lt;/ref&gt;
* [[پنج ڪڪار]] جي مقرر ڪرڻ&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.worldsikh.org/what_is_the_kirpan |title=What is the kirpan? |newspaper=World Sikh Organization of Canada |access-date=18 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114654/http://www.worldsikh.org/what_is_the_kirpan |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* نعرو [[بولے سو نهال]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bole So Nihal {{!}} Asian Ethnic Religion {{!}} Religious Comparison |url=https://www.scribd.com/document/80513870/Bole-So-Nihal |access-date=7 December 2017 |language=en |via=Scribd}}&lt;/ref&gt;
| predecessor        = [[گرو تيغ بهادر]]
| successor          = [[گرو گرنٿ صاحب]]
| spouse             = [[ماتا اجيت ڪور]]&lt;br&gt;[[ماتا سندر ڪور]]&lt;br&gt;[[ماتا صاحب ڪور]]&lt;ref name=dalbirsingh144/&gt;
| children           = * [[اجيت سنگھ (سک مت)|اجيت سنگھ]]
* [[جُجھار سنگھ]]
* [[زوراور سنگھ (سک مت)|زوراور سنگھ]]
* [[فتح سنگھ (سک مت)|فتح سنگھ]]
* زوراور سنگھ پالِت (منهنجويل)&lt;ref name=&quot;The encyclopaedia of Sikhism&quot;&gt;{{cite book |last1=Singh |first1=Harbans |title=The encyclopaedia of Sikhism |date=1992–1998 |publisher=Punjabi University |location=Patiala |isbn=9788173805301 |volume=4 |pages=463–464}}&lt;/ref&gt;
| parents            = * [[گرو تيغ بهادر]]
* [[ماتا گجري]]
| death_cause        = [[قتل]]&lt;ref name=&quot;FenechMcleodp9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Grewal1998p78&quot; /&gt;
| signature          = Autograph_(neeshan)_of_Guru_Gobind_Singh.png

| founder            = [[File:Sikh flag.jpg|20 px]] [[خالصه]]

[[File:Sikh flag.jpg|20 px]] [[خالصه فوج]]
| pen_name           = شيام&lt;br&gt;رام&lt;br&gt;ڪال&lt;br&gt;گوِند داس&lt;br&gt;نانڪ&lt;br&gt;گوِند سنگھ&lt;br&gt;شاهه گوِند&lt;ref name=&quot;Gandhi 1978 607&quot;&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |url=https://books.google.com/books?id=k-sJAQAAIAAJ&amp;q=guru+gobind+singh+pen+name |title=History of the Sikh Gurus: A Comprehensive Study |date=1978 |publisher=Gur Das Kapur |pages=607 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;چوپائي صاحب جي آخري بند ۾ گرو گوِند سنگھ پاڻ کي گوِند داس سڏيو آهي&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh 2015 66, 68, 77&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Kamalroop |title=The Grańth of Guru Gobind Singh : essays, lectures, and translations |date=2015 |others=Gurinder Singh Mann |isbn=978-0-19-945897-4 |edition=1st |location=New Delhi |pages=66, 68, 77 |oclc=932463542}}&lt;/ref&gt;
}}


'''گرو گوِبند سنگھ''' ({{IPA|pa|gʊɾuː goːbɪn̪d̪ᵊ sɪ́ŋgᵊ}}؛ پيدائشي نالو '''گووِند داس'''؛{{efn|سندس پيدائشي نالو گوِند راءِ هئڻ بابت روايت غير مستند سمجهي وڃي ٿي۔}} 22 ڊسمبر 1666ع – 7 آڪٽوبر 1708ع)&lt;ref name=&quot;eos&quot;&gt;{{Cite web |last=Ganda Singh |title=Gobind Singh, Guru (1666–1708) |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiE-l/page/n101 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |archive-date=29 July 2017 |access-date=7 March 2016 |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=colesambhip36/&gt; سکن جو ڏهون ۽ آخري انساني [[سک گرُو]] هو۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{Efn|1708ع ۾ گروت جي منصب کي مقدس سک صحيفي [[گرو گرنٿ صاحب]] حوالي ڪيو ويو، جنهن کي هاڻي سک مت جا پيروڪار زنده گرو سمجهن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Sikhs : faith, philosophy &amp; folk |year=1998 |url=https://archive.org/details/sikhsfaithphilos0000gurb |url-access=registration |publisher=Lustre Press |isbn=9788174360373}}&lt;/ref&gt;}} هو هڪ جنگجو، شاعر ۽ فلسفي هو۔ 1675ع ۾، صرف نون ورهين جي عمر ۾، کيس پنهنجي والد [[گرو تيغ بهادر]]—نائين سک گرو—جي شهادت کان پوءِ [[سک]]ن جو اڳواڻ بڻايو ويو، جن کي شهنشاهه [[اورنگزيب]] جي حڪم سان قتل ڪيو ويو هو۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Mayled |first=Jon |url=https://archive.org/details/sikhism0000mayl_l1v5 |title=Sikhism |publisher=Heinemann |year=2002 |isbn=978-0-435-33627-1 |page=[https://archive.org/details/sikhism0000mayl_l1v5/page/12 12] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;{{efn|ڪجهه مؤرخن موجب تيغ بهادر کي اسلام قبول ڪرڻ کان انڪار سبب قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠ته ٻيا بيان ڪن ٿا ته پنجاب ۾ بيچيني پيدا ڪرڻ جي الزام هيٺ کيس سزائے موت ڏني وئي۔}} سندس چارئي حياتياتي پٽ سندس حياتي ۾ ئي فوت ٿي ويا—ٻه جنگ ۾ شهيد ٿيا ۽ ٻه [[مغل سلطنت]] جي عملدار [[وزير خان (سرهند)|وزير خان]] جي حڪم سان قتل ڪيا ويا۔&lt;ref name=&quot;Routledge&quot;&gt;{{Cite book |last1=Seiple |first1=Chris |url=https://books.google.com/books?id=u48rUnVEHbEC&amp;pg=PA93 |title=The Routledge Handbook of Religion and Security |last2=Hoover |first2=Dennis |last3=Otis |first3=Pauletta |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-66744-9 |pages=93}};&lt;br /&gt;{{Cite book |last=Richards |first=John F. |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC |title=The Mughal Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |isbn=978-0-521-56603-2 |pages=255–258}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=1972 |title=The Sikh Review |journal=Sikh Cultural Centre |volume=20 |issue=218–229 |page=28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hardip Singh Syan |url=https://books.google.com/books?id=9RzzxcEL4C0C |title=Sikh Militancy in the Seventeenth Century: Religious Violence in Mughal and Early Modern India |publisher=I.B. Tauris |year=2013 |isbn=978-1-78076-250-0 |pages=218–222}}&lt;/ref&gt;
[[سک مت]] ۾ سندس اهم خدمتن مان 1699ع ۾ سک جنگجو برادري ''[[خالصه]]'' جو قيام شامل آهي،&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p25&quot;&gt;{{Cite book |last1=Mandair |first1=Arvind-Pal Singh |url=https://books.google.com/books?id=D8xdAgAAQBAJ |title=Sikh Religion, Culture and Ethnicity |last2=Shackle |first2=Christopher |last3=Singh |first3=Gurharpal |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-84627-4 |pages=25–28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite web |date=26 October 2009 |title=BBC Religions – Sikhism |url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/gobindsingh.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110123020041/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/gobindsingh.shtml |archive-date=23 January 2011 |access-date=30 July 2011 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dhavan |first=P |url=https://books.google.com/books?id=-7HJ5idB8_QC&amp;pg=PA45 |title=When Sparrows Became Hawks: The Making of the Sikh Warrior Tradition, 1699–1799 |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0-19-975655-1 |pages=3–4}}&lt;/ref&gt; ۽ ''[[پنج ڪڪار]]'' متعارف ڪرائڻ، جيڪي خالصه سک هميشه پائيندا آهن۔ گرو گوِند سنگھ کي ''[[دسم گرنٿ]]'' جي تصنيف جو به ڪريڊٽ ڏنو وڃي ٿو، جنهن جا شبد سک عبادتن ۽ خالصه رسمن جو مقدس حصو آهن۔&lt;ref name=britdasam/&gt;&lt;ref name=&quot;McLeod1990&quot; /&gt; هن ئي ''[[گرو گرنٿ صاحب]]'' کي سک مت جي بنيادي ۽ ابدي [[گرُو]] طور مڪمل ۽ مسند نشين ڪيو۔&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;shelke199&quot;&gt;{{Cite book |last=Shelke |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=rmr71DjRNV8C |title=Divine covenant: rainbow of religions and cultures |publisher=Gregorian Press |year=2009 |isbn=978-88-7839-143-7 |page=199}}&lt;/ref&gt; هن ''[[خالصه#گرو پنٿ جي گروت|گرو پنٿ]]'' جو تصور پڻ پيش ڪيو، جنهن موجب خالصه برادري سندس روحاني وارث آهي، پر هي طريقو اڄڪلهه گهٽ استعمال ٿيندو آهي۔&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=McLeod |first=W. H. |title=The A to Z of Sikhism |url=https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle |date=24 July 2009 |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810863446 |pages=[https://archive.org/details/atozofsikhism0000mcle/page/84 84]–86}}&lt;/ref&gt;
[[File:Guru Gobind Singh.jpg|thumb|250px|گرو گوبند سنگھ جي رڱيل ھڪ تصوير]]
ا

==خاندان ۽ شروعاتي زندگي==
[[File:GuruGobindBirthPlace.jpg|thumb|کاڏي گوبند سنگهه جي جنم ڀومي پٽنا، بهار ۾]]
[[File:Guru Tegh Bahadar and a young Gobind Rai at the Anandpur Darbar.jpg|thumb|[[گرو تيغ بهادر|گرو تيغ بهادر]] ۽ نوجوان گوبند داس [[آنندپور صاحب|آنندپور درٻار]] ۾]]
[[File:Artistic depiction of &quot;Dusht Daman&quot;, the alleged previous incarnation of Guru Gobind Singh as narrated in the &quot;Bachittar Natak&quot;.jpg|thumb|287x287px|''&quot;دشٽ دامن&quot;'' جي فنڪاراڻو چِتر (گرو گوبند سنگهه جي مبينا اڳوڻي اوتار جي حيثيت سان)، جيئن ''&quot;بچتر ناٽڪ&quot;'' ۾ بيان ٿيل آهي]]
گوبند سنگهه، [[گرو تيغ بهادر]] (نائون [[سک گرو]]) ۽ [[ماتا گجري]] جو اڪيلو پٽ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Happy Guru Gobind Singh Jayanti: Wishes, Pics, Facebook Messages To Share |url=https://www.ndtv.com/india-news/happy-guru-gobind-singh-jayanti-2021-wishes-messages-pics-sms-status-for-whatsapp-facebook-2355113 |access-date=20 January 2021 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt; هو پنجابي [[سوڌي]] ڪلان جي [[کٽري]] برادريءَ سان تعلق رکندو هو. هن جو جنم [[پٽنا]]، [[بهار]] ۾ 22 ڊسمبر 1666 تي ٿيو، جڏهن سندس والد [[بنگال]] ۽ [[آسام]] جي دوري تي هو.&lt;ref name=eos/&gt; ديسي ڪئلينڊر مطابق سندس جنم جي تاريخ قمري مهيني ''پوه'' جي نئين چنڊ واري ڏينهن کان ست ڏينهن پوءِ (''پوه سُدي 7''، پنجابي: ਪੋਹ ਸੁਦੀ ੭) هئي. سندس پيدائشي نالو گوبند داس هو، ۽ [[تخت شري پٽنا صاحب|تخت شري پٽنا هري مندر صاحب]] نالي درگاهه اُن گهر جي جاءِ کي نشان بڻائي ٿي جتي هو پيدا ٿيو ۽ پنهنجي زندگيءَ جا پهريان چار سال گذاريا.&lt;ref name=eos/&gt; 1670 ۾ سندس خاندان پنجاب موٽي آيو، ۽ مارچ 1672 ۾ اُهي اتر هند جي هماليه جي دامن ۾ چڪ نانڪي ڏانهن لڏي ويا، جيڪو شِوالڪ (سِيوالِڪ) پهاڙي سلسلي ۾ آهي، جتي سندس تعليم جو بندوبست ٿيو.&lt;ref name=eos/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

1675 ۾ [[ڪشميري پانڊت]]ن&lt;ref name=&quot;pslf&quot;&gt;{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |title=The Oxford handbook of Sikh studies |last2=Fenech |first2=Louis |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-969930-8 |location=Oxford |pages=445}}&lt;/ref&gt; گرو تيغ بهادر کي التجا ڪئي ته هو اِفتخار خان (ڪشمير جو [[مغل سلطنت|مغل]] گورنر) جي سختيءَ ۽ جبر کان کين بچائي؛ اِفتخار خان اُن وقت [[اورنگزيب]] جي ماتحت هو.&lt;ref name=eos/&gt; گرو تيغ بهادر اورنگزيب سان ملاقات ڪري پرامن حل تي غور ڪيو، پر سندس صلاحڪارن کيس خبردار ڪيو ته سندس جان کي خطرو ٿي سگهي ٿو. نوجوان گوبند داس—جيڪو 1699 کان پوءِ گوبند سنگهه جي نالي سان سڃاتو ويو&lt;ref name=&quot;colesambhip36&quot;&gt;{{Cite book |last1=Owen Cole |first1=William |title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practice |last2=Piara Singh Sambhi |publisher=Sussex Academic Press |year=1995 |page=36}}&lt;/ref&gt;—پنهنجي والد کي صلاح ڏني ته قرباني ۽ اڳواڻي لاءِ سڀ کان وڌيڪ لائق شخص پاڻ هو.&lt;ref name=eos/&gt; گرو تيغ بهادر اهو قدم کنيو، پر گرفتار ڪيو ويو ۽ پوءِ [[دهلي]] ۾ 11 نومبر 1675 تي اورنگزيب جي حڪم سان سرعام شهيد ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن [[اسلام]] قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ سک ڌرم ۽ اسلامي سلطنت جي وچ ۾ هلندڙ تڪرارن جو پس منظر به موجود هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Seiple |first=Chris |title=The Routledge handbook of religion and security |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-66744-9 |location=New York |page=96}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pashaura Singh and Louis Fenech |title=The Oxford handbook of Sikh studies |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-969930-8 |location=Oxford |pages=236–237}}&lt;/ref&gt; شهادت کان اڳ گرو تيغ بهادر گوبند داس ڏانهن خط لکي موڪليو (هي خط ''مَهَلّا دَسوين'' سڏبو آهي ۽ [[گرو گرنتھ صاحب]] ۾ شامل آهي) ته جيئن ايندڙ گرو جي سڃاڻپ بابت آخري آزمائش ٿئي؛ والد جي شهادت کان پوءِ گوبند داس کي [[ويساکي]] تي 29 مارچ 1676 تي ڏهون سک گرو مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Hansra2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Hansra |first=Harkirat S. |url=https://books.google.com/books?id=RDlMUfGiEO8C&amp;pg=PA28 |title=Liberty at Stake:sikhs: the Most Visible |publisher=iUniverse |year=2007 |isbn=978-0-595-43222-6 |pages=28–29}}&lt;/ref&gt;

گرو بڻجڻ کان پوءِ به گوبند سنگهه جي تعليم جاري رهي—پڙهڻ، لکڻ ۽ جنگي هنر جهڙوڪ گهوڙي سواري ۽ تيراندازي. گرو هڪ سال اندر [[فارسي ٻولي|فارسي]] سکيو، ۽ ڇهن ورهين جي عمر ۾ جنگي تربيتي مشقون شروع ڪيون.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Kesar |title=Bansavalinama |publisher=Singh Brothers |year=1997 |isbn=81-7205-175-1 |pages=125–126 |language=Punjabi}}&lt;/ref&gt; 1684 ۾ هن پنجابي ٻوليءَ ۾ [[چنڊي دي وار]] لکيو—نڪي ۽ بديءَ جي وچ ۾ افسانوي جنگ بابت—جتي نيڪي ناانصافي ۽ ظلم جي خلاف اُٿي بيهي ٿي، جيئن قديم [[سنسڪرت ادب|سنسڪرت متن]] [[مارڪنڊيه پران|مارڪنڊيه پُران]] ۾ بيان ٿيل آهي.&lt;ref name=eos/&gt; هو 1685 تائين [[پائونٽا صاحب|پائونٽا]] ۾، درياهه [[يمنا]] جي ڪناري ويجهو، رهيو.&lt;ref name=eos/&gt;
[[File:Guru_Gobind_Singh_at_age_23.jpg|thumb|ڀائي روپهه ڪليڪشن مان: بلوغت واري دور ۾ گرو جو چِتر]]

گرو گوبند سنگهه جون ٽي زالون هيون:&lt;ref name=&quot;dalbirsingh144&quot;&gt;{{Cite book |last=Dhillon |first=Dr Dalbir Singh |url=https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC&amp;pg=PA144 |title=Sikhism – Origin and Development |date=1988 |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |page=144 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917230548/https://books.google.co.uk/books?id=osnkLKPMWykC&amp;pg=PA144 |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Jones |first1=Constance A. |url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC |title=Encyclopedia of Hinduism |last2=Ryan |first2=James D. |date=2007 |publisher=Facts on File, Inc. |isbn=978-0-8160-5458-9 |location=New York |page=417 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923030417/https://books.google.co.uk/books?id=OgMmceadQ3gC&amp;pg=PA417&amp;dq=guru+gobind+singh+three+wives&amp;hl=en&amp;ei=8ri0To_TCsKIrAfqpInoAw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=guru%20gobind%20singh%20three%20wives&amp;f=false |archive-date=23 September 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ڏهن ورهين جي عمر ۾ هن 21 جون 1677 تي بسنٽڳڙهه (آنندپور کان 10 ڪلوميٽر اتر) ۾ [[ماتا جيتو|جيتو]] سان شادي ڪئي. هن جوڙي جا ٽي پُٽ ٿيا: [[ججههار سنگهه]] (ڄم 1691)، [[زوراور سنگهه (سک مت)|زوراور سنگهه]] (ڄم 1696)، ۽ [[فتح سنگهه (سک مت)|فتح سنگهه]] (ڄم 1699).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ashok |first=Shamsher Singh |title=Jitojo Mata |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |archive-date=29 July 2017 |access-date=14 September 2016 |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala}}&lt;/ref&gt;
* سترهن ورهين جي عمر ۾ هن 4 اپريل 1684 تي [[آنندپور صاحب]] ۾ [[ماتا سندري|سندري]] سان شادي ڪئي. هن جوڙي جو هڪ پُٽ ٿيو: [[اجيت سنگهه (سک مت)|اجيت سنگهه]] (ڄم 1687).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sundari Mata |url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Mata_Sunder_Kaur |date=9 December 2019 |access-date=17 August 2022}}&lt;/ref&gt;
* ٽيهن ورهين جي عمر ۾ هن 15 اپريل 1700 تي [[آنندپور صاحب]] ۾ [[ماتا صاحب ڪور|صاحب ديون]] سان شادي ڪئي. انهن مان ڪو اولاد نه ٿيو، پر سک مت ۾ سندس اثرائتو ڪردار رهيو. گرو گوبند سنگهه کيس ''خالصا جي ماءُ'' قرار ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ashok |first=Shamsher Singh |title=Sahib Devan |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |archive-date=29 July 2017 |access-date=16 August 2016 |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala}}&lt;/ref&gt; گرو شروعات ۾ سندس شاديءَ جي تجويز رد ڪئي، ڇو⁠تہ هو اڳ ئي شادي شده هو ۽ سندس چار پُٽ هئا. بعد ۾ سنگت ۽ گرو جي خاندان شاديءَ تي راضپو ظاهر ڪيو. تنهن هوندي به، گوبند سنگهه واضح ڪيو ته صاحب ديون سان سندس لاڳاپو روحاني هوندو، جسماني نه.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2000 |title=Sahib Devan  |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/biographical/famous-women/sahib-devan/ |access-date=25 March 2022 |website=The Sikh Encyclopedia |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
گوبند سنگهه جي زندگيءَ جو نمونو ۽ اڳواڻي سک برادريءَ لاءِ تاريخي اهميت رکي ٿي. هن [[خالصا]] (لفظي معنيٰ: پاڪ ماڻهو) کي ادارتي صورت ڏني، جنهن سندس وفات کان پوءِ به سکين جي حفاظت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو—مثال طور پنجاب تي نَو حملن جي دور ۾ ۽ افغانستان مان [[احمد شاهه دُراني|احمد شاهه ابدالي]] جي 1747 کان 1769 تائين ٿيندڙ حملن دوران.&lt;ref name=colesambhip36/&gt;

=== پيدائشي نالو ===
جيتوڻيڪ عام طور سندس پيدائشي نالو ”گوبند راءِ“ مڃيو وڃي ٿو، پر [[جي. ايس. گريوال|جي. ايس. گريوال]] ۽ [[ڊبليو. ايڇ. ميڪليوڊ|ڊبليو. ايڇ. ميڪليوڊ]] سميت ڪيترن عالمن جو چوڻ آهي ته گرو تيغ بهادر جي جاري ڪيل حڪم نامن ۽ دستاويزن ۾ سندس نالو ”گوبند داس“ لکيل ملي ٿو. ميڪليوڊ موجب ”گوبند راءِ“ مسلم ذريعن ۾ استعمال ٿيندڙ ٻاهرئين سڏ (exonym) هو.{{refn|&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;{{harvnb|Grewal|1998|p=[https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC&amp;pg=PA70 70]}}: &quot;Though historians generally refer to the young Gobind as Gobind Rai, in the hukamnamas of Guru Tegh Bahadur he is referred to as Gobind Das.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Grewal |first=J. S. |url=https://books.google.com/books?id=YDLNDwAAQBAJ&amp;pg=PT45 |title=Guru Gobind Singh (1666–1708): Master of the White Hawk |date= 2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-099038-1 |pages=45 |language=en}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;Cole 2004 68&quot;&gt;{{Cite book |last=Cole |first=W. Owen |url=https://books.google.com/books?id=KVhwDwAAQBAJ&amp;pg=PT68 |title=Understanding Sikhism |date=2004 |publisher=Dunedin Academic Press Ltd |isbn=978-1-906716-91-2 |pages=68 |language=en |quote=Guru Gobind Singh's name was Gobind Das or sometimes said to be Gobind Rai, but from the founding of the Khalsa he is known to be Guru Gobind Singh.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McLeod 1997 47&quot;&gt;{{Cite book |last=McLeod |first=W. H. |url=https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/46/mode/2up?view=theater |title=Sikhism |date=1997 |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-025260-6 |pages=47 |language=en |quote=Gobind Das was the original name of the Tenth Guru, at least so it seems. Muslim sources generally refer to him as Gobind Rai, but documents issued by his father, Guru Tegh Bahadur, give his name as Gobind Das.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;گرو گوبند سنگهه پنهنجي تصنيف [[چوپائي (سک مت)|چوپائي صاحب]] جي آخري بند ۾ پاڻ کي گوبند داس سڏي ٿو.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Holt 2022 164&quot;&gt;{{Cite book |last=Holt |first=James D. |url=https://books.google.com/books?id=izucEAAAQBAJ&amp;pg=PT164 |title=Understanding Sikhism: A Guide for Teachers |date=2022 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-26319-2 |pages=164 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش جو سال ===
جڏهن ته گرو لاءِ عام طور قبول ڪيل پيدائش جو سال 1666 آهي، ڪجهه ذريعا سندس پيدائش جو سال 1661 به لکن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Punjab History Conference |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University |year=1989 |volume=22 |pages=86}}&lt;/ref&gt; [[سک مطالعات|سک ڌرم جو محقق]] لوئيس اي. فينيچ جو خيال آهي ته 1661 وارو سال وڌيڪ امڪاني آهي، ڇو⁠تہ اهو 1679 ۾ سندس بلوغت ۽ اڳواڻي سان لاڳاپيل بعد وارن واقعن سان وڌيڪ هم آهنگ بڻجي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fenech |first=Louis E. |title=The Sikh Zafar-namah of Guru Gobind Singh: A Discursive Blade in the Heart of the Mughal Empire |date=7 February 2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199931439 |pages=145 |chapter=Notes}}&lt;/ref&gt;

==خالصا جو قيام==
[[File:GuruGobindSinghJiGurdwaraBhaiThanSingh.jpg|thumb|گرو گوبند سنگهه ۽ [[پنج پياري|پنج پياري]] جو فريسڪو، گردوارو ڀائي ٿان سنگهه ۾ (جو مهاراجا [[رنجيت سنگهه]] جي دور ۾ تعمير ٿيو)]]
1699 ۾، گرو گوبند سنگهه سکَن کي گذارش ڪئي ته هو [[آنندپور صاحب|آنندپور]] ۾ [[ويساکي]] (بهار جي سالياني [[فصل ڪٽائي جو ميلا|فصل ڪٽائي جو ميلا]]) جي موقعي تي گڏ ٿين.&lt;ref name=&quot;Cynthia_Mahmood_Faith_Baisakhi&quot;&gt;{{Cite book |last=Mahmood |first=Cynmthia Keppley |title=Fighting for faith and nation dialogues with Sikh militants |url=https://archive.org/details/fightingforfaith0000mahm |publisher=University of Pennsylvania Press |year=1996 |isbn=978-0-8122-1592-2 |location=Philadelphia |pages=[https://archive.org/details/fightingforfaith0000mahm/page/43 43]–45 |oclc=44966032}}&lt;/ref&gt; سک روايت مطابق، هن هڪ رضاڪار گهريو. هڪ ماڻهو اڳتي آيو، جنهن کي گرو خيمي اندر وٺي ويو. پوءِ گرو ماڻهن وٽ اڪيلو موٽي آيو، هٿ ۾ رت لڳل تلوار سان.&lt;ref name=&quot;Cynthia_Mahmood_Faith_Baisakhi&quot; /&gt; هن ٻيهر هڪ ٻيو رضاڪار گهريو ۽ ساڳيو عمل ورجايو—خيمي مان هر ڀيري اڪيلو موٽڻ ۽ هٿ ۾ رت لڳل تلوار—۽ ائين چار ڀيرا وڌيڪ ٿيو. جڏهن پنجون رضاڪار به خيمي ۾ ويو، تڏهن گرو سڀني پنجن رضاڪارن کي ساڻ کڻي موٽيو، ۽ سڀ محفوظ هئا. گرو انهن کي ''[[پنج پياري]]'' سڏيو ۽ کين سک روايت ۾ پهريون خالصا قرار ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |url=http://dx.doi.org/10.1017/cbo9781139506595 |title=The Sikh Religion |date=2009 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-50659-5 |location=Cambridge |doi=10.1017/cbo9781139506595}}&lt;/ref&gt;

ان کان پوءِ گوبند سنگهه لوهي پيالي ۾ پاڻي ۽ کنڊ ملائي، ان کي ٻن ڌارن واري تلوار سان لوڏي تيار ڪيو، جنهن کي هن [[امرتا|امرت]] (''&quot;امر رَس&quot;''/''&quot;شهد&quot;'' جي معنيٰ ۾) چيو. پوءِ هن ''پنج پياري'' کي اهو امرت پياريو، ۽ ساڳئي وقت آدي گرنتھ مان پاٺ/پڙهت هلندي رهي؛ اهڙي طرح خالصا جي ''کھنڊي دي پهل'' (ديکيا/شامل ٿيڻ جي رسم) قائم ٿي—يعني هڪ جنگجو برادري.&lt;ref name=&quot;Cynthia_Mahmood_Faith_Baisakhi&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dhavan |first=P |url=https://books.google.com/books?id=-7HJ5idB8_QC |title=When Sparrows Became Hawks: The Making of the Sikh Warrior Tradition, 1699–1799 |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0-19-975655-1 |page=49}}&lt;/ref&gt; گرو کين نئون خانوَ نالو ”[[سنگهه]]“ (شير) به ڏنو. جڏهن پهريان پنج خالصا ديکيا ورتائون، تڏهن گرو انهن پنجن کان چيو ته اُهي کيس به خالصا طور ديکيا ڏين. اهڙي طرح گرو ڇهون خالصا بڻيو ۽ سندس نالو گرو گوبند داس کان گرو گوبند سنگهه ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Cynthia_Mahmood_Faith_Baisakhi&quot; /&gt; هي ديکيا واري رسم اڳين گروئن جي رائج ڪيل ''چرن پهل'' واري رسم جي جاءِ والاري، جنهن ۾ شامل ٿيندڙ ماڻهو اهو پاڻي پيئندو هو جنهن ۾ يا ته گرو پاڻ يا گرو جو [[مساند]] پنهنجي ساڄي پير جي آڱر ٻوڙي ڇڏيندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |url=https://books.google.com/books?id=7YwNAwAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |last2=Fenech |first2=Louis E. |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-100411-7 |pages=595 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Hawley |first1=John Stratton |url=https://books.google.com/books?id=tAO0bIu5tvYC&amp;pg=PA176 |title=Studying the Sikhs: Issues for North America |last2=Mann |first2=Gurinder Singh |date=1993 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-1-4384-0619-0 |pages=176 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:Sikh Articles of Faith.JPG|thumb|right|ڪنڱا، ڪڙا ۽ ڪرپان—پنجن ”ڪ“ مان ٽي]]
گوبند سنگهه خالصا لاءِ [[پنج ڪ|پنجن ”ڪ“]] جي روايت قائم ڪئي:&lt;ref name=&quot;colesambhip37&quot;&gt;{{Cite book |last1=Cole |first1=W. Owen |url=https://archive.org/details/sikhs00cole |title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |last2=Sambhi, Piara Singh |publisher=Routledge |year=1978 |isbn=0-7100-8842-6 |page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/37 37] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ڪيش (سک مت)|ڪيش]]''': وار نه ڪٽائڻ (ڪڙهيل وار).
* '''[[ڪنڱا]]''': ڪاٺ جو ڪنگو.
* '''[[ڪڙا (سک مت)|ڪڙا]]''': لوهي/اسٽيل جو ڪڙو، جيڪو کلائيءَ ۾ پاتو وڃي ٿو.
* '''[[ڪرپان]]''': تلوار.
* '''[[ڪڇيرا]]''': ننڍيون ڪڇيون/پائجامو نما ڪپڙو.

هن خالصا جنگجوئن لاءِ ضابطي (ڊسيپلن) جو اعلان پڻ ڪيو. تماڪ، ”حلال“ گوشت کائڻ (ذبح جو اهو طريقو جنهن ۾ جانور جو ڳلو ڪٽي رت وهڻ لاءِ ڇڏي پوءِ ذبح ڪيو وڃي)، زناڪاري ۽ بدڪاري (ادلتري) منع قرار ڏنا ويا.&lt;ref name=colesambhip37/&gt;&lt;ref name=&quot;johnkoller313&quot;&gt;{{Cite book |last=John M Koller |url=https://books.google.com/books?id=lgg3DAAAQBAJ&amp;pg=PA313 |title=The Indian Way: An Introduction to the Philosophies &amp; Religions of India |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1-315-50740-8 |pages=312–313}}&lt;/ref&gt; خالصائن اهو به قبول ڪيو ته هو ڪڏهن به انهن ماڻهن سان لاڳاپو نه رکندا جيڪي مخالفن يا انهن جي جانشينن جي پيروي ڪن.&lt;ref name=colesambhip37/&gt; مختلف ذاتين مان مردن ۽ عورتن کي گڏجي خالصا ۾ شامل ڪرڻ، سک مت ۾ برابريءَ جي اصول کي ادارتي صورت ڏني—ذات يا جنس کان قطع نظر.&lt;ref name=johnkoller313/&gt; سک روايت ۾ گوبند سنگهه جي اهميت وڏي آهي، ڇو⁠تہ هن خالصا کي قائم ڪيو، [[مغل سلطنت]] جي جاري ظلم/جبر جي مزاحمت ڪئي، ۽ ”ڌرم“—يعني سندس مراد ”سچو دين“—جي دفاع کي [[اورنگزيب]] جي حملن جي آمهون سامهون جاري رکيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Cole |first1=W. Owen |url=https://archive.org/details/sikhs00cole |title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |last2=Sambhi, Piara Singh |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |year=1978 |isbn=0-7100-8842-6 |location=London |page=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/36 36-37] |url-access=registration |no-pp=true}}&lt;/ref&gt;

[[File:2 Sri Kesgarh Takhat Anandpur Sahib Khalsa birthplace Himalayan foothills in view Punjab India.jpg|thumb|left|upright|[[آنندپور صاحب]] جو گردوارو (پنجاب)، [[خالصا]] جي جنم ڀومي]]
هن اهڙا خيال به پيش ڪيا جن جي نتيجي ۾ مغل اختيارين طرفان لاڳو ڪيل امتيازي ٽيڪسن کي اڻسڌي طرح چئلينج مليو. مثال طور، اورنگزيب غيرمسلمانن تي ٽيڪس لاڳو ڪيا، جيڪي سکَن کان به وصول ٿيندا هئا: [[جزيه]] (غيرمسلمانن تي پول ٽيڪس)، ياترا ٽيڪس، ۽ ''ڀدّر'' ٽيڪس—هي آخري ٽيڪس اُن هندُو رسم سان لاڳاپيل هو جنهن ۾ پيار واري شخص جي وفات کان پوءِ ۽ سڙهائڻ (شمشان/اڳني) کان پوءِ مٿو ڪوڙايو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p25&quot; /&gt; گرو گوبند سنگهه اعلان ڪيو ته خالصا کي اها رسم جاري رکڻ جي ضرورت ناهي، ڇو⁠تہ ''ڀدّر'' [[ڌرم|ڌرم]] ناهي، پر ''ڀرم'' (وهم) آهي.&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p25&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dhavan |first=P |url=https://books.google.com/books?id=-7HJ5idB8_QC |title=When Sparrows Became Hawks: The Making of the Sikh Warrior Tradition, 1699–1799 |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0-19-975655-1 |pages=43–44}}&lt;/ref&gt; مٿو نه ڪوڙائڻ جو مطلب اهو به ٿيو ته دهلي ۽ مغل سلطنت جي ٻين علائقن ۾ رهندڙ سکَ اهي ٽيڪس ادا ڪرڻ کان بچي سگهيا.&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p25&quot; /&gt; پر نئين ضابطه اخلاق سبب 18هين صديءَ ۾ سکَن اندر اختلاف به پيدا ٿيا—خاص طور [[نانڪ پنتھي|نانڪ پنتھي]] ۽ خالصا جي وچ ۾.&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p25&quot; /&gt;

گوبند سنگهه خالصا لاءِ گهري عزت رکندو هو ۽ چيو ته سچي گرو ۽ ''سنگت'' (پنٿ) ۾ ڪو فرق ناهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Cole |first1=W. Owen |url=https://archive.org/details/sikhs00cole |title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |last2=Sambhi, Piara Singh |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |year=1978 |isbn=0-7100-8842-6 |location=London |pages=[https://archive.org/details/sikhs00cole/page/38 38–39] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; خالصا جي قيام کان اڳ، سک تحريڪ ۾ سنسڪرت لفظ ''سِسيه'' (لفظي معنيٰ: شاگرد/مريد) استعمال ٿيندو هو، پر ان کان پوءِ پسنديده اصطلاح ”خالصا“ بڻجي ويو.&lt;ref name=&quot;Oberoi1994p59&quot; /&gt; ان کان علاوه، خالصا کان اڳ سڄي هند ۾ سک جماعتن وٽ ''مساندن'' جو نظام هو، جن کي سک گرو مقرر ڪندا هئا. ''مساند'' مقامي سک برادرين ۽ مندرن جي اڳواڻي ڪندا ۽ سک مقصد لاءِ دولت ۽ چندا گڏ ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Oberoi1994p59&quot; /&gt; گوبند سنگهه نتيجو ڪڍيو ته ''مساندن'' جو نظام بگڙي (بدعنوان) ويو آهي؛ هن ان کي ختم ڪري ڇڏيو ۽ خالصا جي مدد سان وڌيڪ مرڪزي نظام متعارف ڪرايو، جيڪو سڌي طرح سندس نگرانيءَ هيٺ هو.&lt;ref name=&quot;Oberoi1994p59&quot;&gt;{{Cite book |last=Oberoi |first=Harjot |url=https://books.google.com/books?id=1NKC9g2ayJEC |title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition |publisher=University of Chicago Press |year=1994 |isbn=978-0-226-61592-9 |pages=59–62}}&lt;/ref&gt; انهن تبديليَن سان سکَن ۾ ٻه گروهه ٺهيا: (1) اهي جيڪي ديکيا وٺي خالصا بڻيا، ۽ (2) اهي جيڪي سک رهيا پر ديکيا نه ورتائون.&lt;ref name=&quot;Oberoi1994p59&quot; /&gt; خالصا سکَ پاڻ کي الڳ مذهبي سڃاڻپ طور ڏسڻ لڳا، جڏهن⁠تہ [[نانڪ پنتھي]] سکَ پنهنجي الڳ نظرئي تي قائم رهيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Oberoi |first=Harjot |url=https://books.google.com/books?id=1NKC9g2ayJEC |title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition |publisher=University of Chicago Press |year=1994 |isbn=978-0-226-61592-9 |pages=24, 77–78, 89–90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Mandair |first1=Arvind-Pal S. |url=https://books.google.com/books?id=79ZcAgAAQBAJ |title=Sikh Religion, Culture and Ethnicity |last2=Shackle |first2=Christopher |last3=Singh |first3=Gurharpal |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-84634-2 |pages=30–33}}&lt;/ref&gt;

گرو گوبند سنگهه جي شروع ڪيل خالصا جنگجو برادريءَ واري روايت جديد علمي بحث ۾ سک مت اندر گهڻ رخو هجڻ (pluralism) بابت به اهم بڻجي آهي. سندس روايت اڄ تائين زندهه آهي: ديکيا وٺندڙ سک ”خالصا سک“ سڏجن ٿا، جڏهن⁠تہ ديکيا نه وٺندڙن کي ”سَهجڌاري سک“ چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;SinghFenech2014p23&quot;&gt;{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |url=https://books.google.com/books?id=7YwNAwAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |last2=Fenech |first2=Louis E. |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-100411-7 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Fenech |first1=Louis E. |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |title=Historical Dictionary of Sikhism |last2=W. H. McLeod |publisher=Rowman &amp; Littlefield |year=2014 |isbn=978-1-4422-3601-1 |pages=84–85}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Jacobsen |first1=Knut A. |url=https://books.google.com/books?id=fU8BAQAAQBAJ&amp;pg=PA142 |title=Sikhs Across Borders: Transnational Practices of European Sikhs |last2=Myrvold |first2=Kristina |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2012 |isbn=978-1-4411-0358-1 |pages=142–147, 156–157}}&lt;/ref&gt;

=== گرو پنٿ ===
جيتوڻيڪ گرو گوبند سنگهه گروئيت جو منصب ٻنهي ''گرو گرنتھ'' ۽ ''گرو پنٿ'' ڏانهن منتقل ڪيو، پر ''گرو پنٿ'' جو رواج 18هين صديءَ ۾ [[سک ڪانفيڊريسي|سک ڪانفيڊريسي]] جي دور ۾ وڌيڪ عام رهيو؛ پوءِ [[رنجيت سنگهه]] جي اڀار واري دور ۾ اهو عمل آهستي آهستي گهٽجي مبهم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; اڄ ''گرو پنٿ'' تمام گهٽ ذڪر ۾ اچي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ وڌيڪ مشهور حيثيت ''گرو گرنتھ'' کي حاصل آهي.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

==سِک مت جا صحيفا==
[[File:Dasam Granth frontispiece British Library Manuscript Or 6298 1825-1850 CE.jpg|thumb|[[دسم گرنتھ]] کي گرو گوبند سنگهه ڏانهن منسوب ڪيو وڃي ٿو. هن ۾ ٻين شين سان گڏ قديم هندستان جي ”جنگجو-سنت“ واري اساطيري روايتون به شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rinehart |first=Robin |url=https://books.google.com/books?id=58AVDAAAQBAJ |title=Debating the Dasam Granth |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0-19-975506-6 |pages=59–62}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Murphy |first=Anne |url=https://books.google.com/books?id=r13hjYfoI6MC&amp;pg=PA96 |title=The Materiality of the Past: History and Representation in Sikh Tradition |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-991629-0 |pages=96}}&lt;/ref&gt;]]
&lt;blockquote&gt;پيارا سنگهه پدم پنهنجي ڪتاب ''سري گرو گوبند سنگهه جي دي درباري رتن'' ۾ ٻڌائي ٿو ته گرو گوبند سنگهه قلم کي به تلوار جيتري ئي اهميت ڏيندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Grewal |first=J.S |title=Guru Gobind Singh (1666–1708) Master of the White Hawk}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

سک روايت موجب گرو گوبند سنگهه کي ''[[گرو گرنتھ صاحب]]''—سک مت جي بنيادي صحيفي—جي ڪارتارپور پوٿي (مخطوطو/دستاويز) جي آخري صورت کي ترتيب ڏيڻ سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p11&quot; /&gt; آخري نسخي ۾ ٻين نسخن ۾ شامل غير لاڳاپيل/واڌو شبد (هيم) قبول نه ڪيا ويا، ۽ اُن ۾ سندس والد گرو تيغ بهادر جون تحريرون پڻ شامل ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p11&quot;&gt;{{Cite book |last1=Mandair |first1=Arvind-Pal Singh |url=https://books.google.com/books?id=D8xdAgAAQBAJ |title=Sikh Religion, Culture and Ethnicity |last2=Shackle |first2=Christopher |last3=Singh |first3=Gurharpal |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-84627-4 |pages=11–12, 17–19}}&lt;/ref&gt; گوبند سنگهه هن متن کي سکَن لاءِ ”ابدي گرو“ پڻ قرار ڏنو.&lt;ref name=shelke199/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Adi Granth {{!}} Sikh sacred scripture |url=https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture |access-date=20 January 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;
گوبند سنگهه کي ''[[دسم گرنتھ]]'' سان پڻ منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;britdasam&quot;&gt;{{Cite web|title=Dasam Granth &amp;#124; Sikh writings &amp;#124; Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Dasam-Granth|access-date=29 March 2023|website=www.britannica.com|language=en}}&lt;/ref&gt; هي هڪ تڪراري [[مذهبي متن]] آهي: ڪي سکَ ان کي ٻيو صحيفو سمجهن ٿا، جڏهن⁠تہ ٻين سکَن وٽ ان جي حيثيت/سنديت بابت اختلاف موجود آهي.&lt;ref name=&quot;SinghFenech2014p136&quot;&gt;{{Cite book |last=Rinehart |first=Robin |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-969930-8 |editor-last=Pashaura Singh and Louis E Fenech |pages=136–138}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McLeod1990&quot;&gt;{{Cite book |last=McLeod |first=W. H. |url=https://books.google.com/books?id=7xIT7OMSJ44C |title=Textual Sources for the Study of Sikhism |publisher=University of Chicago Press |year=1990 |isbn=978-0-226-56085-4 |author-link=W. H. McLeod}}, pp. 2, 67&lt;/ref&gt; متن جي معياري ايڊيشن ۾ 1,428 صفحا آهن، ۽ 18 حصن ۾ 17,293 بيت/شبد درج آهن.&lt;ref name=&quot;SinghFenech2014p136&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hss54&quot;&gt;{{Cite book |last=Singha |first=H. S. |url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |isbn=978-81-7010-301-1}}, pp. 53–54&lt;/ref&gt; ''دسم گرنتھ'' ۾ شبد، [[هندو متن]]ن مان اساطيري ڪهاڻيون,&lt;ref name=britdasam/&gt; ديوي [[درگا]] جي صورت ۾ نسائي قوت/انثويت جي ساراهه,&lt;ref name=&quot;Nesbitt2016p107&quot;&gt;{{Cite book |last=Nesbitt |first=Eleanor |url=https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ |title=Sikhism: A Very Short Introduction |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-106277-3 |pages=107–109}}&lt;/ref&gt; [[ڪام|جنسيات]] بابت تمثيلي/اخلاقي قصا,&lt;ref name=britdasam/&gt; سوانحي بيان، [[پوراڻا]] ۽ ''[[مهاڀارت]]'' مان غير مذهبي قصا، ٻين ڏانهن خط (مثلاً [[مغل سلطنت|مغل]] بادشاهه ڏانهن)، ۽ جنگجوئن ۽ الٰهيات بابت عقيدتمندانه بحث شامل آهن.&lt;ref name=&quot;SinghFenech2014p136&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Christopher Shackle and Arvind Mandair (2005), Teachings of the Sikh Gurus, Routledge, {{ISBN|978-0415266048}}, p. xx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Deol |first=J |url=https://books.google.com/books?id=D8xdAgAAQBAJ |title=Sikh Religion, Culture and Ethnicity |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-84627-4 |editor-last=Arvind-Pal Singh Mandair |pages=30–34 |display-editors=etal}}&lt;/ref&gt;
پنهنجين تحريرن ۾، گرو گوبند سنگهه ڪيترائي قلمي نالا استعمال ڪندو آهي، جهڙوڪ شيام، رام، ڪال، گوبند داس، گوبند سنگهه، نانڪ ۽ شاهه گوبند.&lt;ref name=&quot;Gandhi 1978 607&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Singh 2015 66, 68, 77&quot;/&gt;
1755 ۾ ڪيسر سنگهه چِبّر طرفان لکيل ''بنساوليناما'' موجب,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gujral |first=Maninder S. |date=19 December 2000 |title=Bansavalinama Dasan Patshahian Ka |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/eighteenth-century-literature/bansavalinama-dasan-patshahian-ka/ |access-date=1 October 2022 |website=The Sikh Encyclopedia |language=en-US}}&lt;/ref&gt; سکَن درخواست ڪئي ته گوبند سنگهه ''دسم گرنتھ'' کي ''گرو گرنتھ صاحب'' سان گڏائي/ضم ڪري. گوبند سنگهه ان جي جواب ۾ چيو: ”هي آدي گرو گرنتھ آهي؛ بنيادي ڪتاب. اهو (دسم گرنتھ) رڳو منهنجي وندر/دل لڳائڻ لاءِ آهي. اهو ذهن ۾ رکيو وڃي ۽ ٻئي جدا جدا رهڻ ڏجن.“&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Kesar |title=Bansavalinama |pages=161}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gujral |first=Maninder S. |date=19 December 2000 |title=Dasam Granth |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/sikh-scriptures-and-literature/sri-guru-granth-sahib-and-guru-gobind-singhs-bani/dasam-granth/ |access-date=1 October 2022 |website=The Sikh Encyclopedia |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
''دسم گرنتھ'' ديکيا (شموليت) ۽ خالصا جي پابندانه روزمرهه زندگيءَ ۾ اهم ڪردار رکي ٿو.&lt;ref&gt;Christopher Shackle and Arvind Mandair (2005), Teachings of the Sikh Gurus, Routledge, {{ISBN|978-0415266048}}, pp. xvii–xx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;J Deol (2000), Sikh Religion, Culture and Ethnicity (Editors: AS Mandair, C Shackle, G Singh), Routledge, {{ISBN|978-0700713899}}, pp. 31–33&lt;/ref&gt; ان جي ڪجهه تحريرون، جهڙوڪ [[جاپ صاحب]]، [[تو-پرشاد سواييه]] ۽ [[چوپائي (سک مت)|بينتي چوپائي]]، روزانه دعائن/پاٺ ( [[نتنيم]] ) ۾ شامل آهن ۽ خالصا جي ديکيا واري رسم ۾ مقدس لِٽرجي/عبادتي بيتن طور استعمال ٿين ٿيون.&lt;ref name=&quot;McLeod1990&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JacobsenMyrvold2012p233&quot;&gt;{{Cite book |last1=Jacobsen |first1=Knut A. |url=https://books.google.com/books?id=ZdZLAQAAQBAJ&amp;pg=PA234 |title=Sikhs Across Borders: Transnational Practices of European Sikhs |last2=Myrvold |first2=Kristina |publisher=A&amp;C Black |year=2012 |isbn=978-1-4411-1387-0 |pages=233–234}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Robert Zaehner (1988), The Hutchinson Encyclopedia of Living Faiths, Hutchinson, {{ISBN|978-0091735760}}, pp. 426–427&lt;/ref&gt;

[[File:Charitropakhyan - Invocation, Stanza 1-2 in the hand of Guru Gobind Singh.jpg|thumb|گرو گوبند سنگهه جو هٿ لِک (هينڊ رائيٽنگ) جڏهن هو ''گورمکي'' ۾ لکي رهيو هو. هتي ''چَريترُپاخيان'' جو پهريون باب ڏيکاريل آهي.]]

==جنگون==

گرو تيغ بهادر—گرو گوبند سنگهه جي والد—جي شهادت (قتل) کان پوءِ جو دور اهڙو هو، جنهن ۾ اورنگزيب هيٺ [[مغل سلطنت]] سک ماڻهن جي لاءِ وڌندو ويندڙ طرح هڪ دشمنانه ۽ سخت مخالف قوت بڻجي چڪي هئي.&lt;ref name=&quot;ReichbergSyse2014p673&quot;&gt;{{Cite book |last=Brekke |first=Torkel |url=https://books.google.com/books?id=t3CFAwAAQBAJ |title=Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-1-139-95204-0 |editor-last=Gregory M. Reichberg and Henrik Syse |pages=673–674}}&lt;/ref&gt; سکَن مزاحمت ڪئي، جنهن جي اڳواڻي گوبند سنگهه ڪندو رهيو، ۽ هن دور ۾ مسلمان-سک تڪرار پنهنجي انتها تي پهچي ويا.&lt;ref name=&quot;ReichbergSyse2014p673&quot; /&gt; مغل انتظاميا ۽ اورنگزيب جي فوج ٻئي گوبند سنگهه بابت سرگرم دلچسپي رکندا هئا. اورنگزيب گوبند سنگهه ۽ سندس خاندان جي مڪمل خاتمي لاءِ حڪم جاري ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. S. Grewal |url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew |title=The Sikhs of the Punjab |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-63764-0 |page=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/62 62] |url-access=registration}}, Quote: &quot;Aurangzeb took an active interest in the issue of succession, passed orders for the execution of Guru Tegh Bahadur, and at one time ordered total extirpation of Guru Gobind Singh and his family&quot;.&lt;/ref&gt;

گوبند سنگهه [[ڌرمي يڌ (سک مت)|ڌرمي يڌ]] (سچائي/ڌرم جي بچاءَ لاءِ جنگ) تي يقين رکندو هو—اهڙي جنگ جيڪا آخري حل طور وڙهي وڃي: نه انتقام جي خواهش ۾، نه لالچ ۾، ۽ نه ئي ڪنهن تباهي آڻيندڙ مقصد لاءِ.&lt;ref name=&quot;Wright2003p153&quot; /&gt; گرو جي نظر ۾ ظُلم روڪڻ، ڏاڍ ختم ڪرڻ، ۽ پنهنجن مذهبي قدرن جي دفاع لاءِ انسان کي مرڻ لاءِ به تيار رهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;Wright2003p153&quot;&gt;{{Cite book |last=Christopher J. H. Wright |url=https://books.google.com/books?id=xW33ZuBnNC0C&amp;pg=PA153 |title=God and Morality |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-914839-4 |pages=153}}&lt;/ref&gt; هن انهن مقصدن لاءِ چوڏهن جنگين جي اڳواڻي ڪئي؛ پر نه قيدي ورتا ۽ نه ئي ڪنهن جي عبادتگاهه کي نقصان پهچايو.&lt;ref name=&quot;Wright2003p153&quot; /&gt;

===جنگي معرڪا===
{{See also|List of Battles of Guru Gobind Singh}}[[File:GuruGobind Singh.jpg|thumb|upright|گرو گوبند سنگهه پنهنجي گهوڙي سان]]
گرو گوبند سنگهه [[مغل سلطنت]] ۽ [[سيوالڪ ٽڪرين|سيوالڪ ٽڪرين]] جي راجائن خلاف 21 معرڪا وڙهيا.
* [[آنندپور جي جنگ (1682)]] ڀيم چند گوبند سنگهه تي حملو ڪري ٿو.
* [[آنندپور جي جنگ (1685)|آنندپور جي جنگ (1685)]] ڀيم چند ٻيهر گوبند سنگهه تي حملو ڪري ٿو.
* [[ڀنگاڻي جي جنگ|ڀنگاڻي جي جنگ (1688)]]—جيڪا گوبند سنگهه جي ''بچتر ناٽڪ'' جي باب 8 ۾ بيان ٿئي ٿي—جڏهن فتح شاهه، ڪرائي جي ڪمانڊرن حيات خان ۽ نجابت خان سان گڏ,&lt;ref name=&quot;Grewal1998p73&quot;&gt;{{Cite book |last=J. S. Grewal |url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew |title=The Sikhs of the Punjab |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-63764-0 |pages=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/73 73]–74 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; بنا ڪنهن مقصد جي سندس لشڪر تي حملو ڪيو. گرو کي ڪرپال (سندس ماءُ طرفان چاچو) ۽ ”ديا رام“ نالي برهمڻ جي لشڪر مدد ڪئي؛ جن کي گرو پنهنجي متن ۾ بهادرن طور ساراهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nikky-Guninder Kaur Singh |url=https://books.google.com/books?id=squPx387FuwC |title=Birth of the Khalsa, The: A Feminist Re-Memory of Sikh Identity |publisher=State University of New York Press |year=2012 |isbn=978-0-7914-8266-7 |pages=26–28}}&lt;/ref&gt; گرو جو سڳو سوٽ/ڀائيٽو سانگو شاهه هن جنگ ۾ مارجي ويو—اهڙو مائٽ جيڪو [[گرو هرگوبند]] جي ڌيءَ جي طرف کان هو.&lt;ref name=&quot;Grewal1998p73&quot; /&gt;
* [[نَداؤن جي جنگ|نَداؤن جي جنگ (1691)]]—ميان خان ۽ سندس پٽ عليف خان جي اسلامي لشڪرن خلاف—جن کي گوبند سنگهه، ڀيم چند ۽ هماليه جي دامن وارن ٻين [[هندو راجا]]ن جي گڏيل فوجن شڪست ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jaques |first=Tony |url=https://books.google.com/books?id=Dh6jydKXikoC |title=Dictionary of Battles and Sieges: F–O |publisher=Greenwood |year=2007 |isbn=978-0-313-33538-9 |pages=704}}&lt;/ref&gt; گرو سان گڏ بيٺل غير مسلمان جماعتن، جمو ۾ ويٺل اسلامي عملدارن کي ڀيٽ/خراج ڏيڻ کان انڪار ڪيو هو.&lt;ref name=&quot;Grewal1998p73&quot; /&gt;
* 1693ع ۾ اورنگزيب هندستان جي ڏکڻ (ڏکن) ۾ مرهٽن سان جنگ ڪري رهيو هو، ۽ هن حڪم ڏنو ته گرو گوبند سنگهه ۽ سکَن کي آنندپور ۾ وڏي تعداد ۾ گڏ ٿيڻ کان روڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Grewal1998p73&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Fenech2013p14&quot;&gt;{{Cite book |last=Fenech |first=Louis E. |url=https://books.google.com/books?id=aUUfAQAAQBAJ |title=The Sikh Zafar-namah of Guru Gobind Singh: A Discursive Blade in the Heart of the Mughal Empire |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-993145-3 |pages=14}}&lt;/ref&gt;
* [[آنندپور جي جنگ (1695)]] مغلن آنندپور ۾ گوبند سنگهه تي حملو ڪيو.
* [[گولر جي جنگ (1696)]]—پهريون ڀيرو مسلمان ڪمانڊر دلاور خان جي پٽ رستم خان خلاف—ستلج درياهه جي ويجهو؛ جتي گرو گولر جي [[هندو راجا]] سان گڏ ٿي مسلمان لشڪر کي پٺتي ڌڪي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p420&quot; /&gt; پوءِ ڪمانڊر پنهنجي جنرل حسين خان کي گرو ۽ گولر رياست جي فوجن خلاف موڪليو؛ هي جنگ پاٺانڪوٽ ڀرسان وڙهي ويئي، ۽ حسين خان گڏيل فوجن هٿان شڪست کائي مارجي ويو.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p420&quot;&gt;{{Cite book |last=Jaques |first=Tony |url=https://books.google.com/books?id=Dh6jydKXikoC |title=Dictionary of Battles and Sieges: F–O |publisher=Greenwood |year=2007 |isbn=978-0-313-33538-9 |pages=420}}&lt;/ref&gt;
خالصا جي قيام کان پوءِ، ٽڪرين وارن راجائن—جيڪي اڳ ئي گرو گوبند سنگهه آڏو جنگ ۾ شڪست کائي چڪا هئا—دهليءَ ڏانهن عرضداشت موڪلي ته فوراً ڪارروائي ڪري، ۽ انهن سان گڏ ٿي گرو خلاف جنگ ۾ شامل ٿين.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Guru Gobind |url=https://books.google.com/books?id=NnbebvjLAPUC&amp;dq=aurangzeb+guru+gobind+1693&amp;pg=PT16 |title=Zafarnama |date=2015 |publisher=Penguin UK |isbn=978-81-8475-595-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[آنندپور جي جنگ (1699)]] ٽڪرين جي ٻن راجائن خلاف هئي.
* [[آنندپور جي جنگ (1700)]]—اورنگزيب جي موڪليل مغل فوج خلاف—جنهن ٽڪرين وارن راجائن جي خط جي جواب ۾ 10,000 سپاهي پائينده خان ۽ دينا بيگ جي سرواڻيءَ ۾ موڪليا.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p48&quot; /&gt; گوبند سنگهه ۽ پائينده خان جي سڌي مقابلي ۾ پائينده خان مارجي ويو، ۽ ان کان پوءِ مغل لشڪر ميدان ڇڏڻ تي مجبور ٿيو.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p48&quot; /&gt;
* [[آنندپور جو پهريون گهيرو]]—اتر پنجاب جا ٽڪريءَ وارا راجا گذريل سال آنندپور ۾ شڪست کان پوءِ ٻيهر گڏ ٿيا، ۽ گوجر ۽ ٻين قبيلن سان گڏ ٿي، لڌيانا جي اتر اوڀر ۾ آنندپور جو گهيرو ڪيو. گوجر اڳواڻ جگتُ الله پهرين ڏينهن مارجي ويو، ۽ گرو جي پٽ اجيت سنگهه جي اڳواڻيءَ ۾ شاندار دفاع کان پوءِ راجا پٺتي هٽي ويا.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p48&quot;&gt;{{Cite book |last=Jaques |first=Tony |url=https://books.google.com/books?id=3amnMPTPP5MC |title=Dictionary of Battles and Sieges: A–E |publisher=Greenwood Publishing |year=2007 |isbn=978-0-313-33537-2 |pages=48–49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rinehart2011p22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Fenech2013p14&quot; /&gt;
* [[تراغڙھ جي جنگ]]—آنندپور جي گهيري دوران دفاعي جنگ.
* [[بسولي جي جنگ]] (1702)—مغل لشڪر خلاف؛ بسولي رياست جي نالي تي، جنهن جي راجا ڌرمپُل هن جنگ ۾ گرو جي مدد ڪئي.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p112&quot;&gt;{{Cite book |last=Jaques |first=Tony |url=https://books.google.com/books?id=Dh6jydKXikoC |title=Dictionary of Battles and Sieges: F–O |publisher=Greenwood |year=2007 |isbn=978-0-313-33538-9 |pages=112}}&lt;/ref&gt; مغل لشڪر کي ڪهلور جي مخالف رياست—راجا اجمر چند—جي سهڪار حاصل هو. جنگ آخرڪار ٻنهي ڌرين جي حڪمت عمليءَ واري صلح تي پڄاڻيءَ تي پهتي.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p112&quot; /&gt;
* [[چمڪور جي پهرين جنگ|چمڪور جي پهرين جنگ (1702)]]—مغل فوج کي پٺتي ڌڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p48&quot; /&gt;
* [[آنندپور جي پهرين جنگ (1704)]]—اورنگزيب اتر پنجاب ۾ جنرل سئيد خان جي اڳواڻيءَ ۾ نئون لشڪر موڪليو؛ پوءِ سئيد خان جي جاءِ تي رمضان خان آيو. رمضان خان آنندپور ڀرسان انتهائي سخت ويڙهه ۾ گهائو ٿي آخرڪار مارجي ويو، ۽ سندس فوج وري به واپس هٽي وئي.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p48&quot; /&gt;
* [[آنندپور جي ٻي جنگ|آنندپور جو ٻيو گهيرو]]—عالمن موجب هن گهيري جو هڪ سبب آنندپور ۾ هٿياربند سکَن جو وڌندڙ تعداد به هو، جنهن سبب راشن/سامان جي کوٽ پيدا ٿي. نتيجي ۾ سکَن وٽ ڳوٺن تان خوراڪ ۽ چاريداري (forage) حاصل ڪرڻ جون ڇاپا هڻڻيون پيون، جنهن سان مقامي پهاڙي راجا سخت ناراض ٿيا؛ پوءِ انهن اتحاد ٺاهي گرو گوبند سنگهه جي علائقي تي حملو ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Malhotra |first1=Anshu |url=https://books.google.com/books?id=_vQtDwAAQBAJ&amp;pg=PT135 |title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice |last2=Mir |first2=Farina |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-908877-5 |pages=135 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grewal1998p73&quot; /&gt; هن گهيري ۾ مغل جنرل سک سپاهين هٿان جان ليوا زخمي ٿيو، ۽ فوج واپس هٽي وئي. پوءِ اورنگزيب مئي 1704ع ۾ وزير خان ۽ زبردست خان نالي ٻن جنرلن سان گڏ هڪ وڏو لشڪر موڪليو ته سک مزاحمت کي ختم ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p48&quot; /&gt; هن جنگ ۾ اسلامي لشڪر جو طريقو اهو هو ته مئي کان ڊسمبر تائين آنندپور تي ڊگهو گهيرو جاري رکيو وڃي، اندر ٻاهر خوراڪ ۽ سامان جي آمدرفت روڪي وڃي، ۽ گڏوگڏ بار بار ڇڪتاڻ ۽ جنگيون ٿين.&lt;ref name=&quot;FenechMcleodp9&quot;&gt;{{Cite book |last1=Fenech |first1=Louis E. |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |title=Historical Dictionary of Sikhism |last2=W. H. McLeod |publisher=Rowman &amp; Littlefield |year=2014 |isbn=978-1-4422-3601-1 |pages=9}}&lt;/ref&gt; 1704ع جي گهيري دوران ڪجهه سک مرد گرو کي ڇڏي ڀڄي گهر موٽي ويا؛ اتي سندن عورتن کين شرمنده ڪيو، پوءِ اهي موٽي گرو جي لشڪر ۾ شامل ٿيا ۽ 1705ع ۾ هن سان گڏ وڙهندي مارجي ويا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fenech |first=Louis E. |url=https://books.google.com/books?id=FI3XAAAAMAAJ |title=Martyrdom in the Sikh Tradition: Playing the &quot;game of Love&quot; |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-564947-5 |pages=92}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mcleod2009p43&quot;&gt;{{Cite book |last=W. H. McLeod |url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC |title=The A to Z of Sikhism |publisher=Scarecrow |year=2009 |isbn=978-0-8108-6344-6 |pages=43}}&lt;/ref&gt; آخر ۾ گرو، سندس خاندان ۽ ساٿين، اورنگزيب طرفان آنندپور مان محفوظ رستي سان نڪرڻ جي آڇ قبول ڪئي.&lt;ref name=&quot;Prithi_PS_History&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Books |year=2007 |isbn=978-81-8382-075-2 |pages=128–147}}&lt;/ref&gt; پر جڏهن اهي ٻه ٽولن ۾ آنندپور مان نڪتا ته انهن تي حملو ڪيو ويو؛ ۽ هڪ ٽولي—جنهن ۾ ماتا گجري ۽ گرو جا ٻه پٽ، زوراور سنگهه (8 سال) ۽ فتح سنگهه (5 سال)—مغل فوج جي قيد ۾ اچي وئي.&lt;ref name=&quot;Rinehart2011p22&quot;&gt;{{Cite book |last=Rinehart |first=Robin |url=https://books.google.com/books?id=58AVDAAAQBAJ |title=Debating the Dasam Granth |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0-19-975506-6 |pages=22–23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;syanp220&quot; /&gt; ٻنهي ٻارن کي ڀت ۾ زنده چنوائي قتل ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;FenechMcleodp9&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nikky-Guninder Kaur Singh |url=https://books.google.com/books?id=w8yWAwAAQBAJ&amp;pg=PT84 |title=Sikhism: An Introduction |publisher=I.B. Tauris |year=2011 |isbn=978-0-85773-549-2 |pages=84–85}}&lt;/ref&gt; سندن ڏاڏي ماتا گجري به اتي وفات ڪري وئي.&lt;ref name=&quot;Rinehart2011p22&quot; /&gt;
* [[سرسا جي جنگ]] (1704)—وزير خان جي اڳواڻيءَ ۾ مغل لشڪر خلاف—جنهن ڊسمبر جي شروعات ۾ اورنگزيب پاران گرو گوبند سنگهه ۽ سندس خاندان کي ”محفوظ گذر“ جي واعدي کي پهچايو هو.&lt;ref name=&quot;syanp220&quot;&gt;{{Cite book |last=Hardip Singh Syan |url=https://books.google.com/books?id=9RzzxcEL4C0C |title=Sikh Militancy in the Seventeenth Century: Religious Violence in Mughal and Early Modern India |publisher=I.B. Tauris |year=2013 |isbn=978-1-78076-250-0 |pages=220–222}}&lt;/ref&gt; پر جڏهن گرو اها آڇ قبول ڪري نڪتو ته وزير خان قيديون ورتا، انهن کي سزائون ڏنيون ۽ گرو جي پويان لڳو.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p914&quot; /&gt; جن فوجن سان گرو گڏ هو، انهن تي پوئتي کان بار بار حملا ٿيا؛ خاص ڪري سرسا درياهه پار ڪندي سکَن کي ڳريون جانيون ڀوڳڻيون پيون.&lt;ref name=&quot;Jaques2007p914&quot;&gt;{{Cite book |last=Jaques |first=Tony |url=https://books.google.com/books?id=3amnMPTPP5MC |title=Dictionary of Battles and Sieges: A–E |publisher=Greenwood Publishing |year=2007 |isbn=978-0-313-33537-2 |pages=914}}&lt;/ref&gt;
* [[چمڪور جي جنگ (1704)]]—سک تاريخ جي سڀ کان اهم جنگين مان هڪ سمجهي وڃي ٿي—نهاڙ خان جي اڳواڻيءَ ۾ مغل فوج خلاف;&lt;ref name=&quot;fenechmcleod218&quot;&gt;{{Cite book |last1=Fenech |first1=Louis E. |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |title=Historical Dictionary of Sikhism |last2=W. H. McLeod |publisher=Rowman &amp; Littlefield |year=2014 |isbn=978-1-4422-3601-1 |pages=218}}&lt;/ref&gt; مسلمان ڪمانڊر مارجي ويو,&lt;ref name=fenechmcleod218/&gt; جڏهن⁠تہ سک پاسي گرو جا ٻه وڏا پٽ—اجيت سنگهه ۽ ججهار سنگهه—۽ ٻيا ڪيترائي سک سپاهي هن جنگ ۾ شهيد ٿيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Raju |first=Karam Singh |title=Guru Gobind Singh: Prophet of peace |year=1999 |publisher=Sanbun Publishers |isbn=9380213646}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rinehart2011p22&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Fenech |first1=Louis E. |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&amp;pg=PA79 |title=Historical Dictionary of Sikhism |last2=W. H. McLeod |publisher=Rowman &amp; Littlefield |year=2014 |isbn=978-1-4422-3601-1 |pages=79}}&lt;/ref&gt;
* [[مڪتسر جي جنگ]] (1705)—گرو جي فوج تي وزير خان جي اڳواڻيءَ ۾ مغل لشڪر ٻيهر حملو ڪري، خِدرانا-ڪي-ڍاب جي سڪل علائقي ۾ تعاقب ڪيو. مغل ٻيهر روڪيا ويا، پر سکَن جون وڏيون جانيون وڃايون ويون—خاص ڪري مشهور ''چالي مُڪتي'' (يعني ”چاليهن آزاد ٿيلن“).&lt;ref name=mcleod2009p43/&gt; هي گرو گوبند سنگهه جي اڳواڻيءَ ۾ آخري جنگ پڻ هئي.&lt;ref name=&quot;Grewal1998p78&quot; /&gt; هن جنگ واري جاءِ خِدرانا کي لڳ ڀڳ سئو سال پوءِ [[رنجيٽ سنگهه]] طرفان ”مُڪت-سر“ (يعني ”نجات جو ڍنڍ“) نالو ڏنو ويو، قديم هندي روايت جي ”مُڪت“ ([[موڪشا]]) واري تصور جي حوالي سان، انهن جي ياد ۾ جن آزادي/نجات جي سبب لاءِ جان ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sir Lepel Henry Griffin |url=https://archive.org/details/ranjitsnghandsi00grifgoog |title=Ranjit Síngh and the Sikh Barrier Between Our Growing Empire and Central Asia |publisher=Oxford University Press |year=1898 |pages=[https://archive.org/details/ranjitsnghandsi00grifgoog/page/n61 55]–56}}&lt;/ref&gt;
* بگهاور جي جنگ (1707)—بگهاور جي راجا ۽ مقامي ماڻهن خلاف وڙهي وئي. شروعات هڪ تڪرار تان ٿي، جڏهن گرو جا ڪجهه اُٺ هڪ باغبان جي وڻن مان کائي ويا؛ باغبان اُٺن ۽ سوار کي يرغمال بڻايو. سکَن ڇڏائڻ لاءِ ڳالهيون ڪيون، پر هن انڪار ڪيو، جنهن کان پوءِ جنگ لڳي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Dalip |title=Life of Sri Guru Gobind Singh Ji |publisher=CSJS |year=2015 |isbn=978-81-7601-480-9 |edition=6th |pages=174 |language=English}}&lt;/ref&gt;
* [[جاجائو جي جنگ]] (1707)—[[محمد اعظم شاهه|اعظم شاهه]] ۽ [[بهادر شاهه اوّل|بهادر شاهه اوّل]] جي وچ ۾ مغل تخت لاءِ وڙهي وئي. بهادر شاهه گرو گوبند سنگهه کان مدد گهري. گوبند سنگهه مدد ڪئي، ۽ روايت موجب هن جنگ ۾ اعظم شاهه کي قتل ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit |title=A Historian's Approach to Guru Gobind Singh |date=2023 |isbn=978-8172053062 |pages=323|publisher=Singh Bros. }}&lt;/ref&gt;

===مغل روايتون (حساب)===
مغل دربار جي مسلمان مورخن گرو گوبند سنگهه ۽ ان دور جي جاگرافي-سياسي حالتن بابت پڻ لکيو؛ اهي سرڪاري فارسي روايتون آساني سان دستياب هيون، ۽ نوآبادياتي دور ۾ سک تاريخ جي انگريزي بيانن لاءِ بنيادي ماخذ پڻ بڻيون.&lt;ref name=Dhavanp165/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Murphy |first=Anne |url=https://books.google.com/books?id=r13hjYfoI6MC |title=The Materiality of the Past: History and Representation in Sikh Tradition |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-991629-0 |pages=110–113}}&lt;/ref&gt;
[[File:Jaap Sahib - The first ang (page) with the opening stanza in the hand of Guru Gobind Singh.webp|thumb|جاپ صاحب جو پهريون ورق (پنا/انگ)—''دسم گرنتھ'' جي شروعاتي تحرير—گرو جي هٿ اکرن ۾]]
ڌاون موجب، گوبند سنگهه جي حياتيءَ دوران مغل دربار جي مورخن لکيل فارسي متن گرو بابت دشمنانه هئا، پر اهي مغل نقطه نظر پيش ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Dhavanp165&quot;&gt;{{Cite book |last=Dhavan |first=P |url=https://books.google.com/books?id=-7HJ5idB8_QC |title=When Sparrows Became Hawks: The Making of the Sikh Warrior Tradition, 1699–1799 |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0-19-975655-1 |pages=165–167, 13–24}}&lt;/ref&gt; انهن جو خيال هو ته سکَن جي مذهبي گرو روايت، هن جي هٿان ”خراب/بگڙجي“ وئي، ڇو⁠تہ هن اهڙو فوجي نظم قائم ڪيو جيڪو [[مغل سلطنت جي فوج|شاهانا فوج]] جي مقابلي ۾ بيهڻ لاءِ تيار هو.&lt;ref name=Dhavanp165/&gt; ڌاون لکي ٿو ته ڪي فارسي ليکڪ، جيڪي گوبند سنگهه جي وفات کان ڏهاڪن يا صدي کان پوءِ لکندا رهيا، پهرين رڳو مغل درباري تاريخن تي ڀاڙيندا رهيا جن ۾ گرو کي گهٽايو ويندو هو؛ پر پوءِ آهستي آهستي سک ''گُربيلاس'' متن مان به قصا شامل ڪرڻ لڳا جيڪي گرو جي واکاڻ ڪن ٿا.&lt;ref name=Dhavanp165/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Murphy |first=Anne |url=https://books.google.com/books?id=WWysAgAAQBAJ&amp;pg=PA47 |title=Time, History and the Religious Imaginary in South Asia |publisher=Routledge |year=2012 |isbn=978-1-136-70729-2 |pages=47–50}}&lt;/ref&gt;

مغل روايتن موجب، مسلمان ڪمانڊرن سک ''پنٿ'' کي اهڙو گروهه سمجهيو جيڪو فرقن ۾ ورهايل آهي ۽ جنهن جون وفاداريون مختلف آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dhavan |first=P |url=https://books.google.com/books?id=-7HJ5idB8_QC&amp;pg=PA45 |title=When Sparrows Became Hawks: The Making of the Sikh Warrior Tradition, 1699–1799 |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0-19-975655-1 |pages=51–53}}&lt;/ref&gt;

=== ٻين مذهبي گروهن سان لاڳاپو ===
{{Main|سک رهت مريادا}}

سِکن ۽ مغل فوجن جي وچ ۾ شديد ۽ پرتشدد دشمنانه ڇڪتاڻ جي نتيجي ۾، گرو گوبند سنگهه خالصا ۽ مسلمانن جي وچ ۾ سماجي الڳاپي (سماجي جدايي) جو حڪم ڏنو؛ ۽ اهڙا احساس/رجحان اڄوڪي زماني ۽ وفات کان پوءِ ترتيب ڏنل رهت-نامن ۾ پڻ ورجائجي اچن ٿا. گهٽ درجي ۾، ڪجهه هندو رسمن ۽ عقيدن ۾ شموليت بابت به روڪيندڙ هدايتون ڏنيو ويون، ۽ اُنهن سک ڌڙن خلاف به جيڪي ”روايتي/آرتھوڊڪس“ خالصا برادريءَ جي مخالفت ڪندا هئا يا ان کان الڳ راهه اختيار ڪندا هئا.{{refn|&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nesbitt |first=Eleanor M. |url=https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ&amp;pg=PA118 |title=Sikhism: A Very Short Introduction |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-874557-0 |pages=59–60, 118 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Morgan |first=Peggy |url=https://books.google.com/books?id=vt-qBgAAQBAJ&amp;pg=PA120 |title=Ethical Issues in Six Religious Traditions |date=2007 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-3002-8 |pages=120 |language=en |quote=Ever since the time of Guru Gobind Singh (d. ce 1708), codes of conduct (rahitnamas), for example Rahitnama Bhai Chaupa and Prem Sumarg, have been in circulation. These laid down the behaviour required of Sikhs. The eighteenth and nineteenth-century rahitnamas reflected their period, and one clear purpose was the social segregation of Sikhs and Muslims.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Fenech |first1=Louis E. |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&amp;pg=PA214 |title=Historical Dictionary of Sikhism |last2=McLeod |first2=W. H. |date=2014 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |isbn=978-1-4422-3601-1 |pages=214 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Oberoi |first=Harjot |url=https://books.google.com/books?id=1NKC9g2ayJEC&amp;pg=PA68 |title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition |date=1994 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-61593-6 |pages=68 |language=en}}&lt;/ref&gt;}}{{refn|&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Cush |first1=Denise |url=https://books.google.com/books?id=kzPgCgAAQBAJ&amp;pg=PA792 |title=Encyclopedia of Hinduism |last2=Robinson |first2=Catherine |last3=York |first3=Michael |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-18979-2 |pages=792 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Coward |first=Harold G. |url=https://books.google.com/books?id=rA278MzR5-kC&amp;pg=PA283 |title=Modern Indian Responses to Religious Pluralism |date=1987 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-7914-9992-4 |pages=283 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cook |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=F3CYDwAAQBAJ&amp;pg=PA238 |title=Ancient Religions, Modern Politics: The Islamic Case in Comparative Perspective |date=2016 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17334-4 |pages=238 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Grewal |first=J. S. |url=https://books.google.com/books?id=YDLNDwAAQBAJ&amp;pg=PT96 |title=Guru Gobind Singh (1666–1708): Master of the White Hawk |date= 2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-099038-1 |pages=96 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Malhotra |first1=Anshu |url=https://books.google.com/books?id=PdvDCgAAQBAJ&amp;pg=PT195 |title=Speaking of the Self: Gender, Performance, and Autobiography in South Asia |last2=Lambert-Hurley |first2=Siobhan |date=2015 |publisher=Duke University Press |isbn=978-0-8223-7497-8 |pages=195 |language=en |quote=From the time of the establishment of the Khalsa in 1699, some from within the Sikhs, more specifically the Khalsa, tried to create religious norms and codes of behavior that worked toward imparting a distinct Sikh identity partly by distancing from the Muslims. A stream within the Khalsa set about creating codes of conduct, the rahit literature, that began &quot;othering&quot; the Muslim/Turak (used interchangeably), passing tenets that included the avoidance of halal meat associated with the Muslims, and sleeping with Muslim women.}}&lt;/ref&gt;}}

== جنگ کان پوءِ وارا سال ==

[[File:GGS Marg Map.jpg|thumb|left|GGS Marg Map]]
1704ع ۾ آنندپور جي ٻيءَ جنگ کان پوءِ، گرو ۽ سندس باقي رهيل سپاهي مختلف هنڌن ڏانهن لڏي ويا ۽ ڪيترو وقت جدا جدا جڳهن تي رهيا، جن ۾ ڪڏهن ڪڏهن لڪيل جايون به شامل هيون، جيئن ڏکڻ پنجاب جي مڇيوارا (Machhiwara) جي جهنگل ۾.&lt;ref name=syanp220/&gt;

1705ع کان پوءِ جن هنڌن تي گرو اتر، اولهه ۽ وچ هندستان ۾ رهيو، تن مان ڪجهه هي هي هئا: هيهر (Hehar) جتي هو ڪرپال داس (ماتري چاچو) سان رهيو، منوڪي (Manuke)، مهديانا (Mehdiana)، چڪّر (Chakkar)، تختوپورا (Takhtupura)، ۽ مدهه (Madhe) ۽ دينا (Dina) (مالوا علائقو). هو ڪڏهن پنهنجن مائٽن سان ۽ ڪڏهن ڀروسي وارن سِکن سان گڏ رهيو؛ جهڙوڪ راءِ جوڌ (Rai Jodh)، جيڪو [[گرو هرگوبند]] جو عقيدتمند هو، اُن جا ٽي پوٽا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Johar |first=Surinder Singh |title=Holy Sikh shrines |publisher=M D Publications |year=1998 |isbn=978-81-7533-073-3 |location=New Delhi |page=63 |oclc=44703461}}&lt;/ref&gt;

=== زفرنامو ===
{{Main|زفرنامو (خط)}}
گرو گوبند سنگهه، اورنگزيب ۽ سندس لشڪر جي پنهنجي ڪٽنب ۽ پنهنجي ماڻهن خلاف جنگي طرزِعمل کي واعدي جي ڀڃڪڙي، غيراخلاقي، ناانصافي، ۽ بي ديني قرار ڏنو.&lt;ref name=syanp220/&gt; جڏهن مغل فوج طرفان گوبند سنگهه جا سڀ ٻار ماريا ويا ۽ پوءِ مکٽسر جي جنگ ٿي، تڏهن گرو فارسيءَ ۾ اورنگزيب ڏانهن هڪ للڪار ڀريو خط لکيو، جنهن جو عنوان ''زفرنامو'' هو (لفظي معنيٰ: ”فتح جو خط/نصرت نامو“). سک روايت هن خط کي خاص طور تي اوڻيهين صديءَ جي پڇاڙيءَ جي پسمنظر ۾ اهم سمجهي ٿي.&lt;ref name=syanp220/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=W. H. McLeod |url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC |title=The A to Z of Sikhism |publisher=Scarecrow |year=2009 |isbn=978-0-8108-6344-6 |pages=xxv, 52, 214–215}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Murphy |first=Anne |url=https://books.google.com/books?id=r13hjYfoI6MC |title=The Materiality of the Past: History and Representation in Sikh Tradition |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-991629-0 |pages=73}}&lt;/ref&gt;
گرو جو خط لهجي ۾ سخت به هو ۽ اورنگزيب لاءِ صلح جُو/مصالحت پسندانه انداز به رکندو هو. هن روحاني اصطلاحن ۾ مغل بادشاهه ۽ سندس سردارن تي الزام لڳايو ۽ حڪمرانيءَ ۽ جنگي عمل ٻنهي ۾ سندن اخلاق جي کوٽ تي تنقيد ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hadley2001p20&quot; /&gt; خط ۾ اهو به اڳڪٿي ڪئي وئي ته مغل سلطنت جلد ختم ٿيندي، ڇو ته اها ظلم ڪري ٿي ۽ ان ۾ زيادتي، ڪوڙ ۽ بداخلاقي ڀرپور آهي. هي خط روحاني طور تي گوبند سنگهه جي اُن عقيدي سان ڳنڍيل آهي، جنهن ۾ خوف کان سواءِ انصاف ۽ وقار (عزتِ نفس) کي بنيادي حيثيت حاصل آهي.&lt;ref name=&quot;Hadley2001p20&quot;&gt;{{Cite book |last=Hadley |first=Michael L. |url=https://books.google.com/books?id=Z33Hn02GOwIC |title=Spiritual Roots of Restorative Justice, The |publisher=State University of New York Press |year=2001 |isbn=978-0-7914-9114-0 |pages=20, 207–214}}&lt;/ref&gt;

== خاندان جي ميمبرن جي وفات ==

[[File:Pariwar vichhora gurudwara.jpg|thumb|گرودوارو [[پريوار وڇوڙا]] صاحب، مجري، پنجاب جتي گرو جي والده ۽ ننڍڙا صاحبزادا ساڻس جدا ٿيا&lt;ref name=&quot;amar1&quot;&gt;{{Cite book |last=Dahiya |first=Amardeep |url=https://books.google.com/books?id=UA09BAAAQBAJ |title=Founder of the Khalsa: The Life and Times of Guru Gobind Singh |publisher=Hay House, Inc |year=2014 |isbn=9789381398616 |page=183}}&lt;/ref&gt;]]

{{See also|ساکا سرهند}}

گرو گوبند سنگهه جا چار پٽ، جيڪي ”چار صاحبزادا“ (چار شهزاده) سڏيا وڃن ٿا، سندس حياتيءَ دوران شهيد ٿيا — ٻن وڏن پٽن مغلن سان جنگ ۾ شهادت ماڻي، جڏهن ته ٻن ننڍن پٽن کي سرهنڊ جي مغل صوبيدار طرفان قتل ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Routledge&quot;/&gt; گرو ۽ سندس ٻه وڏا پٽ ڊسمبر 1704ع ۾ آنندپور جي گهيري مان نڪري ويا ۽ [[چمڪور]] پهتا، پر کين وڏي مغل فوج تعاقب ڪندي پهتي.&lt;ref name=&quot;TK&quot; /&gt; پوءِ ٿيندڙ جنگ ۾ گرو جا وڏا پٽ، جن کي ”وڏا صاحبزادا“ چيو وڃي ٿو، وڏي بهادري سان وڙهيا، پر مغل فوج گهڻي تعداد ۽ سامان ۾ ڀرپور هئي.&lt;ref name=&quot;Statesman&quot;&gt;{{Cite web |date=23 December 2021 |title=Chaar Sahibzaade: The unforgettable history of Sikh heroism and sacrifice |url=https://www.thestatesman.com/features/chaar-sahibzaade-unforgettable-history-sikh-heroism-sacrifice-1503032667.html |website=The Statesman}}&lt;/ref&gt; جڏهن گرو کي محفوظ هنڌ تي پهچايو ويو، تڏهن سندس وڏا پٽ [[اجيت سنگهه]] (عمر 17 سال) ۽ [[جُجهار سنگهه]] (عمر 13 سال) ڊسمبر 1704ع ۾ [[چمڪور جي جنگ]] دوران مغل فوج سان مقابلي ۾ شهيد ٿيا.&lt;ref name=&quot;FenechMcleodp9&quot; /&gt;
گوبند سنگهه جي والده ماتا گجري ۽ سندس ٻه ننڍا پٽ آنندپور جي گهيري مان نڪرڻ کان پوءِ ساڻس جدا ٿي ويا؛ ۽ پوءِ سرهنڊ جي مغل گورنر [[وزير خان (سرهنڊ)]] جي فوجن طرفان گرفتار ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;TK&quot;&gt;{{Cite book |last=Anand |first=TK |url=https://books.google.com/books?id=Ru4uDAAAQBAJ |title=Essence of Sikhism – 7 |publisher=Madhubun Books |year=2005 |isbn=9788125919483 |page=63}}&lt;/ref&gt; ننڍن ٻن پٽن، جن کي ”ننڍا صاحبزادا“ سڏيو وڃي ٿو، پنهنجي ڏاڏي سان گڏ سخت سياري جي ڏينهن ۾ هڪ کليل مناري (ٿنڊا برج) ۾ قيد رکيو ويو.&lt;ref name=&quot;Statesman&quot; /&gt; لڳ ڀڳ 26 ۽ 27 ڊسمبر 1704ع تي، ننڍن پٽن [[فتح سنگهه]] (عمر 6 سال) ۽ [[زوراور سنگهه]] (عمر 9 سال) کي پيشڪش ڪئي وئي ته جيڪڏهن هو اسلام قبول ڪن ته کين بچايو ويندو؛ پر هنن انڪار ڪيو. نتيجي ۾ [[وزير خان (سرهنڊ)]] حڪم ڏنو ته کين ڀت ۾ جيئرو چُنيو وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=PrithiPal |url=https://books.google.com/books?id=EhGkVkhUuqoC |title=The History of Sikh Gurus |year=2006 |isbn=9788183820752}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dahiya |first=Amardeep |url=https://books.google.com/books?id=UA09BAAAQBAJ |title=Founder of the Khalsa: The Life and Times of Guru Gobind Singh |publisher=Hay House, Inc |year=2014 |isbn=9789381398616 |page=186}}&lt;/ref&gt; ماتا گجري جڏهن پنهنجي پوٽن جي شهادت جي خبر ٻڌي ته بيهوش ٿي پئي ۽ ٿوري دير پوءِ وفات ڪري وئي.&lt;ref name=&quot;TK&quot; /&gt;
سندس گود ورتل پٽ زوراور سنگهه پالِت، جنهن جو اصل نالو معلوم ناهي، 1708ع ۾ [[چتورڳڙهه قلعو]] ويجهو مقامي سپاهين سان هڪ جهڙپ ۾ مارجي ويو.&lt;ref name=&quot;The encyclopaedia of Sikhism&quot;/&gt; سيناپتي جي بيان موجب، زوراور سنگهه پالِت چمڪور جي جنگ مان بچي نڪتو هو ۽ پوءِ [[راجپوتانا]] ۾ گرو سان مليو، جنهن کان پوءِ هو [[چتورڳڙهه]] وٽ هڪ معمولي جهڙپ ۾ مارجي ويو.&lt;ref&gt;Kulwant Singh summarizing a chapter of Gur Sobha in his English translation of Gur Sobha said, &quot;Zorawar Singh had escaped from the battle of Chamkaur and had met the Guru in Rajputana. It was this Zorawar Singh who was killed at [[چتورڳڙهه|چتور]] in a minor scuffle.&quot;&lt;/ref&gt;
سک مورخن موجب، گرو گوبند سنگهه پنهنجي پٽن فتح سنگهه ۽ زوراور سنگهه جي شهادت جي ڏکوئيندڙ خبر وڏي ثابت قدمي سان قبول ڪئي، ۽ چيو: ”ڪجهه چڻنگون وسائڻ سان ڇا ٿيندو، جڏهن تون هڪ وڏي شعلي کي ڀڙڪائي ڇڏيو آهي؟“&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Khushwant |url=https://books.google.com/books?id=PfSISgAACAAJ |title=A History of the Sikhs, Volume 1: 1469–1839 |publisher=Oxford India Collection |year=1977 |isbn=9780195606003 |page=81}}&lt;/ref&gt;

==سندس موت==

[[File:Cremation of Guru Gobind Singh at Nanded.jpg|thumb|نانديد ۾ گرو گوبند سنگهه جي ڏاهه]]
[[File:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|right|thumb|[[تخت سري حضور صاحب]]، [[نانديد]]، جيڪو ان هنڌ تي تعمير ڪيو ويو جتي 1708ع ۾ گرو گوبند سنگهه جو ڏاهه ڪيو ويو. اندروني ڪمرے کي ”انگِٿا صاحب“ چيو وڃي ٿو.]]

اورنگزيب 1707ع ۾ وفات ڪري ويو، ۽ فوراً سندس پٽن وچ ۾ جانشيني جي جنگ شروع ٿي وئي، جن هڪ ٻئي تي حملا ڪيا.&lt;ref name=&quot;Dhavan2011p45&quot; /&gt; گرو گوبند سنگهه [[بهادر شاهه اول]] جي [[جاجاؤ جي جنگ]] ۾ حمايت ڪئي، ڀائي ڌرم سنگهه جي اڳواڻي ۾ 200–300 سک سپاهي موڪليا ۽ پوءِ پاڻ به جنگ ۾ شامل ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit |title=A Historian's Approach to Guru Gobind Singh |year=2004 |isbn=8172053061 |pages=323, 324}}&lt;/ref&gt; سک ذريعن موجب [[محمد اعظم شاهه]] کي گرو گوبند سنگهه قتل ڪيو،&lt;ref&gt;{{Cite book |title=A Historian's Approach to Guru Gobind Singh |pages=324}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gurbilas Patashahi 10 Chapter 19&lt;/ref&gt; جڏهن ته مغل ذريعن موجب اهو ڪم [[عيسى خان منج]] ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Irvine |first=William |url=https://books.google.com/books?id=ak5oFjTys8MC&amp;pg=PA33 |title=Later Mughal |date=1971 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri |language=en}}&lt;/ref&gt;
سرڪاري جانشين بهادر شاهه گرو گوبند سنگهه کي پنهنجي فوج سميت ڏکن (دکن) واري علائقي ۾ ذاتي ملاقات لاءِ سڏايو. گرو کي اميد هئي ته سندس پراڻو قلعو آنندپور کيس واپس ملندو، تنهنڪري هو لڳ ڀڳ هڪ سال شاهي لشڪر جي ويجهو رهيو. پر بهادر شاهه آنندپور جي بحاليءَ بابت فيصلو ملتوي ڪندو رهيو، ڇو ته هو نه گرو کي ناراض ڪرڻ چاهيندو هو ۽ نه پهاڙي راجن کي.&lt;ref name=&quot;FenechMcleodp9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dhavan2011p45&quot; /&gt;{{sfn|Grewal|1998|p=79}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Metcalf |first1=Barbara D. |url=https://books.google.com/books?id=c7UgAwAAQBAJ&amp;pg=PA33 |title=A Concise History of Modern India |last2=Metcalf |first2=Thomas R. |year= 2012 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-53705-6 |page=33 |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[وزير خان (سرهنڊ)]]، جيڪو سرهنڊ جو نواب ۽ مغل فوج جو ڪمانڊر هو، ۽ جنهن سان گرو ڪيترين جنگين ۾ وڙهيو هو،&lt;ref name=&quot;Grewal1998p78&quot; /&gt; ٻن افغانن، جمشيد خان ۽ واصل بيگ، کي موڪليو ته هو گرو جي فوج جو پتو لڳائي کيس قتل ڪن. اهي ٻئي خفيه نموني گرو جي پويان لڳا، جيڪو ڏکن علائقي ۾ بهادر شاهه سان ملاقات لاءِ وڃي رهيو هو، ۽ جڏهن سک لشڪر مهينن کان [[گوداوري درياهه]] جي ڪناري تي ترسيل هو، تڏهن ڪئمپ ۾ داخل ٿيا.&lt;ref name=&quot;Syan2013p223&quot;&gt;{{Cite book |last=Hardip Singh Syan |url=https://books.google.com/books?id=9RzzxcEL4C0C |title=Sikh Militancy in the Seventeenth Century: Religious Violence in Mughal and Early Modern India |publisher=I.B. Tauris |year=2013 |isbn=978-1-78076-250-0 |pages=222–223}}&lt;/ref&gt; هنن گرو تائين رسائي حاصل ڪئي ۽ جمشيد خان ٻه وار ڪيا، جيڪي جان ليوا ثابت ٿيا، جڏهن گرو [[نانديد]] ۾ هو.&lt;ref name=&quot;FenechMcleodp9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pri&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The history of Sikh Gurus |date=2007 |publisher=Lotus Press |isbn=978-81-8382-075-2 |page=158}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Santhok |title=Suraj Granth |publisher=CSJS |pages=486 |language=Punjabi |translator-last=Singh |translator-first=Sodhi Teja}}&lt;/ref&gt; ڪجهه عالمن جو خيال آهي ته قاتل شايد وزير خان جي طرفان نه، پر ويجهو ترسيل مغل فوج جي طرفان موڪليا ويا هئا.&lt;ref name=&quot;Grewal1998p78&quot;&gt;{{Cite book |last=J. S. Grewal |url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew |title=The Sikhs of the Punjab |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-63764-0 |pages=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/78 78]–79 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;
سيناپتي جي ”سري گر سوڀا“ مطابق، گرو جي دل جي هيٺان لڳل زخم جان ليوا ثابت ٿيو. گرو مقابلو ڪندي قاتل کي قتل ڪيو، جڏهن ته سندس ساٿي کي سک محافظن ڀڄڻ دوران ماريو.&lt;ref name=&quot;Syan2013p223&quot; /&gt;
گرو 7 آڪٽوبر 1708ع تي پنهنجي زخمن سبب وفات ڪري ويو.&lt;ref name=&quot;Syan2013p223&quot; /&gt;{{refn |پر هرديپ سنگهه سيان تاريخ 18 آڪٽوبر 1708ع ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;Syan2013p223&quot; /&gt;}} سندس وفات کان پوءِ سکن ۽ مغلن وچ ۾ ڊگهي ۽ تلخ جنگ جاري رهي.&lt;ref name=&quot;Syan2013p223&quot; /&gt;
ڪيسر سنگهه چِبّر جي 1768ع ۾ لکيل ”بنساؤلناما“ موجب، گرو جا آخري لفظ هئا: ”گرنٿ ئي گرو آهي ۽ اهو اوهان کي [[اڪال]] تائين وٺي ويندو. گرو خالصو آهي ۽ خالصو گرو آهي. گادي سري صاحب [[ماتا صاحب ڪور|ماتا ديوي]] کي ڏني وئي آهي. هڪ ٻئي سان پيار ڪريو ۽ برادري کي وڌايو. گرنٿ جي باني تي هلندا رهو. جيڪو سک سک ڌرم تي عمل ڪندو سو گرو سان گڏ هوندو. گرو جي رهت تي هلندا رهو. هميشه [[واههِگرو]] سان وابسته رهو.“&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Kesar |title=Bansavalinama |publisher=Singh Brothers |pages=189–190 |language=Punjabi}}&lt;/ref&gt;

== دوهرا محلا ڏهون (10) ==
[[File:Historical handwritten Guru Granth Sahib manuscript, where 'Dohra' Mahalla 10 (Dasvan) is included 04.jpg|thumb|گرو گوبند سنگهه جو ”دوهرا“، جيڪو 1707ع جي تاريخ سان ”آدي گرنٿ“ جي هڪ هٿ سان لکيل نسخي ۾ درج آهي ۽ جنهن تي گرو گوبند سنگهه جو دستخط (نشان) موجود آهي، جتي ”دوهرا محلا ڏهون (10)“ شامل آهي. هن کي ان ڳالهه جو ثبوت طور پيش ڪيو وڃي ٿو ته صحيفي جي صفحي 1429 جي آخر ۾ موجود قافيي واري بيت (دوهرا) جو مصنف گرو گوبند سنگهه آهي.]]

عام طور تي اهو مڃيو وڃي ٿو ته گرو گوبند سنگهه پنهنجي ڪا به ذاتي رچنا [[گرو گرنٿ صاحب]] ۾ شامل نه ڪئي، پر ڪجهه محققن جو خيال آهي ته ڏهين گرو جو هڪ قافيي وارو بيت، جنهن کي ”دوهرا“ چيو وڃي ٿو ۽ جنهن جو عنوان ”دوهرا محلا ڏهون (10)“ آهي، جيڪو صحيفي جي صفحي 1429 جي پڇاڙيءَ ۾ موجود آهي، اهو گرو گوبند سنگهه جو لکيل آهي.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |title=Sikh art and literature |url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse |date=1999 |publisher=Routledge |others=Kerry, Brown |isbn=0-415-20288-4 |location=London |page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198] |oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Singh |first=Anurag |date=December 2018 |title=Punjab: Cradle of Indian Civilization and Khalsa of Guru Gobind Singh |url=https://ggscw.ac.in/Downloads/Gyankosh%20Vol%201.pdf |journal=Gyankosh: An Interdisciplinary e-Journal |volume=1 |pages=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Singh, Pashaura. &quot;Fearlessness and human justice: Exploring Guru Tegh Bahadur’s teachings and sacrifice from a fresh perspective.&quot; ''Sikh Formations'' 17.4 (2021): 409–434.&lt;/ref&gt;
متعلقہ بيت هن ريت آهي:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Guru Granth Sahib |url=http://www.searchgurbani.com/guru-granth-sahib/ang-by-ang |access-date=18 January 2023 |website=www.searchgurbani.com |page=1429 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Khalsa |first=Harjinder Singh |date=17 February 2017 |title='Dohra' Mahalla 10 |url=http://www.sikhnet.com/news/dohra-mahalla-10 |access-date=18 January 2023 |website=SikhNet |language=en}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote|text=ਮਹਲਾ ੧੦:&lt;br&gt;محلا 10:&lt;br&gt;ਬਲੁ ਹੋਆ ਬੰਧਨ ਛੁਟੇ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੋਤ ਉਪਾਇ ॥&lt;br&gt;منهنجي طاقت بحال ٿي وئي آهي ۽ منهنجا بند ٽٽي ويا آهن؛ هاڻي مان سڀ ڪجهه ڪري سگهان ٿو.&lt;br&gt;ਨਾਨਕ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਤੁਮਰੈ ਹਾਥ ਮੈ ਤੁਮ ਹੀ ਹੋਤ ਸਹਾਇ ॥੫੪॥&lt;br&gt;نانڪ: سڀ ڪجهه تنهنجي هٿ ۾ آهي، اي پروردگار؛ تون ئي منهنجو مددگار ۽ سهارو آهين. ||54||}}

ٽِرلوچن سنگهه موجب، گرو تيغ بهادر جڏهن دهلي ۾ اورنگزيب جي حڪم سان قيد هو، تڏهن هن نوجوان گوبند داس ڏانهن هڪ خط ”[[شلُوک|شلُوک]]“ جي صورت ۾ موڪليو، جيڪو ڀائي اُدا ۽ پنڊت ڪرپا رام ذاتي طور تي ٻار تائين پهچايو:&lt;ref name=&quot;Guru Tegh&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Trilochan |title=Guru Tegh Bahadur, Prophet and Martyr: A Biography |publisher=Gurdwara Parbandhak Committee |year=1967 |pages=317, 325 |chapter=Chapter XXIV}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote|text=سڀ انساني طاقت ناڪام ٿي چڪي آهي،&lt;br&gt;انسانيت زنجيرن ۾ ڪڙڪندي آهي؛&lt;br&gt;اخلاقي ڪوششون بي اثر ٿي ويون آهن؛&lt;br&gt;اي پروردگار، بچاءِ کين، او بچاءِ&lt;br&gt;پنهنجي مهربان مدد سان،&lt;br&gt;جيئن تو بچايو هو&lt;br&gt;ان ٻڏندڙ هاٿي کي، جنهن دعا گهري هئي!|author=گرو تيغ بهادر|title=''گرو گرنٿ صاحب''}}

اهو خط گروشپ جي ممڪن جانشين جي آزمائش طور هو. گوبند داس، جيڪو [[آنندپور صاحب|آنندپور]] مان لکي رهيو هو، هڪ ”دوهرا“ جي صورت ۾ جواب ڏنو، جنهن سندس تياريءَ کي ظاهر ڪيو ته هو ايندڙ سک گرو طور ذميواري سنڀالڻ لاءِ تيار آهي ۽ ان وقت جي سکن جي انديشن کي به ختم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Guru Tegh&quot; /&gt; گرو تيغ بهادر ڄاڻندو هو ته سندس پٽ سندس وفات کان پوءِ سک برادريءَ جي قيادت سنڀالڻ لاءِ تيار آهي.&lt;ref name=&quot;Guru Tegh&quot; /&gt; پنهنجي پٽ جو جواب پڙهڻ کان پوءِ، گرو تيغ بهادر پنهنجي پٽ ڏانهن آخري پيغام موڪليو:&lt;ref name=&quot;Guru Tegh&quot; /&gt;

{{Blockquote|text=خدا جو ڪلام هميشه قائم رهندو،&lt;br&gt;سنت هميشه باقي رهندا؛&lt;br&gt;گرو گوبند جي عظمت هميشه رهندي؛&lt;br&gt;اي نانڪ، گهٽ ۽ ناياب آهن اهي ماڻهو&lt;br&gt;جيڪي سندس نالي تي غور ڪن ٿا.|author=گرو تيغ بهادر|title=''گرو گرنٿ صاحب''}}

هيءَ ڪهاڻي ڀائي ماني سنگهه جي تصنيف ”سِکن دي ڀگت مال“ ۾ بيان ٿيل آهي.&lt;ref name=&quot;Guru Tegh&quot; /&gt; اها روايت ٻين تاريخي ذريعن جهڙوڪ ''[[سُراج پرڪاش]]''، ''ميهما پرڪاش'' ۽ ڪيسر سنگهه چِبّر جي ''بنساؤلناما'' ۾ پڻ ملي ٿي.&lt;ref name=&quot;Guru Tegh&quot; /&gt; [[شيرومني گردواره پربندھڪ ڪاميٽي]] (ايس جي پي سي) نامعلوم سببن ڪري جڏهن گرو گرنٿ صاحب جو معياري نسخو ترتيب ڏنو ته ان ۾ هن دوهري کي گرو گوبند سنگهه ڏانهن منسوب نه ڪيو، ۽ پوءِ جيڪي نسخا ڇپيا ويا، انهن ۾ اهو شامل نه ڪيو ويو، جيتوڻيڪ سترهين ۽ ارڙهين صديءَ جي ڪيترن ئي قلمی نسخن ۾ هن دوهري کي ڏهين گرو ڏانهن منسوب ڪيو ويو آهي، ۽ ڪيترن نسخن تي ڏهين گرو جو دستخط پڻ موجود آهي.&lt;ref name=&quot;Guru Tegh&quot; /&gt;

== ڌڙابنديءَ وارا نظرئا ==

=== نمڌاري ===
[[نمڌاري]] [[سک ڌرمن جا فرقو|فرقي]] جو عقيدو آهي ته گرو گوبند سنگهه 1708ع ۾ وفات نه ڪئي، بلڪه ”اجاپل سنگهه“ جي نالي سان زنده رهيو ۽ 1812ع ۾ 146 ورهين جي عمر ۾ [[ستگرو بالڪ سنگهه|بالڪ سنگهه]] ڏانهن گروشپ منتقل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book |last1=Copeman |first1=Jacob |title=Gurus and Media: Sound, Image, Machine, Text and the Digital |last2=Longkumer |first2=Arkotong |last3=Duggal |first3=Koonal |date=25 September 2023 |publisher=UCL Press |isbn=9781800085541 |pages=219–220 |chapter=Namdharis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Cole |first1=W. Owen |title=A Popular Dictionary of Sikhism: Sikh Religion and Philosophy |last2=Sambhi |first2=Piara Singh |date=15 August 2005 |publisher=Routledge |isbn=9781135797607 |edition=Reprint |pages=114}}&lt;/ref&gt;

=== رادها سوامي ===
[[رادها سوامي]] تحريڪ جي ڪجهه ڌڙن، جيڪا [[همعصر سنت مت تحريڪون|همعصر سنت مت]] روايت سان لاڳاپيل آهي، گرو گوبند سنگهه ۽ سک گروئن جي سلسلي کي [[تلسي صاحب]] هتهرس سان ڳنڍيو آهي. انهن جو دعويٰ آهي ته گرو گوبند سنگهه قيادت هڪ شخص ”رتناگر راؤ“ حوالي ڪئي، جنهن پوءِ اها روحاني اڳواڻي تلسي صاحب ڏانهن منتقل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Lane |first=David Christopher |title=The Sound Current Tradition: A Historical Overview |date=14 July 2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781009052870 |chapter=3: The Ruhani Satsang Influence}}&lt;/ref&gt; هي گروهه اهو به پيش ڪري ٿو ته گرو گوبند سنگهه [[پيشوا]] حڪمران خاندان سان [[دکن پليٽو]] ۾ قيام دوران مليو، جنهن ذريعي تلسي صاحب کي سک گرو سان آشنائي حاصل ٿي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Juergensmeyer |first=Mark |title=Radhasoami Reality: The Logic of a Modern Faith |publisher=Princeton University Press |year=1991 |isbn=9780691010922 |edition=illustrated, reprint |pages=31–32}}&lt;/ref&gt; رتناگر راؤ جي وجود بابت ڪو مضبوط ثبوت موجود ناهي؛ گهڻو امڪان آهي ته اهو بيان [[ڪرپال سنگهه]] طرفان رادها سوامي تحريڪ کي سک ڌرم سان ڳنڍڻ لاءِ پيش ڪيو ويو هجي.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; گرو گوبند سنگهه ۽ تلسي صاحب وچ ۾ لاڳاپو عام طور تي رادها سوامي جي مختلف ڌڙن طرفان قبول نه ڪيو ويو آهي، سواءِ [[روحاني ستسنگ]] واري ڌڙي جي.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== عوامي ثقافت ۾ ==
گرو گوبند سنگهه بابت ڀارتي فلمن ۾ شامل آهن:&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ&amp;pg=PA478 |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |last2=Fenech |first2=Louis E. |date=2014 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-969930-8 |page=478}}&lt;/ref&gt;
*''سربنس داني گرو گوبند سنگهه'' (1998ع) هڪ ڀارتي [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] ٻوليءَ جي ڊراما فلم آهي، جنهن جو هدايتڪار رام مهشوري آهي. هن فلم ۾ گرو جو ڪردار سڌي طرح ڪنهن اداڪار ادا نه ڪيو.
*''[[چار صاحبزاده]]'' (2014ع) هڪ ڀارتي ڪمپيوٽر اينيميشن فلم آهي، جيڪا [[هيري باويجا]] تيار ڪئي. اها فلم سندس پٽن [[اجيت سنگهه (سکه مت)|اجيت سنگهه]]، [[جوجهار سنگهه]]، [[زوراور سنگهه (سکه مت)|زوراور سنگهه]] ۽ [[فتح سنگهه (سکه مت)|فتح سنگهه]] بابت آهي.
*''[[چار صاحبزاده: بندا سنگهه بهادر جو عروج]]'' (2016ع) هيري باويجا طرفان تيار ڪيل ڪمپيوٽر اينيميشن فلم آهي، جيڪا اڳئين فلم جو تسلسل آهي ۽ [[بابا بندا سنگهه بهادر]] جي مغلن خلاف جدوجهد بابت آهي، جيڪا گرو گوبند سنگهه جي سرپرستي هيٺ ٿي.

== پڻ ڏسو ==
{{Portal|India|Biography|Punjab}}
* [[گرو گوبند سنگهه جي نالي سان منسوب جڳهن جي فهرست]]
* [[گرو گوبند سنگهه جا 52 حڪم]]
* [[ڀائي جيون سنگهه]]
* [[بندا سنگهه بهادر]]

== حوالا ==
'''وضاحتي نوٽ'''
{{notelist}}

'''حوالا'''
{{reflist}}

'''ڪتابيات'''
*{{Cite book |last=Grewal |first=J. S. |title=The Sikhs of the Punjab |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-63764-0 |volume=2-3 |page=72}}
*{{Cite book |last=Jenkins |first=Everett |url=https://books.google.com/books?id=kSYkCQAAQBAJ&amp;pg=PA200 |title=The Muslim Diaspora (Volume 2, 1500–1799): A Comprehensive Chronology of the Spread of Islam in Asia, Africa, Europe and the Americas |publisher=McFarland |year=2000 |isbn=978-1-4766-0889-1 |pages=200}}
*{{Cite book |last=Olson |first=Carl |title=The Many Colors of Hinduism: A Thematic-historical Introduction |publisher=Rutgers University Press |year=2007}}
*{{Cite book |last=Truschke |first=Audrey |title=Aurangzeb: The Life and Legacy of India's Most Controversial King |publisher=Stanford University Press |year=2017}}

'''وڌيڪ مطالعو لاءِ'''
* {{Cite book |last=Deora |first=Man Singh |title=Guru Gobind Singh: a literary survey |publisher=Anmol Publications |year=1989 |isbn=978-81-7041-160-4 |location=New Delhi |oclc=21280295}}
* {{Cite book |last1=Singh |first1=Gobind |title=The Zafarnama of Guru Gobind Singh |last2=Jasbir Kaur Ahuja |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |year=1996 |location=Mumbai |oclc=42966940}}
* سنگهه، پروفيسر سريندرجيت، ''Guru Gobind Singh's Zafarnamah''، انگريزي ترجمو ۽ شاعراڻو پيشڪش، سنگهه برادرز، امرتسر، 2003ع. {{ISBN|81-7205-272-3}}
* [https://web.archive.org/web/20151212051909/http://archimedespress.co.uk/books Sri Dasam Granth Sahib: Questions and Answers: The book on Sri Dasam Granth Sahib]

== ٻاهريان ڳانڍاپا ==
*{{commons category-inline}}
*{{wikiquote-inline}}

{{Jathedars of Damdami Taksal}}

{{s-start}}
{{succession box
| before = [[گرو تيغ بهادر]]
| title = [[سک گرو]]|years=11 نومبر 1675 – 7 آڪٽوبر 1708
| after = [[گرو گرنٿ صاحب]]
}}
{{s-end}}
{{Sikhism|state=collapsed}}


{{گرو گوبند سنگهه}}
{{اختياري ضابطو}}

{{DEFAULTSORT:سنگهه، گرو گوبند}}
[[زمرو:1666 ڄمڻا]]
[[زمرو:1708 وفاتون]]
[[زمرو:سک يودھا]]
[[زمرو:سک گرو|گوبند سنگهه]]
[[زمرو:پٽنا جا ليکڪ]]
[[زمرو:بهار جا شاعر]]
[[زمرو:17هين صديءَ جا ڀارتي شاعر]]
[[زمرو:17هين صديءَ جا ڀارتي فلسفي]]
[[زمرو:18هين صديءَ جا ڀارتي فلسفي]]
[[زمرو:18هين صديءَ جا ڀارتي شاعر]]
[[زمرو:گرو گوبند سنگهه]]
[[زمرو:ڀارتي مرد شاعر]]
[[زمرو:ڀارتي مرد غير افسانوي ليکڪ]]
[[زمرو:17هين صديءَ جا ڀارتي مرد ليکڪ]]
[[زمرو:18هين صديءَ جا ڀارتي مرد ليکڪ]]</text>
      <sha1>sw0qr3t6qvdv8v2uqt8k0stmul8tv6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڏهر ناهيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64433</id>
    <revision>
      <id>430308</id>
      <parentid>396733</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="gemo39f1sp25sqcjptxfiq3c9thbpnp" xml:space="preserve">'''ڏهر ناهيا (ذات)''':

هي سنڌ ۽ ڪڇ جي سمن مان هڪ سماٽ ذات آهي. ڪتاب سماٽ جي مصنف صفحي 51 تي ’ڦل ناهيا‘ ۽ ’ڏهر ناهيا‘ کي ابڙي جو اولاد لکيو آهي، ايس صادق عليءَ به کين ابڙن مان ڄاڻايو آهي.[https://web.archive.org/web/20210510142851/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%DA%8F%D9%87%D8%B1%20%D9%86%D8%A7%D9%87%D9%8A%D8%A7]

=حوالو=</text>
      <sha1>gemo39f1sp25sqcjptxfiq3c9thbpnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڏنگراج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64435</id>
    <revision>
      <id>430307</id>
      <parentid>396731</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="355" sha1="oc4eb038zg70pw8n5i0psrzx3lbccxb" xml:space="preserve">'''ڏنگراچ:''' [https://web.archive.org/web/20210509083025/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%DA%8F%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DA%86] هڪ مسلمان سماٽ ذات آهي. هن ذات وارا سرائيڪي ڳالهائين ٿا. ڏنگراچن جا ڪيترائي ڳوٺ ضلعي نوشهري فيروز ۾ آهن.

= حوالو =</text>
      <sha1>oc4eb038zg70pw8n5i0psrzx3lbccxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گازگ تعلقو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64451</id>
    <revision>
      <id>430347</id>
      <parentid>422009</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9210" sha1="4l9arc0ykz6pwh9opuo80bmpbzojjri" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name       =گازگ تعلقو 
| official_name   = Gazg Tahsil
| native_name         = 
| native_name_lang       = 
| settlement_type        = [[تعلقو]]
| image_skyline          = 
| imagesize              = 
| image_alt              = 
| image_caption          = 
| image_map              = 
| map_caption            = 
| pushpin_map           = Balochistan Pakistan#Pakistan
| pushpin_mapsize        = 220
| pushpin_map_caption = پاڪستان ۽ بلوچستان ۾ گازگ تحصيل جو مقام
| coordinates            = 
{{Coord|28|57|21|N|67|01|41|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type  = [[ملڪ]]
| subdivision_name       = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1      = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1  = [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]]
| subdivision_type2   = [[بلوچستان جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name2   =[[قلات ضلعو]]
| subdivision_type3   =صدر مقام  
| subdivision_name3  =[[گازگ|گازگ شھر]] 
| subdivision_type4       = 
| subdivision_name4       = 
| established_title      =  
| established_date       =  
| founder                =  
| seat_type              =  
| seat                   =  
| government_footnotes   = 
| leader_party           = 
| leader_title           = 
| leader_name            = 
| unit_pref              = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes         = 
| area_total_km2         =  
| population_total       =&lt;ref name =&quot;سٽي پاپوليشن &quot; &gt; - https://www.citypopulation.de/php/pakistan-distr-admin.php?adm2id=82405  &lt;/ref&gt; 
| population_footnotes    =   
| population_as_of       =  2017
| population_density_km2 = auto
| timezone1              = [[پاڪستان جو معياري وقت ]]
| utc_offset1            = +5
| blank_name_sec1        =  
| blank_info_sec1        =  
| blank1_name_sec1       = پوسٽل ڪوڊ 
| blank1_info_sec1       = 
 |area_code              =
| website             =
}}
'''گازگ تعلقو''' (اردو: گزگ تحصيل)  [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان| بلوچستان]] جي [[قلات ڊويزن]] جي ضلعي [[قلات ضلعو|قلات]] جي ھڪ ذيلي تحصيل آھي جنھن جو صدر مقام [[گازگ|گازگ شھر]] آھي جيڪو ضلعي جي ڏکڻ اوڀر ۾ خضدار ضلعي جي حدن لڳ واقع آهي. ھي تعلقو انتظامي طور تي [[قلات ڊويزن]] ۾ شامل آھي. ھن تعلقي ۾ ھڪ سرڪل، ھڪ پٽوار (تپا) ۽ 41 مئوزا (ديھون) واقع آهن.&lt;ref name=&quot; پي بي ايس &quot;&gt; [ https://www.pbs.gov.pk › acoPDFBalochistan Province Report on Mouza Census 2008]  &lt;/ref&gt; انھن مان 28 مئوزن م ٻھراڙيءَ واري آبادي رھندڙ آھي ۽ باقي 13 مئوزن ۾ وسندي ڪانہ آھي.&lt;ref name = &quot; پي بي ايس &quot;/&gt;

== جاگرافي ==
گزگ [[قلات، بلوچستان|قلات]] ۽ [[اين-25 قومي شاهراهه]] کان لڳ ڀڳ {{convert|44|km|mi}} اوڀر طرف واقع آهي ۽ ان جي پکيڙ لڳ ڀڳ {{convert|1390|km2|ha}} آهي. ان جي اولهه ۾ [[قلات تحصيل|قلات]]، اتر ۾ [[جوھان تحصيل|جوھان]]، اوڀر ۾ [[سني تحصيل|سني]] ([[ڪڇي ضلعو|ڪڇي ضلعي]] ۾) ۽ ڏکڻ ۾ [[زهري تحصيل|زهري]] ([[خضدار ضلعو|خضدار ضلعي]] ۾) واقع آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Brinkhoff |first1=Thomas |title=Gazg: Sub-Tehsil in Balochistan |url=https://citypopulation.de/en/pakistan/balochistan/admin/kalat/20905__gazg/ |website=citypopulation.de |publisher=City Population |access-date=14 June 2025 |language=en |date=26 August 2024}}&lt;/ref&gt;

علائقو گهڻو ڪري جابلو آهي، جنهن جي اوچائي {{convert|1000|m|ft}} کان {{convert|3000|m|ft}} کان به وڌيڪ آهي. هتان جو خشڪ زميني منظر موسمي پاڻيءَ جي وهڪرن ۽ [[خشڪ پسند ٻوٽو|خشڪ پسند]] نباتات سان نمايان آهي، جن ۾ آرٽيميسيا-هيلوڪسيلون [[جهاڙي|جهاڙين]] وارا اسٽيپي ميدان، ڏڪار برداشت ڪندڙ وڻ ۽ خشڪ حالتن سان مطابقت رکندڙ [[عارضي ٻوٽو|عارضي]] نباتات شامل آهن.

== آبهوا ==
[[مٿانهون علائقو|مٿانهين]] بلوچستان جي حصي طور، گزگ جي آبهوا [[خشڪي|خشڪ]] کان [[نيم خشڪ آبهوا|نيم خشڪ]] آهي، جيڪا گهٽ ۽ بي قاعدي برسات سان نمايان آهي. قلات ضلعو پاڪستان جي سڀ کان ٿڌن علائقن مان هڪ آهي، جتي جولاءِ ۾ اونهاري جي وڌ ۾ وڌ گرمي پد جو سراسري لڳ ڀڳ {{convert|24|C|F}} هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=District Economy Profile Kalat |url=https://smeda.org/phocadownload/Balochistan/District_Profiles/District%20Profile%20Kalat%202021.pdf |website=smeda.org |publisher=Small &amp; Medium Enterprise Development Authority Government of Pakistan |access-date=14 June 2025}}&lt;/ref&gt; ڏڪار گهڻو ڪري هر ٽن کان چئن سالن ۾ پوندا آهن.

آبهوا جي لحاظ کان، هي علائقو نيم خشڪ براعظمي ڀونوچ سمنڊ واري خطي ۾ اچي ٿو. سالياني برسات {{convert|200|mm|in}} کان {{convert|400|mm|in}} جي وچ ۾ هوندي آهي، جڏهن تہ سياري جو وسڪارو عام طور اونهاري جي برسات کان وڌيڪ اهم هوندو آهي.&lt;ref name=H2O&gt;{{cite journal |last1=Kanwal |first1=Kalsoom |last2=Achakzai |first2=G. D. |title=Limnological Variation and its Effect on Fresh Water Bodies of District Kalat (Karchamp Dam Mangochar) Balochistan, Pakistan |journal=Pakistan's Multi Disciplinary Journal for Arts &amp; Science |date=July 2021 |volume=1 |issue=1 |pages=28–35 |url=https://www.researchgate.net/publication/362125785 |access-date=14 June 2025 |issn=2789-2611}}&lt;/ref&gt; سياري ۾ برفباري عام آهي ۽ گرمي پد اڪثر {{convert|-15|C|F}} کان به هيٺ لهي ويندو آهي.&lt;ref name=H2O/&gt; سڀ کان سخت ڏڪارن مان هڪ 2009ع ۾ پيو، جڏهن سالياني برسات گهٽجي رڳو {{convert|60|mm|in}} تائين پهتي ۽ اها صورتحال لڳاتار پنجن سالن تائين جاري رهي.

== آبادي ==
{{Historical populations|1951|...|1961|...|1972|...|1981|6204|1998|3979|2017|5,721|2023|8,286|align=left|percentages=pagr|footnote=ذريعو: [[پاڪستان شماريات بيورو]]:&lt;ref&gt;{{cite web |title=Table 4: Area and Population of Administrative Units by Rural/Urban: 1951–1998 Censuses |url=https://repository.lahoreschool.edu.pk/xmlui/bitstream/handle/123456789/13673/Administrative%20Units.pdf |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]] |website=Lahore School of Economics |access-date=3 June 2025 |archive-date=2 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102211528/https://repository.lahoreschool.edu.pk/xmlui/bitstream/handle/123456789/13673/Administrative%20Units.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
{{Clear}}
=== آبادي ===
گزگ جي 8,286 ماڻهن تي ٻڌل آبادي 1,274 [[گهرڻو|گهرڻن]] ۾ ورهايل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Table 24: Housing Characteristics, Facilities of Toilet and Washroom Used by Households, Rural/Urban: Census 2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_24_balochistan_districts.pdf |website=pbs.gov.pk |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]] |access-date=14 June 2025 |language=en |date=2023}}&lt;/ref&gt; مجموعي [[خواندگي|خواندگيءَ جي شرح]] 18.75٪ آهي، جنهن ۾ نمايان [[صنفي اڻبرابري|صنفي فرق]] موجود آهي: مردن ۾ اها شرح 26.84٪، جڏهن تہ عورتن ۾ رڳو 9.25٪ آهي. اهي انگ اکر تعليم تائين رسائيءَ ۾ جاري مسئلن، خاص طور ڳوٺاڻن علائقن ۾ ڇوڪرين ۽ عورتن کي درپيش مشڪلاتن جي عڪاسي ڪن ٿا.

=== ٻوليون ===
ذيلي تحصيل ۾ [[بروهي ٻولي|بروهي]] غالب ٻولي آهي، جيڪا لڳ ڀڳ 5,446 ماڻهو (آباديءَ جو لڳ ڀڳ 65.7٪) ڳالهائين ٿا. [[بلوچي ٻولي|بلوچي]] ٻئي نمبر تي سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ ٻولي آهي، جنهن جا 2,817 ڳالهائيندڙ (لڳ ڀڳ 34٪) آهن. آباديءَ جو هڪ ننڍڙو حصو ٻيون مقامي ٻوليون ڳالهائي ٿو.

== حوالا ==
{{Reflist}}

=== نوٽ ===
{{notelist}}

{{بلوچستان جون تحصيلون}}
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون تحصيلون]]
[[زمرو:قلات ضلعي جون تحصيلون]]
[[زمرو:قلات ضلعو]]
{{بلوچستان-جاگرافي-اڻپورو}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قلات ضلعو]]
[[زمرو:گازگ تعلقو]]
[[زمرو:قلات ضلعي جا تعلقا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا تعلقا]]</text>
      <sha1>4l9arc0ykz6pwh9opuo80bmpbzojjri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھڪڙو ورلڊ ٽريڊ سينٽر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71570</id>
    <revision>
      <id>430558</id>
      <parentid>332863</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>430558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4604" sha1="n2wpz6crgmlqo5hsf2d8rczjijnixa3" xml:space="preserve">{{Infobox building|building_name=ھڪڙو ورلڊ ٽريڊ سينٽر|location_city=[[منهٽن]]، [[نيويارڪ سٽي]]|image=File:One World Trade Center, One World Trade Center, New York (33224081040).jpg|building_type=آفيس آبزرويشن ڪميونيڪيشن}}
'''ون ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (One WTC)، جنهن کي ون ورلڊ ٽريڊ، ون ڊبليو ٽي سي ۽ اڳوڻي فريڊم ٽاور جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، [[نيو يارڪ سٽي|نيويارڪ شهر]] جي لوئر مينهٽن ۾ ٻيهر تعمير ٿيل ورلڊ ٽريڊ سينٽر ڪمپليڪس جي مکيه عمارت آهي. هي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۾ سڀ کان وڏي عمارت، مغربي اڌ گول ۾ سڀ کان وڏي عمارت ۽ دنيا ۾ ستين اچي عمارت آهي. 

سپر بلند ڍانچو اصل ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي نارٿ ٽاور جو ساڳيو نالو آهي، جيڪو 9/11 جي دهشتگرد حملن ۾ تباهه ٿي ويو هو. نئون اسڪائي اسڪرئپر 16-ايڪڙ (6.5 هيڪٽر) ورلڊ ٽريڊ سينٽر سائٽ جي اتر اولهه ڪنڊ تي، اصل 6 ورلڊ ٽريڊ سينٽر (WTC-6) جي سائٽ تي آهي. عمارت اولهه ۾ ويسٽ اسٽريٽ، اتر ۾ ويسي اسٽريٽ، ڏکڻ ۾ فلٽن اسٽريٽ ۽ اوڀر ۾ واشنگٽن اسٽريٽ سان جڙيل آهي.
[[File:World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg |thumb| ورلڊ ٽريڊ سينٽر، 2001ع ۾ 9/11 کان اڳ]]
عمارت جو معمار، &lt;small&gt;'''ڊيوڊ چائلڊز'''&lt;/small&gt; (&lt;small&gt;David Childs&lt;/small&gt;) آهي، جنهن جي فرم، &lt;small&gt;'''اسڪڊمور، اوونگز اينڊ ميرل'''&lt;/small&gt; (&lt;small&gt;Skidmore, Owings &amp;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Merrill&lt;/small&gt;) &quot;&lt;small&gt;'''برج خليفا'''&lt;/small&gt;&quot;، دبئي ۽ &quot;&lt;small&gt;'''ولز ٽاور'''&lt;/small&gt;&quot; (اڳوڻي سيئرز ٽاور) کي پڻ ڊيزائن ڪيو. 27 اپريل، 2006ع تي نئين عمارت لاءِ هيٺئين زمين جي استعمال جي جڳهن، پيرن (Plinth) ۽ بنيادن جي اڏاوت شروع ٿي. ون ورلڊ ٽريڊ سينٽر 30 اپريل، 2012ع تي نيويارڪ شهر ۾ سڀ کان وڏي اڏاوت بڻجي ويو، جڏهن اها &quot;ايمپائر اسٽيٽ بلڊنگ&quot; جي اوچائي کان وڌي وئي. ٽاور جي لوهه ڍانچي کي &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; آگسٽ، &lt;small&gt;'''2012'''&lt;/small&gt;ع تي ختم ڪيو ويو. &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; مئي، &lt;small&gt;'''2013'''&lt;/small&gt;ع تي، اسڪائي اسڪرئپر جي اسپائرل جو آخري حصو نصب ڪيو ويو، جنهن سان عمارت، ان جي اسپائرل سميت، &lt;small&gt;'''1,776'''&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;'''541'''&lt;/small&gt; ميٽر) جي ڪل اوچائي تي پهچي وئي. فن تعمير جي ماهرن ۾ ان جي اچائي جو سال هڪ عمدي حوالي سان آهي جڏهن آمريڪا جي آزاديء جي اعلان تي دستخط ڪيو ويو. عمارت 3 نومبر، &lt;small&gt;2014&lt;/small&gt;ع تي کوليو ويو ۽ ون ورلڊ آبزرويٽري 29 مئي، &lt;small&gt;2015&lt;/small&gt;ع تي کولي وئي. 

26 مارچ، &lt;small&gt;2009&lt;/small&gt;ع تي، نيو يارڪ ۽ نيو جرسي جي پورٽ اٿارٽي (&lt;small&gt;PANYNJ&lt;/small&gt;) تصديق ڪئي ته عمارت سرڪاري طور تي ان جي قانوني نالي &quot;&lt;small&gt;'''ون ورلڊ ٽريڊ سينٽر'''&lt;/small&gt;&quot; جي نالي سان سڃاتي ويندي، نه ڪه &quot;&lt;small&gt;'''فريڊم ٽاور'''&lt;/small&gt;&quot; جي نالي سان. عمارت ۾ &lt;small&gt;94&lt;/small&gt; ماڙ آهن، جن جي مٿين منزل جو تعداد &lt;small&gt;104&lt;/small&gt; آهي.

نئين ورلڊ ٽريڊ سينٽر ڪمپليڪس ۾ گرين وچ اسٽريٽ سان گڏ ٺهيل پنج اعليٰ آفيسن واري عمارتون شامل هونديون، گڏو گڏ &quot;قومي 9/11 ميموريل ۽ ميوزيم&quot;، جيڪو ون ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ڏکڻ ۾ واقع آهي، جتي اصل ٽوئن ٽاور بيٺا هئا. نئي عمارت جي تعمير اصل ورلڊ ٽريڊ سينٽر ڪمپليڪس جي تباهي کانپوءِ يادگار بڻائڻ ۽ ٻيهر تعمير ڪرڻ جي ڪوشش جو حصو آهي.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:گڏيل رياستن ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون]]</text>
      <sha1>n2wpz6crgmlqo5hsf2d8rczjijnixa3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪمپالا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75791</id>
    <revision>
      <id>430329</id>
      <parentid>420897</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6248" sha1="istt7l1gm1eggs0os3asetvk4ee41x9" xml:space="preserve">{{About|ڪمپالا شھر|پرانی ڪمپالا|ڪمپالا ھل}}
{{Infobox settlement &lt;!-- Infobox starts !--&gt;
| official_name = ڪمپالا&lt;br&gt;Kampala
| native_name = 
| settlement_type = گاديء وارو شھر
| image_skyline = Kampalamontage.png
| nickname = 
| image_flag = 
| image_caption = Counter-clockwise; from top: Panoramic view of central Kampala, Bahá'i Temple, [[Makerere University]], panoramic view of [[Lake Victoria]], Kampala Worker's House, [[Uganda National Mosque]]
| image_seal = 
| image_map = 
| mapsize = 150px
| pushpin_map = 
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_relief = 
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = {{flag|Uganda}}
| subdivision_type1 = شھر
| subdivision_name1 = ڪمپالا
| leader_title1 = لارڈ مئیر
| leader_name1 = ایریاس لڪوانگو
| leader_title2 = [[Executive Director]]
| leader_name2 = ڈوروتھی ڪساڪا
&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.independent.co.ug/profile-who-is-dorothy-kisaka/ |title=Profile: Who is Dorothy Kisaka|date=14 June 2020}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 189
| area_land_km2 = 176
| area_water_km2 = 13
| population_as_of = 2019ع
| population_urban_footnotes = 
| population_urban = 
| population_note = 
| population_density_km2 = 8,892&lt;ref name=&quot;ubos.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Table 1.1 : Estimated Land Area and Projected Population by Sex by Lower Local Government |url=https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/09_2019Final_2020_21_LLG_IPFs_Sept_2019.pdf |website=[[Uganda Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt;
| population_total = 1,680,600
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;ubos.org&quot;/&gt;
| population_metro = 6,709,900&lt;ref name=&quot;ubos.org&quot;/&gt;
| area_metro_km2 = 8,451.9
| population_density_metro_km2 = 793&lt;ref name=&quot;ubos.org&quot;/&gt;
| population_demonyms = Munakampala
| timezone = [[East Africa Time|EAT]]
| utc_offset = +3
| coordinates = {{coord|00|18|49|N|32|34|52|E|region:UG|display=inline,title}}
| elevation_m = 1200
| website = {{URL|http://www.kcca.go.ug/}}
| footnotes = 
}}
'''ڪمپالا''' (Kampala) [[یوگینڊا]] جو سڀ کان وڏو شهر ۽ راڄڌاني آهي. هن شهر جي آبادي 16,80,600 آهي (سال 2020ع جي آدمشماری مطابق).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/uganda/central/admin/012__kampala/|title=Kampala (City, Uganda) - Population Statistics, Charts, Map and Location|website=www.citypopulation.de|access-date=2024-01-16}}&lt;/ref&gt; اهو ڪمپالا سينٽرل ڊويزن جي پنجن سياسي حصن ۾ ورهايل آهي، ڪاويمپي،  ماڪينڊائي، ناڪاوا ۽ رُباگا ڊويزن. ڪمپالا جو ميٽروپوليٽن علائقو شهر جي مناسب ۽ پاڙيسري واڪيسو، ماڪونو،  ايمپگي،  بويڪوي ۽ لوويرو ضلعن تي مشتمل آهي. ان ۾ تيزي سان وڌندڙ آبادي آهي جيڪا سال 2019ع ۾ يوگنڊا بيورو آف اسٽيٽسٽڪس پاران اندازي مطابق 67,09,900 ماڻهن تي مشتمل آهي.&lt;ref&gt;[https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publication/09_2019Final_2020_21_LLG_IPFs_Sept_2019.pdf Kampala Population 2019]{{Dead link|date=March 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; ان جي ايراضي 8,452 چورس ڪلوميٽر (3,263 چورس ميل) آهي. ٻين تخميني اندازن موجب ميٽروپوليٽن علائقي جي ماپ لڳ ڀڳ چاليهه لک ماڻهن تي مشتمل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/cities/22744/kampala/population|title=Kampala, Uganda Metro Area Population 1950-2023|website=www.macrotrends.net|access-date=2023-11-01|archive-date=2023-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712135223/http://www.macrotrends.net/cities/22744/kampala/population|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

سال 2015ع ۾، هن ميٽروپوليٽن علائقي ۾ 13.80 بلين ڊالر جي اندازي مطابق عام GDP پيدا ڪئي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Wang|first1=Xuantong|last2=Rafa|first2=Mickey|last3=Moyer|first3=Jonathan D.|last4=Li|first4=Jing|last5=Scheer|first5=Jennifer|last6=Sutton|first6=Paul|date=16 January 2019|title=Estimation and Mapping of Sub-National GDP in Uganda Using NPP-VIIRS Imagery|journal=Remote Sensing|volume=11|issue=2|pages=163|bibcode=2019RemS...11..163W|doi=10.3390/rs11020163|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; اهو ان سال لاءِ يوگنڊا جي جي ڊي پي جي اڌ کان وڌيڪ هئي، اهو يوگنڊا جي معيشت ڏانهن ڪمپالا جي اهميت کي ظاهر ڪري ٿو. ڪمپالا، 4.03 سيڪڙو جي سالياني آبادي جي واڌ جي شرح سان، شهر جي ميئرن طرفان، &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|title=City Mayors: World's fastest-growing urban areas (1)|website=www.citymayors.com}}&lt;/ref&gt;  آفريڪا جي تيز ترين وڌندڙ شهرن مان ٻڌايو وڃي ٿو. مرسر (Mercer) (هڪ نيو يارڪ جي بنياد تي صلاحڪار فرم) باقاعده طور تي ڪمپالا کي اوڀر آفريڪا جي بهترين شهر جي حيثيت سان، نيروبي ۽ ڪيگالي کان اڳتي وڌايو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1418082/kampala-ranked-city-east-Africa|title=Kampala Ranked Best City In East Africa|last=Muhindo|first=Clare|date=2016-02-26|newspaper=[[New Vision]]|access-date=2019-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827020437/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1418082/kampala-ranked-city-east-africa|archive-date=2019-08-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1418082/kampala-ranked-city-east-Africa|title=Kampala Ranked Best City In East Africa|last=Muhindo|first=Clare|date=2016-02-26|newspaper=[[New Vision]]|access-date=2019-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827020437/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1418082/kampala-ranked-city-east-africa|archive-date=2019-08-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

in, 

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:يوگنڊا]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:آفريڪا جا شهر]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ راڄڌانيون]]</text>
      <sha1>istt7l1gm1eggs0os3asetvk4ee41x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چوڌري رحمت علي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80873</id>
    <revision>
      <id>430302</id>
      <parentid>405920</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46429" sha1="dxwi8uiww2pdaswbqf2ks7ksmuedvdr" xml:space="preserve">{{short description|Pakistani nationalist and politician (1897–1951)}}
{{Infobox scholar
| name = چوڌري رحمت علي&lt;br&gt;Choudhry Rahmat Ali
| image = Choudhry Rahmat Ali.jpg
| native_name = {{lang|pa|{{nq|چوہدری رحمت علی}}}}
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1897|11|16}}
| death_date = {{death date and age|df=yes|1951|2|3|1897|11|16}}
| caption =چوڌري رحمت علي 
| birth_place = بالاچور، ضلعي هشيارپور، [[پنجاب]]، [[برطانوي هندستان]]
| nationality = پاڪستاني
| resting_place = ڪيمبرج شهر جو قبرستان، [[انگلينڊ]]
| notable_ideas = &quot;پاڪستان ٺاهڻ جو نظريو&quot;
| notable_works = &quot;اعلان پاڪستان&quot;
| death_place = [[ڪيمبرج]]، [[انگلينڊ]]
}}
'''چوڌري رحمت علي''' ([[اردو]]: چودهري رحمت علي؛ 16 نومبر، 1897ع - 3 فيبروري، 1951ع) هڪ پاڪستاني قوم پرست ڪارڪن هو، جيڪو [[پاڪستان]] جي رياست جي قيام جي شروعاتي حامين مان هڪ هو. هن کي برٽش انڊيا ۾ هڪ الڳ مسلمان وطن لاءِ &quot;[[پاڪستان]]&quot; جو نالو ڏيڻ جو اعزاز حاصل آهي ۽ عام طور تي پاڪستان تحريڪ جي بانين مان هڪ جي طور تي سڃاتو وڃي ٿو.

[[پنجاب]] جي ضلعي، هشيارپور جي شھر، بالاچور ۾ ڄائو، رحمت علي تعليم [[لاھور|لاهور]] ۾ حاصل ڪئي. هن جو بنيادي ڪم، جڏهن هو سال 1933ع ۾ [[ڪيمبرج يونيورسٽي]] ۾ [[قانون]] جو شاگرد هو، هڪ پمفليٽ جي صورت ۾ ”هاڻي يا ڪڏهن نه؛ ڇا اسان هميشه لاءِ زندهه آهيون يا هميشه لاءِ ختم ٿينداسين؟“ آھي، جنهن کي &quot;پاڪستان جو ڊڪليئريشن&quot; به چيو وڃي ٿو.{{sfn|Aziz|1987}}&lt;ref name=&quot;Malik2003&quot;&gt;
{{citation |last=Malik |first=Rashida |title=Iqbal: The Spiritual Father of Pakistan |url=https://books.google.com/books?id=KSluAAAAMAAJ&amp;q=Gujjar |year=2003 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-1371-4}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ʻ Choudhry Rehmat Ali 2009 &quot;&gt;
{{citation |last=ʻBilal |first=Safwan |title=Complete Works of
|url=https://books.google.com/books?id=F5QBAAAAMAAJ&amp;q=Gujjar |year=1978 |publisher=National Commission on Historical and Cultural Research}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
| title = Death anniversary of Ch Rehmat Ali being observed 4 February 1951
| date = 14 February 2008
| publisher = Dunya News
| url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/157528-Death-anniversary-of-Ch-Rehmat-Ali-being-observed}}
&lt;/ref&gt; اهو پمفليٽ لنڊن ۾ ٽين گول ميز ڪانفرنس ۾ برطانوي ۽ هندستاني نمائندن کي خطاب ڪندي ٻڌايو ويو.{{sfn|Kamran|2017|pp=49–50}} انهن خيالن کي نمائندن يا ڪنهن به سياستدان جي هڪ ڏهاڪي جي ويجهو حمايت نه مليو. انهن کي شاگردن جي نظرين ۾، خاص ڪري [[محمد علي جناح]] جي نظريي جي طور تي رد ڪيو ويو، پر 1940ع تائين برصغير ​​جا مسلمان سياستدان انهن کي قبول ڪرڻ لاءِ چوڌاري گهمي آيا، جنهن جي نتيجي ۾ آل انڊيا مسلم ليگ جي لاهور واري ٺهراءُ کي اڳتي وڌايو ويو، جنهن کي، پريس ۾، فوري طور تي &quot;[[پاڪستان جو ٺھراءُ]]&quot; جو نالو ڏنو ويو. 

پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ، رحمت علي اپريل،  1948ع ۾ انگلينڊ کان واپس آيو ۽ پاڪستان ۾ رهڻ جو ارادو ڪيائين، پر سندس سامان ضبط ڪيو ويو ۽ ان وقت جو وزيراعظم، [[لياقت علي خان]] کيس ملڪ بدر ڪيو. آڪٽوبر، 1948ع ۾ رحمت علي خالي هٿين واپس انگلينڊ روانو ٿيو. هن 3 فيبروري، 1951ع تي ڪيمبرج ۾ &quot;لاچار ۽ اڪيلو&quot; وفات ڪئي{{sfn|Kamran|2017|pp=87–88}} بي وطن، چوڌري رحمت علي جي تدفين جو خرچ ايمانوئل ڪاليج، ڪيمبرج پنهنجي مالڪن جي هدايت تي پورو ڪيو. چوڌري رحمت علي کي 20 فيبروري، 1951ع تي ڪيمبرج شهر جي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو.

==ابتدائي زندگي==

رحمت علي 16 نومبر 1897ع تي [[بلاچور]] ڳوٺ ۾ پيدا ٿيو، جيڪو [[هوشيارپور ضلعو|هوشيارپور ضلعي]] جي [[ڳڙه شنڪر تحصيل]] ۾ واقع هو.{{sfn|Aziz|1987|p=1}} اهو علائقو ان وقت [[برطانوي هندستان]] جي [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب صوبي]] جو حصو هو. هو هڪ [[پنجابي مسلمان]] خاندان ۾ ڄائو. سندس والد حاجي شاهه محمد جون ٻه زالون هيون؛ رحمت علي ٻي زال جو پٽ هو. سندس ماءُ تڏهن وفات ڪري وئي جڏهن هو ايترو ننڍو هو جو کيس ياد به نه رهي، تنهنڪري سندس پرورش سندس سڳي ماءُ بدران سوتيلي ماءُ ڪئي.{{sfn|Aziz|1987|p=1}}

مورخ [[خورشيد ڪمال عزيز|ڪي. ڪي. عزيز]]، جيڪو رحمت علي کي ذاتي طور ڄاڻندو هو، جي مطابق&lt;ref&gt;{{harvp|Aziz|1987|p=28}}: &quot;In the Gujjar caste his sub-caste or ''got'' was (Gorsi) .&quot;&lt;/ref&gt; رحمت علي [[گجر]] قبيلي جي گورسي شاخ سان تعلق رکندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rahi |first=Javaid |url=https://books.google.com/books?id=KI1pEAAAQBAJ&amp;dq=choudhry+rahmat+ali+gujar&amp;pg=PA621 |title=The Gujjars Vol: 01 and 02 Edited by Dr. Javaid Rahi (Page_621) |publisher=Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture, Languages, Jammu |year=2012 |pages=621 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All but Forgotten: Choudhary Rahmat Ali, the Inventor and First Champion of Pakistan |url=https://thewire.in/history/choudhary-rahmat-ali-the-inventor-of-pakistan |access-date=17 May 2023 |website=The Wire |quote=&quot;جڏهن ''Now or Never'' شايع ٿيو، تڏهن رحمت علي جي عمر 36 سال هئي. هو 1897ع ۾ پنجاب جي هوشيارپور ضلعي جي بلاچور ڳوٺ ۾ هڪ مسلم گجر خاندان ۾ پيدا ٿيو. رحمت علي 1918ع ۾ اسلاميه مدرسه لاهور مان فراغت حاصل ڪئي ۽ ڪجهه عرصو [[ايچيسن ڪاليج]] لاهور ۾ تدريسي خدمتون سرانجام ڏنائين. ان کان پوءِ هن قانون جي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ [[پنجاب يونيورسٽي]] ۾ داخلا ورتي.

ظاهر ٿئي ٿو ته قانون جي تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ هن هڪ بلوچ زميندار جي قانوني صلاحڪار طور ڪم ڪيو. انهيءَ حيثيت ۾ هو ايتري رقم بچائڻ ۾ ڪامياب ٿيو جو 1930ع ۾ انگلينڊ منتقل ٿي [[ايمانوئل ڪاليج، ڪيمبرج]] ۾ داخلا وٺي سگهيو.

بعد ۾ هن 1933ع ۾ [[ڪيمبرج يونيورسٽي]] مان بيچلر آف آرٽس (بي. اي.) جي ڊگري ۽ 1940ع ۾ ماسٽر آف آرٽس (ايم. اي.) جي ڊگري حاصل ڪئي. 1943ع ۾ کيس [[مڊل ٽيمپل]]، لنڊن طرفان بار ۾ سڏيو ويو (''Called to the Bar'')، جنهن سان هن کي وڪالت جو باقاعده حق حاصل ٿيو..'}}&lt;/ref&gt;

==تعليم ۽ پيشو==

ڇاڪاڻ⁠تہ بلاچور هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري رحمت علي کي پنهنجي تعليم جاري رکڻ لاءِ [[راهون]] شهر وڃڻو پيو، جتي هڪ مڊل اسڪول موجود هو.{{sfn|Aziz|1987|p=3}} مڊل اسڪول مڪمل ڪرڻ کان پوءِ 1910ع ۾ هو [[جلنڌر]] ويو ۽ [[ڊي. اي. وي. ڪاليج مينيجنگ ڪميٽي|سينداس اينگلو سنسڪرت هاءِ اسڪول]] ۾ داخلا ورتائين. 1912ع ۾ مئٽرڪ پاس ڪرڻ کان پوءِ ساڳئي سال [[اسلاميه ڪاليج لاهور]] ۾ داخل ٿيو.

1915ع ۾ هن انٽرميڊيئيٽ جو امتحان انگريزي، تاريخ، رياضي ۽ فارسي مضمونن سان پاس ڪيو. ان کان پوءِ 1918ع ۾ اسلاميه ڪاليج مان بي. اي. جي ڊگري حاصل ڪيائين، جتي سندس مضمون انگريزي، معاشيات ۽ فارسي هئا. ڪاليج ۾ رهڻ دوران هو ڪاليج جي مباحثي واري يونين جو سيڪريٽري رهيو، پنهنجي تدريسي گروهه جو سيڪريٽري ۽ نائب صدر پڻ رهيو، ۽ ڪاليج جي رسالي ''Crescent'' جو ايڊيٽر به هو.{{sfn|Aziz|1987|p=4}}

ڪاليج کان ٻاهر رحمت علي ان وقت جي مشهور اخبار ''ڪشمير'' جو اسسٽنٽ ايڊيٽر پڻ رهيو، جيڪا منشي محمد دين فوق ڪشميري طرفان قائم ۽ ايڊٽ ڪئي ويندي هئي. رحمت علي هندستاني تاريخ ۽ سياست بابت ڪيترائي مضمون لکيا، جن ۾ هن دليل ڏنو ته اتر يا اتر اولهه هندستان مسلمانن جو وطن آهي ۽ انهن کي اتي حڪمراني ڪرڻ جو حق حاصل آهي.

سندس هڪ مضمون، ''&quot;مغرب کی کورانا تقلید&quot;'' (يعني ''مغرب جي انڌي تقليد'')، سندس نوڪري وڃائڻ جو سبب بڻيو.{{sfn|Aziz|1987|p=5}} هن مضمون تي برطانوي اختيارين جو ڌيان ويو، جنهن کان پوءِ لاهور جي ڊپٽي ڪمشنر هينري فلپس ٽولنٽن&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Supplement to The London Gazette, 4 June 1917
 |url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/30111/supplement/5461/data.pdf
 |website=The Gazette
 |publisher=His Majesty's Stationery Office
 |date=4 June 1917
 |access-date=14 December 2025
 |language=English
}}&lt;/ref&gt; منشي محمد دين فوق کي پنهنجي آفيس ۾ طلب ڪيو. ٽولنٽن سخت سرزنش ڪندي خبردار ڪيو ته جيڪڏهن اهڙو واقعو ٻيهر ٿيو ته سزا ڏني ويندي. ان واقعي کان پوءِ فوق رحمت علي کي نوڪريءَ مان برطرف ڪري ڇڏيو.{{sfnp|Aziz|1987|p=6}}

1918ع ۾ [[اسلاميه ڪاليج لاهور]] مان گريجوئيشن ڪرڻ کان پوءِ رحمت علي [[ايچيسن ڪاليج|ايچيسن ڪاليج لاهور]] ۾ استاد مقرر ٿيو. ان کان پوءِ هو سر نواب مراد بخش خان مزاري جو ڇهه سال چيف صلاحڪار رهيو. انهيءَ عرصي دوران هن مزاري خاندان جي ٻارن کي به تعليم ڏني، جن ۾ مير [[بلاخ شير مزاري]] شامل هو، جيڪو بعد ۾ [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] بڻيو، ۽ سردار [[شيرباز خان مزاري]]، جيڪو [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] ۽ [[تحريڪ بحالي جمهوريت]] جو سربراهه رهيو.

بعد ۾ رحمت علي [[پنجاب يونيورسٽي]] ۾ قانون جي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ داخل ٿيو. 1930ع ۾ هن انگلينڊ وڃڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 1931ع ۾ [[ايمانوئل ڪاليج، ڪيمبرج]] ۾ داخلا ورتي. هن 1933ع ۾ [[بيچلر آف آرٽس]] ۽ 1940ع ۾ [[ماسٽر آف آرٽس]] جون ڊگريون [[ڪيمبرج يونيورسٽي]] مان حاصل ڪيون.

1933ع ۾ هن مشهور پمفليٽ ''[[s: Now or Never; Are We to Live or Perish Forever?|Now or Never]]'' شايع ڪيو، جنهن ۾ پهريون ڀيرو لفظ ''&quot;پاڪستان&quot;'' استعمال ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1189425|title=Smokers' Corner: The map man|last=Paracha|first=Nadeem F.|date=21 July 2015|website=Dawn|language=en|access-date=19 January 2019}}&lt;/ref&gt;

1943ع ۾ هن [[مڊل ٽيمپل]]، لنڊن مان بار ايٽ لا جي سند حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 November 2022 |title=Chaudhry Rehmat Ali remembered on his 125th birth anniversary |url=https://www.nation.com.pk/16-Nov-2022/chaudhry-rehmat-ali-remebered-on-his-125th-birth-anniversary |access-date=17 May 2023 |website=The Nation |language=en-US |quote=&quot;Chaudhry Rehmat Ali was born in a Muslim Gujjar family in Hoshiarpur District of Indian Punjab on November 16, in 1897. He is credited with coming up with the name for a separate Muslim homeland in South Asia, PAKISTAN. After graduating from Islamia Madrassa, Lahore in 1918 he taught at Aitchison College before joining Punjab University (PU) to study law.'}}&lt;/ref&gt;

1946ع ۾ هن انگلينڊ ۾ [[پاڪستان نيشنل موومينٽ]] قائم ڪئي. 1947ع تائين هو ڏکڻ ايشيا بابت پنهنجي تصور تي مختلف ڪتابچا شايع ڪندو رهيو. پر [[هندستان جي ورهاڱي]] جو حتمي نتيجو کيس مايوس ڪري ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان وڏي پيماني تي قتل عام ۽ لڏپلاڻ ٿي. هو ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ [[ريڊڪلف لائين]] تحت علائقن جي ورڇ کان به مطمئن نه هو.

هن پنهنجي ڪتاب ''The Greatest Betrayal'' ۾ لکيو ته جناح مسلمانن خلاف ڇهه &quot;موتمار ڌڪ&quot; هنيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هن رحمت علي جي تصور کان ننڍو پاڪستان قبول ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Rahmat Ali
 |first=Choudhary
 |title=The Greatest Betrayal
 |publisher=Self-published pamphlet
 |location=Cambridge
 |year=1947
 |language=English
}}&lt;/ref&gt; رحمت علي جي خيال ۾ اهو ئي بعد ۾ پيدا ٿيندڙ بدامني ۽ انتشار جو هڪ وڏو سبب هو. {{Citation needed|date=January 2024}}

==فلسفو==

رحمت علي جون لکڻيون، [[محمد اقبال]] ۽ ٻين مفڪرن جي تحريرن سان گڏ، پاڪستان جي قيام لاءِ اهم فڪري محرڪ ثابت ٿيون. هن بنگال جي مسلمانن لاءِ &quot;[[اوڀر بنگال ۽ آسام|بنگستان]]&quot; ۽ [[حيدرآباد رياست|حيدرآباد دکن]] جي مسلمانن لاءِ &quot;عثمانستان&quot; جا نالا تجويز ڪيا. هن مختلف مذهبن تي مشتمل ڏکڻ ايشيا لاءِ ''دينيا'' نالو پڻ پيش ڪيو.{{sfn|Jalal, Self and Sovereignty |2002|pp=392–393}}&lt;ref name=Dinia&gt;{{cite web |last=Ali |first=Choudhary Rahmat |title=India: The Continent of DINIA or The Country of DOOM? |url=http://www.shelleys.demon.co.uk/dinia.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306022222/http://www.shelleys.demon.co.uk/dinia.htm |archive-date=6 March 2012}}&lt;/ref&gt;

==''پاڪستان'' جو تصور==
[[File:Humberstone Road Cambridge.jpg|thumb|ڪيمبرج جي همبرسٽون روڊ تي واقع اهو گهر، جتي رحمت علي رهندو هو ۽ جتي هن پهريون ڀيرو &quot;پاڪستان&quot; لفظ لکيو.]]

مورخ [[عقيل عباس جعفري]] جي مطابق، &quot;پاڪستان&quot; نالو سڀ کان پهرين ڪشميري صحافي غلام حسن شاهه ڪاظمي 1 جولاءِ 1928ع تي استعمال ڪيو هو، جڏهن هن [[ايبٽ آباد]] ۾ حڪومت کي &quot;پاکستان&quot; نالي هڪ هفتيوار اخبار جاري ڪرڻ جي اجازت لاءِ درخواست ڏني.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=لفظ پاکستان کا خالق چوہدری رحمت علی یا کوئی اور؟ [Is the creator of the word Pakistan Chaudhry Rehmat Ali or someone else?]
 |url=https://www.dawnnews.tv/news/1075441/lafz-pakistan-ka-khaliq-chauhdry-rehmat-ali-ya-koi-aur-aqeel-abbas-jafri-bm-fp
 |work=[[Dawn (newspaper)]]
 |author=Aqeel Abbas Jafri
 |date=6 February 2019
 |access-date=16 December 2025
 |language=Urdu
}}&lt;/ref&gt; اهو پاڪستان لفظ جي استعمال جو پهريون دستاويزي ثبوت سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=A Handwara journalist gave Pakistan its name, research establishes |url=https://kashmirlife.net/a-handwara-journalist-gave-pakistan-its-name-research-establishes-169169/ |website=Kashmir Life |access-date=25 March 2018 |date=25 March 2018}}&lt;/ref&gt;

چوڌري رحمت علي 1933ع ۾ هڪ آزاد مسلم رياست لاءِ پاڪستان نالو تجويز ڪيو، جيڪو غلام حسن شاهه ڪاظمي طرفان پنهنجي اخبار لاءِ ان نالي جي استعمال کان پنج سال پوءِ هو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Name Pakistan Was Coined By A Kashmiri Journalist And Not Choudhry Rahmat Ali, Says New Research |url=https://www.outlookindia.com/website/story/the-name-pakistan-was-coined-by-a-kashmiri-journalist-and-not-choudhry-rahmat-al/310008 |website=www.outlookindia.com/ |date=26 March 2018 |access-date=26 March 2018}}&lt;/ref&gt;

1930ع ۾ رحمت علي [[ڪيمبرج]] منتقل ٿيو ۽ همبرسٽون روڊ نمبر 3 تي رهائش اختيار ڪئي. چيو وڃي ٿو ته انهيءَ گهر جي هڪ ڪمري ۾ هن پهريون ڀيرو &quot;پاڪستان&quot; لفظ لکيو. سندس سيڪريٽري مس فراسٽ جي مطابق، اها سوچ کيس لنڊن جي هڪ ٻه-ماڙ بس جي مٿئين حصي ۾ سفر دوران آئي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Meeting with Miss Frost, Rahmat Ali's former secretary |url=http://www.shelleys.demon.co.uk/Frost.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316164159/http://www.shelleys.demon.co.uk/Frost.htm |archive-date=16 March 2012}}&lt;/ref&gt;

هن نالي بابت پهرين بحث بابت مختلف روايتون موجود آهن. سندس دوست عبدالكريم جبار جي مطابق، 1932ع ۾ رحمت علي جڏهن [[ٿيمز درياهه]] جي ڪناري تي پنهنجي دوستن پير احسان الدين ۽ خواجه عبد الرحيم سان گڏ گهمي رهيو هو، تڏهن اهو نالو سامهون آيو. 1930ع واري ڏهاڪي ۾ [[لنڊن جنرل اومني بس ڪمپني]] جون ڪيترين ئي بسون ٿيمز درياهه جي ڪنارن سان هلنديون هيون، خاص طور ويسٽ منسٽر، ايمبينڪمينٽ، بليڪ فرائيرز، سائوٿ وارڪ ۽ ٽاور برج جي ڀرپاسي. اهم رستن ۾ روٽ 11، 24، 59 ۽ 76 شامل هئا.&lt;ref name=&quot;LBUS&quot;&gt;{{cite web
 |title=Pocket bus map No 11, 1930 issued by the London General Omnibus Company Ltd
 |url=https://www.ltmuseum.co.uk/collections/collections-online/maps/item/1992-335
 |website=London Transport Museum Collections Online
 |publisher=London Transport Museum
 |access-date=14 December 2025
 |language=English
}}&lt;/ref&gt;

سر [[محمد اقبال]] ٻڌايو ته جڏهن هو 1930ع ۾ [[پهرين گول ميز ڪانفرنس]] لاءِ لنڊن ويو هو ته رحمت علي ساڻس مليو ۽ پڇيائين ته الله آباد واري تجويز ڪيل مسلم رياست کي ڪهڙو نالو ڏنو وڃي. اقبال جواب ۾ چيو ته جيڪڏهن اتر اولهه هندستان جي صوبن جي نالن جا پهريان اکر ۽ بلوچستان جي &quot;ستان&quot; کي گڏ ڪيو وڃي ته &quot;پاڪستان&quot; جهڙو خوبصورت ۽ بامعنيٰ نالو ٺهي ٿو.&lt;ref&gt;{{snf|Aziz|1987|p=352}}&lt;/ref&gt;

رحمت علي جي سوانح نگار [[خورشيد ڪمال عزيز|ڪي. ڪي. عزيز]] لکي ٿو ته هي خيال رحمت علي کي ڊسمبر 1932ع ۾، يا ان کان ٿورو اڳ، [[لنڊن بس روٽ 11]] جي مٿئين منزل تي سفر دوران آيو. رحمت علي جي چوڻ موجب اهو لفظ اوچتو سندس ذهن جي پردي تي چمڪيو ۽ کيس هڪ الهامي خيال وانگر محسوس ٿيو.{{sfn|Aziz|1987|p=89}}

28 جنوري 1933ع تي رحمت علي پنهنجي مشهور پمفليٽ ''[[s: Now or Never; Are We to Live or Perish Forever?|Now or Never; Are We to Live or Perish Forever?]]'' ۾ هن تصور کي پيش ڪيو.&lt;ref name=&quot;non&quot;&gt;{{cite Wikisource |title=Now or Never; Are We to Live or Perish Forever? |author=Choudhary Rahmat Ali |year=1933}}&lt;/ref&gt;

هن وقت لفظ &quot;PAKSTAN&quot; استعمال ڪيو ويو، جنهن سان مراد هندستان جي پنج اترين وحدتون هيون:

* '''پ''' = [[پنجاب (برطانوي هندستان)|پنجاب]]
* '''ا''' = [[افغانيا]] (اتر اولهه سرحدي صوبو)
* '''ڪ''' = [[ڪشمير وارو علائقو|ڪشمير]]
* '''س''' = [[سنڌ]]
* '''تان''' = [[بلوچستان (پاڪستان)|بلوچستان]]

&lt;ref name=&quot;nowornever&quot;&gt;{{citation|title=Now or Never; Are We to Live or Perish Forever?|author1=Choudhary Rahmat Ali|author2=Mohd Aslam Khan |author3=Sheikh Mohd Sadiq |author4=Inayat Ullah Khan|date=28 January 1933}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wolpert&quot;&gt;
{{cite book |last=Wolpert |first=Stanley A. |author-link=Stanley Wolpert |title=Jinnah of Pakistan |url=https://archive.org/details/jinnahofpakistan0000wolp |publisher=Oxford University Press |year=1984 |location=New York |isbn=0-19-503412-0}}
&lt;/ref&gt;

1933ع جي آخر تائين لفظ &quot;Pakistan&quot; عام استعمال ۾ اچي ويو ۽ تلفظ کي آسان بڻائڻ لاءِ وچ ۾ &quot;i&quot; شامل ڪئي وئي، جنهن سان موجوده صورت &quot;Pakistan&quot; وجود ۾ آئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.storyofpakistan.com/person.asp?perid=P008|title=Chaudhry Rehmat Ali|work=Story of Pakistan|date=June 2003|access-date=2020-01-25|archive-date=2012-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227172425/http://www.storyofpakistan.com/person.asp?perid=P008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

رحمت علي لکيو ته پاڪستان جي قيام کان پوءِ افغانستان، ايران ۽ تاجڪستان جهڙن مسلم &quot;ايشيائي وطنن&quot; جي ٻيهر ويجهڙائي ۽ اتحاد به ممڪن ٿيندو، جيڪو اتر اولهه هندستان جي سياسي، تاريخي ۽ ثقافتي لاڳاپن کي اولهه ايشيا سان ظاهر ڪندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Bianchini|first1=Stefano|url=https://books.google.com/books?id=zsV_AgAAQBAJ&amp;q=chaudhry+rehmat+ali+iran+afghanistan&amp;pg=PT228|title=Partitions: Reshaping States and Minds|last2=Chaturvedi|first2=Sanjay|last3=Ivekovic|first3=Rada|last4=Samaddar|first4=Ranabir|date=2 August 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-27653-0|language=en}}&lt;/ref&gt;

بعد ۾ پنهنجي هڪ ڪتاب ۾ رحمت علي پاڪستان جي اشتقاق بابت وڌيڪ وضاحت ڪندي لکيو:

{{cquote|quote='''&quot;Pakistan&quot;''' فارسي ۽ اردو ٻنهي ٻولين جو لفظ آهي. اهو اسان جي ڏکڻ ايشيائي وطنن جي نالن مان ورتل اکرن تي مشتمل آهي، يعني پنجاب، افغانيا، ڪشمير، سنڌ ۽ بلوچستان. ان جو مطلب آهي &quot;پاڪن جي سرزمين&quot;، يعني روحاني طور پاڪ ۽ صاف ماڻهن جو ملڪ.|author=چوڌري رحمت علي&lt;ref name=&quot;Choudhry Rahmat Ali 1947&quot;&gt;{{citation |last=RahmatʻAli |first=Choudhary |title=Pakistan: The Fatherland of the Pak Nation |url=https://books.google.com/books?id=lPkJAQAAIAAJ |year=1978 |publisher=Book Traders |orig-year=first published 1947}}&lt;/ref&gt;}}

رحمت علي جي پمفليٽ ۾ سندس تجويز ڪيل پاڪستان جي مسلمانن کي هڪ &quot;قوم&quot; قرار ڏنو ويو، جيڪو بعد ۾ [[ٻه قومي نظريو|ٻه قومي نظريي]] جي بنيادن مان هڪ بڻيو:

{{Cquote
|quote=اسان جو مذهب ۽ ثقافت، اسان جي تاريخ ۽ روايتون، اسان جو سماجي ضابطو ۽ معاشي نظام، ۽ وراثت، جانشيني ۽ شادي بابت اسان جا قانون، هندستان جي باقي آبادي کان بنيادي طور مختلف آهن. اهي نظريا، جيڪي اسان جي ماڻهن کي وڏي کان وڏي قرباني ڏيڻ لاءِ تيار ڪن ٿا، انهن کان مختلف آهن جيڪي هندن کي اهڙي قرباني لاءِ متاثر ڪن ٿا. اهي اختلاف رڳو وڏن اصولن تائين محدود ناهن؛ بلڪه اهي اسان جي زندگيءَ جي تمام ننڍين تفصيلن تائين پکڙيل آهن. اسان گڏجي کاڌو نٿا کائون، گڏجي شاديون نٿا ڪريون. اسان جون قومي رسمون، ڪئلينڊر، خوراڪ ۽ لباس به مختلف آهن.
|author=چوڌري رحمت علي، جنوري 1933ع{{sfn|Kamran|2017|pp=99–100}}
}}

رحمت علي جو خيال هو ته پهرين ۽ ٻي گول ميز ڪانفرنس جي نمائندن هڪ وڏي غلطي ۽ ناقابل معافي خيانت ڪئي، جڏهن انهن &quot;آل انڊيا وفاق&quot; جي اصول کي قبول ڪيو. هن مطالبو ڪيو ته اتر اولهه وارن پنجن مسلم علائقن ۾ رهندڙ ٽن ڪروڙ مسلمانن جي قومي حيثيت کي تسليم ڪيو وڃي ۽ انهن لاءِ هڪ جدا وفاقي آئين ڏنو وڃي.{{sfn|Kamran|2017|pp=99–100}}

رحمت علي جي سوانح نگار [[خورشيد ڪمال عزيز|ڪي. ڪي. عزيز]] لکي ٿو ته{{sfn|Aziz|1987|p=85}}:

{{cquote|quote=رحمت علي اڪيلو ئي هن اعلان جو مسودو تيار ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20110419012150/http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm &quot;Now or Never; Are We to Live or Perish Forever?&quot;]}}&lt;/ref&gt; پر ان کي نمائنده بڻائڻ لاءِ هن ٻين ماڻهن کي به ڳولڻ شروع ڪيو ته جيئن هو به ان تي صحيحون ڪن. اهو ڪم آسان نه هو، ڇاڪاڻ⁠تہ انگلينڊ جي يونيورسٽين ۾ مسلمان نوجوانن تي &quot;مسلم هندستانيت&quot; جو اثر ايترو مضبوط هو جو رحمت علي کي هڪ مهيني کان وڌيڪ وقت لڳو ته هو ٽن اهڙن نوجوانن کي ڳولي سگهي، جيڪي سندس حمايت ڪرڻ ۽ دستاويز تي صحيح ڪرڻ لاءِ تيار ٿيا.}}

بعد ۾ رحمت علي جي سياسي مخالفن انهن ساٿين ۽ صحيح ڪندڙن جا نالا پاڪستان لفظ جي خالق طور پيش ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.

چوڌري رحمت علي اها شخصيت هئي، جنهن پاڪستان جي نالي سان آزاديءَ جي تحريڪ جي شروعات ڪئي. هن 1915ع ۾ ٻن قومن جو تصور پيش ڪيو، 1934ع ۾ پاڪستان نيشنل موومينٽ قائم ڪئي ۽ 1935ع ۾ ''Pakistan'' نالي پندرهن روزه اخبار پڻ جاري ڪئي.

==اقبال ۽ جناح==

[[File:Choudhry Rehmat Ali (seated first from left) with Muhammad Iqbal (center), Khawaja Abdul Rahim (right) and a group of other young activists during Iqbal visit to England in 1932..jpg|thumb|right|200px|چوڌري رحمت علي (کاٻي پاسي پهريون ويٺل)، [[محمد اقبال]] (وچ ۾)، [[خواجه عبد الرحيم]] (ساڄي پاسي) ۽ 1932ع ۾ اقبال جي انگلينڊ دوري دوران نوجوان ڪارڪنن جو هڪ گروهه]]

29 ڊسمبر 1930ع تي [[محمد اقبال]] پنهنجي صدارتي خطبي ۾ چيو:&lt;ref&gt;A.R. Tariq (ed.), Speeches and Statements of Iqbal (Lahore: 1973),&lt;/ref&gt;

{{blockquote|مان چاهيان ٿو ته پنجاب، اتر اولهه سرحدي صوبو، سنڌ ۽ بلوچستان کي گڏائي هڪ واحد رياست بڻايو وڃي. برطانوي سلطنت جي اندر خودمختياري هجي يا ان کان ٻاهر، هڪ گڏيل اتر اولهه هندستاني مسلم رياست جو قيام مون کي گهٽ ۾ گهٽ اتر اولهه هندستان جي مسلمانن جي آخري منزل نظر اچي ٿو.}}

ڪجهه عالمن جي راءِ موجب،{{sfn|Aziz|1987|pp=351–362}} اقبال ڪنهن مڪمل خودمختيار مسلم رياست جو تصور پيش نه ڪيو هو، بلڪه سندس خواهش هئي ته پنجاب، سنڌ، اتر اولهه سرحدي صوبو ۽ بلوچستان کي گڏائي هندستان جي اندر هڪ وڏو اتر اولهه مسلم صوبو قائم ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;K. K. Aziz, ''Making of Pakistan'' (London: 1970), p. 81.&lt;/ref&gt; انهن جو خيال آهي ته اقبال ڪڏهن به ملڪ جي ورهاڱي جو مطالبو نه ڪيو هو.&lt;ref&gt;Verinder Grover (ed.), Muhammad Iqbal: Poet Thinker of Modern Muslim India Vol. 25 (New Delhi: Deep &amp; Deep Publications, 1995), pp. 666–67.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tara Chand, History of Freedom Movement in India Vol. III (New Delhi: 1972), p. 253.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;lang, 23, 24 &amp; 25 March 2003;{{full citation needed|date=October 2018}} Also see, Safdar Mahmood, ''Iqbal, Jinnah aur Pakistan'' (Lahore: Khazina Ilm-was-Adab, 2004), pp. 52–69.&lt;/ref&gt;

28 جنوري 1933ع تي چوڌري رحمت علي پنهنجي مشهور تصور &quot;پاڪستان&quot; کي منظر عام تي آندو. 1933ع جي آخر تائين لفظ &quot;Pakistan&quot; عام استعمال ۾ اچي ويو ۽ تلفظ کي آسان بڻائڻ لاءِ ان ۾ &quot;i&quot; شامل ڪئي وئي، جيئن &quot;افغانستان&quot; ۾ آهي.

بعد ۾ رحمت علي پنهنجي هڪ ڪتاب ۾ پاڪستان جي نالي جي وضاحت ڪندي لکيو:

{{blockquote|'''&quot;Pakistan&quot;''' فارسي ۽ اردو ٻنهي ٻولين جو لفظ آهي. اهو اسان جي سڀني وطنن جي نالن مان ورتل اکرن تي مشتمل آهي، يعني '''پ'''نجاب، '''ا'''فغانيا، '''ڪ'''شمير، '''ا'''يران، '''س'''نڌ ۽ بلوچستان. ان جو مطلب آهي &quot;پاڪن جي سرزمين&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Rahmat Ali
 |first=Choudhary
 |title=Pakistan: The Fatherland of the Pak Nation
 |publisher=Pakistan National Movement
 |location=Cambridge
 |year=1947
 |url=https://archive.org/details/pakistanfatherla00rahm/page/224/mode/2up
 |access-date=13 December 2025
 |language=English
 |page=225
}}&lt;/ref&gt;}}

[[جواهر لال نهرو]] پنهنجي ڪتاب ۾ لکيو:

{{blockquote|اقبال پاڪستان جي شروعاتي حامين مان هڪ هو، پر لڳي ٿو ته هن بعد ۾ ان جي اندروني خطري ۽ غير عملي هجڻ کي محسوس ڪيو. ايڊورڊ ٿامپسن لکيو آهي ته هڪ گفتگو دوران اقبال کيس ٻڌايو ته هن مسلم ليگ جي اجلاس جي صدر هجڻ جي حيثيت ۾ پاڪستان جي حمايت ڪئي هئي، پر کيس يقين هو ته اهو مجموعي طور هندستان ۽ خاص طور مسلمانن لاءِ نقصانڪار ثابت ٿيندو.&lt;ref&gt;J.L. Nehru, Discovery of India (New York: 1946), p. 353.&lt;/ref&gt;}}

1934ع ۾ چوڌري رحمت علي ۽ سندس ساٿين [[محمد علي جناح]] سان ملاقات ڪئي ۽ پاڪستان جي تصور جي حمايت جي اپيل ڪئي. جناح جواب ڏنو:

{{blockquote|منهنجا پيارا نوجوانو، ايتري جلدي نه ڪريو؛ پاڻي کي وهڻ ڏيو، اهو پاڻ پنهنجي سطح تي پهچي ويندو.&lt;ref name=&quot;Hiro2015&quot;&gt;
{{citation|last=Hiro|first=Dilip|title=The Longest August: The Unflinching Rivalry Between India and Pakistan|url=https://books.google.com/books?id=t5g4DgAAQBAJ&amp;pg=PT69|year=2015|publisher=PublicAffairs|isbn=978-1-56858-503-1|pages=69–}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bose2015&quot;&gt;
{{citation|last=Bose|first=Madhuri|title=The Bose Brothers and Indian Independence: An Insider's Account|url=https://books.google.com/books?id=MLSqCwAAQBAJ&amp;pg=PA38-IA27|year=2015|publisher=SAGE Publications|isbn=978-93-5150-396-5|pages=38–}}
&lt;/ref&gt;}}

==تجويز ڪيل نقشا ۽ نالا==
{{anchor|Dinia}}

رحمت علي ڪيترائي ڪتابچا شايع ڪيا جن ۾ هن پاڻ کي ''&quot;پاڪستان قومي تحريڪ جو باني&quot;'' قرار ڏنو. انهن ڪتابچن ۾ هن برصغير جا مختلف نقشا پڻ شامل ڪيا، جن ۾ مسلمانن لاءِ ممڪن رياستن جا نالا پيش ڪيا ويا، جهڙوڪ:

* حيدرستان
* صديقستان
* فاروقستان
* معينستان
* ماپليستان

&lt;ref name=&quot;Dawn_Karachi_2008&quot; /&gt;

هن [[سري لنڪا]] جي مسلمانن لاءِ صفيستان ۽ نصارستان جا نالا پڻ تجويز ڪيا.&lt;ref name=&quot;FrankJacobs&quot; /&gt;

رحمت علي پنهنجي نقشن ۾ برصغير کي &quot;پاڪاسيا&quot; يا گهڻو ڪري &quot;دينيا&quot; سڏيو. &quot;دينيا&quot; لفظ &quot;India&quot; جو اڻگرام (Anagram) هو، جنهن ۾ &quot;D&quot; کي شروعات ۾ آندو ويو هو. عربي لفظ ''دين'' مان نڪتل هي نالو &quot;ايمان جي سرزمين&quot; جي معنيٰ رکي ٿو.

رحمت علي جي تصور موجب:

* پاڪستان = اتر اولهه مسلم علائقا
* عثمانستان = [[حيدرآباد رياست]] ۽ ڀرپاسي جا علائقا
* بنگستان = [[اوڀر بنگال ۽ آسام]] جا مسلمان علائقا

هو چاهيندو هو ته بنگالي، آسامي ۽ بهاري مسلمانن لاءِ هڪ آزاد مسلم رياست &quot;بنگستان&quot; قائم ٿئي، جڏهن ته حيدرآباد رياست کي اسلامي بادشاهت &quot;عثمانستان&quot; بڻايو وڃي.{{sfnp|Jalal, Self and Sovereignty |2002|pp=392–393}}&lt;ref name=Dinia/&gt;

رحمت علي برصغير جي چوڌاري سمنڊن جا نالا به تبديل ڪرڻ جي تجويز ڏني:

* خليج بنگال → بنگيان سمنڊ
* عربي سمنڊ → پاڪيان سمنڊ
* هند سمنڊ → عثمانيان سمنڊ

&lt;ref name=&quot;Dawn_Karachi_2008&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FrankJacobs&quot;&gt;{{cite web |last1=Jacobs |first1=Frank |title=Purist Among the Pure: the Forgotten Inventor of Pakistan |url=https://bigthink.com/strange-maps/647-purist-among-the-pure-the-forgotten-inventor-of-pakistan |website=Big Think |access-date=28 January 2019 |language=en |date=5 March 2014}}&lt;/ref&gt;

انهن متبادل نقشن سان گڏ رحمت علي پاڻ کي ''&quot;صديقستان، نصارستان ۽ صفيستان قومي تحريڪن جو باني&quot;'' پڻ سڏيو.&lt;ref name=&quot;Dawn_Karachi_2008&quot;&gt;{{cite news |title=KARACHI: Learning from history |url=https://www.dawn.com/news/316840 |access-date=28 January 2019 |publisher=DAWN.COM |date=17 August 2008 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هن [[انڊمان ٻيٽ]] کي &quot;عاشور ٻيٽ&quot; ۽ [[نڪوبار ٻيٽ]] کي &quot;بالوس ٻيٽ&quot; جا نالا به ڏنا.

ڪيمبرج يونيورسٽي ۾ رحمت علي جو همعصر ميان عبد الحق لکي ٿو ته 1935ع کان پوءِ رحمت علي جي ذهني سوچ ۾ تبديلي آئي، جيڪا سندس چوڻ موجب نازي فڪر جي اهم ڪتابن جي مطالعي کان متاثر هئي، جن جا ڪيترائي اقتباس کيس زباني ياد هئا.&lt;ref&gt;{{citation |last=Ikram |first=S.M. |title=Indian Muslims and Partition of India |url=https://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&amp;pg=PA177 |year=1995 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=978-81-7156-374-6 |pages=177–178}}&lt;/ref&gt;

==پاڪستان جي قيام کان پوءِ==

جيتوڻيڪ چوڌري رحمت علي [[پاڪستان جي قلمرو|پاڪستان]] جي تصور جي اهم ترين شخصيتن مان هو، پر هن پنهنجي بالغ زندگيءَ جو وڏو حصو [[انگلينڊ]] ۾ گذاريو.

[[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي قيام کان پوءِ، رحمت علي 6 اپريل 1948ع تي [[لاهور]] واپس آيو. پاڪستان پهچڻ کان پوءِ به هو مسلسل نئين رياست بابت پنهنجي بي اطميناني ظاهر ڪندو رهيو. هن جو خيال هو ته جيڪو پاڪستان وجود ۾ آيو، اهو سندس 1933ع واري تصور کان گهڻو ننڍو هو.{{sfn|Aziz|1987|p=469}}

هن [[محمد علي جناح]] تي تنقيد ڪندي چيو ته هن هڪ ننڍڙو پاڪستان قبول ڪري مسلمانن سان ناانصافي ڪئي آهي.{{sfn|Aziz|1987|p=469}} رحمت علي جناح کي ''&quot;قائسلنگِ اعظم&quot;'' سڏيو.{{sfn|Kamran|2017|p=82}}

{{efn|رحمت علي پنهنجي 1947ع واري ڪتابچي ''The Greatest Betrayal'' ۾ جناح لاءِ &quot;قائسلنگِ اعظم&quot; جو لفظ استعمال ڪيو. &quot;قائسلنگ&quot; ناروي جي اڳواڻ [[وڊڪن قائسلنگ]] ڏانهن اشارو آهي، جيڪو [[نازي جرمني]] جي حمايت سان قائم ڪيل ڪٺ پتلي حڪومت جو سربراهه هو.{{sfn|Kamran|2017|p=82}} بعد ۾ اهو اصطلاح ڏکڻ ايشيا جي سياست ۾ به استعمال ٿيو. پاڪستان جي وزيراعظم [[لياقت علي خان]] به ڪشميري اڳواڻ [[شيخ عبدالله]] لاءِ اهو لفظ استعمال ڪيو هو.&lt;ref name=&quot;Gupta2012&quot;&gt;{{citation |last=Das Gupta |first=Jyoti Bhusan |title=Jammu and Kashmir |url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ&amp;pg=PA72 |year=2012 |publisher=Springer |isbn=978-94-011-9231-6 |pages=72–}}&lt;/ref&gt;}}

رحمت علي پاڪستان ۾ مستقل رهڻ جو ارادو رکندو هو، پر ان وقت جي وزيراعظم [[لياقت علي خان]] جي حڪومت کيس ملڪ ڇڏڻ تي مجبور ڪيو. سندس ذاتي سامان ضبط ڪيو ويو ۽ هو آڪٽوبر 1948ع ۾ خالي هٿين واپس انگلينڊ هليو ويو.{{sfn|Aziz|1987|pp=303, 316}}

==وفات==

[[File:Grave of Choudhary Rahmat Ali.jpg|thumb|right|200px|رحمت علي جي قبر جو ڪتبو]]

رحمت علي 3 فيبروري 1951ع تي [[ڪيمبرج]] ۾ وفات ڪري ويو. سندس سيڪريٽري ٿيلما فراسٽ جي مطابق، وفات وقت هو ''&quot;غريب، اڪيلو ۽ بي سهارو&quot;'' هو.{{sfnp|Kamran|2017|pp=87–88}}

ڇاڪاڻ⁠تہ خدشو هو ته هو مالي طور ڏيوالو ٿي فوت ٿيو آهي، تنهنڪري [[ايمانوئل ڪاليج، ڪيمبرج]] جي سربراهه [[ايڊورڊ ويلبورن]] حڪم ڏنو ته سندس جنازي جا خرچ ڪاليج ادا ڪندو.

رحمت علي کي 20 فيبروري 1951ع تي [[ڪيمبرج سٽي قبرستان]]، ڪيمبرج، انگلينڊ ۾ دفن ڪيو ويو.{{sfn|Aziz|1987|pp=340–345}}

بعد ۾ نومبر 1953ع ۾ پاڪستان جي هاءِ ڪمشنر طرفان سندس جنازي ۽ طبي خرچن جي رقم ادا ڪئي وئي، جيڪا لنڊن واري آفيس ۽ پاڪستاني اختيارين جي وچ ۾ ڊگهي خط و ڪتابت کان پوءِ ممڪن ٿي سگهي.&lt;ref&gt;Emmanuel College Cambridge Archives&lt;/ref&gt;

ايمانوئل ڪاليج جي رسالي (1950–51ع) ۾ سندس وفات بابت لکيو ويو:

{{blockquote|شايد ڪنهن ڪاليج جي رسالي جو ڪم ٻين ملڪن جي سياسي اختلافن کي تازو ڪرڻ نه هجي، پر اهو به بي معنيٰ ٿيندو ته ان حقيقت کي نظرانداز ڪيو وڃي ته ايمانوئل ڪاليج جو هي نسبتاً اڻڄاتل ۽ اڪيلو شاگرد، جيڪو هن سال بهار جي انفلوئنزا وبا دوران ڪيمبرج ۾ وفات ڪري ويو ۽ نيو مارڪيٽ روڊ قبرستان ۾ دفن آهي، دنيا جي واقعن تي ايترو اثر ڇڏيو آهي ــ ۽ شايد مستقبل تي به ڇڏي ــ جيترو گهڻن ماڻهن جي نصيب ۾ نه ايندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Brown
 |first=Raymond
 |title=Birthplace of Pakistan – in a Cambridge family's semi that's now a place of pilgrimage
 |url=https://www.cambridge-news.co.uk/news/Semi-detached-family-home-in-Cambridge-is-now-a-place-of-pilgrimage-as-the-birthplace-of-Pakistan-20140127065328.htm
 |work=Cambridge News
 |date=27 January 2014
 |access-date=6 December 2025
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130071208/https://www.cambridge-news.co.uk/news/Semi-detached-family-home-in-Cambridge-is-now-a-place-of-pilgrimage-as-the-birthplace-of-Pakistan-20140127065328.htm
 |archive-date=30 January 2014
 |url-status=dead
 |language=English
}}&lt;/ref&gt;}}

==ورثو==

رحمت علي کي پاڪستانين طرفان &quot;پاڪستان&quot; نالو تجويز ڪرڻ ۽ مسلمانن لاءِ هڪ جدا وطن جو تصور پيش ڪرڻ جو اعزاز ڏنو ويندو آهي. ان کان اڳتي سندس سياسي ۽ فڪري خيالن تي نسبتاً گهٽ تحقيق ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;Karthik Venkatesh, [https://herald.dawn.com/news/1154042 All but forgotten: Choudhary Rahmat Ali, the inventor and first champion of Pakistan], Herald, 26 February 2018.&lt;/ref&gt;

ڪيمبرج ۾ واقع سندس رهائشگاهه پاڪستاني سياحن لاءِ هڪ ننڍي تاريخي يادگار بڻجي چڪي آهي. ڪيمبرج يونيورسٽي جي شاگردي اخبار ''Varsity'' سان ڳالهائيندي موجوده مالڪه جوليٽ ملز چيو:

{{blockquote|اسان وٽ اڪثر ماڻهو در تي اچن ٿا ۽ گهر ڏسڻ جي درخواست ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=The road from Cambridge to Pakistan
 |url=https://www.varsity.co.uk/news/6810
 |website=Varsity
 |publisher=[[Varsity (Cambridge)|Varsity Publications Ltd]]
 |access-date=25 December 2025
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;}}

==تصنيفون==

* ''[[s:Now or Never; Are We to Live or Perish Forever?|Now or Never; Are We to Live or Perish Forever?]]'' (1933ع) — ''پاڪستان اعلان'' جي نالي سان مشهور
* ''What Does the Pakistan National Movement Stand For?'' (1933ع)
* ''Letters to the Members of the British Parliament'' (1935ع)
* ''Islamic Fatherland and the Indian Federation: The Fight Will Go on for Pakistan'' (1935ع)
* ''Letter to The Times'' (1938ع)
* ''The Millat of Islam and the Menace of Indianism'' (1942ع)
* ''The Millat and the Mission: Seven Commandments of Destiny for the Seventh Continent of Dinia'' (1942ع)
* ''The Millat and her Minorities: Foundation of Faruqistan for the Muslims of Bihar and Orissa'' (1943ع)
* ''The Millat and her Minorities: Foundation of Haideristan for Muslims of Hindoostan'' (1943ع)
* ''The Millat and her Minorities: Foundation of Maplistan for Muslims of South India'' (1943ع)
* ''The Millat and her Minorities: Foundation of Muinistan for Muslims of Rajistan'' (1943ع)
* ''The Millat and her Minorities: Foundation of Siddiqistan for Muslims of Central India'' (1943ع)
* ''The Millat and her Minorities: Foundation of Safiistan for Muslims of Western Ceylon'' (1943ع)
* ''The Millat and her Minorities: Foundation of Nasaristan for Muslims of Eastern Ceylon'' (1943ع)
* ''The Millat and her Ten Nations: Foundation of the All-Dinia Milli Movement'' (1944ع)
* ''Dinia: The Seventh Continent of the World'' (1946ع)
* ''India: The Continent of Dinia, or the Country of Doom'' (1946ع)
* ''The Pakistan National Movement and the British Verdict on India'' (1946ع)
* ''Pakasia: The Historic Orbit of the Pak Culture'' (1946ع)
* ''Osmanistan: The Fatherland of the Osman Nation'' (1946ع)
* ''The Greatest Betrayal: How to Redeem the Millat?'' (1947ع)
* ''Pakistan: The Fatherland of the Pak Nation'' (1947ع)
* ''The Muslim Minority in India and the Saving Duty of the U.N.O.'' (1948ع)
* ''The Muslim Minority in India and the Dinian Mission to the U.N.O.'' (1949ع)
* ''Pakistan or Pastan? Destiny or Disintegration?'' (1950ع)

* ''Complete Works of Rahmat Ali''، مرتب: [[خورشيد ڪمال عزيز]] (اسلام آباد، 1978ع)

==پڻ ڏسو==

* [[هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ]]
* [[ڏکڻ ايشيا ۾ مسلم قوم پرستي]]
* [[پاڪستاني قوم پرستي]]
* [[ٻه قومي نظريو]]
* [[آل انڊيا مسلم ليگ]]
** [[مسلم ليگ (پاڪستان)]]
* [[پنجاب مسلم ليگ]]
* [[قاضي عبدالرحمان امرتسري]]

==حوالا==
{{reflist}}

==ڪتابيات==
* {{citation |last=Aziz |first=Khursheed Kamal |author-link=Khursheed Kamal Aziz |title=Rahmat Ali: a biography |url=https://books.google.com/books?id=9q21AAAAIAAJ |year=1987 |publisher=Steiner Verlag Wiesbaden |isbn=978-3-515-05051-7}}
* {{citation |last=Jalal |first=Ayesha |author-link=Ayesha Jalal|title=Self and Sovereignty: Individual and Community in South Asian Islam Since 1850 |url=https://books.google.com/books?id=Sa6CAgAAQBAJ&amp;pg=PA482 |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-59937-0 |ref={{sfnref |Jalal, Self and Sovereignty |2002}}}}
* {{citation |first=Tahir |last=Kamran |author-link=Tahir Kamran |chapter=Choudhary Rahmat Ali and his Political Imagination: Pak Plan and the Continent of Dinia |editor1=Ali Usman Qasmi |editor2=Megan Eaton Robb |title=Muslims against the Muslim League |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Bh4xDwAAQBAJ&amp;pg=PA82 |year=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-16663-9 |pages=82–108}}

==خارجي ڳنڍڻا==
{{Wikiquote}}
{{wikisource|works=or}}

{{Pakistan Movement}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Ali, Choudhry Rahmat}}
[[زمرو:ايچيسن ڪاليج جا تدريسي عملو]]
[[زمرو:ايمانوئل ڪاليج، ڪيمبرج جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:برطانوي هندستان جا ماڻهو]]
[[زمرو:برطانوي هندستان کان برطانيا لڏي ويل ماڻهو]]
[[زمرو:پاڪستان تحريڪ جا اڳواڻ]]
[[زمرو:پمفليٽ نويس]]
[[زمرو:پنجاب صوبو (برطانوي هندستان) جا ماڻهو]]
[[زمرو:پنجاب مان پاڪستان تحريڪ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:پنجاب يونيورسٽي جا شاگر]]
[[زمرو:ڪيمبرج سٽي قبرستان ۾ دفن ٿيل ماڻهو]]
[[زمرو:گورنمينٽ اسلاميه ڪاليج جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:مڊل ٽيمپل جا ميمبر]]
[[زمرو:مسلم گجر]]
[[زمرو:نوان شهر جا ماڻهو]]
[[زمرو:1897ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1951ع جون فوتگيون]]
[[زمرو:1951ع جون وفاتون]]</text>
      <sha1>dxwi8uiww2pdaswbqf2ks7ksmuedvdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪومي جمهوريه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84269</id>
    <revision>
      <id>430336</id>
      <parentid>360764</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7546" sha1="71nqamuwpdbxkuh6v19o4wnmvh80qxm" xml:space="preserve">{{short description|First-level administrative division of Russia}}
'''ڪومي جمهوريه''' (&lt;small&gt;[[روسي ٻولي|روسي]]&lt;/small&gt;: &lt;small&gt;Республика Коми، ريسپبليڪا ڪومي؛ [[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Komi Republic&lt;/small&gt;)، ڪڏهن ڪڏهن صرف ڪومي طور حوالو ڏنو ويو آهي،&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Komi-republic-Russia Komi]&lt;/ref&gt; روس جي هڪ وفاقي ماتحت جمهوريه آهي، جيڪي يورپي روس جي اتر-اوڀر ۾ واقع آهي. ان جي گاديء جو شهر سڪتاوڪار (&lt;small&gt;Syktyvkar&lt;/small&gt;) آهي.
{{Infobox Russian federal subject
|en_name=جمهوريه ڪومي&lt;br&gt;
Komi Republic
|ru_name=Республика Коми
|loc_name1=Коми Республика
|loc_lang1=ڪومي ٻولي
|image_map=[[File:Map of Russia (2014–2022) - Komi (Crimea disputed).svg|290px|class=notpageimage]]
| pushpin_map = European Russia
| pushpin_relief = 1
| mapframe = yes
| mapframe-wikidata = yes
| mapframe-zoom = 3
| mapframe-height = 250
| mapframe-stroke-width = 1
|coordinates={{coord|64|17|N|54|28|E|type:adm1st_region:RU|display=inline,title}}
|image_skyline = [[File:Река Кожим, Приполярный Урал, республика Коми, нацпарк Югыд-ва. 02.jpg|290px|class=notpageimage]]
|image_caption = ڪوزم ندي، يوگد وا نيشنل پارڪ
|image_coa = Coat of Arms of the Komi Republic.svg
|image_flag = Flag of Komi.svg
|anthem = جمهوريه ڪومي جو رياستي ترانو&lt;br&gt;
{{center|[[File:ГИМН Коми.ogg]]}}
|anthem_ref=&lt;ref name=&quot;Anthem&quot;&gt;Lw #XII-20/5&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{center|[[File:ГИМН Коми.ogg]]}}
|political_status=[[روس جي جمهوريتون|جمهوريه]]
|political_status_link=
|federal_district=اترين اولهه وفاقي ضلعو
|economic_region=اترين اقتصادي علائقو
|adm_ctr_type=راجدا
|adm_ctr_name=سڪتيوڪار
|adm_ctr_ref=&lt;ref name=&quot;AdmCtr&quot;&gt;Constitution of the Komi Republic, Article&amp;nbsp;69&lt;/ref&gt;
|official_lang_list=[[Komi language|Komi]]
|official_lang_ref=&lt;ref name=&quot;Languages&quot;&gt;Constitution of the Komi Republic, Article&amp;nbsp;67&lt;/ref&gt;
|pop_2021census= 737853
|pop_2021census_rank=61st
|urban_pop_2021census=77.5%
|rural_pop_2021census=22.5%
|pop_2021census_ref=&lt;ref name=2021census&gt;{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=1 September 2022|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|pop_latest=880639
|pop_latest_date=جنوري، 2013ع
|pop_latest_ref=&lt;ref name=&quot;2013Est&quot;&gt;Komi Republic Territorial Branch of the [[Russian Federal State Statistics Service|Federal State Statistics Service]]. [http://komi.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/komi/resources/227db4804f0ad36ba705b722524f7e0f/%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%BB+2+%28%D0%B4%D0%BB%D1%8F+%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%29.doc Оценка численности населения по городам, районам, городским населённым пунктам Республики Коми на 1 января 2012 г., 2013 г. и в среднем за 2012 год] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202004514/http://komi.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/komi/resources/227db4804f0ad36ba705b722524f7e0f/%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%BB+2+%28%D0%B4%D0%BB%D1%8F+%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%29.doc |date=February 2, 2017 }} {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
|area_km2=416774
|area_km2_rank=13هون
|area_km2_ref=
|established_date=5 ڊسمبر، 1936ع
|established_date_ref=&lt;ref name=&quot;KomiATS&quot;&gt;''Komi ASSR. Administrative-Territorial Structure'', p.&amp;nbsp;5&lt;/ref&gt;
|license_plates=11
|ISO=RU-KO
|leader_title=سربراهه
|leader_title_ref=&lt;ref name=&quot;HeadLegis&quot;&gt;Constitution, Article&amp;nbsp;8&lt;/ref&gt;
|leader_name=روسٽيسلاف گولڊاسٽين 
|leader_name_ref=&lt;ref name=&quot;HeadName&quot;&gt;Official website of the Komi Republic.  [http://www.rkomi.ru/en/top/glava/ Sergey Gaplikov] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609014728/http://rkomi.ru/en/top/glava/ |date=June 9, 2010 }} {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
|legislature=رياستي ڪونسل
|legislature_ref=&lt;ref name=&quot;HeadLegis&quot; /&gt;
|website=http://www.rkomi.ru
}}
[[File:RR5111-0446R.png|thumb|180px|ڪومي جمهوريه جي قيام جي 100هين سالگرهه لاءِ وقف ڪيل بينڪ آف روس جو سڪو]]
[[File:Снежный Великан.jpg|thumb|350px|مانپوپنر پليٽو تي موسمي ٿنڀا &quot;روس جي ست عجائبات&quot; مان هڪ آهن.]]
&lt;small&gt;'''2021'''&lt;/small&gt;ع جي آدمشماري جي وقت جمهوريه جي آبادي &lt;small&gt;'''7,37,853'''&lt;/small&gt; ڏيکاري وئي،&lt;ref name=&quot;2021census2&quot;&gt;{{cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=1 September 2022|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; جيڪا سال &lt;small&gt;'''2010'''&lt;/small&gt;ع جي آدمشماري ۾ ڏيکاريل &lt;small&gt;'''9,01,189'''&lt;/small&gt; جي آبادي سان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;2010Census2&quot;&gt;{{ru-pop-ref|2010Census}}&lt;/ref&gt;

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wikivoyage|Komi}}
{{Commons category|Komi}}

{{Div col|colwidth=30em}}
*{{in lang|ru}} [http://www.rkomi.ru Official site of the Republic of Komi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930145124/http://www.rkomi.ru/ |date=September 30, 2019 }}
*{{in lang|ru}} [https://www.gazeta-komi.ru All news of the Republic of Komi]
*{{in lang|ru}} [https://web.archive.org/web/20180330203839/http://syktyvkar.ws/ Website of Syktyvkar City - The Capital of the Republic of Komi]
*{{in lang|ru}} [http://www.vorcuta.ru Official website of the Vorkuta City]
*[https://web.archive.org/web/20041010071157/http://www.syktsu.ru/english/ Official site of the Syktyvkar State University)]
*{{in lang|ru}} [http://www.syktsu.ru Official site of the Syktyvkar State University)]
*{{in lang|ru}} [https://web.archive.org/web/20040922201445/http://www.uii.sever.ru/ Official site of the Ukhta State Technical University]
*{{in lang|ru}} [https://web.archive.org/web/20181003181914/http://swkillaz.com/ Snowboarding in Komi Republic]
*{{in lang|ru}} [http://www.tomovl.ru/chronograph.htm History Komi]
*[http://geocompendium.grid.unep.ch/reference_scheme/final_version/GEO/Geo-2-231.htm Historic-demographic note on the Nenets of the Komi Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306050337/http://geocompendium.grid.unep.ch/reference_scheme/final_version/GEO/Geo-2-231.htm |date=March 6, 2012 }}
*[http://www.nhpfund.org/nominations/komi.html Virgin Komi Forests] at [http://www.nhpfund.org/ Natural Heritage Protection Fund]
{{div col end}}

[[زمرو:ڪومي جمهوريه]]
[[زمرو:روس جي جمهوريتون]]
[[زمرو:روسي-ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>71nqamuwpdbxkuh6v19o4wnmvh80qxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪيوشو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84629</id>
    <revision>
      <id>430339</id>
      <parentid>420936</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15714" sha1="36hu4ox0x4qu2hvljpmtmc0uonrh127" xml:space="preserve">{{Short description|Island and region of Japan}}
{{About|the location in Japan|the Chinese place with the cognate name ''Jiuzhou''|Nine Provinces}}
{{Infobox islands
| name   = ڪيوشو&lt;br&gt;Kyūshū
| image_name= Terra Kyushu 20091028.jpg
| image_caption = [[ناسا]] پاران ڪيوشو جي سيٽلائيٽ تصوير
| image_map = Kyushu_Region_in_Japan_(extended).svg
| map_caption  = جاپان جو ڪيوشو ريجن ۽ ڪيوشو ٻيٽ تي موجوده پريفيڪچر
| locator_map  = 
| native_name  = 九州 ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]])
| native_name_lang   = ja
| native_name_link=Japanese language
| location  = [[اوڀر ايشيا]]
| coordinates    = {{coord|33|N|131|E|region:JP_type:isle_scale:2500000|display=title,inline}}
| archipelago = [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ]]
| area_km2  = 36782
| rank    = 37هون
| coastline_km     = 12221
| highest_mount    = مائونٽ ڪيوجو
| elevation_m    = 1791
| country   = {{flag|Japan}}
| country_admin_divisions_title = [[جاپان جا پريفيڪچر|پريفيڪچر]]
| country_admin_divisions    = 7
# [[ڪاگوشيما پريفيڪچر]]
# ڪوماموٽو پريفيڪچر
# ميازاڪي پريفيڪچر
# ناگاساڪي پريفڪچر
# اوئيٽا پريفيڪچر
# اوڪيناوا پريفيڪچر
# ساگا پريفيڪچر
| population  = 12,650,847
| density_km2    = 307.13
| module = {{Maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255|zoom=6|frame-lat=32.5|frame-long=130.4|type=shape-inverse|stroke-width=1|stroke-color=#333333|id=Q13393883|title=Shikoku}} 
|local_name=九州 ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]])
|type=مکيه ٻيٽ
|image=Terra Kyushu 20091028.jpg
|image_map_caption=[[جاپان]] جو ڪيوشو ريجن ۽ ڪيوشو ٻيٽ موجوده [[جاپان جا پريفيڪچر
|پريفيڪچر]]|map_image_caption=
|island_type=مکيه ٻيٽ
|area_sqmi=14202
|coastline_mi=7594
|elevation_ft=5876
|ملڪي انتظامي تقسيم جو نالو=[[جاپان جا پريفيڪچر|پريفيڪچر]]
|country_admin_divisions_title_1=
نسلي گروهه
|country_admin_divisions_1=جاپاني
|country_admin_divisions_title_2=راڄڌاني ۽ وڏو شهر
|country_admin_divisions_2=[[فوڪوڪا]]
|country_admin_divisions_title_3=آبادي
|country_admin_divisions_3=
1,26,50,847 (2022)
|country_admin_divisions_title_4=ٽائيم زون
|country_admin_divisions_4=جاپان جو معياري وقت (UTC+9)
|country_leader_title=ويب سائيٽ
|country_leader_name=
URL/www.maff.go.jp
|country_area_km2=
|country_area_sqmi=
|population_as_of=2022
|population_rank=
|density_sqmi=
|website=
|additional_info= راڄڌاني ۽ وڏو شهر
|timezone=[[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]])}}
'''ڪيوشو''' (انگريزي: Kyūshū؛ {{IPA|ja|kʲɯꜜː.ɕɯː|pron|ja-Kyushu.ogg}}؛ جاپاني: 九州، لفظي طور تي &quot;نو صوبا&quot;)، [[جاپان]] جو ٽيون وڏو ۽ چار مکيه ٻيٽن ۾ سڀ کان ڏکڻ وارو ٻيٽ آهي.&lt;ref name=&quot;main-islands-japan2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html|title=離島とは(島の基礎知識) (what is a remote island?)|date=22 August 2015|website=MLIT (Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism)|publisher=[[Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism]]|language=ja|format=website|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113053915/http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html|archive-date=2007-11-13|access-date=9 August 2019|quote=MILT classification 6,852 islands(main islands: 5 islands, remote islands: 6,847 islands)}}&lt;/ref&gt; اڳ ۾ ان کي &quot;ڪيوڪوڪو&quot; (九国، &quot;نو ملڪ&quot;)، &quot;چنزي&quot; (鎮西، &quot;پئسفڪ جو اولهه&quot;) ۽ &quot;سوڪوشي-نو-شيما&quot; (筑紫島، &quot;سوڪوشي جو ٻيٽ&quot;) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. تاريخي علائقائي نالو &quot;سائڪائيڊو&quot; (西海道؛ لفظي طور تي اولهه سمنڊ جو سرڪٽ)، ڪيوشو ۽ ان جي آس پاس جي ٻيٽن جو حوالو ڏئي ٿو. ڪيوشو جو زميني رقبو 36,782 چورس ڪلوميٽر (14,202 چورس ميل) آهي ۽ سال 2018ع ۾ هن جي آبادي 1,43,11,224 هئي.&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). &quot;Kyūshū&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 588|page=588}}&lt;/ref&gt;

هڪ نظريو آهي ته ڪيوشو قديم زماني ۾ هڪ آزاد حڪمران خاندان جي هيٺ هو، جتي هونشو کان مختلف، هڪ منفرد، ڏکڻ رسوخ واري ثقافت ۽ روايت ترقي ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.weblio.jp/content/%E4%B9%9D%E5%B7%9E%E7%8E%8B%E6%9C%9D%E8%AA%AC|title=大嘗祭と九州王朝の系図|date=1991-02-09|publisher=市民の古代第１３集 １９９１年 市民の古代研究会編}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.welcomekyushu.jp/history/tradition/index.html|title=伝統芸能・工芸｜九州への旅行や観光情報は九州旅ネット|website=www.welcomekyushu.jp|language=ja|access-date=2025-05-16|archive-date=2024-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213104338/https://www.welcomekyushu.jp/history/tradition/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اٺين صديءَ ۾ تائيهو ڪوڊ وارا سڌارا، &quot;دازائيفو&quot; کي علائقي لاءِ هڪ خاص انتظامي اصطلاح طور قائم ڪيو.&lt;ref&gt;Nussbaum, &quot;Dazaifu&quot; in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 150|page=150}}; [http://www.japan-guide.com/e/e4850.html Dazaifu]&lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
[[File:Kyushu-Japan-ISS-Space.png|thumb|250px|Kyushu from the [[International Space Station]]]]
[[File:Geofeatures_map_of_Kyushu_Japan_ja.svg|thumb|315x315px|Geofeatures map of Kyushu]]

The island is mountainous, and Japan's most active volcano, [[Mount Aso]] at {{convert|1591|m}}, is on Kyūshū. There are many other signs of tectonic activity, including numerous areas of [[hot spring]]s. The most famous of these are in [[Beppu, Ōita|Beppu]], on the east shore, and around Mt. Aso in central Kyūshū. The island is separated from [[Honshu]] by the [[Kanmon Straits]]. Being the nearest island to the [[Asia|Asian continent]],&lt;ref&gt;Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC ''Japan Encyclopedia'']. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. {{ISBN|978-0-674-01753-5}}. {{OCLC|58053128}}.
&lt;/ref&gt; historically it is the gateway to Japan.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Kyushu, gateway to Japan : a concise history |url=https://archive.org/details/kyushugatewaytoj0000cobb |first=Andrew |last=Cobbing |date=2009 |publisher=Global Oriental |isbn=9789004213128 |pages=[https://archive.org/details/kyushugatewaytoj0000cobb/page/157 157] |oclc=754792858}}&lt;/ref&gt;

The total area is {{convert|36,782.37|km²|sqmi|abbr=on}} which makes it the 37th [[List of islands by area|largest island]] in the world.&lt;ref name=&quot;island1&quot;&gt;{{Cite web |date=2016-10-01 |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201610/f3_shima.pdf |title=平成28年全国都道府県市区町村別面積調 島面積 |publisher=[[国土地理院]] |accessdate=2017-02-27}}&lt;/ref&gt; It is slightly larger than [[Geography of Taiwan|Taiwan]]'s total area of {{convert|35,808|km2|sqmi|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;thoughtco&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thoughtco.com/islands-of-japan-1435071|title=Discover the Geography of the 4 Main Islands of Japan |work=ThoughtCo |access-date=2018-09-26}}&lt;/ref&gt; The highest elevation is {{convert|1791|m|0|abbr=off|comma=5|sp=us}} on [[Mount Kujū]].&lt;ref name=&quot;peaklist&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/japan.html |title=Japan Ultra-Prominences |publisher=Peaklist.org |accessdate=2015-01-01}}&lt;/ref&gt;

The name ''Kyūshū'' comes from the nine ancient provinces of [[Saikaidō]] situated on the island: [[Chikuzen Province|Chikuzen]], [[Chikugo Province|Chikugo]], [[Hizen Province|Hizen]], [[Higo Province|Higo]], [[Buzen Province|Buzen]], [[Bungo Province|Bungo]], [[Hyūga Province|Hyūga]], [[Osumi Province|Osumi]], and [[Satsuma Province|Satsuma]].&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Kyushu, Gateway to Japan: A Concise History |url=https://archive.org/details/kyushugatewaytoj0000cobb |first=Andrew |last=Cobbing |date=2009 |publisher=Global Oriental |isbn=9789004213128 |pages=[https://archive.org/details/kyushugatewaytoj0000cobb/page/3 3] |oclc=754792858}}&lt;/ref&gt;

Today's {{nihongo|Kyūshū Region|{{lang|ja|九州地方}}|Kyūshū-chihō}} is a politically defined region that consists of the seven [[Prefectures of Japan|prefecture]]s on the island of Kyūshū (which also includes the former [[Tsushima Province|Tsushima]] and [[Iki Province|Iki]] as part of Nagasaki), plus [[Okinawa Prefecture]] to the south:
* [[Northern Kyūshū]]
** [[Fukuoka Prefecture]]
** [[Kumamoto Prefecture]]
** [[Nagasaki Prefecture]]
** [[Ōita Prefecture]]
** [[Saga Prefecture]]
* [[Southern Kyūshū]]
** [[Kagoshima Prefecture]]
** [[Miyazaki Prefecture]]
*[[Okinawa Prefecture|Okinawa]]
** [[Okinawa Prefecture]]

== آباديات==
==آبهوا ۽ زراعت==
ڪيوشو جي ڪجهه حصن، خاص طور [[ميازاڪي پريفيڪچر|ميازاڪي]] ۽ [[ڪاگوشيما پريفيڪچر]] ۾ ذيلي ٽراپيڪل آبهوا آهي. مکيه زرعي شيون [[چانور]]، [[چانهه]]، [[تماڪ]]، [[پٽاٽا]] ۽ سويا آهن. [[ريشم]] پڻ وڏي پيماني تي پيدا ٿئي ٿو. 

ڏکڻ جي آتش فشاني علائقي کانسواء، ٻيٽ جي اترئين حصي ۾، بيپو ٻيٽ جي چوڌاري، اهم گرم چشما آهن. اها چشما ڪجهه خوردبيني جاندارن جي موجودگي جا هنڌ آهن، جيڪا انتهائي گرم ماحول ۾ زنده رهڻ جي قابل آهن. 

ڪيوشو ۾ ٻه عالمي فطري ورثا آهن: 
# ياڪوشيما ۽ امامي-اوشيما ٻيٽ (1993ع ۾ رجسٽر ٿيل)  
# ٽوڪونوشيما ٻيٽ، اوڪيناوا ٻيٽ جو اتريون حصو ۽ ايريوموٽ ٻيٽ (2021ع ۾ رجسٽر ٿيل)

==معيشت==
ڪيوشو جي معيشت جاپان جي ڪل معاشي پيداوار جو لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو آهي، جيڪا ان کي ايران، ناروي، آسٽريا، گڏيل عرب امارات ۽ ٿائيلينڊ جهڙن ملڪن سان مقابلو ڪرڻ جي قابل بڻائي ٿي. اهو جاپان ۾، ٽوڪيو، اوساڪا ۽ ناگويا جي ميٽروپوليٽن علائقن کانپوءِ، چوٿون وڏو معاشي علائقو آهي.

ڪيوشو جي معيشت ۾ بنيادي صنعتن، جهڙوڪ زراعت کان وٺي ثانوي صنعتن، جهڙوڪ پيداوار ۽ ٽئين درجي جي صنعتن، جهڙوڪ پرچون، خدمتون ۽ سياحت تائين، هڪ متوازن صنعتي ڍانچو آهي. علائقي ۾ زراعتي پيداوار 1.8 ٽريلين ين (ڪل قومي پيداوار جو 20 سيڪڙو) آهي ۽ علائقو، آٽوموبائيل ۽ سيمي ڪنڊڪٽر صنعتن لاءِ، هڪ وڏو گهريلو پيداوار جو مرڪز آهي.

ڪيوشو مختلف قسمن جي پورسلين بشمول اريتا، اماري، ستسوما ۽ ڪراتسو لاءِ مشهور آهي. ڳري صنعتون، جنهن ۾ سيمي ڪنڊڪٽر، ڪيميڪل ۽ آٽو موبائيل، ڌاتو جي پروسيسنگ، جهاز سازي، وغيره شامل آهن، اتر ۾، فوڪوڪا، ڪيٽيڪيوشو، ناگاساڪي ۽ اويتا جي چوڌاري مرڪوز آهن.

تانيگاشيما جو ٻيٽ &quot;تانيگاشيما خلائي مرڪز&quot; جيڪو جاپان ۾ سڀ کان وڏو راڪيٽ لانچ ڪمپليڪس آهي جي ميزباني ڪري ٿو.
[[Image:M-V with ASTRO-E2 on launch pad.jpeg|thumb|يو ايس سي ۾ ايم-وي راڪيٽ لانچ جي ريهرسل]]


Kyushu's economy accounts for approximately 10% of Japan's total economic output, making it comparable to countries such as [[Iran]], [[Norway]], [[Austria]], the [[United Arab Emirates]], and [[Thailand]]. It is the fourth largest economic region in Japan, following the three major metropolitan areas of [[Tokyo]], [[Osaka]], and [[Nagoya]].

Kyūshū's economy has a well-balanced industrial structure, ranging from primary industries such as agriculture, to secondary industries such as manufacturing, and tertiary industries such as retail, services, and tourism. Agricultural output in the region amounts to 1.8 trillion yen (20% share of the national total), and the region is a major domestic production center for the [[automobile]] and [[semiconductor]] industries. 

Kyūshū  is noted for various types of [[porcelain]], including Arita, Imari, Satsuma, and Karatsu. [[Heavy industry]] is concentrated in the north around Fukuoka, Kitakyushu, Nagasaki, and Oita and includes chemicals, automobiles, semiconductors, metal processing, shipbuilding, etc.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=JAPAN PRODUCTS: Business Directory of Japanese Companies.|url=http://japan-product.com/|language=en-US|access-date=2020-05-28}}&lt;/ref&gt; The island of [[Tanegashima]] hosts the [[Tanegashima Space Center]], which is the largest rocket-launch complex in Japan.


Kyūshū also has a thriving healthcare industry, including medical and nursing care, and numerous research and manufacturing facilities in the fields of [[hydrogen]], [[solar power]], and other renewable energies. Furthermore, [[Fukuoka City]], [[Kitakyushu City]] and [[Okinawa Prefecture]] have been designated as [[National Strategic Special Zones]], which are expected to have an economic ripple effect on the entire Kyūshū region through the creation of innovation in industry and the promotion of new entrepreneurship and start-ups.&lt;ref name=&quot;FFG&quot; /&gt;

Kyūshū is a region with strong economic ties to Asia. For example, Asia accounted for 420 (77.9%) of the 539 overseas expansion cases of Kyūshū-Yamaguchi companies from 2010 to 2019, and Asia accounted for 61.1% of Kyūshū-Yamaguchi's total exports in 2019, 7.4 percentage points higher than the nation as a whole. As the logistics node between Japan and Asia, the ports of Hakata and Kitakyushu handle a large number of international containers. In addition, the number of cruise ship calls in 2019 was 772, with Kyūshū accounting for 26.9% of the nation's total.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=はじめての九州経済|url=https://www.kerc.or.jp/economy/gaikan/|website=Kyushu economic research center|language=ja|access-date=2023-05-22|archive-date=2023-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522053749/https://www.kerc.or.jp/economy/gaikan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ٽرانسپورٽ==
==تعليم==
==ثقافت==
==پڻ ڏسو== 
{{portal|Geography|Japan|Island}}
* {{Portal|جاگرافي|جاپان|ٻيٽ}}
* [[هونشو]] 
* [[شنڪانشين]]
* [[جاپان جي تاريخ]] 
* [[جاپان جا پريفيڪچر|جاپان جي پريفيڪچر جي فهرست]]
* [[جاپان جا ريجن|جاپان جي علائقن جي فهرست]]
* [[آزومي ماڻهو]]
* [[ڪانمونڪيو پل]] 
* [[ڪيوشو نيشنل ميوزيم]]
* [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ]] 
* [[جاپان جي جاگرافي]] 
* [[هوئن]]، پوکيمون فرنچائز ۾ هڪ افسانوي علائقو جيڪو ڪيوشو تي ٻڌل آهي.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:جاپان]]
[[زمرو:ڪيوشو ريجن]]
[[زمرو:جاپان جا ريجن]]
[[زمرو:جاپان جا ٻيٽ]]
[[زمرو:جاپان جا ٻيٽن جا ميڙ]]
[[زمرو:ڪاگوشيما پريفيڪچر جا ٻيٽ]]
[[زمرو:اوڪيناوا پريفيڪچر جا ٻيٽ]]</text>
      <sha1>36hu4ox0x4qu2hvljpmtmc0uonrh127</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪبارڊينو-بلڪاريا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85784</id>
    <revision>
      <id>430325</id>
      <parentid>360826</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6511" sha1="tiic01q034s7te9l4v81pqrbsv9kbns" xml:space="preserve">{{Short description|Republic of Russia in the North Caucasus}}
{{Infobox settlement
| name = ڪباردينو-بلڪار جمهوريه
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| settlement_type = [[روس جي جمهوريتون|جمهوريه]]
| image_flag = Flag_of_Kabardino-Balkaria.svg
| image_map = Map of Russia (2014–2022) - Kabardino-Balkaria (Crimea disputed).svg
| mapsize = 300px
| pushpin_map = European Russia
| pushpin_relief = 1
| mapframe = 
| mapframe-wikidata = 
| mapframe-zoom = 
| mapframe-height = 
| mapframe-stroke-width = 
| subdivision_name = {{پرچم|روس}}
| coordinates = {{coord|43|35|N|43|24|E|type:adm1st_region:RU|display=inline,title}}
| coor_pinpoint = 
| subdivision_type2 = وفاقي ضلعو
| subdivision_name2 = اتر قفقازيائي ضلعو
| subdivision_type3 = اقتصادي علائقو
| subdivision_name3 = اتر قفقاز
| leader_title = سربراهه&lt;ref&gt;
Constitution of the Kabardino-Balkarian Republic, Article&amp;nbsp;78&lt;/ref&gt;
| leader_name = ڪازبيڪ ڪوڪوف&lt;ref name=&quot;Head&quot;&gt;Official website of the Head of the Kabardino-Balkarian Republic. [http://president-kbr.ru/en/glava/biography.html Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141028233959/http://president-kbr.ru/en/glava/biography.html |date=28 October 2014 }} {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
| total_type = ڪل
| area_total_sq_mi = 
| area_total_km2 = 12470
| population_rank = 56هون
| population_density_km2 = 
| population_as_of = [[Russian Census (2021)|2021 Census]]
| population_total = {{increase}} 9,04,200
{{ublist |item_style=white-space:nowrap;
| 57.1% [[Kabardins]]|19.8% [[Russians]]|13.7% [[Balkars]]|3% [[Cherkess]]|6.7% other}}&lt;ref name=2021census&gt;{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=1 September 2022|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| timezone1 = [[Moscow Time|MSK]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102483854&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102148085 |script-title=ru:&quot;Об исчислении времени&quot;. Официальный интернет-портал правовой информации |language=ru |access-date=19 January 2019 |archive-date=22 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151333/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102483854&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102148085 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| blank_name = [[OKTMO]] ID
| blank_info = 83000000
| native_name = Kabardino-Balkarian Republic&lt;br&gt;
&lt;small&gt;Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ (ڪبارديني)&lt;br/&gt;Къабарты-Малкъар Республика (سرڪاشيئن)&lt;br/&gt;Кабардино-Балкарская Республика ([[روسي ٻولي|روسي]])&lt;/small&gt;
| image_shield = Coat of Arms of Kabardino-Balkaria.svg
| iso_code = RU-KB
| registration_plate = 07
| utc_offset = +3
| anthem = [[State Anthem of the Kabardino-Balkarian Republic]]&lt;br&gt;[[File:Гимн Кабардино-Балкарии.ogg|center]]&lt;ref name=&quot;Anthem&quot;&gt;Law #13-RZ&lt;/ref&gt;
| flag_size = 120px
| shield_size = 75px
| flag_link = Flag of Kabardino-Balkaria
| shield_link = Coat of arms of Kabardino-Balkaria
| seat_type = [[راڄڌاني]]
| seat = نالچڪ&lt;ref name=&quot;Capital&quot;&gt;Constitution of the Kabardino-Balkarian Republic, Article&amp;nbsp;136&lt;/ref&gt;
| population_urban = 51.9%
| population_rural = 48.1%
| blank_name_sec1 = [[Official language]](s)
| blank_info_sec1 = [[Karachay-Balkar language|Balkar]]&lt;ref name=&quot;Languages&quot;&gt;Constitution of the Kabardino-Balkarian Republic, Article&amp;nbsp;76&lt;/ref&gt;{{*}}[[Kabardian language|Kabardian]]&lt;ref name=&quot;Languages&quot;&gt;Constitution of the Kabardino-Balkarian Republic, Article&amp;nbsp;76&lt;/ref&gt;{{*}}[[Russian language|Russian]]&lt;ref name=&quot;Russian&quot;&gt;Official throughout the Russian Federation according to Article&amp;nbsp;68.1 of the [[Constitution of Russia]].&lt;/ref&gt;
| area_footnotes = 
| government_type = جمهوريه ڪبارڊينو-بلڪاريا جي پارليامينٽ&lt;ref name=&quot;HeadLegis&quot;&gt;Constitution of the Kabardino-Balkarian Republic, Article&amp;nbsp;91&lt;/ref&gt;
| website = {{URL|https://glava.kbr.ru/}}
}}
'''ڪباردينو-بلڪاريا''' ([[روسي ٻولي|روسي]]: Кабарди́но-Балка́рия)،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://council.gov.ru/en/structure/regions/KB/|title=Russia's federal constituent entities|website=Federation Council of the Federal Assembly of the Russian Federation|language=en|access-date=2020-02-17}}&lt;/ref&gt;  سرڪاري طور تي جمهوريه ڪباردينو-بلڪاريا، [[روس]] جي هڪ [[روس جي جمهوريتون|جمهوريه]] آهي، جيڪي اتر قفقاز ۾ واقع آهي. سال &lt;small&gt;'''2021ع'''&lt;/small&gt; جي آدمشماري جي مطابق، ان جي آبادي &lt;small&gt;'''9,04,200'''&lt;/small&gt; هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yXYKAgAAQBAJ&amp;pg=PA313|title=Encyclopedia of the World's Minorities|last=Skutsch|first=Carl|date=2013-11-07|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-19388-1|language=en}}&lt;/ref&gt; ان جي گاديءَ جو هنڌ نالچڪ آهي. هن علائقي ۾ يورپ جو سڀ کان وڏو جبل، [[ايلبرس جبل|ماؤنٽ ايلبرس]] 5,642 ميٽر (18,510 فوٽ) تي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/55504|title=Head of Kabardino-Balkarian Republic reported to the President on the situation in Mount Elbrus region|date=2 September 2017|website=President of Russia|language=en|access-date=2020-02-17}}&lt;/ref&gt; ماؤنٽ ايلبرس ۾ 22 گليشيئر آهن، جيڪي ٽن دريائن؛ باڪسان، مالڪا ۽ ڪوبان، کي پاڻي ڏين ٿا. جبل سڄو سال برف سان ڍڪيل رهندو آهي.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ڪباردينو-بلڪاريا]]
[[زمرو:اتر قفقاز]]
[[زمرو:روس جي جمهوريتون]]
[[زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:روسي-ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:اتر ڪاڪيشيائي وفاقي ضلعو]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي روسي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]</text>
      <sha1>tiic01q034s7te9l4v81pqrbsv9kbns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سعودي عرب جا پرڏيهي لاڳاپا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>86717</id>
    <revision>
      <id>430521</id>
      <parentid>345639</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="1jigiqiwv919fwzl64ryakm89corwqk" xml:space="preserve">[[زمرو:سعودي عرب جي سياست]]
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>1jigiqiwv919fwzl64ryakm89corwqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪوتاهيا صوبو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88348</id>
    <revision>
      <id>430334</id>
      <parentid>348400</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="doz6h0ajr2oyol7rlurc896jqzyigjx" xml:space="preserve">[[File:Kütahya_kilim.tiff|thumb|ڪوتاهيا ڪلم (تفصيل)، اٽڪل 1875ع]]
'''ڪوتاهيا صوبو''' (ترڪ بولي: Kütahya ili) [[ترڪي]] جي ايجين سمنڊ واري علائقي جو هڪ [[ترڪي جا صوبا|صوبو]] آهي. ان جي پکيڙ  11,634 چورس ڪلوميٽر ۽ ابادي سال 2022ع جي آدمشماري مطابق 5,80,701 آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx|title=İl ve İlçe Yüz ölçümleri|publisher=General Directorate of Mapping|access-date=19 September 2023|archive-date=31 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331065214/https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tuik&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=en|title=Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports|publisher=[[TÜİK]]|language=en|format=XLS|access-date=19 September 2023}}&lt;/ref&gt; سال 1990ع ۾، ڪُتاهيا جي آبادي 578,000 هئي.

پاڙيسري صوبا اتر اولهه ۾ برسا اتر اوڀر ۾ [[بليسڪ صوبو|بيليجڪ]]، اوڀر ۾ ايسڪيشهر، ڏکڻ اوڀر ۾ افيونڪاراحصار، ڏکڻ ۾ اسڪ، ڏکڻ اولهه ۾ منيسا ۽ اولهه ۾ بالڪيسر آهن.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=http://kutahyakultur.gov.tr/EN-92173/general-information.html|title=GENERAL INFORMATION|website=kutahyakultur.gov.tr|access-date=2019-03-19}}&lt;/ref&gt; صوبي جي گاديءَ جو هنڌ ڪتاهيا آهي.

[[زمرو:ترڪي]]
[[زمرو:ترڪي جا صوبا]]</text>
      <sha1>doz6h0ajr2oyol7rlurc896jqzyigjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪمچٽکا ڪرائي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88837</id>
    <revision>
      <id>430330</id>
      <parentid>350766</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7258" sha1="p01nf0l9uwmylnep9j9ebpzpj8bgurv" xml:space="preserve">{{short description|First-level administrative division of Russia}}
{{Infobox settlement
| name = ڪمچٽڪا ڪرائي
| ru_name = 
| image_map = Map of Russia (2014–2022) - Kamchatka Krai (Crimea disputed).svg
| coordinates = {{Coord|56|00|N|159|00|E|type:adm1st_region:RU-KAM|display=inline,title}}
| image_coa = 
| image_flag = Flag of Kamchatka Krai.svg
| anthem = [[Anthem of Kamchatka Krai]]&lt;br /&gt;{{center|[[File:Anthem of Kamchatka Krai (orchestral vocal version).ogg]]}}
| anthem_ref = &lt;ref name=&quot;Anthem&quot;&gt;Law #397&lt;/ref&gt;
| political_status = 
| political_status_link = Krais of Russia
| federal_district = 
| economic_region = 
| adm_ctr_type = 
| adm_ctr_name = 
| pop_2021census = 
| pop_2021census_rank = 
| urban_pop_2021census = 
| rural_pop_2021census = 
| pop_2021census_ref = 
| area_km2 = 464275
| area_km2_rank = 10th
| established_date = پهرين جولائي، 2007ع
| established_date_ref = &lt;ref name=&quot;Established&quot;&gt;Law #2-FKZ, Article&amp;nbsp;4&lt;/ref&gt;
| license_plates = 
| ISO = RU-KAM
| leader_title = گورنر
| leader_title_ref = &lt;ref name=&quot;HeadLegis&quot;&gt;Charter of Kamchatka Krai, Article&amp;nbsp;13&lt;/ref&gt;
| leader_name = ولاديمير سولوڊوف
| leader_name_ref = &lt;ref name=&quot;HeadName&quot;&gt;Official website of Kamchatka Krai. [https://www.kamgov.ru/governor/view?id=98 Vladimir Viktorovich Solodov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150716225613/https://www.kamgov.ru/governor/view?id=98 |date=16 July 2015 }}, Acting Governor of Kamchatka Krai {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
| legislature = 
| legislature_ref = 
| website = https://www.kamgov.ru/
| official_name = Камчатский край (روسي)
| native_name = Kamchatka Krai
| settlement_type = [[صوبو|روس جو ڪرائي]]
| image_skyline = A
| imagesize = 300px
| image_caption = A
| flag_size = 150px
| image_shield = Coat of Arms of Kamchatka Krai.svg
| shield_size = 90px
| image_blank_emblem = Coat of Arms of Kamchatka Krai.svg
| blank_emblem_type = ڪوٽ آف آرمز
| blank_emblem_size = 90px
| mapsize = 250px
| map_caption = روس جي نقشي ۾ ڪمچٽڪا ڪرائي 
{{Coord|56|00|N|159|00|E|type:adm1st_region:RU-KAM|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{پرچم|روس}}
| subdivision_type1 = اقتصادي زون
| subdivision_type2 = وفاقي ضلعو
| subdivision_type3 = C
| subdivision_type4 = D
| subdivision_type5 = E
| subdivision_type6 = F
| subdivision_name1 = اقتصادي زون: [[Far Eastern economic region|Far Eastern]]
| subdivision_name2 = وفاقي ضلعو: [[Far Eastern Federal District|Far
 Eastern]]
| subdivision_name3 = C
| subdivision_name4 = D
| subdivision_name5 = E
| subdivision_name6 = F
| established_title = قائم ٿيو
| established_title1 = A
| established_date1 = A
| established_title2 = B
| established_date2 = B
| established_title3 = C
| established_date3 = C
| extinct_title = A
| extinct_date = پکيڙ: 464275 چورس ڪلوميٽر (10هون)

سياسي حيثيت: روس جو ڪرائي 
نمبر پليٽ: 41, 82
آبادي (2021ع آدمشماري): 291,705 (77هون)&lt;ref name=2021census&gt;{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=1 September 2022|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
شهري آبادي (%): %77.8%
ڏيهي آبادي (%): 22.2%
قانون ساز: [[Legislative Assembly of Kamchatka Krai|Legislative Assembly]]&lt;ref name=&quot;HeadLegis&quot; /&gt;
ويب سائيٽ: https://www.kamgov.ru/
| seat_type = Administrative center
| seat = Petropavlovsk-Kamchatsky
| parts_type = A
| parts = A
| government_type = B
| governing_body = C
| leader_party = D
| leader_title1 = A
| leader_name1 = B
| total_type = K
| area_total_km2 = 100
| area_total_sq_mi = 60
| area_land_km2 = 100
| area_land_sq_mi = 60
| area_water_km2 = 40
| area_water_sq_mi = 20
| area_water_percent = 5
| population_total = 100000
| population_as_of = 2021
| population_density_km2 = 100
| population_density_sq_mi = 60
| population_est = 1000
| pop_est_as_of = 2024
| population_urban = 100
| population_rural = 100
| population_rank = 77هون
| timezone1 = A
| utc_offset1 = B
| iso_code = D
| geocode = C
}}
'''ڪمچٽڪا ڪرائي''' (روسي: Камча́тский край, ڪمچٽڪا ڪرائي) [[روس]] جو هڪ وفاقي موضوع، &quot;ڪرائي&quot; آهي. اهو روسي ڏور اوڀر ۾ واقع آهي. اهو انتظامي طور تي ڏور اوڀر وفاقي ضلعي جو حصو آهي. ان جو انتظامي مرڪز ۽ سڀ کان وڏو شهر پيٽروپاولوفسڪ-ڪمچاٽسڪي آهي، جيڪو 2021ع جي آدمشماري جي مطابق ان جي آبادي جو لڳ ڀڳ اڌ کان وڌيڪ، 2,91,705 آهي.

'''Kamchatka Krai''' ({{langx|ru|Камча́тский край|Kamchatskiy kray}}, {{IPA|ru|kɐmˈtɕatskʲɪj kraj|IPA}}) is a [[federal subjects of Russia|federal subject]] of [[Russia]] (a [[krai]]), situated in the [[Russian Far East]]. It is administratively part of the [[Far Eastern Federal District]]. Its [[administrative center]] and largest [[types of inhabited localities in Russia|city]] is [[Petropavlovsk-Kamchatsky]], home to over half of its population of&amp;nbsp;291,705 ([[2021 Russian census|2021 census]]).&lt;ref name=&quot;2021Census&quot;&gt;{{ru-pop-ref|2021Census}}&lt;/ref&gt; 

Kamchatka Krai was formed on 1 July 2007, as a result of the merger of [[Kamchatka Oblast]] and [[Koryak Okrug|Koryak Autonomous Okrug]], based on the voting in a [[referendum]] on the issue on 23 October 2005. The [[okrug]] retains the status of a special administrative division of the krai, under the name of Koryak Okrug.

The [[Kamchatka Peninsula]] forms the majority of the krai's territory, separating the [[Sea of Okhotsk]] and the [[Bering Sea]] in the [[Pacific Ocean]]. The remainder is formed by a minor northern mainland portion, [[Karaginsky Island]], and the [[Commander Islands]] in the Bering Sea. It is bordered by [[Magadan Oblast]] to the west and [[Chukotka Autonomous Okrug]] to the north. Kamchatka Krai is an active [[volcanic]] zone that is home to [[Kluchevskaya]], the highest active volcano in [[Eurasia]], and the [[Decade Volcanoes]] of [[Avachinsky]] and [[Koryaksky]].

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* {{Commons category-inline|Kamchatka Krai}}

[[زمرو:ڪمچٽڪا ڪرائي]] 
[[زمرو:روس جا ڪرائي]]
[[زمرو:روسي ڏور اوڀر]]
[[زمرو:روس جو پئسفڪ ساحل]] 
[[زمرو:روسي-ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي روسي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ڏکڻ اوڀر وارو وفاقي ضلعو]] 
[[زمرو:2007 ۾ روس ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:روس جون روڊ تي نه پهچڻ واريون برادريون]] 
[[زمرو:2007 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>p01nf0l9uwmylnep9j9ebpzpj8bgurv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چوواشيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91679</id>
    <revision>
      <id>430301</id>
      <parentid>360775</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6358" sha1="ee308z9pbjima310fptzg4eugmy5bs6" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = چوواش جمهوريه - چوواشيا
&lt;br&gt;&lt;small&gt;Chuvash Republic — Chuvashia&lt;/small&gt;
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| settlement_type = [[روس جي جمهوريتون|جمهوريه]]
| image_flag = Flag of Chuvashia.svg
| image_map = Map of Russia (2014–2022) - Chuvashia (disputed Crimea).svg
| pushpin_map = European Russia
| pushpin_relief = 1
| subdivision_name = {{پرچم|روس}}
| coor_pinpoint = 
| subdivision_type2 = وفاقي ضلعو&lt;ref name=&quot;FederalDistrict&quot;&gt;{{Cite Russian law|ru_entity=Президент Российской Федерации|ru_type=Указ|ru_number=849|ru_date=13 мая 2000 г.|ru_title=О полномочном представителе Президента Российской Федерации в федеральном округе|ru_effective_date=13 мая 2000 г|ru_published_in=&quot;Собрание законодательства РФ&quot;, No.&amp;nbsp;20, ст. 2112|ru_published_date=15 мая 2000 г|ru_amendment_type=Указа|ru_amendment_number|ru_amendment_date=19 января 2010 г|ru_amendment_title|en_entity=President of the Russian Federation|en_type=Decree|en_number=849|en_date=May 13, 2000|en_title=On the Plenipotentiary Representative of the President of the Russian Federation in a Federal District|en_effective_date=May 13, 2000|en_url|en_amendment_type=Decree|en_amendment_number|en_amendment_date=January 19, 2010|en_amendment_title}}&lt;/ref&gt;
| subdivision_name2 = وولگا وفاقي ضلعو
| subdivision_type3 = اقتصادي علائقو&lt;ref name=&quot;EconomicRegion&quot;&gt;{{Cite Russian law|ru_entity=Госстандарт Российской Федерации|ru_number=ОК 024-95|ru_date=27 декабря 1995 г.|ru_title=Общероссийский классификатор экономических регионов. 2.&amp;nbsp;Экономические районы|ru_amendment_type=Изменения|ru_amendment_number=5/2001 ОКЭР|en_entity=[[Gosstandart]] of the Russian Federation|en_number=OK 024-95|en_date=December 27, 1995|en_title=Russian Classification of Economic Regions. 2.&amp;nbsp;Economic Regions|en_amendment_type=Amendment|en_amendment_number=5/2001 OKER}}&lt;/ref&gt;
| subdivision_name3 = وولگا-وياٽڪا اقتصادي علائقو
| leader_title = سربراهه&lt;ref name=&quot;HeadTitle&quot;&gt;Constitution of the Chuvash Republic, Article&amp;nbsp;68&lt;/ref&gt;
| leader_name = اوليگ نڪولاييف&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsru.com/russia/29jan2020/ignatiev.html|title=Putin dismissed the head of Chuvashia, Mikhail Ignatiev, in connection with a loss of confidence|date=2020-01-29|language=ru|website=NewsRU|access-date=2020-01-29}}&lt;/ref&gt;
| total_type = ڪل
| area_total_sq_mi = 
| area_total_km2 = 18,343
| population_rank = [[List of federal subjects of Russia by population|39th]]
| population_density_km2 = auto
| population_as_of = [[Russian Census (2021)|2021 Census]]
| population_total = 1186909
| population_footnotes = &lt;ref name=2021census&gt;{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=1 September 2022|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| timezone1 = [[Yekaterinburg Time|MSK+2]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102483854&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102148085 |script-title=ru:&quot;Об исчислении времени&quot;. Официальный интернет-портал правовой информации |language=ru |access-date=19 January 2019 |archive-date=June 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151333/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102483854&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102148085 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| native_name = &lt;small&gt;Чӑваш Республики — Чӑваш Ен (چوواش ٻولي)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;Чувашская Республика — Чувашия (روسي)&lt;/small&gt;
| image_shield = Coat of arms of Chuvashia.svg
| iso_code = RU-CU
| registration_plate = 21, 121
| anthem = {{lang|cv|[[State Anthem of Chuvashia|Чӑваш Республикин патшалӑх гимнӗ]]}}&lt;br /&gt;{{transliteration|cv|Çăvaş Respublikin patşalăh gimnĕ}} ([[Chuvash language|Chuvash]])&lt;br /&gt;&quot;State Anthem of Chuvashia&quot;&lt;ref name=&quot;Anthem&quot;&gt;Law #12&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{center|[[File:Anthem of Chuvashia.ogg]]}}
| flag_size = 120px
| shield_size = 85px
| flag_link = Flag of Chuvashia
| shield_link = Coat of arms of Chuvashia
| seat_type = راڄڌاني
| seat = چيبوڪساري&lt;ref name=&quot;Capital&quot;&gt;Constitution of the Chuvash Republic, Article&amp;nbsp;67.2&lt;/ref&gt;
| population_urban = 63.9%
| population_rural = 36.1%
| blank_name_sec1 = [[Official language]](s)
| blank_info_sec1 = [[Chuvash language|Chuvash]]&lt;ref name=&quot;Languages&quot;&gt;Constitution of the Chuvash Republic, Article&amp;nbsp;8&lt;/ref&gt;{{* }}[[Russian language|Russian]]&lt;ref name=&quot;Russian&quot;&gt;Official throughout the Russian Federation according to Article&amp;nbsp;68.1 of the [[Constitution of Russia]].&lt;/ref&gt;
| area_footnotes = 
| mapsize = 300px
| government_type = رياستي ڪونسل&lt;ref name=&quot;Legislature&quot;&gt;Constitution of the Chuvash Republic, Article&amp;nbsp;77&lt;/ref&gt;
| website = {{URL|http://www.cap.ru|cap.ru}}
}}
'''چوواشيا''' (Chuvashia)، سرڪاري طور تي چوواش جمهوريه (Chuvash Republic) جي نالي سان مشهور آهي. چواشيا  [[اوڀر يورپ]] ۾ واقع [[روس]] جي هڪ [[روس جي جمهوريتون|جمهوريه]] آهي. اها چوواش ماڻهن جو وطن آهي. جمهوريه جي [[راڄڌاني شھر|گاديءَ جي هنڌ]] جو نالو چيبوڪسري شهر آهي. سال 2010ع جي مردم شماري جي مطابق، ان جي آبادي &lt;small&gt;'''12,51,619'''&lt;/small&gt; هئي. &lt;ref name=&quot;2010Census&quot;&gt;{{Ru-pop-ref|2010Census}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:چوواشيا]]
[[زمرو:روس]]
[[زمرو:روسي-ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:روس جي جمهوريتون]]</text>
      <sha1>ee308z9pbjima310fptzg4eugmy5bs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪئريليا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91689</id>
    <revision>
      <id>430315</id>
      <parentid>360848</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6472" sha1="5goe8fujbhwpsbysa5dehodv9xnr288" xml:space="preserve">{{short description|First-level administrative division of Russia}}
'''جمهوريه ڪئريليا''' (&lt;small&gt;Republic of Karelia؛ روسي: Республика Карелия؛ ڪيريليئن ٻولي: Karjalan Tazavalda؛ فنش: Karjalan tasavalta؛ Vesuvius: Karjalan Tazovaldkund&lt;/small&gt;) [[روس]] جي هڪ وفاقي ماتحت (جمهوريه) آهي جيڪي [[اتر يورپ]] ۽ اتر اولهه [[روس]] ۾ واقع آهي. ان جي [[راڄڌاني شھر|گاديءَ جو هنڌ]] پيٽروزوڊسڪ شهر آهي. سال 2010ع جي آدمشماري جي مطابق ان جي آبادي 643,548 هئي.&lt;ref name=&quot;2010Census&quot;&gt;{{Ru-pop-ref|2010Census}}&lt;/ref&gt;
{{Infobox Russian federal subject
|en_name=Republic of Karelia
|ru_name  = {{nobold|Республика Карелия}}
|loc_name1=Karjalan tašavalta
|loc_lang1=Karelian
|loc_name2=Karjalan tazovaldkund
|loc_lang2=Vepsian
|loc_name3=Karjalan tasavalta
|loc_lang3=Finnish
|loc_name4=Karjalan tazavaldu
|loc_lang4=Livvi
|loc_name5=Karjalan tazavald
|loc_lang5=Lydic
|image_map=Locator map of the Republic of Karelia, Russia (2014–2022).svg
| mapframe = yes
| mapframe-wikidata = yes
| mapframe-zoom = 4
| mapframe-height = 250
| mapframe-stroke-width = 1
|coordinates = {{coord|63|49|N|33|00|E|type:adm1st_region:RU|display=inline,title}}
|image_coa = Coat of arms of the Republic of Karelia.svg
|image_flag = Flag of Karelia.svg
|anthem=[[Anthem of the Republic of Karelia]]&lt;br/&gt;{{center|[[File:Гимн Республики Карелия.ogg]]}}
|political_status=Republic
|political_status_link=Republics of Russia
|federal_district=[[Northwestern Federal District|Northwestern]]
|economic_region=[[Northern economic region (Russia)|Northern]]
|adm_ctr_type=Capital
|adm_ctr_name=[[Petrozavodsk]]
|pop_2021census=533121
|pop_2021census_rank=70th
|urban_pop_2021census=79.5%
|rural_pop_2021census=20.5%
|pop_2021census_ref=&lt;ref name=2021census&gt;{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=1 September 2022|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|area_km2=180520
|area_km2_rank=20th
|established_date= June 27, 1923&lt;br/&gt;July 16, 1956&lt;br/&gt;November 13, 1991
|established_date_ref=&lt;ref name=&quot;DateEstablished&quot;&gt;{{lang|ru|&quot;Карельский государственный архив новейшей истории. Путеводитель&quot;. Приложение &quot;Административно-территориальное устройство Республики Карелия&quot;}}. 2003.&lt;/ref&gt;
|license_plates=10
|ISO=RU-KR
|leader_title=[[Head of the Republic of Karelia|Head]]
|leader_title_ref=&lt;ref name=&quot;HeadTitle&quot;&gt;Constitution, Article&amp;nbsp;46.&lt;/ref&gt;
|leader_name=[[Artur Parfenchikov]]
|leader_name_ref=&lt;ref name=&quot;HeadName&quot;&gt;Official website of the Republic of Karelia. [http://www.gov.karelia.ru/Leader Artur Olegovich Parfenchikov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170922031819/http://www.gov.karelia.ru/Leader |date=22 September 2017 }}&lt;/ref&gt;
|legislature=[[Legislative Assembly of the Republic of Karelia|Legislative Assembly]]
|legislature_ref=&lt;ref name=&quot;Legislature&quot;&gt;Constitution, Article&amp;nbsp;32&lt;/ref&gt;
|website=http://www.gov.karelia.ru
|languages=[[Karelian language|Karelian]], [[Veps language|Veps]], [[Finnish language|Finnish]]&lt;ref name=repu&gt;[http://gov.karelia.ru/News/2004/03/0318_08_e.html Karelian, Vepps, and Finnish languages have got the state support in the Republic of Karelia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911225427/http://gov.karelia.ru/News/2004/03/0318_08_e.html |date=11 September 2018 }} The Official Web Portal of the Republic of Karelia (2004)&lt;/ref&gt;
}}
The '''Republic of Karelia''',{{efn|{{langx|ru|Респу́блика Каре́лия|Respublika Kareliya}}; {{IPA|ru|rʲɪˈspublʲɪkə kɐˈrʲelʲɪ(j)ə}}; {{langx|krl|Karjalan tašavalta}}; {{langx|fi|Karjalan tasavalta}}; {{langx|vep|Karjalan Tazovaldkund}}; {{Langx|olo|Karjalan tazavaldu}}; [[Ludic language|Ludic]]: ''Kard’alan tazavald''}} or simply '''Karelia''' or '''Karjala'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Официальный интернет-портал Республики Карелия |url=https://gov.karelia.ru/karelia/documents/1987/ |access-date=2023-07-10 |website=gov.karelia.ru |archive-date=10 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710192709/https://gov.karelia.ru/karelia/documents/1987/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ({{langx|ru|Каре́лия, Ка́рьяла}}; {{langx|krl|Karjala}})&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Karelia|title=Karelia|website=Encyclopedia Britannica|date=5 February 2024|access-date=10 July 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818135239/https://www.britannica.com/place/Karelia|url-status=live}}&lt;/ref&gt; is a [[Republics of Russia|republic]] of [[Russia]] situated in the [[Northwest Russia|northwest]] of the country.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;/&gt; The republic is a part of the [[Northwestern Federal District]], and covers an area of {{convert|172400|km2|abbr=off}}, with a population of 533,121 residents.&lt;ref name=2021census /&gt; Its [[capital city|capital]] is [[Petrozavodsk]].

The modern Karelian Republic was founded as an autonomous republic within the Russian SFSR, by the Resolution of the Presidium of the [[All-Russian Central Executive Committee]] (VTsIK) on 27 June 1923 and by the Decree of the VTsIK and the Council of People's Commissars of 25 July 1923, from the [[Karelian Labor Commune|Karelian Labour Commune]]. From 1940 to 1956, it was known as the [[Karelo-Finnish Soviet Socialist Republic]], one of the [[Republics of the Soviet Union|republics]] of the [[Soviet Union]]. In 1956, it was once again made an autonomous republic and remained part of Russia following the [[dissolution of the Soviet Union]] in 1991.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:روسي-ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:روس جي جمهوريتون]]
[[زمرو:ڪئريليا]]
[[زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>5goe8fujbhwpsbysa5dehodv9xnr288</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪالميڪيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91692</id>
    <revision>
      <id>430319</id>
      <parentid>360835</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6926" sha1="ejyy6glfg3jt3wd00yi6j679jyy4nfi" xml:space="preserve">{{Short description|Republic of Russia in the Volga Region}}
{{Infobox settlement
| name = جمهوريه ڪالميڪيا&lt;br&gt;
Republic of Kalmykia
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| settlement_type = [[روس جي جمهوريتون|جمهوريه]]
| image_skyline = 
| image_caption = 
| image_flag = Flag of Kalmykia.svg
| image_map = Locator map of Kalmykia, Russia (2014–2022).svg
| mapsize = 300px
| mapframe = 
| mapframe-wikidata = 
| mapframe-zoom = 
| mapframe-height = 
| mapframe-stroke-width = 
| subdivision_name = {{flag|Russia}}
| coordinates = {{coord|46|34|N|45|19|E|type:adm1st_region:RU|display=inline,title}}
| coor_pinpoint = 
| subdivision_type2 = وفاقي ضلعو
| subdivision_name2 = ڏاکڻي وفاقي ضلعو
| subdivision_type3 = اقتصادي علائقو
| subdivision_name3 = وولگا اقتصادي علائقو
| leader_title = سربراهه&lt;ref name=&quot;Head&quot;&gt;Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia, Article&amp;nbsp;25&lt;/ref&gt;
| leader_name = باتو خاسيڪوف&lt;ref name=&quot;HeadName&quot;&gt;Official website of the Head of the Republic of Kalmykia. [http://glava.region08.ru/ru/orlov.html Alexey Maratovich Orlov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216153125/http://glava.region08.ru/ru/orlov.html |date=16 February 2019 }} {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
| total_type = ڪل
| area_total_sq_mi = 
| area_total_km2 = 74,731
| population_rank = 78هون
| population_density_km2 = 
| population_as_of = 2010ع جي آدمشماري
| population_total = {{increase}} 2,67,133
{{ublist |item_style=white-space:nowrap;
| 62.5% ڪالمڪ|25.7% روسي|11.8% ٻيا}}
&lt;ref name=2021census&gt;{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|access-date=1 September 2022|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| timezone1 = [[Moscow Time|MSK]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102483854&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102148085 |script-title=ru:&quot;Об исчислении времени&quot;. Официальный интернет-портал правовой информации |language=ru |access-date=19 January 2019 |archive-date=22 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151333/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102483854&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102148085 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| native_name = Хальмг Таңһч (ڪالمڪ)&lt;br/&gt;
Республика Калмыкия (روسي)
| image_shield = Coat of Arms of Kalmykia.svg
| iso_code = RU-KL
| registration_plate = 08
| utc_offset = +3
| anthem = {{center|&quot;{{lang|xal-RU|[[Khalmg Tanghchin chastr|Хальмг Таңһчин частр]]|italics=no}}&quot;&lt;ref name=&quot;Anthem&quot;&gt;Law #44-I-Z&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{small|&quot;Anthem of the Republic of Kalmykia&quot;}}&lt;br /&gt;[[File:Kalmykia_anthem_(short_instrumental).ogg]]}}
| flag_size = 120px
| shield_size = 75px
| flag_link = Flag of the Republic of Kalmykia
| shield_link = Coat of arms of the Republic of Kalmykia
| seat_type = راڄڌاني
| seat = الستا &lt;ref name=&quot;Capital&quot;&gt;Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia, Article 19&lt;/ref&gt;
| population_urban = 46.7%
| population_rural = 53.3%
| blank_name_sec1 = [[Official language]](s)
| blank_info_sec1 = [[Kalmyk language|Kalmyk]]&lt;ref name=&quot;Languages&quot;&gt;Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia, Article&amp;nbsp;17: {{lang|ru|Государственными языками в Республике Калмыкия являются калмыцкий и русский языки.}} [The official languages of the Republic of Kalmykia are the Kalmyk and Russian languages.]&lt;/ref&gt;{{*}}[[Russian language|Russian]]&lt;ref name=&quot;Russian&quot;&gt;Official throughout the Russian Federation according to Article&amp;nbsp;68.1 of the [[Constitution of Russia]].&lt;/ref&gt;
| area_footnotes = 
| government_type = پيپلز خرال&lt;ref name=&quot;Legis&quot;&gt;Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia, Article&amp;nbsp;33&lt;/ref&gt;
| website = {{URL|http://kalmregion.ru/}}
}}
'''جمهوريه ڪالميڪيا''' (&lt;small&gt;[[انگريزي ٻولي|انگريزي]]&lt;/small&gt;: &lt;small&gt;Republic of Kalmykia&lt;/small&gt;؛ &lt;small&gt;[[روسي ٻولي|روسي]]&lt;/small&gt;: &lt;small&gt;Республика Калмыкия، ريسپبليڪا ڪالميڪيا&lt;/small&gt;؛ &lt;small&gt;اوئيرات: Хальмг Төнһч، خلمگ تانگھچ&lt;/small&gt;) [[روس]] جي هڪ وفاقي ماتحت ([[روس جي جمهوريتون|جمهوريه]]) آهي، جيڪا يورپي روس جي وولگا علائقي ۾ واقع آهي. هي جمهوريه ڏاکڻي وفاقي ضلعي جو حصو آهي. ڏکڻ ۾ [[داغستان]]، ڏکڻ اولهه ۾ اسٽاوروپول ڪرائي، اتر اولهه ۽ اتر ۾ [[وولگوگراڊ اوبلاست|وولگوگراد اوبلاست]]، اتر ۽ اوڀر ۾ [[آستراخان اوبلاسٽ|آسترخان اوبلاست]]، اولهه ۾ [[روستوف اوبلاست]]، اوڀر ۾ [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪيسپين سمنڊ]] ۽ ڪيسپين ڊپريشن ذريعي ڪوما ندي ڪالميڪيا جي داغستان سان قدرتي سرحد ٺاهي ٿي. ڪالميڪيا [[يُورَپ|يورپ]] اندر واحد رياست آهي، جتي هڪ [[ڌرمي مذهب]] غالب مذهب آهي. ڪالميڪ ماڻهن جي اڪثريت گيلوگ ۽ ڪاگيو نسل جي وجرايانا تبتي [[ٻڌمت]] جا پيروڪار آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rbth.com/arts/327646-kalmykia-buddhism-russia|title=Check out Russia's Kalmykia: The only region in Europe where Buddhism rules the roost|author=Nikolay Shevchenko|date=21 February 2018|work=[[Russia Beyond]]|access-date=29 November 2020}}&lt;/ref&gt;

ڪالميڪيا جي پکيڙ &lt;small&gt;'''76,100'''&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;'''29,400'''&lt;/small&gt; چورس ميل) ۽ آبادي &lt;small&gt;'''2,75,000'''&lt;/small&gt; رهاڪن جي آهي،&lt;ref name=&quot;2010Census2&quot;&gt;{{Ru-pop-ref|2010Census}}&lt;/ref&gt; جيڪي جمهوريه جي سال &lt;small&gt;'''2010ع'''&lt;/small&gt; جي آدمشماري موجب آبادي &lt;small&gt;'''2,89,481'''&lt;/small&gt; سان گهٽ آھي.&lt;ref name=&quot;2010Census&quot;&gt;{{Ru-pop-ref|2010Census}}&lt;/ref&gt; ڪالمڪ جمهوريه، اوئرات منگولين نسل جي ڪالمڪ ماڻهن جو گهر آهي، جيڪا گهڻو ڪري تبتي ٻڌ ڌرم جا پوئلڳ آهن. جمهوريه جي گاديءَ جو هنڌ ايلسٽا شهر آهي.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:روسي-ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:روس جي جمهوريتون]]
[[زمرو:ڪالميڪيا]]</text>
      <sha1>ejyy6glfg3jt3wd00yi6j679jyy4nfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪاراچئ-سرڪيشيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91698</id>
    <revision>
      <id>430316</id>
      <parentid>360845</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6011" sha1="sw8xgz74ujjnd55j0rbl10x1opm4d25" xml:space="preserve">{{Short description|First-level administrative division of Russia}}
'''ڪراچئ-چيرڪيس جمهوريه''' (&lt;small&gt;[[انگريزي ٻولي|انگريزي]]&lt;/small&gt;: &lt;small&gt;Karachay-Cherkess&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Republic؛ [[روسي ٻولي]] : Карачаево-Черкесская Республика؛ ڪراچئ-بلڪار ٻولي: Къарачай-Черкес Республика؛ ڪبارديني: Къэрэшей-Черэжейская)،&lt;/small&gt; ڪاراچئ-سرڪيشيا ۽ ڪراچئ-سرڪيشيائي جمهوريه جي نالي سان پڻ سڃاڻي وڃي ٿي، [[روس]] جي هڪ وفاقي ماتحت [[روس جي جمهوريتون|جمهوريه]] آهي جيڪي اتر [[قفقاز]] ۾ واقع آهي. سال &lt;small&gt;2021ع&lt;/small&gt; ۾ جمهوريه جي آبادي &lt;small&gt;4,69,865&lt;/small&gt;  هئي، جيڪي سال 2010ع جي آدمشماري موجب آبادي 4,77,859 کان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;2010Census&quot;&gt;{{Ru-pop-ref|2010Census}}&lt;/ref&gt; چرڪيسڪ سڀ کان وڏو شهر ۽ جمهوريه جو گاديءَ جو هنڌ آهي.
{{Infobox Russian federal subject
|en_name=ڪاراچئ-سرڪيش جمهوريه&lt;br&gt;
Karachay-Cherkess Republic
|ru_name=Карачаево-Черкесская Республика
|loc_name1=Къарачай-Черкес Республика
|loc_lang1=Karachay-Balkar
|loc_name2=Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ
|loc_lang2=Kabardian
|loc_name3=Карашай-Шеркеш Республикасы
|loc_lang3=Nogai
|loc_name4=Къарча-Черкес Республика
|loc_lang4=Abaza
|image_map=Map of Russia (2014–2022) - Karachay-Cherkessia (Crimea disputed).svg
| pushpin_map = European Russia
| pushpin_relief = 1
| mapframe = 
| mapframe-wikidata = 
| mapframe-zoom = 
| mapframe-height = 
| mapframe-stroke-width = 
|coordinates = {{coord|43|55|N|41|47|E|type:adm1st_region:RU|display=inline,title}}
|image_coa=Coat of Arms of Karachay-Cherkessia.svg
|image_flag=Flag of Karachay-Cherkessia.svg
|anthem=[[State Anthem of Karachay-Cherkessia]]&lt;br&gt;{{center|[[File:Гимн Карачаево-Черкесии.ogg]]}}
|anthem_ref=&lt;ref name=&quot;Anthem&quot;&gt;Law #410-XXII&lt;/ref&gt;
|political_status=[[روس جي جمهوريتون|جمهوريه]]
|political_status_link=
|federal_district=اتر قفقاز وفاقي ضلعو
|economic_region=اتر قفقاز اقتصادي علائقو
|adm_ctr_type=راڄڌاني
|adm_ctr_name=چرڪيسڪ
|adm_ctr_ref=&lt;ref name=&quot;Capital&quot;&gt;Constitution of the Karachay-Cherkess Republic, Article&amp;nbsp;114&lt;/ref&gt;
|official_lang_list=[[Abaza language|Abaza]], [[Kabardian language|Cherkess (Kabardian)]], [[Karachay-Balkar language|Karachay]], [[Nogai language|Nogai]]
|official_lang_ref=&lt;ref name=&quot;Languages&quot;&gt;Constitution of the Karachay-Cherkess Republic, Article&amp;nbsp;11.1&lt;/ref&gt;
|pop_2021census=469865
{{ublist |item_style=white-space:nowrap;
|44.4% [[Karachays]]|27.5% [[Russians]]|12.7% [[Cherkess]]|8.1% [[Abazins]]|3.7% [[Nogais]]|3.5% other}}
|pop_2021census_rank=74th
|urban_pop_2021census=41.3%
|rural_pop_2021census=58.7%
|pop_2021census_ref=&lt;ref name=2021census&gt;{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=1 September 2022|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|area_km2=14277
|area_km2_rank=77هون
|established_date=3 جولائي، 1991ع
|established_date_ref=&lt;ref name=&quot;DateEstablished&quot;&gt;Law #1539-I&lt;/ref&gt;
|license_plates=09
|ISO=RU-KC
|leader_title=سربراهه
|leader_title_ref=&lt;ref name=&quot;HeadLegis&quot;&gt;Constitution of the Karachay-Cherkess Republic, Article&amp;nbsp;4&lt;/ref&gt;
|leader_name=راشد تيمريزوف
|leader_name_ref=&lt;ref name=&quot;Head&quot;&gt;Official website of the Karachay-Cherkess Republic. [http://www.kchr.ru/mainmenu/head/ Rashid Borispiyevich Temrezov, Head of the Karachay-Cherkess Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220513014359/http://www.kchr.ru/mainmenu/head/ |date=13 May 2022 }} {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
|legislature=پيپلز اسيمبلي
|legislature_ref=&lt;ref name=&quot;HeadLegis&quot; /&gt;
|website=http://www.kchr.ru/
}}
ڪاراچئ-سرڪيشيا روس جي نسلي جمهوريه مان هڪ آهي، جيڪي بنيادي طور تي مقامي ڪاڪيشيائي ترڪ ڪاراچائي ماڻهن ۽ چرڪيس يا سرڪيشيائي ماڻهن جي نمائندگي ڪري ٿو. ڪراچائي آبادي جو تقريباً %44 سان سڀ کان وڏو نسلي گروهه ٺاهيندا آهن. ان کان پوءِ روسي (%27) ۽ چرڪيس (%13) آهن. چرڪيس گهڻو ڪري بيسلني ۽ ڪبارڊين قبيلن مان آهن. جمهوريه ۾ پنج سرڪاري ٻوليون؛ روسي، ابازا، چرڪيس (ڪبارڊين)، ڪراچائي-بالڪار، ۽ نوگائي آهن.

ڊان اسٽيپ جي اترئين ڪناري تي هڪ ننڍڙي پٽي کانسواءِ، جمهوريه جي علائقي جو وڏو حصو [[قفقاز|قفقاز جبلن]] جي اندر آهي. ڪراچائي-چرڪيسيا اولهه ۾ ڪراسنودار ڪرائي، اتر-اوڀر ۾ اسٽاوروپول ڪرائي، ڏکڻ-اوڀر ۾ ڪبارڊينو-بالڪاريا ۽ ڏکڻ-اولهه ۾ جارجيا سان هڪ بين الاقوامي حد رکي ٿو. يورپ جو بلند ترين جبل، ماؤنٽ ايلبرس،  ڪبارڊينو-بلڪيريا جي سرحد تي واقع آهي.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:روسي-ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:روس جي جمهوريتون]]
[[زمرو:ڪاراچئ-سرڪيشيا]]
[[زمرو:1991 ۾ ٺاهيل رياستون ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>sw8xgz74ujjnd55j0rbl10x1opm4d25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پيسڪوف اوبلاسٽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91824</id>
    <revision>
      <id>430297</id>
      <parentid>361252</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4104" sha1="c9d28051gxkuhvs56sgzuq1mx3c35em" xml:space="preserve">'''پسڪوف اوبلاسٽ''' (روسي: Пско́вская о́бласть، پسڪووسڪايا اوبلاسٽ)) [[روس]] جو هڪ وفاقي ماتحت، [[اوبلاسٽ]] آهي، جيڪو ملڪ جي اولهه ۾ واقع آهي. ان جو انتظامي مرڪز پسڪوف شهر آهي. سال 2021ع جي آدمشماري موجب، ان جي آبادي 5,99,084 هئي.&lt;ref name=&quot;2021Census&quot;&gt;{{Ru-pop-ref|2021Census}}&lt;/ref&gt;
{{short description|First-level administrative division of Russia}}
{{Infobox Russian federal subject
|en_name=Pskov Oblast
|ru_name=Псковская область
|image_map=Map of Russia (2014–2022) - Pskov Oblast.svg
|coordinates={{coord|57|19|N|29|15|E|type:adm1st_region:RU|display=inline,title}}
|image_coa=Coat of arms of Pskov Oblast (Latest version).svg
|image_flag=Flag_of_Pskov_Oblast.svg
|anthem=
|anthem_ref=
|political_status=Oblast
|political_status_link=Oblasts of Russia
|federal_district=[[Northwestern Federal District|Northwestern]]
|economic_region=[[Northwestern economic region|Northwestern]]
|adm_ctr_type=Administrative center
|adm_ctr_name=[[Pskov]]
|adm_ctr_ref=&lt;ref name=&quot;AdmCtr&quot;&gt;Charter of Pskov Oblast, Article&amp;nbsp;14&lt;/ref&gt;
|pop_2021census=599084
|pop_2021census_rank=66th
|urban_pop_2010census=70.9%
|rural_pop_2010census=29.1%
|pop_2021census_ref=&lt;ref name=2021census&gt;{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=1 September 2022|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|pop_latest=656561
|pop_latest_date=January 2014
|pop_latest_ref=&lt;ref name=&quot;2014Est&quot;&gt;Pskov Oblast Territorial Branch of the [[Russian Federal State Statistics Service|Federal State Statistics Service]]. [http://pskovstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/pskovstat/resources/208681804361ea6b9978d974665da2b8/Nas140324_1+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm Оценка численности постоянного населения Псковской области на 1 января 2014 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502010259/http://pskovstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/pskovstat/resources/208681804361ea6b9978d974665da2b8/Nas140324_1+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm |date=May 2, 2014 }} {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
|area_km2=55399
|area_km2_rank=49th
|established_date=August&amp;nbsp;23, 1944
|established_date_ref=&lt;ref name=&quot;Established&quot;&gt;Decree of August&amp;nbsp;23, 1944&lt;/ref&gt;
|license_plates=60
|ISO=RU-PSK
|leader_title=[[Governor of Pskov Oblast|Governor]]
|leader_title_ref=&lt;ref name=&quot;HeadTitle&quot;&gt;Charter of Pskov Oblast, Article&amp;nbsp;43&lt;/ref&gt;
|leader_name=[[Mikhail Vedernikov]]
|leader_name_ref=&lt;ref name=&quot;HeadName&quot;&gt;Official website of Pskov Oblast. [http://www.pskov.ru/vlast/ispolnitelnaya/gubernator Mikhail Yuryevich Vedernikov, Acting Governor of Pskov Oblast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004194741/http://www.pskov.ru/vlast/ispolnitelnaya/gubernator |date=October 4, 2022 }} {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
|legislature=[[Pskov Oblast Assembly of Deputies|Oblast Assembly of Deputies]]
|legislature_ref=&lt;ref name=&quot;Legis&quot;&gt;Charter of Pskov Oblast, Article&amp;nbsp;23&lt;/ref&gt;
|website=http://www.pskov.ru/
}}
'''Pskov Oblast''' ({{langx|ru|Пско́вская о́бласть|Pskovskaya oblastʹ}}) is a [[federal subjects of Russia|federal subject]] of [[Russia]] (an [[oblast]]), located in the west of the country. Its [[administrative center]] is the [[Classification of inhabited localities in Russia|city]] of [[Pskov]]. As of the [[Russian Census (2021)|2021 Census]], its population was&amp;nbsp;599,084.&lt;ref name=&quot;2021Census&quot;&gt;{{ru-pop-ref|2021Census}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:پسڪوف اوبلاسٽ]]
[[زمرو:روس جا اوبلاسٽ]]</text>
      <sha1>c9d28051gxkuhvs56sgzuq1mx3c35em</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چترال (رياست)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97890</id>
    <revision>
      <id>430299</id>
      <parentid>415625</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45201" sha1="ownjijphjn5rnyv08t5w5w2u19nflqd" xml:space="preserve">{{Short description|برطانوي هندستان ۽ پاڪستان جي اڳوڻي نوابي رياست}}

{{About|چترال جي اڳوڻي رياست|ٻين استعمالن لاءِ|چترال ضلعو}}
{{Infobox former country 
| name            = چترال
| conventional_long_name = 
| native_name            = 
| status                 = 
| official_languages     = [[فارسي ٻولي|فارسي]] (سرڪاري، ادبي، ۽ انتظامي ٻولي)&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Allan; Buddruss |first1=Nigel J. R.; Georg |title=چترال |url=https://www.iranicaonline.org/articles/chitral-citral-river-valley-in-the-upper-indus-system |website=[[انسائيڪلوپيڊيا ايرانڪا]] |access-date=20 June 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[کهوار ٻولي|کهوار]] (درباري، مادري ٻولي، ادبي ٻولي){{sfn|Pastakia|2004|p=39}}
| year_start             = 
| year_end               = 1972
| national_languages     = 
| government_type        = [[بادشاهت]]
| area_km2               = 
| area_label             = 
| area_sq_mi             = 5737&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
| population_census      = 1,05,724&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
| population_census_year = 1951
| image_coat             = Coat of arms of State of Chitral.svg
| symbol_type            = نشان
| image_flag             = Flag of State of Chitral.svg
| flag_type              = رياستي جهنڊو
| flag_border            = no
| image_map              = Chitral_map.png
| map_caption            = 1947ع ۾ [[پاڪستان جي ڊومينين]] ۾ چترال نمايان ڏيکاريل
| capital                = [[چترال]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Dani |first1=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=mastuj+capital+chitral&amp;pg=PA241 |title=وچ ايشيا جي تهذيبن جي تاريخ: تضاد ۾ ترقي: سورھين صدي کان اوڻيهين صدي جي وچ تائين |last2=Masson |first2=Vadim Mikhaĭlovich |last3=Unesco |date=2003-01-01 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-103876-1 |pages=241 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Davies |first=C. Collin |url=https://books.google.com/books?id=PfrXAAAAQBAJ&amp;dq=mastuj+capital+chitral&amp;pg=PA103 |title=اتر-اولهه سرحد جو مسئلو، 1890-1908 |date=2013-10-17 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-66209-4 |pages=103 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| title_leader           = مهتر
| p1                     = چغتائي خانات
| flag_p1                = Flag of the Chagatai Khanate.svg
| s1                     = اولهه پاڪستان
| flag_s1                = Flag of Pakistan.svg
| today                  = {{Tree list}}
*[[پاڪستان]]
{{tree list/end}}
| footnotes              = 
}}
{{Former administrative units of Pakistan}}
'''چترال''' ({{Lang|Khw|ݯیترار}}; {{Langx|fa|{{nq|چترال}}}}) [[هندوڪش]] واري علائقي ۾، [[ڏکڻ ايشيا]] جي اتر اولهه ۾، هڪ بادشاهت هئي، جيڪا 17هين صدي کان 1969ع ۾ ان جي خاتمي تائين موجود رهي. 1885ع کان 1947ع تائين، اها [[نوابي رياست|نوابي رياستن]] مان هڪ هئي، جيڪا [[برطانوي راڄ]] سان اتحاد ۾ هئي، جنهن کان پوءِ اها [[پاڪستان جون نوابي رياستون|پاڪستان جي نوابي رياست]] بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Ex-Mehter&quot; /&gt; جنهن علائقي تي اها پکڙيل هئي، اهو هاڻي پاڪستان جي صوبي [[خيبر پختونخوا]] جي [[اپر چترال ضلعو|اپر]] ۽ [[لوئر چترال ضلعو|لوئر چترال]] ضلعن جو حصو آهي.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |title=اتر-اولهه سرحدي صوبو: رپورٽ ۽ جدولون |date=1951 |series=پاڪستان جي آدمشماري، 1951 |volume=4 |pages=TABLE I. POPULATION: 1-4}}&lt;/ref&gt;

مهتر [[امان الملڪ]] (دور حڪومت 1857 – 1892) جي حڪومت دوران، بادشاهت [[افغانستان]] جي [[ڪنڙ وادي]] ۾ [[اسمار، افغانستان|اسمار]] کان وٺي [[گلگت بلتستان|گلگت وادي]] ۾ [[پونيال]] تائين پکڙيل هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=چترال: هڪ خوني تاريخ ۽ هڪ شاندار جاگرافي |url=http://blogcritics.org/chitral-a-bloody-history-and-a/ |access-date=26 October 2013 |archive-date=2 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602114345/http://blogcritics.org/chitral-a-bloody-history-and-a/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; اها 1885ع تائين هڪ آزاد بادشاهت هئي، جڏهن انگريزن امان الملڪ سان هڪ [[تابع اتحاد]] تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن تحت چترال هڪ نوابي رياست بڻجي وئي، اڃا به [[خودمختياري|خودمختيار]] هئي پر [[برطانوي سلطنت|برطانوي هندستاني سلطنت]] جي بالادستي هيٺ هئي. 1895ع ۾ [[چترال مهم]] کان پوءِ، انگريزن جي گرفت وڌيڪ مضبوط ٿي وئي، پر اندروني انتظام مهتر جي هٿ ۾ رهيو. 1947ع ۾ [[هندستان جي ورهاڱي|برطانوي هندستان ورهايو ويو]] ۽ چترال پاڪستان سان الحاق ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. الحاق کان پوءِ، آخرڪار 1969ع ۾ اهو پاڪستان جو هڪ انتظامي [[پاڪستان جي ضلعن جي فهرست|ضلعو]] بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Osella, Coares |url=https://books.google.com/books?id=k0_QuKXhOuQC&amp;pg=PA58 |title=اسلام، سياست، علم الانسان |date=19 March 2010 |isbn=9781444324419}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

=== ابتدائي تاريخ نگاري ===
19هين صدي جي شروعات کان وٺي، مقامي تاريخ نويس چترال جي تاريخ کي قلمبند ڪندا رهيا آهن ۽ هن موضوع تي مک ماخذ سمجهيا وڃن ٿا. انهن مان پهريون ڄاتل نالو شاهه ڪتور ٻئي (دور حڪومت 1788–1838) جي درباري تاريخ نويس [[محمد سيار|بابا سيار]] جو ''[[شاهنامه چترال]]'' آهي، جيڪو 1800ع جي شروعاتي ڏهاڪي ۾ لکيو ويو. [[تاريخ چترال|''نئين تاريخ چترال'']] ({{Literal translation|چترال جي نئين تاريخ}})، جيڪا برطانوي دور ۾ [[شجاع الملڪ]] جي [[درباري تاريخ نويس]] جي پٽ غلام مرتضيٰ لکي، چترال جي سرڪاري تاريخ نگاري طور ڏٺي وڃڻ لڳي آهي، ۽ عالمي علمي دنيا ۾ وڏي حد تائين قبول ڪئي وڃي ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last1=Cacopardo |first1=Alberto M. |url=https://books.google.com/books?id=ghFuAAAAMAAJ&amp;q=chitral |title=پيرستان جا دروازا: هندوڪش ۾ تاريخ، مذهب ۽ سماج |last2=Cacopardo |first2=Augusto S. |date=2001 |publisher=IsIAO |isbn=978-88-6323-149-6 |pages=45–78 |language=en}}&lt;/ref&gt; بهرحال، ان تي ڪمزور تاريخي ترتيب جي بنياد تي تنقيد ڪئي وئي آهي، ڇاڪاڻ ته ان چترال ۾ اسلام جي آمد کي 7هين صدي جي آس پاس تائين پوئتي وٺي وئي، ۽ ڪتور حڪومت جي شروعات کي اڳواٽ ثابت ڪري ان کي جائز بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ڪافر دور ===
بيان موجب، چترال جي تاريخ ٽن مک دورن ۾ ورهايل آهي: ڪافر دور، رائس دور، ۽ ڪتور دور.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; اهو 7هين صدي ۾ هڪ عرب فوج ذريعي چترال ۾ اسلام جي آمد بيان ڪري ٿو، جنهن بهمن ڪوهستاني نالي هڪ مقامي بادشاهه کي شڪست ڏني.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; پنجن صدين جي وقفي کان پوءِ، اهو مٿئين چترال کي [[ترخان خاندان]] جي سومالڪ جي ماتحت بيان ڪري ٿو، جيڪو گلگت تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته هيٺئين چترال تي [[ڪالاش ماڻهو|ڪالاشا]] حڪمران بولاسنگ ۽ راجوائي حڪومت ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maggi |first=Wynne |url=https://books.google.com/books?id=FVotcuQ1dvEC&amp;dq=bulasing+kalasha+wai&amp;pg=PA21 |title=اسان جون عورتون آزاد آهن: هندوڪش ۾ جنس ۽ قوميت |date=2001 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-0-472-06783-1 |pages=21 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

=== رائس خاندان ===
ان مطابق، ڪافر دور 1320ع ۾ ختم ٿيو، جڏهن شاهه نادر رائس نالي هڪ غير ملڪي سردار، غالباً [[ترڪستان]] مان، آيو ۽ رائس خاندان جو بنياد وڌو، جيڪو 1531ع کان 1574ع تائين رهيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; شاهه رائس خان جي ''تاريخ گلگت'' ({{Literal translation|گلگت جي تاريخ}}) (لکيل 1941ع) کيس گلگت جي ترخان خاندان جو فرد بڻائي ٿي.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Dani |first=Ahmad Hasan |author-link=احمد حسن داني |url= |title=پاڪستان جي اترين علائقن جي تاريخ |date=1991 |publisher=نيشنل انسٽيٽيوٽ آف هسٽاريڪل اينڊ ڪلچرل ريسرچ، قائداعظم يونيورسٽي |isbn=978-969-415-016-1 |edition=2nd |location=اسلام آباد |pages=167-168, 201-204 |language=en |orig-date=1989}}&lt;/ref&gt; شاهه ناصر کي نون رائس حڪمرانن مان اٺون بيان ڪيو ويو آهي. کين محترم شاهه ڪتور معزول ڪيو، جنهن 1595ع کان 1630ع تائين حڪومت ڪئي، ۽ شاهه ناصر جي پٽ شاهه محمود رائس جي تخت تي ويهڻ کان پوءِ رائس حڪومت خلاف عوامي ردعمل سبب اقتدار ۾ آيو. 1660ع ۾ محترم جي پٽ سنگين علي ٻئي هٿان شاهه محمود جي شڪست ڪتور خاندان جي آخري قيام جي نشاني آهي، جيڪو جديد دور تائين قائم رهيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== وولف گانگ هولزوارٿ جي متبادل جوڙجڪ ====
وولف گانگ هولزوارٿ هڪ تازو مطالعو ڪيو آهي، جيڪو رائس دور بابت بيان جي جوڙجڪ کي چئلينج ڪري ٿو، ۽ دعويٰ ڪري ٿو ته اهو چترال ۽ گلگت ۾ اسلام جي پکڙجڻ کي تسليم ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; هولزوارٿ موجب، [[چغتائي خانات]] 16هين صدي جي شروعات ۾ علائقي ۾ اسلام آندو، [[مستوج]] ۽ [[ياسين وادي|ياسين]] ۾ ذيلي مرڪز قائم ڪيا. هو 1520ع ۽ 1550ع جي وچ ۾ [[ميرزا محمد حيدر دوغلت|ميرزا حيدر]] طرفان [[يارڪند خانات|يارڪند]] مان [[هندوڪش]] ڏانهن ڪيل ڪامياب فوجي مهمن کي ثبوت طور پيش ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; چترال ۾ پهريون آزاد مسلمان حڪمران غالباً شاهه بابر هو، جيڪو [[بدخشان]] مان ٻي اسلامي لهر ۾ آيو. سندس ذڪر 17هين صدي جي درباري تاريخ ''بحر الاسرار'' ۾ ٿيو آهي، جيڪا ازبڪ [[بخارا خانات|بلخ خانات]] مان آهي، ۽ کيس 1620ع ۾ چترال تي حڪمراني ڪندي ڏيکاري ٿي. 17هين صدي جي گمنام ''تاريخ ڪاشغر'' وڌيڪ دعويٰ ڪري ٿي ته شاهه بابر 1641ع ۾ عبدالله خان چغتائي جي حملي کان پوءِ [[ڪاشغر خانات]] جو باجگذار بڻجي ويو. سندس پٽ، شاهه رائس، بابت چيو وڃي ٿو ته هو ''[[شگرنامه]]'' (لکيل 17هين صدي) موجب 1660ع جي آس پاس ياسين ۾ حڪمراني ڪري رهيو هو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; چترال کان ٻاهرين ماخذن مان ڄاتل ايندڙ حڪمران شاهه محمود آهي، جنهن بابت 1764ع جي چيني [[مانچو ماڻهو|مانچو]] سالنامن ۾ درج آهي ته هن چترال کي [[اوئرات|اوئرات]] منگولن کان فتح ڪيو، جن 1678ع ۾ چغتائي حڪمرانن جي جاءِ ورتي هئي. هن 1713{{En dash}}20 تائين حڪومت ڪئي. شاهه محمود کي معقول طور شاهه ناصر جي پٽ شاهه محمود رائس سان سڃاڻي سگهجي ٿو، جنهن کي چترال جي پهرئين ڪتور حڪمران محترم شاهه اول بدخشان ڏانهن ڀڄڻ تي مجبور ڪيو هو، پر آخرڪار ڪاشغر ۽ يارڪند مان آيل وڏي فوج جي مدد سان پنهنجو تخت واپس حاصل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[دنين، چترال|دنين]] ۾ وڙهيل فيصلاڪن جنگ ۾، شاهه محترم جو ڀاءُ شاهه خوشوقت مارجي ويو، ۽ ٻيا ڪتور شهزادا چترال مان ڀڄي ويا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; دنين جي جنگ غالباً ساڳيو واقعو آهي، جيڪو مانچو سالنامن ۾ رپورٽ ٿيل آهي ۽ چترال تي اوئرات منگول حملي طور [[جان بڊلف|بڊلف]] پڻ ذڪر ڪيو آهي. شاهه محمود جو جوابي حملو، جنهن کي ''نئين تاريخ چترال'' 1630ع سان منسوب ڪري ٿي، ان جي بدران 18هين صدي جي آس پاس رکڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ڪتور خاندان ===
{{See also|ڪتور خاندان}}
وولف گانگ هولزوارٿ جي تحقيق ظاهر ڪري ٿي ته ڪتور حڪومت شايد 18هين صدي جي وچ تائين چترال ۾ قائم نه ٿي هئي، جيئن مانچو سالنامن ۾ درج آهي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; هولزوارٿ اهو پڻ تجويز ڪري ٿو ته رائس دور جا پهريان ست حڪمران شايد تازو ايجاد آهن، ڇاڪاڻ ته ڪنهن به ڄاتل ماخذ يا زباني روايت ۾ انهن جو ذڪر نه ٿو ملي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; آخري ٽي حڪمران غالباً تاريخي آهن، ۽ ساڳئي خاندان جي ڪتور ۽ خوشوقت شاخن جي وچ ۾ تڪرار رائس جي شڪست کان پوءِ ''نئين تاريخ چترال'' ۾ وڌيڪ تفصيل سان بيان ڪيا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ان جي باوجود، ''نئين تاريخ چترال'' ۾ واقعن جي تاريخي ترتيب اڃا به ناقابل اعتماد رهي ٿي، ۽ ڪتور حڪومت کي 17هين صدي جي شروعات تائين پوئتي وڌائڻ جي ڪوشش موجود آهي، جيتوڻيڪ پهريون تصديق ٿيل ڪتور حڪمران، محترم شاهه اول، غالباً 18هين صدي جي شروعات ۾ حڪومت ڪئي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; تخت حاصل ڪرڻ لاءِ ڪتور خاندان جي ويجهن مائٽن جي وچ ۾ نسلي جنگيون به جاري رهيون.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ابتدائي ڪتور حڪمران ===
[[احمد حسن داني]] طرفان ڏنل تاريخي ترتيب موجب، شاهه ڪتور اول ڪنهن سنگ علي (يا سنگين علي، سنگِ علی) جو پٽ هو. هو 1585ع ۾ رائس حڪمران کان تخت کسي اقتدار ۾ آيو، جيڪو بدخشان ڏانهن ڀڄي ويو. 1615ع ۾ شاهه محمود بن شاهه ناصر واپس آيو ۽ ڪتورن کان پنهنجو تخت واپس ورتو، ۽ کين [[مستوج تعلقو|مستوج]] ۽ [[ياسين وادي|ياسين]] ڏانهن منتقل ٿيڻ تي مجبور ڪيو. ٻن خاندانن جي وچ ۾ جدوجهد گهڻي وقت تائين جاري رهي. شاهه ڪتور اول کان پوءِ سنگين علي ٻيو آيو، جنهن 1718ع ۾ پنهنجي پيءُ جي موت جو بدلو وٺڻ لاءِ گلگت تي حملو ڪيو. هو 1745ع ۾ شڪار دوران مارجي ويو ۽ سندس ڀاءُ محمد غلام سندس جانشين ٿيو. اهو به ٻن سالن بعد مارجي ويو، ۽ ان کان پوءِ حڪمرانن جو تيز سلسلو آيو. 1775ع ۾ فرمورز شاهه خوشوقت تخت نشين ٿيو. هن بادشاهت کي وڌايو ۽ شاهه عبدالقادر بن محمود جي ماتحت رائس کي آخري شڪست ڏني، کيس بدخشان ڏانهن ڀڄڻ تي مجبور ڪيو. 1778ع ۾ محترم شاهه ٻئي ڪتور چترال تي قبضو ڪيو. ياسين جي خوشوقتن، يعني پنهنجي مٽن مائٽن، خلاف ڊگهي جدوجهد کان پوءِ هو 1833ع ۾ چترال ۾ اعليٰ حڪمران بڻيو. هو 1838ع ۾ وفات ڪري ويو ۽ سندس پنجون پٽ شاهه افضل ٻيو جانشين ٿيو. شاهه افضل ٻيو 1853ع ۾ وفات ڪري ويو ۽ محترم شاهه ٽيون سندس جانشين ٿيو، جيڪو پنهنجي بهادري ۽ سخاوت سبب مشهور هو. محترم شاهه ٽيون وري 1857ع ۾ پنهنجي ڀاءُ [[امان الملڪ]] جي جانشيني هيٺ آيو.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

=== امان الملڪ (1857–1892) ===
امان الملڪ، شاهه افضل ٻئي جو ٻيو پٽ، 1857ع ۾ پنهنجي ڀاءُ جو جانشين ٿيو. ڪشمير سان هڪ مختصر تڪرار کان پوءِ، جنهن ۾ هن گلگت جي فوجي چوڪي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري وقت لاءِ [[پونيال]] وادي تي قبضو رکيو، هن 1877ع ۾ ڪشمير جي مهاراجا سان هڪ معاهدو قبول ڪيو. امان الملڪ هڪ مضبوط حڪمران هو ۽ سندس حڪومت دوران انگريزن طرفان سندس اختيار کي چئلينج ڪرڻ جي ڪا سنجيده ڪوشش نه ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Gurdon|first=Lieut.-Colonel B.E.M.|title=چترال جون يادون|url=http://www.himalayanclub.org/journal/chitral-memories/|publisher=The Himalayan Club|access-date=26 October 2013|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308181040/https://www.himalayanclub.org/journal/chitral-memories/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; پنهنجي حڪومت دوران امان الملڪ ڪيترن ئي برطانوي آفيسرن سان مليو، جن مان ڪجهه هن بابت هيٺيان لفظ لکيا آهن:

{{Quote|''سندس انداز شاهانه هو، سندس شائستگي سادي ۽ مڪمل هئي، هن ۾ وڏي موروثي اشرافيت جي درباري هسپانوي نفاست فطري طور موجود هئي.''|author=[[الجرنن ڊيورنڊ]]|source}}

{{Quote|''چترال وٽ، حقيقت ۾، پنهنجي پارليامينٽ ۽ جمهوري آئين هو. جيئن برطانوي هائوس آف ڪامنز هڪ اسيمبلي آهي، تيئن چترال ۾ مهتر، هڪ چبوتري تي ويٺل ۽ هڪ خاص وقار سان گهيريل، پنهنجن سوين رعايا جي سامهون انصاف يا قانون ورهائيندو هو؛ اهي دليل ٻڌندا هئا، بحث جو عمل ڏسندا هئا، ۽ پنهنجي رويي سان وڏي حد تائين نتيجو طئي ڪندا هئا. اهڙا &quot;دربار&quot; چترال ۾ هفتي جي گهڻن ڏينهن تي ٿيندا هئا، تمام گهڻو ڪري ڏينهن ۾ ٻه ڀيرا، صبح جو ۽ وري رات جو. انصاف مون کي اهو به شامل ڪرڻ تي مجبور ڪري ٿو ته مهرڪي ۾ تقريرون ڪجهه مغربي اسيمبلين جي ڀيٽ ۾ گهٽ ڊگهيون ۽ عام رويو وڌيڪ باوقار هوندو هو.''|author=[[جارج ڪرزن، ڪيڊلسٽن جو پهريون مارڪئيس ڪرزن|لارڊ ڪرزن]]، هندستان جو وائسراءِ|source=&lt;ref&gt;{{cite web|title=بنياد کان جمهوري|url=http://www.chitraltoday.net/2013/05/17/democratic-to-the-core/|access-date=10 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221130548/http://www.chitraltoday.net/2013/05/17/democratic-to-the-core/|archive-date=21 December 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}

چاليهن سالن تائين هو سرحد تي سڀ کان اهم شخصيت رهيو.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Durand|first=Algernon|title=الجرنن ڊيورنڊ جو چترال ۾ هڪ مهينو (لنڊن 1899)|url=http://www.anusha.com/durand.htm}}&lt;/ref&gt; نسبتاً ڊگهي حڪومت کان پوءِ، هو 1892ع ۾ پرامن نموني وفات ڪري ويو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=چترال جو گهيرو ۽ رليف|url=http://www.britishbattles.com/north-west-frontier-india/seige-relief-chitral.htm}}&lt;/ref&gt;

==== جانشيني جون جنگيون ====
[[File:The Fort at Chitral as seen from the River - ILN 1895.jpg|thumbnail|upright=1.5|alt=|چترال جو گهيرو ۽ رليف، 1895]]
جانشيني جي ڪنهن قانون کان سواءِ، امان الملڪ جي وفات کان پوءِ سندس پٽن جي وچ ۾ جانشيني جي ڊگهي جنگ شروع ٿي. امان جي ننڍي پٽ، [[افضل الملڪ]]، پنهنجي وڏي ڀاءُ جي غير موجودگيءَ ۾ پاڻ کي حڪمران قرار ڏنو. پوءِ هن پنهنجن ڪيترن ڀائرن، جيڪي سندس تخت جا امڪاني دعويدار هئا، کي ختم ڪرڻ شروع ڪيو. ان سان جانشيني جي جنگ شروع ٿي، جيڪا ٽي سال هلي. افضل الملڪ کي سندس چاچي، [[شير افضل]]، جيڪو چترال جو طوفاني پکي ۽ سندس پيءُ جي پاسي ۾ ڊگهي وقت کان ڪنڊو هو، قتل ڪيو. هن هڪ مهيني کان گهٽ وقت لاءِ چترال تي قبضو رکيو، پوءِ [[نظام الملڪ (چترال جو مهتر)|نظام الملڪ]] جي واپسي تي افغان علائقي ڏانهن ڀڄي ويو. نظام، افضل الملڪ جو وڏو ڀاءُ ۽ جائز وارث، پوءِ ساڳئي سال ڊسمبر ۾ جانشين ٿيو. لڳ ڀڳ انهيءَ وقت، [[ڊيورنڊ لائين|ڊيورنڊ لائين معاهدي]] کان پوءِ چترال برطانوي اثر جي دائري هيٺ آيو، جنهن [[افغانستان جي امارت]] ۽ برطانوي هندستاني سلطنت جي وچ ۾ سرحد مقرر ڪئي. نظام الملڪ جون ملڪيتون [[ڪافرستان]] ۽ [[ڪنڙ وادي]] ۾ افغان علائقو تسليم ڪيون ويون ۽ کيس مجبور ڪيو ويو ته اهي [[عبدالرحمان خان]] کي ڏئي ڇڏي. هڪ سال اندر، نظام پاڻ پنهنجي هڪ ٻئي جاه طلب ننڍي ڀاءُ، [[امير الملڪ]]، هٿان قتل ٿيو. 1895ع ۾ [[گلگت ايجنسي]] ۾ برطانوي نمائندو سر [[جارج اسڪاٽ رابرٽسن]] [[چترال قلعو|چترال قلعي]] ۾ 48 ڏينهن تائين گهيري هيٺ رهيو، ۽ آخرڪار ٻن [[چترال مهم|برطانوي فوجن]] طرفان آزاد ڪرايو ويو، جن مان هڪ گلگت کان ۽ ٻي [[نوشهره، خيبر پختونخوا|نوشهره]] کان مارچ ڪندي آئي. [[چترال مهم]] جي ويجهو اچڻ، جيڪا برطانوي ۽ ڪشميري فوجن تي مشتمل هڪ مضبوط فوجي قوت هئي، امير کي آخرڪار هٿيار ڦٽا ڪرڻ تي مجبور ڪيو. سندس اتحادي [[امرا خان]] [[جنڊول رياست|جنڊول]] ڏانهن ڀڄي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=امپيريل گزيٽيئر آف انڊيا، جلد 10، ص. 302.|url=https://dsal.uchicago.edu/REFERENCE/gazetteer/text.html?objectid=DS405.1.I34_V10_308.gif|access-date=26 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029194645/http://dsal.uchicago.edu/REFERENCE/gazetteer/text.html?objectid=DS405.1.I34_V10_308.gif|archive-date=29 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== شجاع الملڪ (1895–1936) ===
{{Further|شجاع الملڪ}}
انگريزن [[شجاع الملڪ]] جي مفادن جي حمايت ڪرڻ جو فيصلو ڪيو هو، جيڪو امان الملڪ جو سڀ کان ننڍو جائز پٽ هو، ۽ اڪيلو اهڙو هو جيڪو سياسي اٿل پٿل ۾ ملوث نه رهيو هو. نوجوان مهتر کي تخت تي ويهارڻ کان پوءِ، برطانوي ۽ ڪشميري فوجن شير افضل ۽ جنڊول جي امرا خان طرفان ست هفتن جي گهيري خلاف مشهور دفاع برداشت ڪيو. جيتوڻيڪ شجاع الملڪ هاڻي مضبوطيءَ سان حڪمران طور قائم ٿي چڪو هو، پر [[دوگرا خاندان|دوگرن]] ياسين، [[ڪوهه غذر]] ۽ [[اشڪومن وادي|اشڪومن]] کي ضم ڪري ڇڏيو. چترال تي دوگرا بالادستي 1911ع ۾ ختم ٿي، ۽ چترال انگريزن سان سڌن لاڳاپن ۾ هڪ [[سلامي رياست]] بڻجي ويو. مستوج، جيڪو 1895ع ۾ مهتر جي اختيار مان ڪڍيو ويو هو، پڻ ٻن سالن اندر کيس واپس ڏنو ويو.

شجاع اڪيتاليهن سالن تائين حڪومت ڪئي، جنهن دوران چترال اندروني امن جي بي مثال دور مان گذريو. هن هندوڪش علائقي کان ٻاهر سفر ڪيو، هندستان جي مختلف حصن جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ساٿي حڪمرانن سان ملاقات ڪئي، گڏوگڏ [[عربستان]] ڏانهن [[حج]] ڪيو ۽ بادشاهه [[ابن سعود|عربستان جي ابن سعود]] سان ملاقات ڪئي. جنوري 1903ع ۾ کيس [[دهلي دربار]] ۾ دعوت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=چترال|url=http://www.gutenberg.org/files/31447/31447-h/31447-h.htm|publisher=Project Gutenberg}}&lt;/ref&gt; شجاع الملڪ پنهنجي پٽن کي جديد تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ٻاهرين ملڪن ڏانهن موڪليو. شهزادا [[علي ڳڙهه]] ۽ [[دهرادون]] جهڙن پري پري هنڌن ڏانهن ويا، جتي انهن سان گڏ اميرن جا پٽ به هئا، جن کي رياست جي خرچ تي تعليم ڏني ويندي هئي.&lt;ref name=&quot;Chitral, A Study in Statecraft&quot;&gt;{{harvnb|Pastakia|2004}}&lt;/ref&gt; هن 1919ع ۾ [[ٽين اينگلو-افغان جنگ]] دوران انگريزن جي حمايت ڪئي، جنهن دوران سندس چئن پٽن ۽ [[چترال باڊي گارڊ|چترال اسٽيٽ باڊي گارڊ]] حملي کان سرحد جي حفاظت لاءِ ڪيترن عملن ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون.

=== شجاع الملڪ کان پوءِ مهتر (1936–1966) ===

[[ناصر الملڪ]] 1936ع ۾ پنهنجي پيءُ جو جانشين ٿيو. هن جديد تعليم حاصل ڪئي، ۽ پاڻ هڪ مشهور شاعر ۽ عالم بڻيو. هن فوجي، سياسي ۽ سفارتي معاملن ۾ گهري دلچسپي ورتي، ۽ پنهنجو گهڻو وقت انتظاميا کي بهتر بڻائڻ تي خرچ ڪيو. 1943ع ۾ ڪنهن زنده مرد وارث کان سواءِ وفات ڪرڻ سبب، سندس فوري ننڍو ڀاءُ [[مظفر الملڪ]] سندس جانشين ٿيو. هو به فوجي مزاج وارو شخص هو، ۽ سندس حڪومت [[هندستان جي ورهاڱي|1947ع جي ورهاڱي]] جي چوڌاري پيدا ٿيندڙ طوفاني واقعن جي شاهد رهي. گلگت ڏانهن پنهنجا باڊي گارڊ موڪلڻ واري سندس فوري ڪارروائي پاڪستان لاءِ ان علائقي کي محفوظ ڪرڻ ۾ اهم ثابت ٿي. سندس ڀاءُ [[مطاع الملڪ|مطاع الملڪ]] 14 آگسٽ 1948ع تي [[اسڪردو جو گهيرو|اسڪردو جي گهيري ۽ قبضي]] ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جنهن سان [[بلتستان]] پاڪستان جي ڊومينين جو حصو بڻيو.

مظفر الملڪ جي غير متوقع جلدي وفات کان پوءِ جانشيني 1948ع ۾ سندس نسبتاً اڻتجربيڪار وڏي پٽ سيف الرحمٰن ڏانهن منتقل ٿي. ڪجهه تڪرارن سبب کيس پاڪستان حڪومت ڇهن سالن لاءِ چترال مان جلاوطن ڪيو. هنن سندس غير موجودگيءَ ۾ رياست هلائڻ لاءِ چترال ۽ پاڪستان جي ٻين حصن جي عملدارن تي مشتمل هڪ انتظامي بورڊ مقرر ڪيو. هو 1954ع ۾ چترال جو انتظام ٻيهر سنڀالڻ لاءِ واپسيءَ دوران [[لواري پاس|لواري]] تي هوائي جهاز جي حادثي ۾ فوت ٿي ويو.

سيف الملڪ ناصر (1950–2011)&lt;ref name=Ex-Mehter&gt;{{Cite web |url=https://www.newspakistan.pk/2011/11/02/Brief-History-of-Ex-Mehter-Chitral-HH-Prince-Saif-ul-Mulk-Nasir/ |title=چترال جي اڳوڻي مهتر عزت مآب شهزادي سيف الملڪ ناصر جي مختصر تاريخ - نيوز پاڪستان |access-date=15 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925213808/http://www.newspakistan.pk/2011/11/02/Brief-History-of-Ex-Mehter-Chitral-HH-Prince-Saif-ul-Mulk-Nasir/ |archive-date=25 September 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1954ع ۾ چئن سالن جي عمر ۾ رسمي طور پنهنجي پيءُ جو جانشين ٿيو. سندس نالي تي، ايندڙ ٻارهن سالن تائين هڪ [[نيابتي ڪائونسل|ڪائونسل آف ريجنسي]] حڪومت ڪئي، جنهن دوران رياست تي پاڪستاني اختيار بتدريج وڌندو ويو. جيتوڻيڪ 1966ع ۾ بالغ ٿيڻ تي کيس آئيني حڪمران طور نصب ڪيو ويو، پر سيف الملڪ پنهنجي نئين حيثيت گهڻو وقت نه ماڻي سگهيو. 1969ع ۾ [[يحيٰ خان]] چترال کي اسلامي جمهوريه پاڪستان ۾ ضم ڪري مڪمل طور تي شامل ڪري ڇڏيو. مهتر جي اثر کي گهٽائڻ لاءِ، کيس پاڙيسري هندستان جي ٻين ڪيترن شهزادن وانگر، پنهنجي ملڪ جي ٻاهرين ملڪن ۾ نمائندگي ڪرڻ جي دعوت ڏني وئي. هن [[پرڏيهي معاملن واري وزارت (پاڪستان)|پاڪستان جي پرڏيهي آفيس]] ۾ مختلف سفارتي عهدن تي خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ 1989ع ۾ [[هانگ ڪانگ]] ۾ قونصل جنرل طور خدمت مان وقت کان اڳ رٽائر ٿيو. هو 2011ع ۾ وفات ڪري ويو، ۽ سندس پٽ [[فتح الملڪ علي ناصر]] سندس جانشين ٿيو، جيتوڻيڪ علامتي طور.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.chitralnews.com/Coronation-20--Oct-2011.htm |title=چترال نيوز...چترال پاڪستان، خبرون، رايا، سفر، سياحت، مهم جوئي، ثقافت، طرز زندگي، چترال |access-date=15 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127061550/http://www.chitralnews.com/Coronation-20--Oct-2011.htm |archive-date=27 January 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== الحاق ۽ خاتمو ===
15 آگسٽ 1947ع تي هندستان جي ورهاڱي وقت، ان وقت جي مهتر، مظفر الملڪ (1901–1949)، پاڪستان سان الحاق ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.&lt;ref&gt;Kuldip Singh Bajwa, ''Jammu and Kashmir War, 1947-1948'' (2003), p. 141&lt;/ref&gt; بهرحال، هن 6 نومبر 1947ع تائين [[الحاق جو دستاويز]] عمل ۾ نه آندو.&lt;ref&gt;W. A. Wilcox, ''Pakistan: The Consolidation'' (Columbia University Press, 1963), p. 82&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8N7sAAAAMAAJ|title=اوڀر هندوڪش ۾ استقامت ۽ اعتماد جي تبديلي: مهلپ وادي، چترال، اتر پاڪستان ۾ وسيلن جي انتظامي نظامن جو مطالعو|last=Rahman|first=Fazlur|date=2007-01-01|publisher=In Kommission bei Asgard-Verlag|pages=32|isbn=9783537876683|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Umbreen Javaid, ''Politics of Bahawalpur: From State to Region, 1947-2000'' (2004), p. 115&lt;/ref&gt; اهو [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان بنا دير خوشيءَ سان قبول ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pIsMAQAAMAAJ|title=سوات رياست (1915-1969) ابتدا کان انضمام تائين: سياسي، انتظامي، سماجي-سياسي ۽ اقتصادي ترقي جو تجزيو|last=Sultan-i-Rome|date=2008-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195471137|language=en}}&lt;/ref&gt; 1954ع ۾ الحاق جو اضافي دستاويز دستخط ڪيو ويو ۽ چترال عبوري آئين ايڪٽ پاس ڪيو ويو، جنهن تحت چترال رياست پاڪستان جي هڪ [[وفاقي رياست]] بڻجي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ygEUAAAAIAAJ|title=اتر-اولهه سرحدي صوبي جو سالنامو|date=1954-01-01|publisher=Manager, Government Ptg. &amp; Staty. Department|pages=229|language=en}}&lt;/ref&gt; ساڳئي سال، [[پاڪستان جي وفاقي حڪومت]] جي اصرار تي هڪ طاقتور صلاحڪار ڪائونسل قائم ڪئي وئي، ۽ اها 1966ع تائين چترال ۾ گهڻو اختيار رکندي رهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/539766/familial-glory-in-chitral-and-swat-whats-in-a-name/|title=خانداني شان: چترال ۽ سوات ۾، نالي ۾ ڇا آهي؟ - دي ايڪسپريس ٽربيون|date=2013-04-24|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[نوابي رياست|نوابي رياستون]] [[دير (نوابي رياست)|دير]]، چترال ۽ [[سوات (نوابي رياست)|سوات]] آخرڪار [[يحيٰ خان|جنرل يحيٰ خان]] هيٺ 1969ع جي دير، چترال ۽ سوات انتظامي ضابطي جي نفاذ ذريعي ضم ڪيون ويون.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nzivCgAAQBAJ|title=پاڪستان ۾ رياست ۽ قوم سازي: اسلام ۽ سلامتي کان اڳتي|last1=Long|first1=Roger D.|last2=Singh|first2=Gurharpal|last3=Samad|first3=Yunas|last4=Talbot|first4=Ian|date=2015-10-08|publisher=Routledge|isbn=9781317448204|pages=96|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;A Princely Affair&quot;&gt;{{Cite web|url=https://oup.com.pk/all-titles/a-princely-affair.html|title=هڪ نوابي معاملو|website=oup.com.pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513155921/https://oup.com.pk/all-titles/a-princely-affair.html|archive-date=13 May 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== انتظاميا ==
[[گاديءَ وارو شهر]] [[چترال شهر]] هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Dani |first1=Ahmad Hasan |url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=mastuj+capital+chitral&amp;pg=PA241 |title=وچ ايشيا جي تهذيبن جي تاريخ: تضاد ۾ ترقي: سورھين صدي کان اوڻيهين صدي جي وچ تائين |last2=Masson |first2=Vadim Mikhaĭlovich |last3=Unesco |date=2003-01-01 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-103876-1 |pages=241 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Davies |first=C. Collin |url=https://books.google.com/books?id=PfrXAAAAQBAJ&amp;dq=mastuj+capital+chitral&amp;pg=PA103 |title=اتر-اولهه سرحد جو مسئلو، 1890-1908 |date=2013-10-17 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-66209-4 |pages=103 |language=en}}&lt;/ref&gt; رياست جي سرڪاري ٻولي فارسي هئي، جيڪا سرڪاري خط و ڪتابت ۽ ادب ۾ استعمال ٿيندي هئي. بهرحال، [[کهوار]] خاندان جي مادري ٻولي پڻ هئي ۽ آباديءَ جي اڪثريت جي ٻولي به هئي، ۽ ان ۾ ڪيترائي ڪم لکيا ويا. [[کهوار الفابيٽ]] بادشاهت واري دور ۾ معياري بڻائي وئي.

=== مهتر ===
حڪمران جو لقب ''متر'' هو، جنهن کي ٻاهرين ماڻهو ''مهتر'' طور اچاريندا هئا. امان الملڪ پنهنجي پٽن لاءِ فارسي انداز ''شاهزاده'' اختيار ڪيو، ۽ پوءِ کان اهو انداز رائج رهيو. لفظ ''خونزا''، جنهن جي معنيٰ [[کهوار ٻولي]] ۾ ''شهزادي'' آهي، مهتر جي خاندان جي عورتن لاءِ مخصوص هو.

مهتر علائقي جي [[طاقت جي سياست]] ۾ هڪ اثرائتو ڪردار ادا ڪندڙ هو، ڇاڪاڻ ته هو [[بدخشان]] جي حڪمرانن، [[يوسفزئي]] [[پشتونن]]، ڪشمير جي مهاراجا ۽ پوءِ [[افغانستان جي امارت|افغانستان جي امير]] جي وچ ۾ وچولي طور ڪم ڪندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lines |first=Maureen |url=https://books.google.com/books?id=ov1tAAAAMAAJ |title=اتر-اولهه پاڪستان جا ڪالاشا ماڻهو |date=1996-01-01 |publisher=Emjay Books International |page=10 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=(Pakistan) |first=Population Census Organisation |url=https://books.google.com/books?id=MzSFAAAAIAAJ |title=[ضلعي جو نالو] جي 1998ع واري ضلعي آدمشماري رپورٽ: چترال |date=1999-01-01 |publisher=Population Census Organisation, Statistics Division, Govt. of Pakistan |page=22 |language=en}}&lt;/ref&gt; مهتر رياست ۾ سڀني سياسي، اقتصادي ۽ سماجي سرگرمين جو مرڪز هو. حڪمران شهزادي سان قربت يا وفاداري مهتر جي رعيت ۾ عزت جي نشاني هئي.&lt;ref name=&quot;Chitral, A Study in Statecraft&quot; /&gt;

=== سول انتظاميا ===
مهتر ملڪ ۾ سموري طاقت جو سرچشمو هو، ۽ سول، فوجي ۽ عدالتي معاملن ۾ آخري اختيار هو. مؤثر طريقي سان ڪم ڪرڻ لاءِ، هن هڪ تفصيلي انتظامي مشينري ٺاهي. چترال مان، مهتر ڀروسي وارن عملدارن کي مقرر ڪري رياست جي پري پري وارن حصن تي ڪنٽرول برقرار رکندو هو. چترال قلعي مان، جتي وڌايل شاهي خاندان رهندو هو، مهتر هڪ تفصيلي انتظامي درجي بندي جي صدارت ڪندو هو. [[سوات ڪوهستان|مٿيون سوات]]، [[دير ڪوهستان|مٿيون دير]]، [[ڪوهستان ضلعو، پاڪستان|ڪوهستان]] ۽ ڪافرستان، موجوده [[نورستان]]، جا قبيلا چترال جي مهتر کي خراج ڏيندا هئا.&lt;ref name=&quot;Chitral, A Study in Statecraft&quot; /&gt;

=== رياستي جهنڊو ===
چترال جو رياستي [[جهنڊو]] شڪل ۾ ٽڪنڊو ۽ رنگ ۾ هلڪو سائو هو. جهنڊي جي ويڪري پاسي تي هڪ جبل ڏيکاريل هو، غالباً [[تريچ مير]]، جيڪو چترال ۽ هندوڪش جي سڀ کان اوچي چوٽي آهي. پوئين ڪتور دور ۾، هي جهنڊو مهتر جي موجودگيءَ جي علامت طور ڪم ڪندو هو ۽ چترال قلعي مٿان لهرائيندو هو. اهو هر صبح [[جهنڊو چاڙهڻ|چاڙهيو]] ويندو هو، جنهن سان گڏ [[چترال باڊي گارڊ|رياستي باڊي گارڊ فورس]] طرفان [[سلامي]] ڏني ويندي هئي، ۽ هر شام ٻي سلامي کان پوءِ لاٿو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Chitral, A Study in Statecraft&quot;/&gt;

=== رهائش ===
[[چترال قلعو]] علائقي ۾ [[قلعي بند گهر|قلعي بند رهائش]] ۽ [[حڪومت جو مرڪز|اقتدار جو مرڪز]] ٻئي هو.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Woodburn|first=Bill|title=1895ع جي چترال مهم جا قلعا|url=http://www.khyber.org/publications/011-015/chitralforts.shtml|archive-url=https://archive.today/20131025111531/http://www.khyber.org/publications/011-015/chitralforts.shtml|url-status=usurped|archive-date=25 October 2013}}&lt;/ref&gt; اهو موجوده رسمي مهتر جو مرڪز اڃا تائين آهي. قلعي جي اولهه ۾ [[شاهي مسجد چترال|شاهي مسجد]] آهي، جيڪا شجاع الملڪ 1922ع ۾ تعمير ڪرائي. ان جون گلابي ڀتيون ۽ اڇا گنبذ ان کي اتر پاڪستان جي سڀ کان نمايان [[مسجدن]] مان هڪ بڻائن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brown, Clammer, Cocks, Mock|first=Lindsay, Paul, Rodney, John|title=پاڪستان ۽ قراقرم هاءِ وي|year=2008|page=225|isbn=9781741045420|url=https://books.google.com/books?id=zn8I4qEew9oC&amp;q=chitral+royal+fort&amp;pg=PA224}}&lt;/ref&gt; مهتر شجاع الملڪ جو مقبرو مسجد جي هڪ ڪنڊ ۾ واقع آهي. چترال جي اڳوڻي حڪمران جي گرميءَ واري رهائش شهر جي مٿان برموغلاشٽ ۾ [[چترال نيشنل پارڪ|ٽڪريءَ جي چوٽي]] تي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=چترال|url=http://www.khyber.org/pashtoplaces/chitral.shtml|archive-url=https://archive.today/20131026121403/http://www.khyber.org/pashtoplaces/chitral.shtml|url-status=usurped|archive-date=26 October 2013}}&lt;/ref&gt;

== حڪمرانن جي فهرست ==
هيٺ ڪتور خاندان جي حڪمرانن جي فهرست سندن تخت نشينيءَ جي تاريخن سان ڏني وئي آهي. محترم شاهه ڪتور ٻئي (1788–1837) کان اڳ وارن حڪمرانن جي تاريخيت ۽ تاريخن بابت اختلاف آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=QI1ZAAAACAAJ |title=چترال: رياستي ڪاريگري جو مطالعو، 1320–1969 |date=2004-01-01 |publisher=IUCN Pakistan, Sahrhad Programme |isbn=9789698141691 |language=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
# سنگين علي (اول) 1560
# شاهه محترم شاهه ڪتور (اول) 1585
# سنگين علي (ٻيو) 1655
# محمد غلام 1691
# شاهه عالم 1694
# شاهه محمد شفيع 1696
# شاهه فرامرد 1717
# شاهه افضل (اول) 1724
# شاهه فاضل 1754
# شاهه نواز خان 1757
# شاهه خيرالله 1761
# شاهه محترم شاهه ڪتور (ٻيو) 1788
# شاهه افضل (ٻيو) 1838
# شاهه محترم شاهه ڪتور (ٽيون) 1854
# [[امان الملڪ]] 1856
# [[افضل الملڪ]] 1892
# [[شير افضل]] 1892
# [[نظام الملڪ (چترال جو مهتر)|نظام الملڪ]] 1892
# [[امير الملڪ]] 1895
# [[شجاع الملڪ]] 1895
# [[ناصر الملڪ]] 1936
# [[مظفر الملڪ]] 1943
# سيف الرحمٰن 1949
# محمد سيف الملڪ ناصر 1954
# [[فتح الملڪ علي ناصر]] 2011
|}

== پڻ ڏسو ==
* [[چترال اسڪائوٽس]]
* [[هنزا (پرنسلي رياست)]]
* [[نگر (پرنسلي رياست)]]

== حوالا ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

=== ڪتابيات ===
*{{cite book |url=http://www.iucn.pk/publications/Chitral-A%20Study%20in%20Statecraft.pdf |title=چترال: رياستي ڪاريگري جو مطالعو (1320–1969) |first=Firuza |last=Pastakia |location=پشاور، پاڪستان |publisher=[[آءِ يو سي اين]] پاڪستان |year=2004 |isbn=9789698141691 |oclc=61520660 |access-date=2016-10-05 |archive-date=2021-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207220324/http://www.iucn.pk/publications/Chitral-A%20Study%20in%20Statecraft.pdf |url-status=dead }}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
*[https://web.archive.org/web/20220120124911/http://www.mahraka.com/chitral_history.html چترال جي تاريخ: هڪ خاڪو]
*[https://web.archive.org/web/20200216104553/http://www.mahraka.com/ChitralEarlyHistory.html تاريخ چترال]
*[https://web.archive.org/web/20200217043318/http://www.mahraka.com/chitral_judicial_system.html چترال رياستن جو عدالتي نظام]
*[http://www.mahraka.com/pdf/TribesOfTheHindooKoosh.pdf جان بڊلف جو هندوڪش جا قبيلا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528011341/https://mahraka.com/pdf/TribesOfTheHindooKoosh.pdf |date=2022-05-28 }}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [http://www.mahraka.com/ چترال جي تاريخ، ثقافت ۽ ٻولين بابت هڪ ويب سائيٽ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260513002234/https://mahraka.com/ |date=2026-05-13 }}

{{Princely states of India}}
{{Princely states of Pakistan}}
{{Authority control}}

{{Coord|35|50|16|N|71|47|02|E|display=title|region:PK_type:city_source:dewiki}}
[[زمرو:ايشيا ۾ 1320ع جون قيامون]]
[[زمرو:پاڪستاني تاريخ جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:پاڪستان جا خاندان]]
[[زمرو:پاڪستان جون نوابي رياستون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ 1969ع جا خاتما]]
[[زمرو:چترال (نوابي رياست)]]
[[زمرو:خيبر پختونخواهه جي تاريخ]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي تاريخ]]
[[زمرو:هندستان ۾ 14هين صدي جون قيامون]]
[[زمرو:1969ع ۾ ختم ٿيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:1320ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>ownjijphjn5rnyv08t5w5w2u19nflqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوآني منظر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105021</id>
    <revision>
      <id>430353</id>
      <parentid>426606</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9906" sha1="r5tkggcp99sgcwukqzg57jb7cnqub06" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|شيام جئسنگهاڻيءَ جو 1987ع ۾ شايع ٿيل سنڌي شعري مجموعو}}

{{Infobox book
| name = گوآني منظر
| title_orig = Goaanee Manzar
| author = [[شيام جئسنگهاڻي]]
| language = [[سنڌي ٻولي]]
| country = [[ڀارت]]
| genre = [[شاعري]]، سفر جي تجربن تي ٻڌل شاعري
| published = 1987ع
| media_type = ڇپيل ڪتاب
| subject = [[گوا]] جا منظر، مقامي زندگي ۽ سفر جا تجربا
}}

'''گوآني منظر''' (''Goaanee Manzar'' يا ''Goani Manzar'') سنڌي شاعر، ناٽڪ نويس ۽ ڪهاڻيڪار [[شيام جئسنگهاڻي]] جو شاعريءَ جو مجموعو آهي، جيڪو 1987ع ۾ شايع ٿيو. هن مجموعي ۾ شاعر [[گوا]] جي سفرن دوران ڏٺل منظرن، ماڻهن جي زندگيءَ ۽ پنهنجن مشاهدن کي منظوم صورت ۾ پيش ڪيو آهي. شاعر موجب هي مجموعو گوا جي زندگيءَ بابت سندس تجربن جو هڪ قسم جو شعري روزنامچو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
 |last=Jotwani
 |first=Motilal
 |author-link=موتي لال جوتواڻي
 |title=A Dictionary of Sindhi Literature
 |publisher=Sampark Prakashan
 |location=New Delhi
 |year=1996
 |language=en
 |url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

سنڌي ادب جي تحقيقي رسالي ''Sindhological Studies'' ۾ هن مجموعي کي جئسنگهاڻيءَ جي اهم شعري ڪتابن مان هڪ ڄاڻايو ويو آهي. انهيءَ تحقيقي بيان ۾ سندس شاعريءَ جي مختصر، تصويري ۽ منظرنگارانه اظهار کي خاص اهميت ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhological2009&quot;&gt;{{cite journal
 |title=Sindhological Studies
 |journal=Sindhological Studies
 |volume=25
 |year=2009
 |url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Sindhological_Studies_%282009_Vol_25%29-Muhammad_Qasim_Maka-2009-cs.pdf
 |language=en
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== نالي جي معنيٰ ==

«گوآني منظر» جي عنوان مان مراد گوا جا منظر يا گوا جي زندگيءَ جا ڏيک آهن. ڪتاب جو عنوان رومن سنڌيءَ ۾ ''Goaanee Manzar''، ''Goani Manzar'' ۽ ''Goʼānī Manẓar'' جي صورتن ۾ پڻ لکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sanchaya&quot;&gt;{{cite web
 |title=Shyam Jaisinghani
 |url=https://sindhisanchaya.online/authors/Shyam%20Jaisinghani
 |website=Sindhi Sanchaya
 |language=en
 |access-date=31 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ليکڪ ==

[[شيام جئسنگهاڻي]] سنڌي ٻوليءَ جو شاعر، ڪهاڻيڪار، ناول نگار، ناٽڪ نويس ۽ مترجم هو. سنڌي سنگت جي سوانحي رڪارڊ موجب سندس پورو نالو شيام سانولداس جئسنگهاڻي هو. هو 12 فيبروري 1937ع تي [[ڪوئيٽا]] ۾ ڄائو ۽ بعد ۾ [[ممبئي]] ۾ ادبي سرگرمين سان لاڳاپيل رهيو.&lt;ref name=&quot;SindhiSangat&quot;&gt;{{cite web
 |title=Shyam Sanwaldas Jaisinghani
 |url=https://sindhisangat.com/promoters/shyam-sanwaldas-jaisinghani/
 |website=Sindhi Sangat
 |language=en
 |access-date=31 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

جئسنگهاڻيءَ جي ادبي ڪم ۾ شاعريءَ سان گڏ ڪهاڻيون، ناول، ناٽڪ ۽ ترجما شامل آهن. سندس ٻين مشهور ڪتابن ۾ ''وڇوٽيون''، ''ميلن جو سفر''، ''زلزلو'' ۽ ''ممبئي منهنجي ٻانهن ۾'' شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Sindhological2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhiSangat&quot;/&gt;

== ڪتاب جو موضوع ==

=== گوا جا سفر ۽ مشاهدا ===

''گوآني منظر'' جو بنيادي موضوع گوا جي سفرن دوران شاعر جا تجربا ۽ مشاهدا آهن. موتي لال جوتواڻيءَ موجب شاعر پنهنجي ذهن ۾ محفوظ ٿيل منظرن کي شاعريءَ جي صورت ۾ ٻيهر تخليق ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

ڪتاب ۾ گوا جي زندگيءَ بابت شاعر جو ذاتي مشاهدو بنيادي حيثيت رکي ٿو. ان ڪري هي مجموعو عام سفرنامي کان مختلف آهي؛ ان ۾ سفر جي تجربن کي نثري احوال بدران شعر جي صورت ۾ پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== منظرنگاري ۽ شعري اظهار ===

''Sindhological Studies'' جي 2009ع واري جلد ۾ جئسنگهاڻيءَ جي ''گوآني منظر'' ۽ ''ممبئي منهنجي ٻانهن ۾'' کي سندس اهم شعري مجموعن طور بيان ڪيو ويو آهي. تحقيقي مضمون موجب شاعر گوا ۽ ممبئي سان پنهنجي لاڳاپي کي مختصر، هائيڪو جهڙن بندن ۽ تصويري اظهار وسيلي پيش ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhological2009&quot;/&gt;

اهڙي شاعريءَ ۾ شهر يا علائقي جا منظر رڳو جاگرافيائي بيان نه رهندا آهن، پر شاعر جي مشاهدي ۽ احساس سان ڳنڍيل ادبي تجربو بڻجي ويندا آهن.

== سنڌي سفر ۽ شهري شاعريءَ سان لاڳاپو ==

جئسنگهاڻيءَ جي شاعريءَ ۾ مختلف هنڌن جي زندگيءَ ۽ منظرن کي موضوع بڻائڻ جي روايت ملي ٿي. ''گوآني منظر'' گوا بابت آهي، جڏهن ته سندس ٻيو مجموعو ''ممبئي منهنجي ٻانهن ۾'' ممبئيءَ جي زندگيءَ ۽ شهري منظرن سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhological2009&quot;/&gt;

سنڌي ادب بابت 2012ع ۾ شايع ٿيل هڪ تنقيدي مضمون ۾ پڻ انهن ٻنهي مجموعن جو ذڪر هنڌن ۽ شهرن کي مرڪز بڻائيندڙ شاعريءَ جي مثالن طور ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhiLiterature2012&quot;&gt;{{cite web
 |title=मुंबई - श्याम जयसिंघाणी की
 |url=https://sindhi-literature.blogspot.com/2012/05/shyam-jaisinghani.html
 |website=सिमसिम
 |date=20 May 2012
 |language=hi
}}&lt;/ref&gt;

== اشاعت ۽ ڪتابياتي رڪارڊ ==

''گوآني منظر'' جي اشاعت جو سال 1987ع موتي لال جوتواڻيءَ جي لغت، ''Sindhological Studies'' ۽ سنڌي سنگت جي ڪتابياتي رڪارڊ ۾ درج آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sindhological2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhiSangat&quot;/&gt;

''Sindhi Sanchaya'' جي ڊجيٽل فهرست ۾ پڻ ڪتاب جون مختلف داخلائون موجود آهن. انهيءَ فهرست ۾ سنڌي ڪتابن جي مختلف ادارتي ۽ لائبريري مجموعن جو رڪارڊ شامل آهي.&lt;ref name=&quot;Sanchaya&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#245A81;color:#FFFFFF;padding:8px;&quot; | گوآني منظر بابت ڪتابياتي ڄاڻ
! style=&quot;background:#DBEAFE;&quot; | تفصيل
! style=&quot;background:#DBEAFE;&quot; | ڄاڻ
|-
| ڪتاب جو نالو
| '''گوآني منظر'''
|-
| رومن سنڌي نالو
| ''Goaanee Manzar'' / ''Goani Manzar''
|-
| ليکڪ
| [[شيام جئسنگهاڻي]]
|-
| ٻولي
| [[سنڌي ٻولي]]
|-
| صنف
| شعري مجموعو
|-
| اشاعت جو سال
| 1987ع
|-
| بنيادي موضوع
| گوا جا منظر، سفر جا تجربا ۽ مقامي زندگي
|-
| ڪتابياتي فهرست
| ''Sindhi Sanchaya''
|}

== ادبي اهميت ==

''گوآني منظر'' جئسنگهاڻيءَ جي شاعريءَ ۾ سفر، هنڌ ۽ ذاتي مشاهدي کي مرڪزي موضوع بڻائيندڙ مجموعو آهي. هن ڪتاب ۾ گوا جي زندگيءَ کي شاعر جي تجربي ۽ تصويري اظهار جي ذريعي پيش ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

''Sindhological Studies'' جي تحقيقي مضمون ۾ هن مجموعي کي جئسنگهاڻيءَ جي شاعراڻي حيثيت سان لاڳاپيل اهم تصنيفن ۾ شمار ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhological2009&quot;/&gt;

== گوا جا منظر ==

هيٺيون تصويرون وڪيميڊيا ڪامنز تي موجود گوا جون تصويرون آهن. اهي ڪتاب جي موضوع واري علائقي جي نمائندگي ڪن ٿيون، پر ڪتاب جون اصل تصويرون نه آهن.

[[File:Goa. Panjim riverfront in India.JPG|thumb|250px|[[پنجيم]] ۾ درياهي ڪناري جو منظر. تصوير 2015ع جي آهي.]]

[[File:Goa-sea-beach.jpg|thumb|250px|گوا جو سامونڊي ڪنارو. تصوير 2016ع جي آهي.]]

[[File:Beaches of Goa, India.jpg|thumb|250px|گوا جي سامونڊي ڪناري جو هڪ منظر. تصوير 2014ع جي آهي.]]

== پڻ ڏسو ==

* [[شيام جئسنگهاڻي]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي شاعري]]
* [[جديد سنڌي شاعري]]
* [[گوا]]
* [[ممبئي]]
* [[سفرنامو]]

== حوالا ==

&lt;references /&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

* [https://sindhisanchaya.online/authors/Shyam%20Jaisinghani سنڌي سنچيا ۾ شيام جئسنگهاڻيءَ جا ڪتاب]
* [https://sindhisangat.com/promoters/shyam-sanwaldas-jaisinghani/ سنڌي سنگت ۾ شيام جئسنگهاڻيءَ جو سوانحي احوال]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Beaches_of_Goa وڪيميڊيا ڪامنز تي گوا جي سامونڊي ڪنارن جون تصويرون]

[[زمرو:سنڌي شاعري]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:سنڌي شاعريءَ جا مجموعا]]
[[زمرو:1987ع جا ڪتاب]]
[[زمرو:ڀارتي سنڌي ادب]]</text>
      <sha1>r5tkggcp99sgcwukqzg57jb7cnqub06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گلدستو (مضمون)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105033</id>
    <revision>
      <id>430350</id>
      <parentid>426450</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9281" sha1="hraoapsdhsabsx1w092gnz7ctbfvt89" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|ليلارام رچنداڻيءَ جو 1981ع ۾ شايع ٿيل ادبي ۽ ثقافتي مضمونن جو مجموعو}}

{{Infobox book
| name = گلدستو
| title_orig = گلدستو
| author = [[ليلارام رچنداڻي]]
| language = [[سنڌي ٻولي]]
| genre = مضمون نگاري، ادبي ۽ ثقافتي مضمون
| published = 1981ع
| publisher =
| pages =
| image =
| caption =
}}

'''گلدستو''' (انگريزي نقل حرفي: ''Guldasto'') سنڌي اديب ۽ محقق [[ليلارام رچنداڻي]] جو ادبي ۽ ثقافتي مضمونن جو مجموعو آهي، جيڪو 1981ع ۾ شايع ٿيو. سنڌي ادب جي محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' (1996ع) ۾ ان کي ادبي ۽ ثقافتي مضمونن جو اهم مجموعو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
 |last=Jotwani
 |first=Motilal
 |author-link=موتي لال جوتواڻي
 |title=A Dictionary of Sindhi Literature
 |publisher=Sampark Prakashan
 |location=New Delhi
 |year=1996
 |language=en
 |url=https://pdfcoffee.com/dictionary-of-sindhi-literatur-4-pdf-free.html
}}&lt;/ref&gt;

''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا'' جي مضمون ''سنڌ جو لوڪ ادب'' ۾ پڻ ''گلدستو'' کي ليلارام رچنداڻيءَ جي 1981ع واري تصنيف طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhianaFolklore&quot;&gt;{{cite web
 |title=سنڌ جو لوڪ ادب
 |url=https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=سنڌ%20جو%20لوڪ%20ادب
 |website=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
 |publisher=سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو
 |language=sd
 |access-date=31 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ڪتاب جو تعارف ==
''گلدستو'' سنڌي مضمون نگاريءَ سان تعلق رکندڙ هڪ تصنيف آهي. جوتواڻيءَ جي ڪتابياتي اندراج موجب، مجموعي ۾ ادبي ۽ ثقافتي موضوعن تي لکيل مضمون شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

ڪتاب جي اصل فهرست ۽ مڪمل متن جي تصديق نه ٿيڻ سبب ان جي انفرادي مضمونن جا عنوان ۽ تفصيلي موضوع هتي بيان نه ڪيا ويا آهن.

== ليکڪ ==
{{مک مضمون|ليلارام رچنداڻي}}

'''ليلارام ديوانـداس رچنداڻي''' سنڌي ٻوليءَ جو اديب، محقق، مضمون نگار ۽ لوڪ ادب سان لاڳاپيل ليکڪ هو. ورهاڱي کان پوءِ هندستان جي گجرات رياست، خاص طور احمد آباد، ۾ سنڌي ادبي سرگرمين سان سندس لاڳاپو رهيو.&lt;ref name=&quot;Sahapedia&quot;&gt;{{cite web
 |title=The Post-Partition Sindhi Short Story
 |url=https://www.sahapedia.org/the-post-partition-sindhi-short-story
 |website=Sahapedia
 |language=en
 |access-date=31 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري جي تحقيقي رسالي ۾ شايع ٿيل مضمون ''گجرات رياست ۾ سنڌي مضمون نويسي: پنجاهه سالن جو جائزو (1960–2010)'' موجب، رچنداڻيءَ جي لکڻين ۾ تاريخ، ٻولي، ادب، ثقافت ۽ ادبي تنقيد جا موضوع شامل رهيا آهن.&lt;ref name=&quot;GujaratEssays&quot;&gt;{{cite journal
 |title=گجرات رياست ۾ سنڌي مضمون نويسي: پنجاهه سالن جو جائزو (1960–2010)
 |url=https://www.library.sindhila.org/book/22/read/885
 |journal=سنڌي ٻولي
 |publisher=سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو
 |date=December 2016
 |language=sd
 |access-date=31 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ادبي پسمنظر ==
گجرات ۾ سنڌي مضمون نگاريءَ جي تاريخ بابت 2016ع جي تحقيقي مقالي ۾ ليلارام رچنداڻيءَ کي نمايان مضمون نگارن ۾ شمار ڪيو ويو آهي. ان مقالي ۾ سندس ادبي ۽ تحقيقي مضمونن جي گهڻائيءَ جو ذڪر ڪندي سندس لکڻين ۾ خارجي موضوعن ۽ داخلي اظهار جي ميلاپ کي سندس اسلوب جي خاصيت طور بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;GujaratEssays&quot;/&gt;

ساڳئي تحقيق موجب، رچنداڻيءَ تاريخي مضمونن سان گڏ سنڌي ٻوليءَ جي لساني پهلوئن، ٻين ٻولين سان لاڳاپن ۽ سنڌي ادب جي تنقيدي مطالعي بابت پڻ لکيو.&lt;ref name=&quot;GujaratEssays&quot;/&gt;

هي ادبي پسمنظر ليکڪ جي مجموعي ڪم سان تعلق رکي ٿو؛ انهن سڀني مضمونن جو ''گلدستو'' ۾ شامل هجڻ ثابت نه ٿيو آهي.

== ٻين تصنيفن سان لاڳاپو ==
ليلارام رچنداڻيءَ جي ٻين ڪتابن ۾ ''سنڌوءَ جي جهلڪ'' (1963ع)، ''سنڌو درشن'' (1972ع)، ''سنڌي ٻوليءَ جو وڪاس'' (1977ع) ۽ ''سنڌي ٻولي'' (1989ع) شامل آهن. انهن تصنيفن جو ذڪر گجرات ۾ سنڌي مضمون نگاريءَ بابت تحقيقي مقالي ۾ موجود آهي.&lt;ref name=&quot;GujaratEssays&quot;/&gt;

''سنڌي لوڪ ڪهاڻيون'' ۽ ''سنڌوءَ جي جهلڪ'' سان گڏ ''گلدستو'' پڻ ممبئي يونيورسٽيءَ جي سنڌي نصاب جي حوالاتي ڪتابن واري فهرست ۾ شامل آهي.&lt;ref name=&quot;MumbaiUniversity&quot;&gt;{{cite web
 |title=S.Y.B.A. Sindhi Scheme II, Semester III–IV
 |url=https://mu.ac.in/wp-content/uploads/2025/06/5.8-N-S.Y.B.A-Sindhi-Scheme-II-M1-M2-Sem.-III-IV-1.pdf
 |publisher=University of Mumbai
 |year=2025
 |format=PDF
 |language=en
 |access-date=31 October 2026
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ڪتابياتي سڃاڻپ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#245a73;color:white;width:38%;&quot; | تفصيل
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | ڄاڻ
|-
| عنوان
| '''گلدستو'''
|-
| نقل حرفي
| ''Guldasto''
|-
| ليکڪ
| [[ليلارام رچنداڻي]]
|-
| ٻولي
| [[سنڌي ٻولي]]
|-
| اشاعت
| 1981ع
|-
| صنف
| مضمونن جو مجموعو
|-
| موضوعاتي دائرو
| ادب ۽ ثقافت
|-
| حوالاتي اندراج
| ''A Dictionary of Sindhi Literature''، 1996ع
|}

== ساڳئي نالي وارن ڪتابن کان فرق ==
''گلدستو'' جي عنوان سان سنڌي ادب ۾ ٻيون تصنيفون پڻ موجود آهن.

1907ع ۾ ڏيارام وسڻمل ميرچنداڻيءَ ۽ ليلارام پريمچند مضمونن جو هڪ مجموعو ''گلدستو'' شايع ڪيو، جنهن ۾ اڳ شايع ٿيل سنڌي رسالن مان چونڊ مضمون شامل ڪيا ويا هئا.&lt;ref name=&quot;SindhianaEssay&quot;&gt;{{cite web
 |title=سنڌي ادب ۾ مضمون نگاري
 |url=https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=سنڌي%20ادب%20۾%20مضمون%20نگاري
 |website=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
 |publisher=سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو
 |language=sd
 |access-date=31 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

برٽش لائبريريءَ جي دستاويزي فهرست ۾ پڻ ليلارام پريمچند سان لاڳاپيل ''گلدستو'' جو 1922ع وارو اندراج موجود آهي.&lt;ref name=&quot;BritishLibrary&quot;&gt;{{cite web
 |title=Mss Eur F208/214
 |url=https://searcharchives.bl.uk/catalog/040-002286580
 |website=British Library Archives and Manuscripts Catalogue
 |publisher=British Library
 |language=en
 |access-date=31 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان کان علاوه، ''ادبي گلدستو'' ڪنهيا لال ليکواڻيءَ جي ترتيب ڏنل سنڌي ٻوليءَ جو تدريسي ڪتاب آهي، جيڪو ٽوڪيو يونيورسٽي آف فارين اسٽڊيز جي علمي ذخيري ۾ درج آهي.&lt;ref name=&quot;TokyoUniversity&quot;&gt;{{cite web
 |title=Adabi Guldasto: An Advanced Course in Sindhi
 |url=https://tufs.repo.nii.ac.jp/records/17006
 |website=Tokyo University of Foreign Studies Academic Repository
 |language=en
 |access-date=31 October 2026
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

اهي تصنيفون ليلارام رچنداڻيءَ جي 1981ع واري ''گلدستو'' کان الڳ آهن.

== پڻ ڏسو ==
* [[ليلارام رچنداڻي]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي نثر]]
* [[سنڌي لوڪ ادب]]
* [[سنڌي مضمون نگاري]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=سنڌ%20جو%20لوڪ%20ادب سنڌ جو لوڪ ادب — انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]
* [https://www.library.sindhila.org/book/22/read/885 گجرات رياست ۾ سنڌي مضمون نويسي — سنڌي ورچوئل لائبريري]
* [https://mu.ac.in/wp-content/uploads/2025/06/5.8-N-S.Y.B.A-Sindhi-Scheme-II-M1-M2-Sem.-III-IV-1.pdf ممبئي يونيورسٽيءَ جو سنڌي نصاب] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:سنڌي نثر]]
[[زمرو:1981ع جا ڪتاب]]</text>
      <sha1>hraoapsdhsabsx1w092gnz7ctbfvt89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گڻاڍيھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105044</id>
    <revision>
      <id>430361</id>
      <parentid>426466</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18551" sha1="kwc2xetkkr1serb1jkta3a610i4jn1q" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|قديم هندستاني داستان نويس، جنهن ڏانهن پئشاچي پراڪرت ۾ لکيل برهت ڪٿا منسوب آهي}}

{{Infobox writer
| name = گڻاڍيهه
| native_name = गुणाढ्य
| image =
| caption =
| birth_date = نامعلوم؛ روايتي طور پهرين صديءَ سان منسوب
| birth_place = غيريقيني؛ روايتن ۾ پرتِشٺان ۽ مٿرا جا نالا
| death_date = نامعلوم
| occupation = داستان نويس، شاعر
| language = [[پئشاچي پراڪرت]]
| genre = داستاني ادب، قصا ۽ روايتون
| notableworks = ''برهت ڪٿا''
| period = قديم هندستان
}}

'''گڻاڍيهه''' (سنسڪرت: गुणाढ्य؛ رومن: Guṇāḍhya) قديم هندستاني داستان نويس هو، جنهن ڏانهن پئشاچي پراڪرت ٻوليءَ ۾ لکيل مشهور داستاني مجموعو '''برهت ڪٿا''' منسوب آهي. سندس زندگيءَ، جنم جي هنڌ ۽ زماني بابت قطعي تاريخي ڄاڻ موجود نه آهي. روايتي طور کيس پهرين صديءَ سان لاڳاپيل ڄاڻايو ويندو آهي، پر جديد علمي تحقيق ۾ سندس زماني بابت اختلاف موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
 |last=Jotwani
 |first=Motilal
 |author-link=موتي لال جوتواڻي
 |title=A Dictionary of Sindhi Literature
 |publisher=Sampark Prakashan
 |location=New Delhi
 |year=1996
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mirashi&quot;&gt;{{cite book
 |last=Mirashi
 |first=V. V.
 |title=Studies in Indology
 |chapter=The Home of Gunāḍhya
 |url=https://zenodo.org/record/1145770/files/MIRASHI%20-%20Studies%20in%20Indology.pdf
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

گڻاڍيهه جي اصل ''برهت ڪٿا'' هاڻي دستياب نه آهي. تنهن هوندي به ان سان لاڳاپيل داستاني روايت سنسڪرت، پراڪرت ۽ تامل ٻولين ۾ محفوظ ٿيل بعد وارين تصنيفن وسيلي معلوم ٿئي ٿي. انهن مان سومديو جو ''ڪٿاسرت ساگر''، ڪشيمندر جو ''برهت ڪٿا منجري'' ۽ ٻُڌسوامن جو ''برهت ڪٿا شلوڪ سنگره'' خاص اهميت رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;Ollett2014&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Ollett
 |first=Andrew
 |title=Ghosts from the Past: India's Undead Languages
 |journal=The Indian Economic and Social History Review
 |volume=51
 |issue=4
 |year=2014
 |pages=405–456
 |url=https://prakrit.info/resources/papers/2014-ghosts_from_the_past-ollett.pdf
 |language=en
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260424051842/http://prakrit.info/resources/papers/2014-ghosts_from_the_past-ollett.pdf |date=2026-04-24 }}&lt;/ref&gt;

== زمانو ۽ تاريخي حيثيت ==
گڻاڍيهه جي حياتيءَ بابت معلومات گهڻو ڪري سندس نالي سان لاڳاپيل ادبي روايتن مان ملي ٿي. انهن روايتن ۾ تاريخي واقعن سان گڏ ڏندڪٿائي عنصر پڻ شامل آهن.
موتي لال جوتواڻي پنهنجي ''سنڌي ادب جي لغت'' ۾ کيس پهرين صديءَ جو ليکڪ ڄاڻايو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
پر ''برهت ڪٿا'' جي زماني بابت محققن مختلف رايا پيش ڪيا آهن. ڪجهه مطالعي ۾ ان جي تصنيف پهرين صدي قبل مسيح سان لاڳاپيل ڄاڻائي وئي آهي، جڏهن ته ٻيا محقق ان کي تاريخي شاهدين جي بنياد تي وڌيڪ وسيع دور ۾ رکن ٿا.&lt;ref name=&quot;Ollett2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ClassicalSanskrit&quot;&gt;{{cite book
 |title=A History of Sanskrit Literature
 |author=A. B. Keith
 |url=https://gsl.lbsnaa.gov.in/opac-tmpl/bootstrap/Books/112438.pdf
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;
ڇهين ۽ ستين صديءَ جي سنسڪرت ادبي روايتن ۾ ''برهت ڪٿا'' جو ذڪر ملڻ مان معلوم ٿئي ٿو ته اها تصنيف انهن حوالن کان اڳ موجود هئي. بهرحال، انهن شاهدين مان گڻاڍيهه جي جنم يا وفات جو صحيح سال مقرر نٿو ڪري سگهجي.&lt;ref name=&quot;BrihatkathaHistory&quot;&gt;{{cite book
 |title=Glimpses of History of Sanskrit Literature
 |chapter=Recensions of the Brihatkatha and other Katha literature
 |url=https://www.wisdomlib.org/history/book/glimpses-of-history-of-sanskrit-literature/d/doc1546764.html
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== گڻاڍيهه جو وطن ==
گڻاڍيهه جي وطن بابت پڻ مختلف روايتون آهن.
سومديو ۽ ڪشيمندر سان لاڳاپيل ڪشميري روايتن موجب، سندس تعلق پرتِشٺان سان هو، جنهن کي موجوده مهاراشٽر جي پيٺڻ شهر سان سڃاتو ويندو آهي. هيءُ شهر ستواهن حڪمرانن جي تاريخ سان پڻ لاڳاپيل آهي.
ٻئي طرف ''نيپال ماهاتميه'' ۾ سندس جنم جو هنڌ مٿرا ڄاڻايو ويو آهي ۽ سندس سرپرست طور اُجين جي هڪ ٻئي حڪمران جو ذڪر اچي ٿو.
محقق وي. وي. ميراشيءَ پنهنجي مطالعي ''The Home of Gunāḍhya'' ۾ انهن روايتن جو تقابلي جائزو ورتو آهي. سندس تحقيق مان واضح ٿئي ٿو ته مختلف روايتن کي سڌي تاريخي شاهدي طور قبول ڪرڻ ۾ احتياط ضروري آهي.&lt;ref name=&quot;Mirashi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BrihatkathaHistory&quot;/&gt;

== برهت ڪٿا ==
{{مک مضمون|برهت ڪٿا}}

'''برهت ڪٿا''' جو مطلب آهي «وڏي ڪهاڻي» يا «داستانن جو وڏو مجموعو». هيءُ قديم هندستاني داستاني ادب سان لاڳاپيل اهڙو مجموعو هو، جنهن ۾ مختلف ڪهاڻيون هڪ وسيع داستاني ڍانچي اندر پيش ڪيون ويون هيون.
ادبي روايت موجب، گڻاڍيهه اهو ڪتاب پئشاچي پراڪرت ٻوليءَ ۾ لکيو هو. اصل تصنيف گم ٿي چڪي آهي، تنهنڪري ان جي مڪمل عبارت، بابن جي ترتيب ۽ سڀني ڪهاڻين جو اصل متن موجود نه آهي.&lt;ref name=&quot;NCC&quot;&gt;{{cite encyclopedia
 |title=Guṇāḍhya
 |encyclopedia=New Catalogus Catalogorum
 |volume=6
 |url=https://vmlt.in/ncc/6?page=33
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;
بعد وارين سنسڪرت روايتن ۾ نرواهن دت نالي شهزادي جا داستان، جادوئي واقعا، سفر، محبت، راجائن جون ڪهاڻيون ۽ ٻين داستانن اندر بيان ٿيندڙ ڪهاڻيون شامل آهن.
اصل ''برهت ڪٿا'' ۾ انهن سڀني روايتن جي صورت ساڳي هئي يا نه، ان بابت قطعي شاهدي موجود نه آهي.

== پئشاچي پراڪرت ==
'''پئشاچي''' قديم هندستان جي وچولي هند-آريائي ٻولين جي پراڪرت گروهه سان لاڳاپيل هڪ ادبي ۽ لساني صورت هئي.
قديم گرامرن ۾ پئشاچيءَ جو ذڪر ملي ٿو، پر ان جو اصل ادبي مواد تمام ٿورو محفوظ رهيو آهي. ''برهت ڪٿا'' کي انهيءَ ٻوليءَ جي مشهور ترين، پر گم ٿيل تصنيف سان لاڳاپيل سمجهيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Ollett2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PrakritUniversity&quot;&gt;{{cite book
 |title=History of India: Prakrit Languages
 |publisher=Netaji Subhas Open University
 |url=https://www.wbnsou.ac.in/online_services/SLM_UGC_DEB/UG_4YR/HISTORY/6CC-HI-03_E.pdf
 |language=en
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124143227/https://www.wbnsou.ac.in/online_services/SLM_UGC_DEB/UG_4YR/HISTORY/6CC-HI-03_E.pdf
 |archive-date=2025-11-24
 |access-date=2026-10-30
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
موتي لال جوتواڻي پئشاچيءَ کي جديد سنڌي ۽ ڪشميري ٻولين جي اڳوڻي لساني روايت سان لاڳاپيل ڄاڻايو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

بهرحال، جديد تقابلي لسانيات جي لحاظ کان پئشاچيءَ کي سنڌي ۽ ڪشميريءَ جي سڌي ۽ ثابت ٿيل گڏيل مادري ٻولي قرار ڏيڻ مناسب نه آهي. اهي ٻوليون هند-آريائي خاندان جي تاريخي ارتقا سان لاڳاپيل آهن، پر انهن جي مخصوص لساني نسب بابت الڳ تقابلي شاهدي گهربل آهي.

== برهت ڪٿا جي تخليق بابت روايت ==
سومديو ۽ ڪشيمندر جي داستاني روايتن موجب، گڻاڍيهه هڪ ستواهن بادشاهه جي درٻار سان لاڳاپيل هو.
روايت آهي ته سنسڪرت جي تعليم بابت هڪ مقابلي يا شرط ۾ شڪست کان پوءِ هن سنسڪرت ۽ پراڪرت جون عام صورتون استعمال نه ڪرڻ جو عهد ڪيو.
هو پوءِ وِنڌيا جي ٻيلن ڏانهن ويو، جتي ڪاڻڀوتي نالي هڪ غيرانساني مخلوق کان داستان ٻڌائيندو رهيو. انهن داستانن کي هن پئشاچي ٻوليءَ ۾ قلمبند ڪيو.&lt;ref name=&quot;Mirashi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IndianAntiquary&quot;&gt;{{cite journal
 |title=On the Brihatkatha of Kshemendra
 |journal=Indian Antiquary
 |url=https://www.wisdomlib.org/history/book/indian-antiquary-journal/d/doc1897690.html
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== رت سان لکيل ڪتاب جي ڏندڪٿا ===
روايت موجب، گڻاڍيهه داستانن کي پنهنجي رت سان لکيو ۽ انهن کي ستن وڏن حصن ۾ ورهايو.
جڏهن هن ڪتاب بادشاهه آڏو پيش ڪيو، تڏهن بادشاهه ان کي غيرمعمولي ٻوليءَ ۽ رت سان لکيل هجڻ سبب قبول نه ڪيو.
انهيءَ رد ٿيڻ کان پوءِ گڻاڍيهه پنهنجي ڪتاب جا ڇهه حصا باهه ۾ ساڙي ڇڏيا. روايت آهي ته جڏهن هو داستان پڙهي ٻڌائيندو هو ته ٻيلن جا جانور به ٻڌڻ لاءِ گڏ ٿيندا هئا.
آخرڪار بادشاهه کي داستانن جي اهميت جو احساس ٿيو ۽ ڪتاب جو بچيل حصو محفوظ ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;IndianAntiquary&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mirashi&quot;/&gt;
هيءُ احوال ادبي ڏندڪٿا آهي، نه گڻاڍيهه جي حياتيءَ بابت آزاد تاريخي شاهدي.

== برهت ڪٿا جون سنسڪرت روايتون ==
گڻاڍيهه جي گم ٿيل تصنيف سان لاڳاپيل ٽي مشهور سنسڪرت روايتون موجود آهن.

=== ڪٿاسرت ساگر ===
{{مک مضمون|ڪٿاسرت ساگر}}

''ڪٿاسرت ساگر'' ڪشميري شاعر '''سومديو''' جي يارهين صديءَ واري سنسڪرت تصنيف آهي.
هن ڪتاب ۾ وڏي تعداد ۾ داستان، لوڪ ڪهاڻيون ۽ ٻين ڪهاڻين اندر بيان ٿيندڙ قصا گڏ ڪيا ويا آهن.
سومديو جي تصنيف ''برهت ڪٿا'' سان لاڳاپيل روايتن مان سڀ کان مشهور ڪتابن ۾ شمار ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;ClassicalSanskrit&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ollett2014&quot;/&gt;

=== برهت ڪٿا منجري ===
''برهت ڪٿا منجري'' ڪشميري شاعر '''ڪشيمندر''' جي يارهين صديءَ واري سنسڪرت تصنيف آهي.
هيءُ ڪتاب ''برهت ڪٿا'' جي داستاني روايت جو نسبتاً مختصر شعري روپ آهي. ان ۾ گڻاڍيهه جي ڪهاڻي ۽ ٻين داستانن جا مختلف حصا محفوظ آهن.&lt;ref name=&quot;IndianAntiquary&quot;/&gt;

=== برهت ڪٿا شلوڪ سنگره ===
''برهت ڪٿا شلوڪ سنگره'' '''ٻُڌسوامن''' سان منسوب سنسڪرت داستاني تصنيف آهي.
هن ڪتاب جي روايت ڪشميري نسخن کان ڪجهه مختلف آهي. محققن ان کي عام طور نيپالي روايت سان لاڳاپيل قرار ڏنو آهي.
ٻُڌسوامن جي محفوظ متن ۾ گڻاڍيهه جي حياتيءَ واري اها ساڳي تمهيدي ڪهاڻي موجود نه آهي، جيڪا سومديو ۽ ڪشيمندر وٽ ملي ٿي.&lt;ref name=&quot;Mirashi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NCC&quot;/&gt;

== روايتن جو تقابلي جائزو ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | تصنيف
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | ليکڪ
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | ٻولي
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | زمانو
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | حيثيت
|-
| برهت ڪٿا
| گڻاڍيهه سان منسوب
| پئشاچي پراڪرت
| غيريقيني
| اصل متن گم ٿيل
|-
| برهت ڪٿا شلوڪ سنگره
| ٻُڌسوامن
| سنسڪرت
| پهرئين هزارئي عيسويءَ جو پوئين دور؛ صحيح تاريخ غيريقيني
| نيپالي روايت سان لاڳاپيل
|-
| برهت ڪٿا منجري
| ڪشيمندر
| سنسڪرت
| يارهين صدي
| ڪشميري روايت
|-
| ڪٿاسرت ساگر
| سومديو
| سنسڪرت
| يارهين صدي
| ڪشميري روايت
|}

انهن تصنيفن جو پاڻ ۾ تعلق پيچيده آهي. جديد تحقيق موجب، سومديو ۽ ڪشيمندر شايد گڻاڍيهه جي اصل ڪتاب بدران ان جي ڪنهن وچ واري ڪشميري ترتيب مان فائدو ورتو هو.&lt;ref name=&quot;Ollett2014&quot;/&gt;

== ٻين ٻولين ۾ داستاني روايت ==
''برهت ڪٿا'' سان لاڳاپيل قصا رڳو سنسڪرت تائين محدود نه رهيا.
قديم پراڪرت ادب ۾ ''واسديوهِنڊي'' ۽ تامل ادب ۾ ''پيرونڪتائي'' جهڙيون تصنيفون پڻ انهيءَ وسيع داستاني روايت سان لاڳاپيل سمجهيون وڃن ٿيون.
محقق اينڊريو اوليٽ موجب، انهن مختلف روايتن جي مطالعي سان قديم هندستان ۾ ڪهاڻين جي ٻولين ۽ علائقن وچ ۾ منتقليءَ کي سمجهڻ ۾ مدد ملي ٿي.&lt;ref name=&quot;Ollett2014&quot;/&gt;

== ادبي اثر ۽ اهميت ==
گڻاڍيهه جي نالي سان لاڳاپيل ''برهت ڪٿا'' قديم هندستاني داستاني ادب جي تاريخ ۾ اهم حيثيت رکي ٿي.
جيتوڻيڪ اصل ڪتاب گم ٿي چڪو آهي، پر ان سان لاڳاپيل داستانن بعد وارن ليکڪن کي ڪهاڻين جي ترتيب، مرڪزي داستان اندر ضمني قصن جي شموليت ۽ تخيلي ادب جي واڌاري لاءِ مواد مهيا ڪيو.
سومديو ۽ ڪشيمندر جي تصنيفن ۾ محفوظ روايتن جي مدد سان ان قديم داستاني ادب جو ڪجهه اندازو لڳائي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;ClassicalSanskrit&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BrihatkathaHistory&quot;/&gt;

== سنڌي ادب ۽ لساني تاريخ سان تعلق ==
موتي لال جوتواڻيءَ گڻاڍيهه جو ذڪر پنهنجي ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ ڪيو آهي. هن پئشاچي پراڪرت کي سنڌي ۽ ڪشميريءَ جي قديم لساني پسمنظر سان لاڳاپيل بيان ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اهو حوالو گڻاڍيهه جي سنڌي ادبي تاريخ ۾ دلچسپيءَ جو هڪ سبب آهي. تنهن هوندي به سندس سنڌ ۾ رهڻ، سنڌي ٻوليءَ ۾ لکڻ يا ''برهت ڪٿا'' جي سنڌي اصل هجڻ جي ڪا سڌي تاريخي شاهدي موجود نه آهي.
ان ڪري کيس سنڌي ليکڪ بدران قديم هندستاني داستان نويس ۽ هند-آريائي ادبي روايت سان لاڳاپيل شخصيت طور بيان ڪرڻ وڌيڪ مناسب آهي.

== تاريخي اختلاف ۽ تحقيقي مسئلا ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | موضوع
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | اختلاف يا مسئلو
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | تحقيقي حيثيت
|-
| گڻاڍيهه جو زمانو
| پهرين صدي قبل مسيح، پهرين صدي عيسوي يا ٻيا اندازا
| قطعي تاريخ موجود نه آهي
|-
| جنم جو هنڌ
| پرتِشٺان يا مٿرا
| مختلف روايتون
|-
| اصل برهت ڪٿا
| پئشاچي پراڪرت ۾ لکيل
| اصل متن گم ٿيل
|-
| ستن حصن جي ڪهاڻي
| ڇهه حصا ساڙڻ جي روايت
| ڏندڪٿائي احوال
|-
| سنسڪرت روايتون
| ٽي مشهور محفوظ ترتيبون
| هڪجهڙا لفظي ترجما نه آهن
|-
| سنڌي ۽ ڪشميريءَ سان تعلق
| پئشاچيءَ سان تاريخي لساني لاڳاپي جو سوال
| سڌي مادري ٻولي هجڻ ثابت نه آهي
|}

== لاڳاپيل تاريخي تصوير ==
[[File:Folio from Kathasaritsagara.JPG|thumb|250px|سومديو جي ''ڪٿاسرت ساگر'' جي هڪ مصور قلمي نسخي جو ورق، لڳ ڀڳ سورھين صديءَ جي پڇاڙيءَ جو. هيءُ گڻاڍيهه جي گم ٿيل اصل ''برهت ڪٿا'' جو ورق نه آهي.]]

== پڻ ڏسو ==
* [[برهت ڪٿا]]
* [[ڪٿاسرت ساگر]]
* [[سومديو]]
* [[ڪشيمندر]]
* [[پراڪرت]]
* [[سنسڪرت]]
* [[سنڌي ٻولي]]
* [[ڪشميري ٻولي]]
* [[هند-آريائي ٻوليون]]
* [[قديم هندستاني ادب]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://vmlt.in/ncc/6?page=33 گڻاڍيهه — نيو ڪيٽالاگس ڪيٽالاگورم]
* [https://zenodo.org/record/1145770/files/MIRASHI%20-%20Studies%20in%20Indology.pdf گڻاڍيهه جي وطن بابت وي. وي. ميراشيءَ جو مطالعو]
* [https://web.archive.org/web/20260424051842/http://prakrit.info/resources/papers/2014-ghosts_from_the_past-ollett.pdf پئشاچي ٻولي ۽ برهت ڪٿا بابت علمي مقالو]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Kathasaritsagara ڪٿاسرت ساگر جون تصويرون — وڪيميڊيا ڪامنز]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Katha_Sarit_Sagara.djvu ڪٿاسرت ساگر جو انگريزي ترجمو — تاريخي ڇاپو]

[[زمرو:قديم هندستاني اديب]]
[[زمرو:هندستاني ادب]]
[[زمرو:پراڪرت ادب]]
[[زمرو:داستاني ادب]]
[[زمرو:سنسڪرت ادب]]</text>
      <sha1>kwc2xetkkr1serb1jkta3a610i4jn1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گڻوان نُنهن جا فرض</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105045</id>
    <revision>
      <id>430363</id>
      <parentid>426609</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9169" sha1="lfss7903h0ow6nu6wit1visn2lj682x" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|ڀائو آئلداس هيمنانيءَ جو 1994ع ۾ جاري ٿيل سنڌي نثري آڊيو مجموعو}}

{{Infobox album
| name = گڻوان نُنهن جا فرض
| type = spoken word
| artist = ڀائو آئلداس هيمناني
| released = 1994ع
| language = [[سنڌي ٻولي]]
| format = ٻه آڊيو ڪيسٽون
| genre = نثري تقريرون، سماجي ۽ گهريلو تربيت
| cover =
| caption =
}}

'''گڻوان نُنهن جا فرض''' (رومن: ''Gunwaan Noonhan jaa Farz'') ڀائو آئلداس هيمنانيءَ جو سنڌي ٻوليءَ ۾ نثري تقريرن تي مشتمل آڊيو مجموعو آهي، جيڪو 1994ع ۾ ٻن آڊيو ڪيسٽن جي صورت ۾ جاري ٿيو. هن مجموعي جو موضوع شاديءَ کان پوءِ ساهرن جي گهر ۾ نُنهن جي ذميوارين ۽ روايتي گهريلو آداب بابت تعليم ڏيڻ هو. ان جو ذڪر موتي لال جوتواڻيءَ پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
 |last=Jotwani
 |first=Motilal
 |author-link=موتي لال جوتواڻي
 |title=A Dictionary of Sindhi Literature
 |publisher=Sampark Prakashan
 |location=New Delhi
 |year=1996
 |language=en
 |url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== موضوع ۽ نوعيت ==
''گڻوان نُنهن جا فرض'' ڇپيل ڪتاب بدران ٻڌڻ لاءِ تيار ڪيل نثري مواد هو. جوتواڻيءَ موجب، اهو ٻن آڊيو ڪيسٽن تي مشتمل هو، جن ۾ نُنهن کي ساهرن جي گهر ۾ پنهنجي ذميوارين بابت تعليم ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

اصل ڪيسٽن جون رڪارڊنگون يا انهن جي لفظي عبارت دستياب نه هئڻ سبب تقريرن جي مڪمل ترتيب، عنوانن، ڳالهائيندڙ جي آواز، هر ڪيسٽ جي مدت ۽ ان ۾ ڏنل مخصوص نصيحتن جي تصديق نه ٿي سگهي آهي.

== مرتب ۽ سماجي سرگرميون ==
ڀائو آئلداس هيمناني ڀارت جي رياست مڌيه پرديش جي شهر ڀوپال ۾ عورتن جي شاديءَ کان اڳ واري گهريلو تربيت سان لاڳاپيل هو.

هو ''منجو سنسڪار ڪيندر'' نالي تربيتي مرڪز جو باني ۽ سربراهه هو. مرڪز ۾ نوجوان عورتن کي شاديءَ کان پوءِ ساهرن جي گهر ۾ رهڻ، گهريلو آداب ۽ مذهبي روايتن بابت تعليم ڏني ويندي هئي.&lt;ref name=&quot;Rediff2003&quot;&gt;{{cite news
 |last=Deshpande
 |first=Anjali
 |title=A school for 'ideal' wives
 |url=https://www.rediff.com/news/special/spec/20030701.htm
 |work=Rediff
 |date=1 July 2003
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

2003ع جي هڪ صحافتي رپورٽ موجب، هيمناني مڌيه پرديش حڪومت جو رٽائرڊ ملازم هو. هن ٻڌايو ته گهريلو تڪرارن ۽ شادين جي ٽٽڻ بابت ڳڻتيءَ سبب هن اهڙي تربيت شروع ڪئي.

رپورٽ موجب، هن 1988ع ۾ مقامي اسڪول جي عمارت ۾ ڪلاس هلائڻ شروع ڪيا. 1994ع ۾ مرڪز کي مستقل جاءِ ملي، جنهن لاءِ ممبئيءَ جي واپاري سکرام داس مهتاڻي مالي مدد فراهم ڪئي.&lt;ref name=&quot;Rediff2003&quot;/&gt;

مرڪز جي سرپرست اداري ''جيو سيوا سنسٿان'' جي ويب سائيٽ تي ''منجو سنسڪار ڪيندر'' جو آغاز 1985ع ڄاڻايو ويو آهي. تنهنڪري مرڪز جي شروعاتي سال بابت ماخذن ۾ فرق موجود آهي.&lt;ref name=&quot;JeevSewa&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sister organizations and their activities
 |url=https://jeevsewa.in/nav-parishad.php
 |website=Jeev Sewa Sansthan
 |language=en
 |access-date=2026-10-30
 |archive-date=2020-02-24
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224195942/http://www.jeevsewa.in/nav-parishad.php
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

== گهريلو تربيت جو پسمنظر ==
''منجو سنسڪار ڪيندر'' ۾ شاديءَ کان اڳ عورتن لاءِ ٽن مهينن جي تربيت ڏني ويندي هئي. ان ۾ مذهبي تعليم، گهريلو ڪم ۽ ساهرن جي خاندان سان لاڳاپيل روايتي آداب شامل هئا.

2005ع ۾ ''ٽائمز آف انڊيا'' جي رپورٽ موجب، مرڪز ۾ نُنهن ۽ سس جي لاڳاپن، گهريلو روين ۽ خاندان جي روزمرهه معاملن بابت پڻ تعليم ڏني ويندي هئي.&lt;ref name=&quot;TOI2005&quot;&gt;{{cite news
 |title=An institute for ideal wives
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/an-institute-for-ideal-wives/articleshow/1194040.cms
 |work=The Times of India
 |year=2005
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

اهي رپورٽون هيمنانيءَ جي تعليمي سرگرمين جو پسمنظر مهيا ڪن ٿيون، پر انهن مان اهو ثابت نٿو ٿئي ته مرڪز جي هر سبق جو مواد ''گڻوان نُنهن جا فرض'' جي ڪيسٽن ۾ پڻ شامل هو.

== روايتي صنفي ڪردارن بابت بحث ==
هيمنانيءَ جي گهريلو تربيت واري طريقي تي عورتن جي حقن لاءِ ڪم ڪندڙ تنظيمن ۽ سماجي ڪارڪنن تنقيد ڪئي.

2003ع جي رپورٽ ۾ آل انڊيا ڊيموڪريٽڪ وومينز ايسوسيئيشن جي مڌيه پرديش واري اڳواڻ سنڌيا شيليءَ مرڪز جي تعليم کي عورتن کان روايتي مرداڻي بالادستيءَ واري گهريلو نظام سان مطابقت اختيار ڪرائڻ جو طريقو قرار ڏنو.

ٻين سماجي ڪارڪنن جو موقف هو ته گهريلو لاڳاپن جي بهتريءَ لاءِ رڳو عورتن بدران مردن کي پڻ برابري، احترام ۽ ذميواريءَ جي تعليم ڏيڻ ضروري آهي.&lt;ref name=&quot;Rediff2003&quot;/&gt;

هيمنانيءَ پنهنجي موقف ۾ چيو هو ته سندس مقصد گهريلو تڪرار گهٽائڻ ۽ خاندانن کي گڏ رکڻ هو.&lt;ref name=&quot;TOI2005&quot;/&gt;

هيءُ بحث هيمنانيءَ جي مجموعي تربيتي سرگرمين سان تعلق رکي ٿو. ''گڻوان نُنهن جا فرض'' جي اصل آڊيو مواد جو الڳ تنقيدي جائزو دستياب نه آهي.

== ڪتابياتي ۽ صوتي ڄاڻ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | تفصيل
! style=&quot;background:#245a73;color:white;&quot; | ڄاڻ
|-
| عنوان
| گڻوان نُنهن جا فرض
|-
| رومن عنوان
| Gunwaan Noonhan jaa Farz
|-
| مرتب يا پيش ڪندڙ
| ڀائو آئلداس هيمناني
|-
| سال
| 1994ع
|-
| ٻولي
| سنڌي
|-
| صنف
| نثري تعليمي تقريرون
|-
| ذريعي جو قسم
| آڊيو ڪيسٽ
|-
| ڪيسٽن جو تعداد
| 2
|-
| موضوع
| نُنهن جون روايتي گهريلو ذميواريون
|-
| رڪارڊنگ جو هنڌ
| تصديق باقي
|-
| آڊيو ڪمپني يا ناشر
| تصديق باقي
|-
| ڪُل مدت
| تصديق باقي
|-
| اصل رڪارڊنگ جي موجودگي
| تصديق باقي
|}

== سنڌي آڊيو ادب سان تعلق ==
''گڻوان نُنهن جا فرض'' جو ادبي لغت ۾ اندراج ظاهر ڪري ٿو ته سنڌي ٻوليءَ ۾ ڇپيل ادب کان سواءِ آڊيو ڪيسٽن تي جاري ڪيل نثري تعليمي مواد کي پڻ دستاويزي صورت ۾ درج ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

انهيءَ مجموعي کي موسيقيءَ جي البم بدران نثري آڊيو تعليم جي صنف سان لاڳاپيل سمجهڻ مناسب آهي.

== پڻ ڏسو ==
* [[سنڌي ٻولي]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[آڊيو ڪيسٽ]]
* [[گهريلو تعليم]]
* [[صنفي ڪردار]]
* [[ڀوپال]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf موتي لال جوتواڻيءَ جي سنڌي ادب جي لغت] {{مئل ڳنڍڻو|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.rediff.com/news/special/spec/20030701.htm ڀائو آئلداس هيمناني ۽ منجو سنسڪار ڪيندر بابت 2003ع جي رپورٽ]
* [https://timesofindia.indiatimes.com/india/an-institute-for-ideal-wives/articleshow/1194040.cms منجو سنسڪار ڪيندر بابت ٽائمز آف انڊيا جي رپورٽ]
* [https://web.archive.org/web/20200224195942/http://www.jeevsewa.in/nav-parishad.php منجو سنسڪار ڪيندر بابت اداري جي معلومات]

[[زمرو:سنڌي آڊيو ادب]]
[[زمرو:سنڌي نثر]]
[[زمرو:1994ع جون تصنيفون]]</text>
      <sha1>lfss7903h0ow6nu6wit1visn2lj682x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڳوٺ ڀنڀو خان چانڊيو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105048</id>
    <revision>
      <id>430369</id>
      <parentid>426611</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21359" sha1="01vlmr3wlhdqs9zx0ky3ih61s3745cb" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي تعلقي ميروخان جو ڳوٺ}}

{{Infobox settlement
| name = ڀنڀو خان چانڊيو
| native_name = ڳوٺ ڀنڀو خان چانڊيو
| settlement_type = [[ڳوٺ]]
| image_map = Pakistan - Sindh - Kambar Shahdadkot.svg
| map_caption = سنڌ ۾ ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي بيهڪ
| pushpin_map = Pakistan Sindh#Pakistan
| pushpin_label = ڀنڀو خان چانڊيو
| pushpin_map_caption = سنڌ، پاڪستان ۾ ڳوٺ جي بيهڪ
| coordinates = {{coord|27.69356|N|68.07822|E|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1 = صوبو
| subdivision_name1 = [[سنڌ]]
| subdivision_type2 = ضلعو
| subdivision_name2 = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type3 = تعلقو
| subdivision_name3 = [[ميروخان تعلقو]]
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1 = +5
}}

'''ڀنڀو خان چانڊيو''' ({{lang-en|Bhambho Khan Chandio}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|ضلعي قمبر شهدادڪوٽ]] جي [[ميروخان تعلقو|تعلقي ميروخان]] ۾ واقع هڪ ڳوٺ آهي. ڳوٺ جي ڀرسان [[چانڊيو قبيلو|چانڊيا قبيلي]] سان لاڳاپيل تاريخي قبرستان موجود آهي، جنهن ۾ ڪلهوڙا ۽ ٽالپر دور جا مقبرا آهن. هن ڳوٺ جو ذڪر سرڪاري تعليمي رڪارڊ، تاريخي ماڳن جي تحفظ بابت رپورٽن ۽ سنڌ جي عالمن جي سوانحي احوالن ۾ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;&gt;{{cite report
|title=Endowment Fund Trust: Five Years Report 2020–2025
|publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
|pages=58–59
|url=https://eftsindh.org.pk/wp-content/uploads/2026/03/2020-2025-EFT-5-years-report-web_.pdf
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SchoolDirectory&quot;&gt;{{cite report
|title=District and Taluka Wise School Directory with Old and New SEMIS ID: District Qambar Shahdadkot
|publisher=Reform Support Unit, School Education and Literacy Department, Government of Sindh
|url=https://rsusindh.gov.pk/contents/SEMIS/27-District_Kambar-Shahdadkot.pdf
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

ڳوٺ جي تاريخي ۽ علمي سڃاڻپ ۾ رئيس مصري خان چانڊيو جي قبرستان ۽ نامور عالم علامه [[غلام مصطفيٰ قاسمي]] جو ذڪر اهم آهي. حبيب الله صديقيءَ جي ڪتاب ''Education in Sindh: Past and Present'' موجب علامه قاسمي هن ڳوٺ ۾ پيدا ٿيو ۽ ابتدائي ديني تعليم پڻ هتي حاصل ڪيائين.&lt;ref name=&quot;Siddiqui2006&quot;&gt;{{cite book
|last=Siddiqui
|first=Habibullah
|title=Education in Sindh: Past and Present
|year=2006
|chapter=Biographic Sketches: Allama Ghulam Mustafa Qasmi
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Education_in_Sindh_Past_And_Present-Habibullah_Siddiqui-2006-complete.pdf
|language=en
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250721040431/https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Education_in_Sindh_Past_And_Present-Habibullah_Siddiqui-2006-complete.pdf
|archive-date=2025-07-21
|access-date=2026-10-31
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافيائي بيهڪ ==

ڀنڀو خان چانڊيو ڳوٺ سنڌ جي اتر اولهندي حصي ۾ تعلقي ميروخان ۾ واقع آهي. اوپن اسٽريٽ ميپ جي بنياد تي تيار ٿيل جاگرافيائي رڪارڊ موجب ڳوٺ جا محدد 27.69356 درجا اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 68.07822 درجا اوڀر ڊگهائي ڦاڪ آهن.&lt;ref name=&quot;Mapcarta&quot;&gt;{{cite web
|title=Bhambho Khan Chandio Map – Village – Qambar Shahdadkot District
|url=https://mapcarta.com/N10600337129
|website=Mapcarta
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

ڳوٺ جي ڀرپاسي ۾ سعيدالله خان چانڊيو، ڇٽو گاڏو، الله يار خان مستوئي، منڌو چانڊيو ۽ جان محمد ڀنگر جون وسنديون واقع آهن. جاگرافيائي رڪارڊ ۾ ڀنڀو خان چانڊيو کي ڳوٺ طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Mapcarta&quot;/&gt;

=== انتظامي حيثيت ===

ڀنڀو خان چانڊيو موجوده انتظامي ورهاست موجب ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي تعلقي ميروخان ۾ اچي ٿو. پراڻن سوانحي احوالن ۾ هن علائقي کي ضلعي لاڙڪاڻي جو حصو پڻ ڄاڻايو ويو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ قمبر شهدادڪوٽ ضلعو بعد ۾ الڳ انتظامي ضلعو بڻيو.&lt;ref name=&quot;Siddiqui2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

== تاريخي پسمنظر ==

ڀنڀو خان چانڊيو جي علائقي ۾ چانڊيا قبيلي سان لاڳاپيل قديم قبرستان ۽ مقبرا موجود آهن. انهن مان رئيس مصري خان چانڊيو جو قبرستان خاص تاريخي اهميت رکي ٿو. اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ جي رپورٽ موجب قبرستان ۾ موجود يادگار عمارتون گهڻو ڪري ارڙهين ۽ اڻويهين صديءَ جي ڪلهوڙا ۽ ٽالپر دورن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

قبرستان ۾ پڪين سرن، چوني جي گاري، گنبذن، محرابي دروازن ۽ ڀتين تي رنگين نقاشيءَ جو استعمال ملي ٿو. اهي اڏاوتي خاصيتون سنڌ جي تاريخي مقبرن جي مقامي طرز تعمير جي نمائندگي ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

== رئيس مصري خان چانڊيو جو قبرستان ==

رئيس مصري خان چانڊيو جو قبرستان ڀنڀو خان چانڊيو ڳوٺ ۾ واقع تاريخي ماڳ آهي. اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ موجب هي قبرستان قمبر شهر کان لڳ ڀڳ 16 ڪلوميٽر اتر اوڀر طرف واقع آهي ۽ قمبر–ميروخان روڊ وسيلي پهچي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

قبرستان ۾ چانڊيا قبيلي سان لاڳاپيل ڪيترائي مقبرا موجود آهن. انهن جي اڏاوت ۾ سنڌ جي ڪلهوڙا ۽ ٽالپر دور جي طرز تعمير، محرابي دروازن، گنبذن، گلڪاريءَ ۽ ڀتين جي نقاشيءَ جا نمونا ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

=== رئيس مصري خان چانڊيو جو مقبرو ===

رئيس مصري خان چانڊيو جو مقبرو چورس رٿا تي تعمير ٿيل آهي. ان جي ٻاهرين ماپ لڳ ڀڳ 21 فوٽ 3 انچ آهي. مقبري جي اوڀرئين مهاڙيءَ تي اندر ڏانهن جهڪيل ٽيوڊر طرز جي محراب موجود آهي.

مقبرو پڪين سرن ۽ مٽيءَ يا چوني جي گاري سان تعمير ٿيل آهي. تحفظ واري سروي وقت ان جو گنبذ ڪري چڪو هو ۽ اندر موجود قبرون پڻ تباهه ٿيل حالت ۾ هيون.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

=== ڀنڀو خان چانڊيو جو مقبرو ===

ڀنڀو خان چانڊيو جو مقبرو قبرستان جي اهم عمارتن مان هڪ آهي. اهو چورس رٿا تي ٺهيل آهي ۽ ان جي ٻاهرين ماپ لڳ ڀڳ 21 فوٽ 6 انچ آهي.

مقبرو پڪين سرن سان تعمير ٿيل ۽ روايتي چوني جي پلستر سان ڍڪيل آهي. ان جو گنبذ اٺ ڪنڊن واري بنياد تي بيٺل آهي، جنهن تي گهڻ پنکڙين وارا محراب، گلڪاري ۽ سينگار جا ٻيا نمونا موجود آهن. مهاڙيءَ ۾ رومي طرز جو اندر ڏانهن جهڪيل محرابي دروازو آهي. رپورٽ موجب مقبري اندر اڳ موجود ٻه قبرون باقي نه رهيون هيون.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

=== غازي خان چانڊيو جو مقبرو ===

غازي خان چانڊيو جو مقبرو مستطيل رٿا تي ٺهيل آهي، جنهن جي ٻاهرين ماپ لڳ ڀڳ 21 فوٽ 8 انچ ۽ 21 فوٽ 5 انچ آهي.

مقبري جي ٻاهرين مهاڙيءَ ۽ ڇڄي تي اڳ رنگين نقاشي موجود هئي، جنهن جو وڏو حصو وقت سان مٽجي ويو. ان جو گنبذ اٺ ڪنڊن واري بنياد تي ٺهيل آهي. مقبري جي اندر ڀتين تي مختلف منظرن جي نقاشي موجود آهي.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

=== لشڪري خان چانڊيو جو مقبرو ===

لشڪري خان چانڊيو جو مقبرو مستطيل رٿا تي تعمير ٿيل آهي. ان جي ٻاهرين ماپ لڳ ڀڳ 21 فوٽ ۽ 21 فوٽ 7 انچ آهي.

مقبري جي اوڀرئين پاسي ٽيوڊر طرز جو محرابي دروازو آهي. عمارت پڪين سرن ۽ مٽيءَ يا چوني جي گاري سان ٺهيل آهي. تحفظ واري سروي موجب ان جو گنبذ ڪري چڪو هو ۽ اندروني قبر پڻ تباهه ٿيل حالت ۾ هئي.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

=== لهڻو خان چانڊيو جو مقبرو ===

لهڻو خان چانڊيو جو مقبرو مستطيل رٿا تي ٺهيل آهي. ان جي ٻاهرين ماپ لڳ ڀڳ 16 فوٽ ۽ 16 فوٽ 6 انچ آهي.

مقبري تي روايتي چوني جو پلستر ٿيل آهي. ان جي گنبذ هيٺان اٺ ڪنڊن واري بناوت ۽ ڪنول جي گل سان لاڳاپيل سينگار موجود آهي. اندروني ڀتين تي رنگين نقاشي جا نمونا پڻ مليا آهن.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

== تاريخي مقبرن جا تفصيل ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;border:1px solid #a5bdd2;&quot;
|+ style=&quot;background:#174b70;color:white;padding:10px;font-weight:bold;&quot; | رئيس مصري خان چانڊيو جي قبرستان جا اهم مقبرا
! style=&quot;background:#dcebf8;color:#173d5a;&quot; | مقبرو
! style=&quot;background:#dcebf8;color:#173d5a;&quot; | اڏاوتي خاصيتون
! style=&quot;background:#dcebf8;color:#173d5a;&quot; | سروي وقت حالت
|-
| style=&quot;background:#eaf3fa;&quot; | رئيس مصري خان چانڊيو
| چورس عمارت، ٽيوڊر طرز جو محراب
| گنبذ ڪريل، اندروني قبرون تباهه
|-
| ڀنڀو خان چانڊيو
| چورس عمارت، اٺ ڪنڊن واري بنياد تي گنبذ، گلڪاري
| اندروني قبرون باقي نه رهيون
|-
| style=&quot;background:#eaf3fa;&quot; | غازي خان چانڊيو
| مستطيل عمارت، گنبذ ۽ ڀتين تي نقاشي
| ٻاهرين نقاشيءَ جو وڏو حصو مٽيل
|-
| لشڪري خان چانڊيو
| مستطيل عمارت، محرابي دروازو
| گنبذ ڪريل، اندروني قبر تباهه
|-
| style=&quot;background:#eaf3fa;&quot; | لهڻو خان چانڊيو
| گنبذ، ڪنول جي گل جي سينگار ۽ اندروني نقاشي
| اندروني نقاشي موجود
|}
&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

== تاريخي ماڳ جو تحفظ ۽ مرمت ==

سنڌ جي تاريخي ورثي جي تحفظ لاءِ ڪم ڪندڙ اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ رئيس مصري خان چانڊيو جي قبرستان جي مرمت ۽ بحاليءَ جو منصوبو شروع ڪيو.

ٽرسٽ جي رپورٽ موجب ڪم نومبر 2020ع ۾ شروع ٿيو ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ مڪمل ٿيو. منصوبي لاءِ 45 لک رپيا منظور ڪيا ويا هئا. ڪم جي نگراني ٽرسٽ جي حيدرآباد واري علائقائي آفيس ڪئي.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;EFTProjects&quot;&gt;{{cite web
|title=EFT Regional Office – Completed Projects
|url=https://eftsindh.org.pk/eft-regional-office/
|website=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

مرمت ۾ گنبذن جي بحالي، سرن جي ٻيهر جوڙجڪ، پلستر، ڀتين جي ڏارن جي مرمت ۽ عمارتن جي بناوت کي مضبوط ڪرڻ جا ڪم شامل هئا. انهن قدمن جو مقصد تاريخي اڏاوتن کي وڌيڪ نقصان کان بچائڻ ۽ انهن جي اصلي اڏاوتي خاصيتن کي محفوظ رکڻ هو.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;border:1px solid #a5bdd2;&quot;
|+ style=&quot;background:#245c68;color:white;padding:9px;font-weight:bold;&quot; | قبرستان جي تحفظ واري منصوبي جا تفصيل
! style=&quot;background:#d9ece9;color:#164b52;&quot; | خصوصيت
! style=&quot;background:#d9ece9;color:#164b52;&quot; | تفصيل
|-
| style=&quot;background:#eaf3fa;&quot; | تاريخي ماڳ
| رئيس مصري خان چانڊيو جو قبرستان
|-
| ضلعو
| قمبر شهدادڪوٽ
|-
| style=&quot;background:#eaf3fa;&quot; | ڪم جي شروعات
| نومبر 2020ع
|-
| ڪم جي مڪمل ٿيڻ جو وقت
| سيپٽمبر 2024ع
|-
| style=&quot;background:#eaf3fa;&quot; | منظور ٿيل رقم
| 45 لک رپيا
|-
| عملدرآمد ڪندڙ ادارو
| اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ، حيدرآباد علائقائي آفيس
|-
| style=&quot;background:#eaf3fa;&quot; | ڪم جي نوعيت
| تاريخي مقبرن جي مرمت ۽ تحفظ
|}
&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

== تعليمي ادارا ==

ڀنڀو خان چانڊيو ۾ سرڪاري تعليمي ادارا موجود آهن. سنڌ حڪومت جي اسڪول ايجوڪيشن اينڊ لٽريسي ڊپارٽمينٽ جي رڪارڊ ۾ ڳوٺ جي نالي سان ڇوڪرن جو پرائمري اسڪول، ڇوڪرن جو هاءِ اسڪول ۽ ڇوڪرين جو لوئر سيڪنڊري اسڪول درج آهن.&lt;ref name=&quot;SchoolDirectory&quot;/&gt;

=== گورنمينٽ بوائز هاءِ اسڪول ===

گورنمينٽ بوائز هاءِ اسڪول ڀنڀو خان چانڊيو سنڌ جي سرڪاري تعليمي رڪارڊ ۾ درج آهي. اسڪول جو ايس اي ايم آءِ ايس ڪوڊ 427020192 آهي.

سنڌ حڪومت جي 2023ع واري استادن جي مقرريءَ جي رڪارڊ ۾ پڻ هن اسڪول جو نالو ۽ تعلقو ميروخان درج آهن.&lt;ref name=&quot;EducationAppointments&quot;&gt;{{cite report
|title=JESTs District Kamber Shahdadkot
|publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
|url=https://sindheducation.gov.pk/Contents/Salary/JDB_PST_JEST_21_22/08%20JESTs%20District%20Kamber%20Shahdadkot.PDF
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== گورنمينٽ بوائز پرائمري اسڪول ===

ڳوٺ جي نالي سان گورنمينٽ بوائز پرائمري اسڪول پڻ سرڪاري اسڪول ڊائريڪٽريءَ ۾ موجود آهي. ان جو ايس اي ايم آءِ ايس ڪوڊ 427020017 آهي.&lt;ref name=&quot;SchoolDirectory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SchoolAssessment2015&quot;&gt;{{cite report
|title=Student Achievement Test: Time Schedule, February 2015
|publisher=Reform Support Unit, Government of Sindh
|url=https://rsu-sindh.gov.pk/contents/SAT/SAT%20Time%20Schedule%2006-02-2015.pdf
|language=en
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ڇوڪرين جو لوئر سيڪنڊري اسڪول ===

سنڌ جي سرڪاري اسڪول ڊائريڪٽريءَ ۾ گورنمينٽ گرلس لوئر سيڪنڊري اسڪول ڀنڀو خان چانڊيو پڻ درج آهي. ان جو ايس اي ايم آءِ ايس ڪوڊ 427020184 آهي.&lt;ref name=&quot;SchoolDirectory&quot;/&gt;

== تعليمي ادارن جي فهرست ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;border:1px solid #a5bdd2;&quot;
|+ style=&quot;background:#174b70;color:white;padding:9px;font-weight:bold;&quot; | ڀنڀو خان چانڊيو جا سرڪاري تعليمي ادارا
! style=&quot;background:#dcebf8;color:#173d5a;&quot; | ادارو
! style=&quot;background:#dcebf8;color:#173d5a;&quot; | تعليمي سطح
! style=&quot;background:#dcebf8;color:#173d5a;&quot; | ايس اي ايم آءِ ايس ڪوڊ
|-
| style=&quot;background:#eaf3fa;&quot; | گورنمينٽ بوائز هاءِ اسڪول ڀنڀو خان چانڊيو
| هاءِ اسڪول
| 427020192
|-
| گورنمينٽ بوائز پرائمري اسڪول ڀنڀو خان چانڊيو
| پرائمري
| 427020017
|-
| style=&quot;background:#eaf3fa;&quot; | گورنمينٽ گرلس لوئر سيڪنڊري اسڪول ڀنڀو خان چانڊيو
| لوئر سيڪنڊري
| 427020184
|}
&lt;ref name=&quot;SchoolDirectory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;EducationAppointments&quot;/&gt;

== علمي ۽ ادبي شخصيتون ==

=== علامه غلام مصطفى قاسمي ===

[[علامه غلام مصطفى قاسمي]] سنڌ جو ديني عالم، محقق ۽ تعليمدان هو. حبيب الله صديقيءَ جي ڪتاب ''Education in Sindh: Past and Present'' موجب هو 24 جون 1916ع تي ڳوٺ ڀنڀو خان، تعلقو ميروخان ۾ حافظ محمود چانڊيو جي گهر ۾ پيدا ٿيو.&lt;ref name=&quot;Siddiqui2006&quot;/&gt;

قاسميءَ ابتدائي ديني تعليم پنهنجي ڳوٺ جي مدرسي ''مدرسه تحفظ القرآن'' ۾ مولانا فتح محمد سيرانيءَ وٽ حاصل ڪئي. ان کان پوءِ ميروخان ۾ مولانا خير محمد تنئي وٽ پڙهيو ۽ وڌيڪ تعليم لاءِ ٻين مدرسن ڏانهن ويو.&lt;ref name=&quot;Siddiqui2006&quot;/&gt;

هن بعد ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] مان تعليم حاصل ڪئي ۽ مولانا حسين احمد مدنيءَ سميت مختلف عالمن کان استفادو ڪيو. سندس علمي زندگيءَ جو تعلق ديني تعليم، سنڌي ادب ۽ تحقيق سان رهيو.&lt;ref name=&quot;Siddiqui2006&quot;/&gt;

=== قربدار قادر ===

سنڌي شاعر قربدار قادر جو تعلق پڻ ڳوٺ ڀنڀو خان چانڊيو سان ڄاڻايو ويو آهي. سنڌسلامت ڪتاب گهر تي موجود ڪتاب ''سخنور سنڌ ڌرتيءَ جا'' جي سوانحي احوال موجب سندس اصل نالو قربدار قادر، والد جو نالو عبدالنبي ۽ ذات چانڊيو آهي. هو 1989ع ۾ ڄائو ۽ سندس رهائش ڳوٺ ڀنڀو خان چانڊيو، تعلقو ميروخان ڄاڻايل آهي.&lt;ref name=&quot;QurbadarQadir&quot;&gt;{{cite book
|title=سخنور سنڌ ڌرتيءَ جا
|chapter=قربدار قادر
|url=https://books.sindhsalamat.com/book/763/read/40576
|website=سنڌسلامت ڪتاب گهر
|language=sd
}}&lt;/ref&gt;

سوانحي احوال موجب هن 2014ع ۾ شاعري شروع ڪئي. سندس شاعريءَ ۾ غزل، گيت، وائي ۽ نظم شامل آهن. سندس لکڻيون ''عبرت ميگزين'' ۽ ''هالار ڊائجسٽ'' ۾ شايع ٿيڻ جو ذڪر پڻ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;QurbadarQadir&quot;/&gt;

== علائقي جو تاريخي ۽ ثقافتي ورثو ==

ڀنڀو خان چانڊيو جي تاريخي اهميت جو اهم سبب چانڊيا قبيلي سان لاڳاپيل مقبرن جو مجموعو آهي. انهن مقبرن ۾ ڪلهوڙا ۽ ٽالپر دور جي مقامي طرز تعمير جا مثال محفوظ آهن.

گنبذن، محرابي دروازن، چوني جي پلستر، گلڪاريءَ ۽ رنگين نقاشيءَ جون خاصيتون سنڌ جي تاريخي اڏاوتي ورثي جي مطالعي لاءِ اهم آهن. اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ جي تحفظ واري منصوبي هن ماڳ جي اڏاوتن جي بحاليءَ ۾ ڪردار ادا ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;EFT2025&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ميروخان تعلقو]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[چانڊيو قبيلو]]
* [[علامه غلام مصطفى قاسمي]]
* [[سنڌ جا تاريخي ماڳ]]
* [[ڪلهوڙا خاندان]]
* [[ٽالپر خاندان]]
* [[سنڌ جي تاريخ]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://mapcarta.com/N10600337129 ڀنڀو خان چانڊيو جو جاگرافيائي نقشو]
* [https://www.openstreetmap.org/node/10600337129 اوپن اسٽريٽ ميپ تي ڳوٺ]
* [https://eftsindh.org.pk/wp-content/uploads/2026/03/2020-2025-EFT-5-years-report-web_.pdf سنڌ جي تاريخي ورثي بابت اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ جي رپورٽ]
* [https://eftsindh.org.pk/eft-regional-office/ تاريخي ماڳن جي مرمت بابت اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ]
* [https://rsusindh.gov.pk/contents/SEMIS/27-District_Kambar-Shahdadkot.pdf ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي سرڪاري اسڪول ڊائريڪٽري]
* [https://sindheducation.gov.pk/Contents/Salary/JDB_PST_JEST_21_22/08%20JESTs%20District%20Kamber%20Shahdadkot.PDF سنڌ حڪومت جو تعليمي رڪارڊ]
* [https://web.archive.org/web/20250721040431/https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Education_in_Sindh_Past_And_Present-Habibullah_Siddiqui-2006-complete.pdf سنڌ ۾ تعليم جي تاريخ بابت ڪتاب]
* [https://books.sindhsalamat.com/book/763/read/40576 قربدار قادر جو سوانحي احوال]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Qambar_Shahdadkot_District ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جون تصويرون — وڪيميڊيا ڪامنز]

[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:ميروخان تعلقو]]
[[زمرو:سنڌ جا ڳوٺ]]
[[زمرو:پاڪستان جا ڳوٺ]]</text>
      <sha1>01vlmr3wlhdqs9zx0ky3ih61s3745cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھجن ھوت حيات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105438</id>
    <revision>
      <id>430370</id>
      <parentid>429160</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7094" sha1="slmimh6sexgkj6rjpljvw8ndcfiw71l" xml:space="preserve">
{{Infobox book
| name = ھجن ھوت حيات
| title_orig = Hujani Hota Hayaati
| image =
| caption =
| editor = [[پريم پرڪاش]]
| country = [[ڀارت]]
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| subject = [[ڪرشن کٽواڻي]] جي زندگي ۽ ادبي فن
| genre = اعزازي ادبي مجموعو
| published = 1987ع
| publisher =
| pages =
| isbn =
}}

'''ھجن ھوت حيات''' (Hujani Hota Hayaati) سنڌي ادب جو هڪ اعزازي ادبي مجموعو آهي، جيڪو 1987ع ۾ سنڌي ناول نگار، ڪهاڻيڪار ۽ ڊراما نگار [[ڪرشن کٽواڻي]] جي زندگيءَ ۽ ادبي فن بابت شايع ٿيو. هن مجموعي جي ترتيب سنڌي اديب ۽ ادبي نقاد [[پريم پرڪاش]] ڏني. سنڌي ادب جي محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ هن مجموعي جو ذڪر ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|page=59
|language=en
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== پسمنظر ==
هن اعزازي مجموعي جو موضوع ڪرشن کٽواڻيءَ جي زندگي ۽ ادبي تخليقون آهن. ڪرشن کٽواڻي 7 نومبر 1927ع تي سنڌ جي [[ٺارو شاهه]] ۾ پيدا ٿيو. هن وشو ڀارتي يونيورسٽي، شانتي نڪيتن، مان تعليم حاصل ڪئي. سندس ادبي ڪم ۾ ناول، ڪهاڻيون ۽ ڊراما شامل آهن.&lt;ref name=&quot;SindhiSangat&quot;&gt;{{cite web
|title=Krishin Khatwani
|url=https://www.sindhisangat.com/promoters/krishin-khatwani/
|website=Sindhi Sangat
|language=en
|access-date=2026-11-06
}}&lt;/ref&gt;
ڪرشن کٽواڻيءَ جي ناول ''ياد هڪ پيار جي'' کي 1980ع ۾ [[ساهتيه اڪيڊمي انعام]] مليو. هن جي ادبي تخليقن ۾ ''امر پيار''، ''ست ڏينهن''، ''اڪيلِي'' ۽ ڊرامو ''آشيانو'' پڻ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;SahityaAwards&quot;&gt;{{cite web
|title=Sahitya Akademi Awards
|url=https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp
|publisher=Sahitya Akademi
|language=en
|access-date=2026-11-06
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SindhiSangat&quot;/&gt;
1987ع ۾ شايع ٿيل ''ھجن ھوت حيات'' انهيءَ اديب جي زندگيءَ ۽ فن سان لاڳاپيل اعزازي مجموعو هو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ترتيب ۽ موضوع ==
''ھجن ھوت حيات'' جي ترتيب پريم پرڪاش ڏني هئي. پريم پرڪاش سنڌي ادب ۾ تخليقي ۽ تنقيدي ڪم سان گڏ ادبي مجموعن جي ترتيب سان پڻ لاڳاپيل رهيو. ساهتيه اڪادميءَ جي اشاعتي فهرست موجب هن ''سنڌي ڪهاڻي 1960–80'' ۽ ''سنڌي ايڪانڪي'' جهڙن مجموعن جي ترتيب ۾ پڻ حصو ورتو.&lt;ref name=&quot;AkademiBooks&quot;&gt;{{cite web
|title=Sindhi Publications
|url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/sindhi.pdf
|publisher=Sahitya Akademi
|language=en
|access-date=2026-11-06
}}&lt;/ref&gt;
موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت ۾ ''ھجن ھوت حيات'' کي ڪرشن کٽواڻيءَ جي زندگيءَ ۽ فن بابت اعزازي مجموعو ڄاڻايو ويو آهي. ڪتاب جي مڪمل فهرست، ٻين مضمون نگارن جا نالا ۽ مضمونن جي ترتيب بابت وڌيڪ تفصيل جي تصديق نه ٿي سگهي آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== انوواد ۾ سرجن جو سک ==
هن مجموعي ۾ ''انوواد ۾ سرجن جو سک'' (Anuvaadmein Srijan jo Sukh) نالي هڪ مضمون شامل آهي. موتي لال جوتواڻيءَ پنهنجي ادبي لغت ۾ هن مضمون جو خاص ذڪر ڪندي ان کي بصيرت سان لکيل قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
مضمون جي عنوان جو سنڌي مفهوم ترجمي ۾ تخليق جي خوشي يا سُک سان لاڳاپيل آهي. تنهن هوندي به مضمون جي مڪمل متن ۽ ان جي ليکڪ بابت تصديق ٿيل معلومات دستياب نه هئڻ سبب ان جي تفصيلي فڪري موقف کي بيان ڪرڻ ممڪن نه آهي.

== ادبي پسمنظر ==
ڪرشن کٽواڻي ورهاڱي کان پوءِ ڀارت ۾ سنڌي ادب جي تخليقي سرگرمين سان لاڳاپيل رهيو. سندس لکڻين ۾ محبت، سنڌ جون يادون، لڏپلاڻ ۽ سماجي زندگيءَ جا موضوع ملن ٿا. سندس ناول ''ترندڙ بادل'' بابت ادبي مطالعي ۾ پڻ ورهاڱي کان پوءِ سنڌي سماج جي تجربن ۽ وطن جي ياد کي اهم موضوع ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Tarandar&quot;&gt;{{cite web
|title=Tarandar Badal
|url=https://www.sindhishaan.com/article/literature/lite_06_04.html
|website=Sindhishaan
|language=en
|access-date=2026-11-06
}}&lt;/ref&gt;
کٽواڻيءَ جي ادبي ڪم بابت ٻين اعزازن ۽ ادبي سرگرمين جو ذڪر پڻ موجود آهي. سندس زندگيءَ ۽ فن تي 1987ع ۾ مرتب ٿيل ''ھجن ھوت حيات'' انهيءَ ادبي پسمنظر سان تعلق رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;SindhiSangat&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== لاڳاپيل ادبي تصنيفون ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;background:#245b78;color:white;&quot; | تصنيف
! style=&quot;background:#245b78;color:white;&quot; | سال
! style=&quot;background:#245b78;color:white;&quot; | صنف يا نوعيت
|-
| امر پيار
| 1961ع
| ناول
|-
| آشيانو
| 1976ع
| ڊرامو
|-
| ياد هڪ پيار جي
| 1978ع
| ناول
|-
| اڪيلِي
| 1980ع
| ڪهاڻين جو مجموعو
|-
| ست ڏينهن
| 1985ع
| ناول
|-
| ھجن ھوت حيات
| 1987ع
| ڪرشن کٽواڻيءَ بابت اعزازي مجموعو؛ مرتب پريم پرڪاش
|}
&lt;ref name=&quot;SindhiSangat&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ڪرشن کٽواڻي]]
* [[پريم پرڪاش]]
* [[موتي لال جوتواڻي]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي ناول]]
* [[سنڌي ڪھاڻي]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf موتي لال جوتواڻيءَ جي سنڌي ادب بابت لغت] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://sahitya-akademi.gov.in/publications/sindhi.pdf ساهتيه اڪادميءَ جي سنڌي ڪتابن جي فهرست]

[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:1987ع جا ڪتاب]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:ادبي مجموعا]]</text>
      <sha1>slmimh6sexgkj6rjpljvw8ndcfiw71l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھن جو پتيپڻو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105440</id>
    <revision>
      <id>430371</id>
      <parentid>429166</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9622" sha1="5by6lvrpaae90satfvi9hwdco21tfme" xml:space="preserve">
{{Infobox short story
| name = هن جو پتيپڻو
| author = [[پوپٽي هيراننداڻي]]
| country = [[ڀارت]]
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| genre = سماجي ڪهاڻي
| published_in = [[شهناز (ڪهاڻين جو مجموعو)|شهناز]]
| publication_type = ڪهاڻين جو مجموعو
| pub_date = 1983ع
}}

'''هن جو پتيپڻو''' (Huna jo Patipuno) سنڌي ٻوليءَ جي ڪهاڻيڪار [[پوپٽي هيراننداڻي]] جي هڪ سماجي ڪهاڻي آهي، جيڪا سندس ڪهاڻين جي مجموعي ''شهناز'' ۾ شامل آهي. هن ڪهاڻيءَ ۾ بمبئيءَ جي فٽ پاٿ تي رهندڙ هڪ بي گهر ڇوڪريءَ جي زندگيءَ، شاديءَ بابت سندس اميدن، گهريلو تشدد ۽ خودداريءَ جي مسئلن کي پيش ڪيو ويو آهي. سنڌي ادب جي محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ هن ڪهاڻيءَ جو ذڪر ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== اشاعت ۽ ادبي پسمنظر ==
''هن جو پتيپڻو'' پوپٽي هيراننداڻيءَ جي ڪهاڻين جي مجموعي ''شهناز'' ۾ شامل آهي. ساهتيه اڪيڊميءَ پاران 1991ع ۾ جاري ڪيل پوپٽي هيراننداڻيءَ جي ڪتابياتي فهرست موجب ''شهناز'' جو 1983ع وارو ڇاپو بمبئيءَ جي جيوتي ڪلا مندر پاران شايع ٿيو ۽ ان ۾ 86 صفحا هئا.&lt;ref name=&quot;Sahitya1991&quot;&gt;{{cite book
|title=Popati Hiranandani: Meet the Author
|publisher=Sahitya Akademi
|year=1991
|url=https://sahitya-akademi.gov.in/library/meettheauthor/popati_hiranandani.pdf
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
موتي لال جوتواڻيءَ جي ''Some Masterpieces of Sindhi Literature – II'' ۾ ڄاڻايل آهي ته ''هن جو پتيپڻو'' 1984ع ۾ سنڌي رسالي ''هندواسي'' ۾ پڻ شايع ٿي هئي. انهيءَ ماخذ موجب ڪهاڻيءَ جو انگريزي ترجمو جوتواڻيءَ ڪيو، جيڪو 1985ع ۾ وڪاس پبلشرز، نئين دهليءَ پاران شايع ٿيل ''Sindhi Short Stories'' ۾ شامل ٿيو.&lt;ref name=&quot;Jotwani2006&quot;&gt;{{cite web
|last=Jotwani
|first=Motilal
|title=Some Masterpieces of Sindhi Literature – II
|url=https://www.sindhishaan.com/article/literature/lite_05_03.html
|website=Sindhishaan
|date=2006
|language=en
|access-date=2026-11-06
}}&lt;/ref&gt;

== ڪهاڻيءَ جو خلاصو ==
ڪهاڻيءَ جي شروعات بمبئيءَ جي فٽ پاٿ تي رهندڙ هڪ بي گهر ڇوڪريءَ جي زندگيءَ سان ٿئي ٿي. هوءَ غربت ۽ بي گهر هجڻ جي باوجود مستقبل بابت اميدون رکي ٿي. سندس خواهش آهي ته وڏي ٿي هڪ اهڙي شخص سان شادي ڪري، جيڪو سٺو، شريف ۽ سندس عزت ڪندڙ هجي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
وقت گذرڻ سان ڇوڪري جوان ٿئي ٿي ۽ سندس شادي ٿي وڃي ٿي. شاديءَ کان پوءِ سندس اميدن ۽ ازدواجي زندگيءَ جي حقيقتن ۾ ٽڪراءُ پيدا ٿئي ٿو. مڙس کي زال جي خودداري پسند نٿي اچي ۽ هو کيس ماري ٿو. عورت مڙس جي اهڙي رويي کي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪري ٿي ۽ سندس گهر ڇڏي هلي وڃي ٿي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ڪهاڻيءَ جي پڄاڻيءَ ۾ مڙس پنهنجي زال کي مارڻ واري نام نهاد حق تان هٿ کڻڻ لاءِ تيار ٿئي ٿو ۽ ساڻس ٺاهه ڪرڻ چاهي ٿو. اهڙيءَ طرح ڪهاڻي ازدواجي لاڳاپي ۾ اختيار، تشدد ۽ خودداريءَ جي سوال کي سامهون آڻي ٿي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== موضوع ۽ فني جائزو ==

=== عورت جي خودداري ===
ڪهاڻيءَ جو اهم موضوع عورت جي خودداري آهي. مرڪزي عورت ڪردار پنهنجي غربت ۽ ڏکين حالتن جي باوجود شاديءَ ۾ عزت ۽ سٺي سلوڪ جي اميد رکي ٿي. جڏهن سندس مڙس سندس خودداريءَ کي قبول نٿو ڪري ۽ مٿس تشدد ڪري ٿو، تڏهن هوءَ اهڙي رويي جي مخالفت ڪري ٿي. ڪهاڻيءَ جي هن رخ کي عورت جي پنهنجي عزت ۽ شخصي وقار جي حفاظت طور پڙهي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== گهريلو تشدد ۽ مرد جي بالادستي ===
ڪهاڻيءَ ۾ مڙس جو زال تي هٿ کڻڻ ازدواجي لاڳاپي ۾ طاقت جي اڻبرابريءَ کي ظاهر ڪري ٿو. مڙس جي رويي ۾ اهو تصور موجود آهي ته شادي کيس زال تي جسماني اختيار ڏئي ٿي. عورت جي مخالفت انهيءَ تصور کي چئلينج ڪري ٿي. پڄاڻيءَ ۾ مڙس جو زال کي مارڻ جي نام نهاد حق تان هٿ کڻڻ لاءِ تيار ٿيڻ ڪهاڻيءَ جي اهم موڙ طور سامهون اچي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== شاديءَ بابت اميدون ۽ حقيقتون ===
ڪهاڻيءَ جي شروعات ۾ بي گهر ڇوڪري شاديءَ کي هڪ بهتر مستقبل جي اميد سان ڏسي ٿي. پر شاديءَ کان پوءِ کيس اهڙي صورتحال سان منهن ڏيڻو پوي ٿو، جيڪا سندس اميدن جي ابتڙ آهي. انهيءَ تضاد ذريعي ڪهاڻيءَ ۾ شاديءَ جي سماجي تصور ۽ عورت جي ذاتي تجربي جي وچ ۾ فرق نمايان ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== پڄاڻي ۽ مفاهمت ===
ڪهاڻيءَ جي پڄاڻيءَ ۾ مڙس پنهنجي اڳوڻي رويي کي ڇڏڻ ۽ زال سان ٺاهه ڪرڻ لاءِ تيار ٿئي ٿو. هيءَ پڄاڻي ان ڳالهه ڏانهن اشارو ڪري ٿي ته ازدواجي لاڳاپي ۾ مفاهمت لاءِ تشدد ۽ هڪ طرفي اختيار کان دستبردار ٿيڻ ضروري آهي. البت جوتواڻيءَ جي مختصر بيان مان اهو واضح نٿو ٿئي ته زال آخرڪار مڙس ڏانهن موٽي ٿي يا نه.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ليکڪا ==
[[پوپٽي هيراننداڻي]] 17 سيپٽمبر 1924ع تي [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] ۾ پيدا ٿي. هوءَ سنڌي ٻوليءَ جي ڪهاڻيڪار، ناول نگار، شاعره، نقاد ۽ محقق هئي. هن پنهنجي ادبي زندگيءَ ۾ عورتن جي سماجي حالتن، انساني لاڳاپن، سنڌي ثقافت ۽ ٻوليءَ بابت لکيو.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;&gt;{{cite encyclopedia
|title=پوپٽي هيراننداڻي
|encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|publisher=سنڌي لئنگئيج اٿارٽي
|url=https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=پوپٽي%20هيراننداڻي
|language=sd
|access-date=2026-11-06
}}&lt;/ref&gt;
سندس ڪهاڻين جي مجموعن ۾ ''رنگين زماني جون غمگين ڪهاڻيون''، ''پڪار''، ''ڪلي گلاب جي، ساغر شراب جو''، ''مون توکي پيار ڪيو''، ''شهناز'' ۽ ''خزان جو دور پورو ٿيو'' شامل آهن. سندس تخليقي ۽ تحقيقي ڪم سنڌي ادب جي مختلف صنفن تي پکڙيل آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sahitya1991&quot;/&gt;

== اشاعتي تفصيل ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;background:#245b78;color:white;&quot; | موضوع
! style=&quot;background:#245b78;color:white;&quot; | تفصيل
|-
| ڪهاڻي
| هن جو پتيپڻو
|-
| ليکڪا
| [[پوپٽي هيراننداڻي]]
|-
| ٻولي
| [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
|-
| صنف
| سماجي ڪهاڻي
|-
| ڪهاڻين جو مجموعو
| ''شهناز''
|-
| مجموعي جو تصديق ٿيل ڇاپو
| 1983ع
|-
| مجموعي جو ناشر
| جيوتي ڪلا مندر، بمبئي
|-
| مجموعي جا صفحا
| 86
|-
| رسالي ۾ اشاعت
| ''هندواسي''، 1984ع
|-
| انگريزي ترجمو
| موتي لال جوتواڻي
|-
| انگريزي ترجمي جو مجموعو
| ''Sindhi Short Stories''، 1985ع
|}
&lt;ref name=&quot;Sahitya1991&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jotwani2006&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[پوپٽي هيراننداڻي]]
* [[سنڌي ڪهاڻي]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[شهناز (ڪهاڻين جو مجموعو)]]
* [[عورتن جا حق]]
* [[گهريلو تشدد]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://sahitya-akademi.gov.in/library/meettheauthor/popati_hiranandani.pdf پوپٽي هيراننداڻيءَ جي سرڪاري ڪتابياتي فهرست]
* [https://www.sindhishaan.com/article/literature/lite_05_03.html موتي لال جوتواڻيءَ جو سنڌي ادب جي شاهڪارن بابت مضمون]
* [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=پوپٽي%20هيراننداڻي انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا ۾ پوپٽي هيراننداڻي]

[[زمرو:سنڌي ڪهاڻيون]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:ڀارتي سنڌي ادب]]</text>
      <sha1>5by6lvrpaae90satfvi9hwdco21tfme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گهاڙ واهه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105495</id>
    <revision>
      <id>430352</id>
      <parentid>429289</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21607" sha1="np6vyz68bduydvqyfg9fgfknp32glno" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|سنڌ جي لاڙڪاڻي ۽ قنبر واري علائقي جو تاريخي آبي رستو}}
{{Infobox
| bodyclass = vcard
| aboveclass = fn org
| abovestyle = background:#b5e6d0; color:#174e42; font-size:125%; font-weight:bold;
| above = گهاڙ واهه
| subheader = Ghar Canal / Ghar Wah
| headerstyle = background:#d9f1e8; color:#20594b;
| labelstyle = background:#eef9f4; text-align:right;
| header1 = بنيادي معلومات
| label2 = قسم
| data2 = تاريخي واهه ۽ آبي رستو
| label3 = درياهي نظام
| data3 = [[سنڌو درياهه]]
| label4 = علائقو
| data4 = [[لاڙڪاڻو]]، [[قنبر]] ۽ ڀرپاسي وارا علائقا
| label5 = صوبو
| data5 = [[سنڌ]]
| label6 = ملڪ
| data6 = [[پاڪستان]]
| header7 = تاريخ
| label8 = اصل نوعيت
| data8 = قدرتي درياهي ڦاٽ
| label9 = تاريخي ترقي
| data9 = [[ميان شاهل محمد ڪلهوڙو]]
| label10 = ٻيا نالا
| data10 = شاهه واهه، وڏو واهه، گهاڙ ڪئنال
| header11 = اهميت
| label12 = تاريخي استعمال
| data12 = آبپاشي ۽ ٻيڙين جي آمدرفت
| label13 = تاريخي شاخون
| data13 = نور واهه، شاهه جي ڪور، ڏاتي جي ڪور
}}

'''گهاڙ واهه''' (انگريزي: ''Ghar Canal'' يا ''Ghar Wah'') [[سنڌ]] جو هڪ تاريخي آبي رستو آهي، جنهن جو تعلق [[سنڌو درياهه]] جي قديم درياهي نظام سان آهي. هي واهه [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] ۽ [[قنبر]] سميت اتر اولهه سنڌ جي آبپاشي، واپار ۽ آبادڪاريءَ ۾ اهم رهيو آهي. تاريخي ماخذن موجب اهو اصل ۾ سنڌو درياهه جو هڪ قدرتي ڦاٽ هو، جنهن کي بعد ۾ آبپاشيءَ لاءِ وڌيڪ ڪارائتو بڻايو ويو.&lt;ref name=&quot;SindhianaGhar&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=گهاڙ واهه |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا |volume=13 |publisher=سنڌي لئنگئيج اٿارٽي |url=https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=گهاڙ%20واهه |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ImperialLarkana&quot;&gt;{{cite book |title=The Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |year=1908 |url=https://library.bjp.org/jspui/bitstream/123456789/1906/1/The%20Imperial%20Gazetteer%20of%20India%20Vol-16%20%28Katchandpur%20to%20Mahavingaka%29.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
ڪلهوڙن جي دور ۾ گهاڙ واهه جي کوٽائي، صفائي ۽ آبپاشيءَ جي نظام کي ترقي ڏني وئي. ان سان لاڙڪاڻي جي ڀرپاسي زراعت، باغباني ۽ واپار ۾ واڌ آئي. برطانوي دور جي سرڪاري دستاويزن ۾ پڻ گهاڙ واهه کي سنڌ جي اهم آبپاشي واهن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت وارن رستن مان هڪ ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhianaLarkana&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=لاڙڪاڻو |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا |publisher=سنڌي لئنگئيج اٿارٽي |url=https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=لاڙڪاڻو |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IrrigationReport&quot;&gt;{{cite report |title=Triennial Irrigation Revenue Report, Sind, 1908–09 to 1910–11 |publisher=Government of Bombay |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/files/Books/73.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;

== نالو ۽ لفظي پسمنظر ==
گهاڙ واهه کي مختلف تاريخي ماخذن ۾ ''گهاڙ ڪئنال''، ''شاهه واهه'' ۽ ''وڏو واهه'' جي نالن سان پڻ ياد ڪيو ويو آهي. ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا'' موجب ميان شاهل محمد ڪلهوڙي طرفان واهه جي نئين سر کوٽائي ۽ گهڙائيءَ کان پوءِ اهو گهاڙ واهه جي نالي سان مشهور ٿيو.&lt;ref name=&quot;SindhianaGhar&quot;/&gt;
لفظ ''گهاڙ'' جي اصليت بابت مختلف رايا ملن ٿا. سنڌي ٻوليءَ جي هڪ تحقيقي مضمون ۾ ''گهڙڻ''، ''گِهڙڻ'' ۽ ''گهاڙ'' جي لفظي لاڳاپي تي بحث ڪيو ويو آهي. انهيءَ ڪري نالي جي قطعي لسانياتي تشريح لاءِ وڌيڪ تاريخي ۽ لغوي تحقيق ضروري آهي.&lt;ref name=&quot;GharEtymology&quot;&gt;{{cite web |title=گهاڙ واهه بابت تاريخي ۽ لسانياتي بحث |url=https://books.sindhsalamat.com/book/256/read |website=سنڌ سلامت ڪتاب گهر |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
=== قديم درياهي ڦاٽ ===
گهاڙ واهه جي شروعات بابت تاريخي ماخذن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو مڪمل طور نئون کوٽيل واهه نه هو، پر سنڌو درياهه جو هڪ قدرتي آبي ڦاٽ هو. 1908ع جي ''Imperial Gazetteer of India'' ۾ گهاڙ کي ممڪن طور قدرتي آبي رستو ڄاڻايو ويو آهي. ان کي ويڪرو، اونهو ۽ ور وڪڙ وارو آبي رستو قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;ImperialLarkana&quot;/&gt;
مارچ 2016ع ۾ لاڙڪاڻي ۾ ٿيل هڪ تاريخي ڪانفرنس ۾ محقق امام راشدي گهاڙ واهه بابت مقالو پيش ڪيو. هن پنهنجي تحقيق ۾ واهه جي قدرتي شروعات ۽ ڪلهوڙا دور ۾ ان جي ترقيءَ جو ذڪر ڪيو.&lt;ref name=&quot;Dawn2016&quot;&gt;{{cite news |title=Two books on Larkana history launched at conference |url=https://www.dawn.com/news/1245463/two-books-on-larkana-history-launched-at-conference |work=Dawn |date=14 March 2016 |language=en |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

=== ميان شاهل محمد ڪلهوڙي جو دور ===
''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا'' موجب ميان شاهه علي، مشهور ميان شاهل محمد ڪلهوڙي، پنهنجي والد الياس محمد ڪلهوڙي جي وفات کان پوءِ علائقي جي انتظامي ذميواري سنڀالي. هن گهاڙ واهه جي نئين سر کوٽائي ۽ گهڙائي ڪرائي، جنهن سان ان جي آبپاشيءَ واري اهميت وڌي.&lt;ref name=&quot;SindhianaGhar&quot;/&gt;
سنڌي تاريخي ۽ لوڪ روايتن ۾ ميان شاهل محمد ڪلهوڙي کي گهاڙ واهه جي تعمير ۽ ترقيءَ سان ڳنڍيو ويو آهي. ڪجهه روايتن ۾ واهه جي کوٽائيءَ کي غيرمعمولي واقعن سان منسوب ڪيو ويو آهي، پر انهن کي تاريخي واقعن جي قطعي ثبوت بدران لوڪ روايتن جي حيثيت سان ڏسڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;FolkTales&quot;&gt;{{cite book |title=Folk Tales of Sind and Guzarat |url=https://alb-lang.org/library/read/76982 |language=en}}&lt;/ref&gt;
ڪجهه سنڌي ڪتابن ۾ ميان شاهل محمد ڪلهوڙي طرفان واهه جي کوٽائيءَ لاءِ 1025هه يا 1675ع جو ذڪر ملي ٿو، پر انهن ٻن تاريخن ۾ تقويمي مطابقت ناهي. انهيءَ ڪري اهڙي تاريخ کي وڌيڪ تصديق کان سواءِ قطعي طور قبول نٿو ڪري سگهجي.&lt;ref name=&quot;Proverbs&quot;&gt;{{cite web |title=هجئي ناڻو ته گهم لاڙڪاڻو |url=https://books.sindhsalamat.com/book/220/read |website=سنڌ سلامت ڪتاب گهر |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

=== ميان نور محمد ڪلهوڙي جو دور ===
ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ گهاڙ واهه مان وڌيڪ شاخون ڪڍيون ويون ۽ آبپاشيءَ جي نظام کي وسعت ڏني وئي. ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا'' موجب انهن ۾ نور واهه، شاهه جي ڪور ۽ ڏاتي جي ڪور اهم هيون.&lt;ref name=&quot;SindhianaGhar&quot;/&gt;
انهن شاخن ذريعي لاڙڪاڻي ۽ ڀرپاسي جي زمينن تائين پاڻي پهچايو ويندو هو. آبپاشيءَ جي واڌ سان زراعت ۽ باغبانيءَ کي هٿي ملي.&lt;ref name=&quot;SindhianaLarkana&quot;/&gt;

=== برطانوي دور ۾ گهاڙ واهه ===
برطانوي دور ۾ گهاڙ واهه کي هڪ اهم آبپاشي ۽ آمدرفت واري رستي طور برقرار رکيو ويو. 1908ع جي ''Imperial Gazetteer of India'' موجب گهاڙ واهه لاڙڪاڻي جي آبپاشيءَ لاءِ استعمال ٿيندو هو ۽ ٻيڙين جي آمدرفت جو اهم ذريعو هو.&lt;ref name=&quot;ImperialLarkana&quot;/&gt;
اوڻيهين صديءَ ۾ واهه جي پاڻيءَ جي فراهميءَ کي بهتر ڪرڻ لاءِ فورڊ واهه (''Fordwah'') جي ذريعي سنڌو درياهه سان ان جو سڌو رابطو قائم ڪيو ويو. هڪ تاريخي تحقيقي مطالعي موجب فورڊ واهه 1855ع کان 1858ع جي وچ ۾ کوٽيو ويو. 1870ع واري ڏهاڪي ۾ ان جي منهن وٽ لٽ جمع ٿيڻ سبب پاڻيءَ جي فراهمي متاثر ٿي، جڏهن ته 1890ع ۾ صفائي ۽ کوٽائيءَ کان پوءِ ان جي ڪارڪردگي بهتر ٿي.&lt;ref name=&quot;RuralPower&quot;&gt;{{cite book |title=Rural Power and Debt in Sindh in the Late Nineteenth Century, 1865–1901 |url=https://sanipanhwar.com/uploads/books/2024-08-29_11-00-18_de0ac07c1121e4596e05dc7a29586e26.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
سنڌ جي سرڪاري آرڪائيوز ۾ 1858ع–1859ع دوران لاڙڪاڻي جي آبپاشيءَ جي ڪمن، گهاڙ واهه جي صفائي ۽ شاخن جي واڌ بابت دستاويزن جا عنوان موجود آهن. انهن ۾ 1859ع دوران گهاڙ واهه جي پاڻيءَ جي چاڙهه سبب لاڙڪاڻي جي گهرن کي پهتل نقصان ۽ بندن جي مرمت لاءِ مالي مدد بابت رڪارڊ پڻ شامل آهي.&lt;ref name=&quot;SindhArchives&quot;&gt;{{cite web |title=Commissioner Office: Historical Records |url=https://archives.sindhculture.gov.pk/commissioner_office/ |publisher=Sindh Archives, Government of Sindh |language=en |access-date=2026-11-06 |archive-date=2026-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512065308/https://archives.sindhculture.gov.pk/commissioner_office/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
سنڌ جي آبپاشي کاتي وٽ محفوظ 1908ع–1911ع جي سرڪاري رپورٽ ۾ گهاڙ واهه کي انهن واهن ۾ شمار ڪيو ويو آهي جن لاءِ سرمائي ۽ آمدنيءَ جا حساب رکيا ويندا هئا. رپورٽ موجب گهاڙ ۽ ڦليلي جهڙا واهه انتظامي طور ننڍن ڪمن ۾ شمار ٿيڻ جي باوجود وڏي پيماني جا آبي رستا هئا.&lt;ref name=&quot;IrrigationReport&quot;/&gt;

== لاڙڪاڻي جي آبادي ۽ شهري ترقيءَ ۾ ڪردار ==
گهاڙ واهه لاڙڪاڻي جي آبادڪاريءَ ۽ معاشي ترقيءَ ۾ اهم رهيو. ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا'' موجب هن واهه جي آبپاشيءَ سان زرعي پيداوار وڌي ۽ شهر ۾ اناج، باغباني ۽ واپار کي هٿي ملي.&lt;ref name=&quot;SindhianaLarkana&quot;/&gt;
لاڙڪاڻي جي پراڻي شهري بناوت ۾ گهاڙ واهه، بندر روڊ ۽ جائيلس بازار جو پاڻ ۾ تاريخي تعلق رهيو آهي. واهه جي ڪناري تي ٻيڙين جي آمدرفت ۽ واپار سبب شهر جي بازارن ۽ آبادين جي ترقي ٿي.&lt;ref name=&quot;Sindhishaan&quot;&gt;{{cite web |title=Larkana |url=https://www.sindhishaan.com/article/history/hist_01_03a.html |website=Sindhishaan |language=en |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
سنڌ جي تاريخي ورثي بابت اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ جي رڪارڊ موجب لاڙڪاڻي جي ميونسپل آفيس واري علائقي جو ميدان ڪنهن زماني ۾ گهاڙ واهه جي ٻيڙين لاءِ بندرگاهه طور استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;HeritageMunicipal&quot;&gt;{{cite web |title=Municipality Office, Larkana |url=https://heritage.eftsindh.com/site/930/larkana/municipality-office |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh |language=en |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

== ٻيڙين جي آمدرفت ۽ واپار ==
گهاڙ واهه رڳو آبپاشيءَ لاءِ نه، پر مال ۽ ماڻهن جي آمدرفت لاءِ پڻ استعمال ٿيندو هو. 1908ع جي ''Imperial Gazetteer'' موجب اهو قنبر ۽ لاڙڪاڻي جي وچ ۾، ۽ سنڌو درياهه ذريعي سکر ڏانهن، ٻيڙين جي آمدرفت جو اهم رستو هو.&lt;ref name=&quot;ImperialLarkana&quot;/&gt;
لاڙڪاڻي جي تاريخ بابت سنڌيانا موجب واهه جي بندرگاهه تان واپاري ٻيڙا سنڌو درياهه تائين پهچندا هئا. اتان واپاري سامان سنڌ جي ٻين شهرن ۽ اتر طرف پنجاب ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;SindhianaLarkana&quot;/&gt;
گهاڙ واهه سان لاڳاپيل واپار ۾ اناج، زرعي پيداوار ۽ مقامي صنعتن جون شيون اهم هيون. ان سان لاڙڪاڻي کي علائقائي واپاري مرڪز جي حيثيت حاصل ٿي.&lt;ref name=&quot;SindhianaLarkana&quot;/&gt;

== آبپاشي ۽ زرعي اهميت ==
گهاڙ واهه جي پاڻيءَ سان لاڙڪاڻي ۽ ڀرپاسي جي زرعي زمينن کي فائدو پهتو. برطانوي دور جي سرڪاري گزيٽيئرن ۾ گهاڙ کي ضلعي جي اهم آبپاشي واهن مان هڪ ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;ImperialLarkana&quot;/&gt;
''Imperial Gazetteer'' جي لاڙڪاڻي ضلعي واري داخلا ۾ گهاڙ واهه جي آبپاشيءَ هيٺ 569 چورس ميل ايراضيءَ جو تاريخي انگ ملي ٿو. اهو ان دور جي انتظامي ۽ آبپاشيءَ جي حدن سان لاڳاپيل آهي؛ ان کي موجوده آبپاشيءَ واري ايراضي نه سمجهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;ImperialLarkana&quot;/&gt;
سنڌ جي آبپاشيءَ جي تاريخ بابت ايڇ. ايم. ڏاهريءَ جي ڪتاب ''Sindh Irrigation Engineering: History, Theory and Practice'' ۾ برطانوي دور جي آبپاشي منصوبن ۽ سنڌ جي پراڻي واهن جي نظام جو تفصيلي جائزو ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Dahar&quot;&gt;{{cite book |last=Dahar |first=H. M. |title=Sindh Irrigation Engineering: History, Theory and Practice |url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Sindh_Irrigation_Engineering_History_Theory_And_Practice-H_M_Dahar-2024-Org.pdf |language=en}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== گهاڙ واهه جون تاريخي شاخون ==
''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا'' موجب گهاڙ واهه جي تاريخي نظام سان ڪيترائي ننڍا واهه ۽ ڪورون لاڳاپيل هيون. انهن ۾ نور واهه، شاهه جي ڪور، ڏاتي جي ڪور، نصرت واهه، ميرواهه، فيض واهه، خانواهه، ٽڳڙ واهه، هير واهه، آبڙو واهه، سرائي واهه ۽ ٻيا نالا شامل آهن.&lt;ref name=&quot;SindhianaGhar&quot;/&gt;
اهي تاريخي نالا مختلف دورن جي آبي نظام سان تعلق رکن ٿا. انهن مان هر هڪ جي موجوده حيثيت، وهڪري ۽ انتظامي وابستگيءَ جي الڳ تصديق ضروري آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:right&quot;
! style=&quot;background:#247c70;color:white&quot;| تاريخي شاخ
! style=&quot;background:#247c70;color:white&quot;| تاريخي نسبت
|-
| نور واهه || ميان نور محمد ڪلهوڙي سان منسوب
|-
| شاهه جي ڪور || شاهه بهاري سان منسوب
|-
| ڏاتي جي ڪور || ڏاتي کُهڙي سان منسوب
|-
| نصرت واهه || نصرت چانڊئي سان منسوب
|}
&lt;ref name=&quot;SindhianaGhar&quot;/&gt;

== باغباني ۽ ثقافتي اهميت ==
گهاڙ واهه جي پاڻيءَ سبب لاڙڪاڻي جي چوڌاري باغن ۽ وڻڪار جي واڌ ٿي. سنڌي تاريخي ڪتاب ''سنڌوءَ ڪناري ساروڻيون'' ۾ لاڙڪاڻي کي باغن جو شهر سڏجڻ جو تعلق زرخيزيءَ ۽ گهاڙ واهه جي آبپاشيءَ سان ڳنڍيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhuBook&quot;&gt;{{cite book |title=سنڌوءَ ڪناري ساروڻيون |chapter=لاڙڪاڻو باغن جو شهر |url=https://books.sindhsalamat.com/book/2187/read/68042 |website=سنڌ سلامت ڪتاب گهر |language=sd}}&lt;/ref&gt;
لاڙڪاڻي جي پراڻن باغن، آبادين ۽ بازارن جي تاريخ کي سمجهڻ لاءِ گهاڙ واهه جو مطالعو اهم آهي. اهو آبي رستو شهر جي زرعي ۽ تجارتي زندگيءَ سان گڏ ان جي سماجي ۽ ثقافتي ارتقا جو پڻ حصو رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhuBook&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhianaLarkana&quot;/&gt;

== تاريخي لوڪ روايتون ==
گهاڙ واهه بابت سنڌ جي لوڪ روايتن ۾ ميان شاهل محمد ڪلهوڙي سان منسوب قصا ملن ٿا. هڪ پراڻي انگريزي لوڪ ڪهاڻين جي مجموعي ۾ واهه جي ٺهڻ کي هڪ ڪرامتي واقعي سان ڳنڍيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ ڪنڊيدار وڻ جي زمين تي هلڻ سان پاڻيءَ لاءِ رستو ٺهڻ جو بيان آهي.&lt;ref name=&quot;FolkTales&quot;/&gt;
اهو قصو لوڪ عقيدي ۽ روايت جو حصو آهي، نه ڪي انجنيئرنگ يا تاريخي واقعي جو دستاويزي ثبوت. واهه جي حقيقي تاريخ بابت قدرتي درياهي ڦاٽ ۽ بعد ۾ ٿيل کوٽائيءَ جا ماخذ وڌيڪ اهم آهن.&lt;ref name=&quot;ImperialLarkana&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Dawn2016&quot;/&gt;

== موجوده صورتحال ۽ تحفظ ==
مارچ 2016ع ۾ لاڙڪاڻي جي تاريخي ڪانفرنس ۾ محقق امام راشدي گهاڙ واهه جي بگڙندڙ حالت ۽ ان جي تحفظ جي ضرورت بابت خبردار ڪيو.&lt;ref name=&quot;Dawn2016&quot;/&gt;
31 مارچ 2025ع تي ''ڊان'' جي رپورٽ موجب لاڙڪاڻي جي ڪمشنر رائيس ڪئنال، گهاڙ برانچ، آبڙو ڊسٽريبيوٽري ۽ انهن مان نڪرندڙ شاخن مان لٽ ۽ واري کڻڻ تي ٽن مهينن لاءِ پابندي لڳائي. ان قدم جو سبب واهن جي بندن جي حفاظت ۽ ڀرپاسي جي آبادين کي امڪاني خطري کان بچائڻ ڄاڻايو ويو.&lt;ref name=&quot;Dawn2025&quot;&gt;{{cite news |title=Ban imposed on lifting of sand from Rice Canal, tributaries |url=https://www.dawn.com/news/1901386 |work=Dawn |date=31 March 2025 |language=en |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
2025ع جي رپورٽ ۾ ڄاڻايل موجوده ''گهاڙ برانچ'' ۽ تاريخي گهاڙ واهه جي مڪمل جغرافيائي ۽ انتظامي تسلسل جي تصديق لاءِ سنڌ جي آبپاشي کاتي جا جديد نقشا ۽ رڪارڊ گهربل آهن.

== تاريخي ارتقا ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:right&quot;
! style=&quot;background:#176d68;color:white&quot;| دور
! style=&quot;background:#176d68;color:white&quot;| اهم واقعو
! style=&quot;background:#176d68;color:white&quot;| ماخذ
|-
| قديم دور || سنڌو درياهه جي قدرتي ڦاٽ طور وجود || ''Imperial Gazetteer''
|-
| ڪلهوڙا دور || ميان شاهل محمد ڪلهوڙي طرفان کوٽائي ۽ سڌارا || انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|-
| ميان نور محمد جو دور || آبپاشي شاخن جي واڌ || انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|-
| 1855ع–1858ع || فورڊ واهه ذريعي پاڻيءَ جي فراهميءَ ۾ سڌارا || آبپاشيءَ جي تاريخي تحقيق
|-
| 1859ع || گهاڙ واهه جي پاڻيءَ جي چاڙهه ۽ بندن بابت سرڪاري رڪارڊ || سنڌ آرڪائيوز
|-
| 1890ع || فورڊ واهه جي صفائي ۽ کوٽائي || تاريخي تحقيقي مطالعو
|-
| 1908ع–1911ع || سرڪاري آبپاشي رپورٽن ۾ گهاڙ ڪئنال جو اندراج || سنڌ آبپاشي کاتو
|-
| 2016ع || تاريخي تحفظ بابت تحقيقي ڪانفرنس || ڊان
|-
| 2025ع || گهاڙ برانچ سميت واهن مان لٽ کڻڻ تي عارضي پابندي || ڊان
|}

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[سنڌو درياهه]]
* [[لاڙڪاڻو]]
* [[قنبر]]
* [[ڪلهوڙا خاندان]]
* [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]]
* [[سنڌ ۾ آبپاشي]]
* [[ذوالفقار باغ، لاڙڪاڻو]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=گهاڙ%20واهه انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا: گهاڙ واهه]
* [https://irrigation.sindh.gov.pk/files/Books/73.pdf سنڌ جي تاريخي آبپاشي رپورٽ]
* [https://web.archive.org/web/20260512065308/https://archives.sindhculture.gov.pk/commissioner_office/ سنڌ آرڪائيوز: ڪمشنر آفيس جا تاريخي رڪارڊ]
* [https://www.dawn.com/news/1245463 لاڙڪاڻي جي تاريخي ڪانفرنس بابت رپورٽ]
* [https://books.sindhsalamat.com/book/2187/read/68042 سنڌوءَ ڪناري ساروڻيون]

[[زمرو:سنڌ جا واهه]]
[[زمرو:سنڌ ۾ آبپاشي]]
[[زمرو:لاڙڪاڻو]]
[[زمرو:قنبر]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]</text>
      <sha1>np6vyz68bduydvqyfg9fgfknp32glno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڌامراھ (ڳوٺ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105505</id>
    <revision>
      <id>430305</id>
      <parentid>429305</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12714" sha1="7scx5mp6eqtb97m85e2wmlg59ky14q8" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جو ڳوٺ}}
{{Infobox settlement
| name = ڌامراهه
| native_name = ڳوٺ ڌامراهه
| other_name = Dhamrah
| settlement_type = [[ڳوٺ]]
| image_skyline =
| image_caption =
| pushpin_map = Pakistan Sindh#Pakistan
| pushpin_label = ڌامراهه
| pushpin_map_caption = سنڌ ۾ ڌامراهه جي بيهڪ
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1 = صوبو
| subdivision_name1 = [[سنڌ]]
| subdivision_type2 = ضلعو
| subdivision_name2 = [[ضلعو لاڙڪاڻو]]
| subdivision_type3 = تعلقو
| subdivision_name3 = [[تعلقو لاڙڪاڻو]]
| population_total =
| population_as_of =
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1 = +5
}}
'''ڌامراهه''' يا '''ڳوٺ ڌامراهه''' (انگريزي: ''Dhamrah'' يا ''Dhamraha'') [[سنڌ]] جي [[ضلعو لاڙڪاڻو|ضلعي لاڙڪاڻي]] جي [[تعلقو لاڙڪاڻو|تعلقي لاڙڪاڻي]] جو هڪ ڳوٺ آهي. هيءُ ڳوٺ لاڙڪاڻي شهر جي اتر طرف، لاڙڪاڻو–رتوديرو روڊ ۽ [[انڊس هاءِ وي]] واري علائقي ۾ واقع آهي. مقامي تاريخي ۽ ادبي ماخذن ۾ هن ڳوٺ جو ذڪر ڌامراهي برادريءَ، مقامي شاعرن ۽ قديم آثارن جي حوالي سان ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Ilmi&quot;&gt;{{cite book |title=علمي خزانو |url=https://books.sindhsalamat.com/book/256/read |website=سنڌ سلامت ڪتاب گهر |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=ٺلهه ڌامراها |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا |volume=2 |url=https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ٺلھہ%20ڌامراھا |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
== نالو ۽ سڃاڻپ ==
ڳوٺ جو نالو سنڌيءَ ۾ ''ڌامراهه''، ''ڌامراها'' ۽ ''ڌامراهي'' جي صورتن ۾ ملي ٿو. سنڌي ادبي ماخذن ۾ ''ڌامراهو'' پڻ ذات يا خانداني نسبت طور استعمال ٿيل آهي.&lt;ref name=&quot;Ilmi&quot;/&gt;
ڪتاب ''علمي خزانو'' ۾ بدر ڌامراهي جي حوالي سان ڌامراها برادريءَ کي پنهوارن جي هڪ شاخ ڄاڻايو ويو آهي. هيءُ بيان هڪ مقامي روايت آهي؛ ان جي مڪمل نسلي ۽ تاريخي تصديق لاءِ وڌيڪ آزاد ماخذ گهربل آهن.&lt;ref name=&quot;Ilmi&quot;/&gt;
ڳوٺ جي نالي جي شروعات يا بنياد وجهندڙ شخص بابت مستند دستاويز نه مليا آهن.
== جاگرافي ==
ڌامراهه ڳوٺ لاڙڪاڻي شهر جي اتر طرف، لاڙڪاڻو–رتوديرو روڊ واري علائقي ۾ واقع آهي. مقامي سڃاڻپ موجب ڳوٺ انڊس هاءِ وي جي ويجهو آهي.
انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا ۾ ڌامراهي جي تپي ۽ ڳوٺ جو ذڪر تعلقي لاڙڪاڻي سان لاڳاپيل قديم ٺلهه جي هنڌ طور ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;
سنڌ جي بورڊ آف روينيو جي ديهن واري سرڪاري فهرست ۾ ''Dhamrah'' نالي ديهه تعلقي نصيرآباد، ضلعي قمبر شهدادڪوٽ ۾ پڻ درج آهي. اها الڳ انتظامي داخلا آهي ۽ ان کي لاڙڪاڻي واري ڳوٺ جي ديهه سمجهڻ درست نه ٿيندو.&lt;ref name=&quot;Revenue&quot;&gt;{{cite report |title=List of Dehs in Sindh |url=https://www.sindhzameen.gos.pk/pdf/listofdeh.pdf |publisher=Board of Revenue, Government of Sindh |language=en |access-date=2026-11-06 |archive-date=2026-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012205727/https://sindhzameen.gos.pk/pdf/listofdeh.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== تاريخي پسمنظر ==
ڪتاب ''علمي خزانو'' ۾ ڌامراهي برادريءَ ۽ لاڙڪاڻي جي علائقي سان ان جي تاريخي تعلق بابت بحث موجود آهي. ڪتاب موجب لاڙڪاڻي ۽ بنگلديري واري رستي تي ڌامراهن جو ڳوٺ مقامي سماجي ۽ سياسي حوالي سان مشهور رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Ilmi&quot;/&gt;
ساڳئي ڪتاب ۾ راجا خان ڌامراهي جو نالو هڪ پراڻي مقامي چڱي مڙس طور آيو آهي. سندس زماني کي برطانوي دور سان منسوب ڪيو ويو آهي، پر ان بابت اصل سرڪاري دستاويز يا قطعي تاريخون نه ڏنيون ويون آهن.&lt;ref name=&quot;Ilmi&quot;/&gt;
انهن بيانن کي مقامي تاريخي روايت طور پيش ڪرڻ مناسب آهي، نه ڪي قطعي طور ثابت ٿيل واقعا.
== ڌامراهه جو ٺلهه ==
انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جي ٻئي جلد موجب ڌامراهه جو ٺلهه ڳوٺ ڌامراهي، تپي ڌامراهي، تعلقي ۽ ضلعي لاڙڪاڻي ۾ واقع آهي. ماڳ لاڙڪاڻو–رتوديرو روڊ کان اٽڪل هڪ ڪلوميٽر اوڀر طرف آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;
ٺلهه هڪ دڙي تي تعمير ٿيل آهي. ماخذ موجب ان جي اڏاوت پنجن طبقن تي مشتمل آهي، جيڪي هيٺان کان مٿي طرف سوڙها ٿيندا وڃن ٿا. هيٺيان طبقا چورس رٿ تي آهن، جڏهن ته مٿيون حصو گول شڪل جو آهي.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;
ماخذ ۾ ٺلهه جي مٿئين حصي ۾ پڪين سرن ۽ ٻين حصن ۾ ڪچين سرن جي استعمال جو ذڪر آهي. ان ۾ پراڻين ڏاڪڻين جا نشان 1988ع تائين موجود هجڻ، پر 1993ع ۾ نظر نه اچڻ جو بيان پڻ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;
2000ع ۾ هڪ جاپاني گروپ سان ماڳ جي مشاهدي دوران ٺلهه جي هيٺئين طبقي جي اڀرندي ڪنڊ جي خراب حالت جو ذڪر ڪيو ويو آهي. هيءَ ڄاڻ انهيءَ دور جي مشاهدي بابت آهي ۽ موجوده تحفظ واري حالت جي تصديق نٿي ڪري.&lt;ref name=&quot;Sindhiana&quot;/&gt;
ٺلهه جي اصل تعمير جي تاريخ ۽ مذهبي استعمال بابت وڌيڪ آثاري تحقيق ضروري آهي.
== ڌامراهه جو دڙو ۽ ماڳن ۾ فرق ==
سنڌ جي قديم آثارن واري کاتي جي رڪارڊ ۾ ''Dhamrao jo Daro'' نالي ماڳ جو ذڪر ملي ٿو. ان کي باڊهه–ميهڙ روڊ وٽ ڌامراهه نالي وسنديءَ جي ڀرسان واقع ڄاڻايو ويو آهي. ماڳ ٽن قديم دڙن تي مشتمل آهي.&lt;ref name=&quot;Antiquities&quot;&gt;{{cite web |title=Dhamrao jo Daro (Three Groups of Mounds), Larkana |url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/tour/dhamrao-jo-daro-three-groups-of-mounds-larkana/ |publisher=Directorate General of Antiquities, Government of Sindh |language=en |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ جي هڪ ٻي داخلا ۾ ''Dhamraha jo Daro'' کي باڊهه کان ست کان اٺ ميل پري ڄاڻايو ويو آهي. ماڳ بابت اين. جي. مجمدار جي آثاري ڳولا ۽ 1928ع ۾ ڊڪشٽ جي اچڻ جو ذڪر پڻ موجود آهي.&lt;ref name=&quot;EFTDaro&quot;&gt;{{cite web |title=Dhamraha jo Daro, Larkana |url=https://heritage.eftsindh.com/districts/larkana/dhamraha-jo-daro.php |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh |language=en |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
انهن ماڳن کي لاڙڪاڻو–رتوديرو روڊ واري ڌامراهه ڳوٺ سان هڪجهڙو سمجهڻ لاءِ واضح جاگرافيائي ۽ آثار قديمه جا ثبوت گهربل آهن.
== ادبي ۽ ثقافتي ورثو ==
=== شاهه محمد عجب ===
ڊاڪٽر غلام علي همت علي سانگي جي ڪتاب ''لاڙڪاڻو سڀيتا سندو ناڻو'' ۾ ڳوٺ ڌامراها جي اديبن ۽ شاعرن ۾ شاهه محمد عجب جو ذڪر ملي ٿو. ڪتاب موجب شاهه محمد عجب، محمد حسن ڌامراهي جو پٽ هو. هن ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪئي ۽ 1949ع ۾ سنڌي فائنل پاس ڪيو.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;&gt;{{cite book |last=سانگي |first=غلام علي همت علي |title=لاڙڪاڻو سڀيتا سندو ناڻو |url=https://books.sindhsalamat.com/book/1069/read |website=سنڌ سلامت ڪتاب گهر |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
ڪتاب موجب هن 1951ع ۾ مئٽرڪ ڪئي، 1952ع ۾ پرائمري استاد مقرر ٿيو ۽ 1954ع ۾ ڊرائنگ ٽيچر ٿيو. سندس شاعريءَ ۾ حمد، نعت، مرثيا، مناجات، قومي گيت، غزل ۽ شاگردن لاءِ اصلاحي نظم شامل هئا.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;/&gt;
=== مهراڻ ڌامراهو ===
سنڌي ادبي تاريخ جي هڪ ماخذ موجب شاعر مهراڻ ڌامراهو، قائم الدين ڌامراهي جو پٽ، 12 سيپٽمبر 1972ع تي تعلقي لاڙڪاڻي جي ڌامراهه ڳوٺ ۾ پيدا ٿيو. هن 1992ع ڌاري شاعريءَ جي شروعات ڪئي.&lt;ref name=&quot;Mehrano&quot;&gt;{{cite book |last=ٻرڙو |first=رياضت |title=لاڙڪاڻو علمي، ادبي ۽ ثقافتي تاريخ |chapter=لاڙڪاڻي ضلعي جا گذريل 25 سالن کان شاعري ڪندڙ چند ناميارا شاعر |url=https://books.sindhsalamat.com/index.php/book/99/read/3247 |website=سنڌ سلامت ڪتاب گهر |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
سندس شاعريءَ جو مجموعو ''اوهان ڇا پيار مان ڄاڻو'' ڇپيل آهي. ماخذ موجب هو 2000ع ڌاري لاڙڪاڻي شهر منتقل ٿيو.&lt;ref name=&quot;Mehrano&quot;/&gt;
=== ٻيا اديب ۽ شاعر ===
سانگي جي ڪتاب ۾ ڌامراهه ڳوٺ سان لاڳاپيل ٻين اديبن ۽ شاعرن ۾ فتح محمد ڪنڀر، جعفر علي جعفر، علي نواز، عبدالحق ۽ مشتاق علي مشتاق جا نالا پڻ درج آهن.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;/&gt;
== تعليم ۽ سماجي زندگي ==
ڳوٺ جي تعليمي تاريخ بابت شاهه محمد عجب جي ابتدائي تعليم ۽ بعد ۾ استاد طور خدمتون هڪ دستاويزي ادبي حوالو مهيا ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;/&gt;
ڳوٺ جي موجوده اسڪولن، صحت مرڪزن، آبادي، مسجدن ۽ ٻين سهولتن جي صحيح ڳڻپ لاءِ سنڌ حڪومت جي جديد تعليمي، صحت ۽ آدمشماريءَ جي ڳوٺ وار رڪارڊ جي ضرورت آهي.
== اهم تاريخي حوالن جو خاڪو ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:right&quot;
! style=&quot;background:#286c61;color:white&quot;| سال يا دور
! style=&quot;background:#286c61;color:white&quot;| واقعو يا ڄاڻ
! style=&quot;background:#286c61;color:white&quot;| ماخذ
|-
| برطانوي دور
| راجا خان ڌامراهي بابت مقامي روايت
| علمي خزانو
|-
| 1949ع
| شاهه محمد عجب جو سنڌي فائنل پاس ڪرڻ
| لاڙڪاڻو سڀيتا سندو ناڻو
|-
| 1952ع
| شاهه محمد عجب جو پرائمري استاد ٿيڻ
| لاڙڪاڻو سڀيتا سندو ناڻو
|-
| 1972ع
| مهراڻ ڌامراهي جي پيدائش
| لاڙڪاڻو علمي، ادبي ۽ ثقافتي تاريخ
|-
| 1988ع–1993ع
| ڌامراهه جي ٺلهه جي ڏاڪڻين بابت مشاهدا
| انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|-
| 2000ع
| ٺلهه جي خراب ٿيندڙ حصي بابت مشاهدو
| انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|}
== وڌيڪ ڏسو ==
* [[لاڙڪاڻو]]
* [[تعلقو لاڙڪاڻو]]
* [[فتحپور، لاڙڪاڻو]]
* [[انڊس هاءِ وي]]
* [[رتوديرو]]
* [[سنڌ جا قديم آثار]]
== حوالا ==
&lt;references /&gt;
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ٺلھہ%20ڌامراھا انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا: ٺلهه ڌامراها]
* [https://books.sindhsalamat.com/book/1069/read لاڙڪاڻو سڀيتا سندو ناڻو]
* [https://books.sindhsalamat.com/book/256/read علمي خزانو]
* [https://antiquities.sindhculture.gov.pk/tour/dhamrao-jo-daro-three-groups-of-mounds-larkana/ سنڌ حڪومت: ڌامراهه جو دڙو]
* [https://web.archive.org/web/20261012205727/https://sindhzameen.gos.pk/pdf/listofdeh.pdf سنڌ بورڊ آف روينيو: ديهن جي فهرست]
[[زمرو:ضلعي لاڙڪاڻي جا ڳوٺ]]
[[زمرو:تعلقي لاڙڪاڻي جا ڳوٺ]]
[[زمرو:سنڌ جا ڳوٺ]]</text>
      <sha1>7scx5mp6eqtb97m85e2wmlg59ky14q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پير بخش ڀٽو (ڳوٺ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105509</id>
    <revision>
      <id>430295</id>
      <parentid>429316</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16178" sha1="b8polykowys8pbpsvn2f43uhgdf641r" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي جي تعلقي رتيديري جو تاريخي ڳوٺ}}
{{Infobox settlement
| name = پير بخش ڀٽو
| native_name = پير بخش ڀٽو ڳوٺ
| other_name = ميرپور ڀٽو
| settlement_type = [[ڳوٺ]]
| image_skyline =
| image_caption =
| pushpin_map = Pakistan Sindh#Pakistan
| pushpin_label = پير بخش ڀٽو
| pushpin_map_caption = سنڌ ۾ پير بخش ڀٽو ڳوٺ جي بيهڪ
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1 = صوبو
| subdivision_name1 = [[سنڌ]]
| subdivision_type2 = ضلعو
| subdivision_name2 = [[ضلعو لاڙڪاڻو]]
| subdivision_type3 = تعلقو
| subdivision_name3 = [[رتوديرو تعلقو]]
| subdivision_type4 = ديهه
| subdivision_name4 = پير بخش ڀٽو
| population_total =
| population_as_of =
| population_footnotes = ديهه ۽ ڳوٺ جي آباديءَ جي الڳ تصديق گهربل
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1 = +5
}}
'''پير بخش ڀٽو''' يا '''ميرپور ڀٽو''' (انگريزي: ''Pir Bux Bhutto'' يا ''Mirpur Bhutto'') [[سنڌ]] جي [[ضلعو لاڙڪاڻو|ضلعي لاڙڪاڻي]] جي [[رتوديرو تعلقو|تعلقي رتيديري]] جو هڪ تاريخي ڳوٺ آهي. هي ڳوٺ رتيديري ۽ نئين ديري جي وچ ۾، قومي شاهراهه [[اين-655 قومي شاهراهه|اين-655]] جي اوڀر طرف واقع آهي. ڊاڪٽر غلام علي همت علي سانگي موجب ڳوٺ جو اصل نالو پير بخش ڀٽو آهي، جڏهن ته ميرپور ڀٽو نالو پڻ استعمال ٿيندو رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;&gt;{{cite book |last=سانگي |first=غلام علي همت علي |title=لاڙڪاڻو سڀيتا سندو ناڻو |chapter=ميرپور ڀٽو ڳوٺ |url=https://books.sindhsalamat.com/book/1069/read/54794 |website=سنڌ سلامت ڪتاب گهر |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
سنڌ حڪومت جي ثقافت کاتي جي آثار قديمه بابت ڪتاب ''The Lost Glory of Larkana'' ۾ هن ڳوٺ ۽ ديهه جي تاريخي مقبرن جو ذڪر موجود آهي.&lt;ref name=&quot;Shah2022&quot;&gt;{{cite book |last=Shah |first=Syed Shakir Ali |title=The Lost Glory of Larkana: Including Kamber Shadadkot District |publisher=Culture Department, Government of Sindh |year=2022 |isbn=978-969-8100-86-5 |pages=248–249 |url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/The_Lost_Glory_of_Larkana-Dr_Syed_Shakir_Ali_Shah-2022-cs.pdf |language=en |access-date=2026-11-06}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== نالو ۽ سڃاڻپ ==
ڊاڪٽر غلام علي همت علي سانگي جي ڪتاب ''لاڙڪاڻو سڀيتا سندو ناڻو'' ۾ ''ميرپور ڀٽو ڳوٺ'' جي عنوان هيٺ ڄاڻايو ويو آهي ته ڳوٺ جو اصل نالو ''پير بخش ڀٽو'' آهي، پر مقامي اسڪول جو نالو ميرپور ڀٽو هو.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;/&gt;
سنڌ جي تاريخي ۽ سوانحي ماخذن ۾ ٻنهي نالن جو استعمال ملي ٿو. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا ۾ علي محمد ڀٽو ۽ ممتاز علي ڀٽو جي سوانحن ۾ پير بخش ڀٽو ۽ ميرپور ڀٽو جا نالا هڪ ئي ڳوٺ جي حوالي سان استعمال ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;AliMohammad&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=علي محمد ڀٽو |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا |url=https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=علي+محمد+ڀٽو |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mumtaz&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=ممتاز علي ڀٽو |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا |url=https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ممتاز+علي+ڀٽو |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
ڳوٺ جو نالو ڪنهن مخصوص پير بخش ڀٽي جي نالي تي ڪڏهن ۽ ڪيئن پيو، ان بابت قطعي تاريخي دستاويز جي وڌيڪ ضرورت آهي.
== جاگرافي ==
پير بخش ڀٽو ڳوٺ نئون ديرو–رتوديرو روڊ جي اوڀر طرف واقع آهي. ڊاڪٽر سانگي موجب ڳوٺ هڪ نسبتاً مٿانهين، گولائيءَ واري زميني ٽڪري تي آباد آهي، جنهن جي چوڌاري ڪنهن دور ۾ بچاءُ بند موجود هو.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;/&gt;
ساڳئي ڪتاب موجب ڳوٺ رتيديري کان اٽڪل ڇهه ڪلوميٽر ۽ لاڙڪاڻي شهر کان اٽڪل پنجويهه ڪلوميٽر پري آهي. ڳوٺ کي نئون ديرو–رتوديرو روڊ سان لڳ ڀڳ هڪ ڪلوميٽر ڊگهو لنڪ روڊ ڳنڍيندو آهي.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;/&gt;
آثار قديمه جي ماهر ڊاڪٽر سيد شاڪر علي شاهه جي تحقيق موجب پير الله بخش ڀٽي جو مقبرو ڳوٺ ۽ ديهه پير بخش ڀٽو ۾ واقع آهي. ان جي اولهه طرف لڳ ڀڳ ٻن ڪلوميٽرن تي نئون ديرو–رتوديرو روڊ، ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ هڪ ڪلوميٽر تي وارهه واهه ۽ اوڀر طرف لڳ ڀڳ هڪ ڪلوميٽر تي جيها ڳوٺ واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah2022&quot;/&gt;
== قومي شاهراهه اين-655 ==
قومي شاهراهه اين-655 سنڌ جي رتيديري ۽ نئين ديري کي ڳنڍيندڙ قومي رستو آهي. پاڪستان جي قومي شاهراهن بابت پارلياماني دستاويزن موجب ان جي ڪل ڊيگهه ارڙهن ڪلوميٽر آهي.&lt;ref name=&quot;NHA&quot;&gt;{{cite report |title=Presentation for Parliamentary Committee on CPEC: Existing National Highways Network |url=https://na.gov.pk/cpec/sites/default/files/presentations/20151026-Presentation-For-Parliamentary-Commitee-on-CPEC.pdf |publisher=Government of Pakistan |date=26 October 2015 |language=en |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
2017ع ۾ پاڪستان جي سينيٽ جي سرڪاري سوالن ۽ جوابن ۾ پڻ N-655 کي ''Ratodero–Naudero'' قومي شاهراهه طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Senate&quot;&gt;{{cite report |title=Questions for Oral Answers, 3 March 2017 |url=https://www.senate.gov.pk/uploads/documents/questions/1488508337_983.pdf |publisher=Senate Secretariat, Government of Pakistan |date=3 March 2017 |language=en |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
پير بخش ڀٽو ڳوٺ هن رستي جي اوڀر طرف هڪ مقامي ڳنڍيندڙ رستي وسيلي واقع آهي. ڳوٺ کي سڌو قومي شاهراهه جي مرڪزي لڪير تي واقع قرار ڏيڻ بدران ''قومي شاهراهه جي ويجهو'' ڄاڻائڻ وڌيڪ درست آهي.

== تاريخ ==
=== ڀٽو خاندان سان تعلق ===
پير بخش ڀٽو يا ميرپور ڀٽو ڳوٺ ڀٽو خاندان جي تاريخي رهائشي مرڪزن مان هڪ رهيو آهي. ڊاڪٽر سانگي موجب هن ڳوٺ ۾ ڀٽو برادريءَ جي زمينداري ۽ مقامي سرداريءَ جو اثر رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;/&gt;
ليکڪ ڀٽو خاندان جي اصل بابت مختلف تاريخي روايتن جو ذڪر ڪري ٿو، جن ۾ پنجاب، جيسلمير ۽ ٻين علائقن سان نسبت شامل آهي. اهي روايتون هڪٻئي کان مختلف آهن؛ تنهنڪري ڪنهن هڪ نسلي يا جاگرافيائي اصل کي قطعي تاريخي حقيقت طور پيش ڪرڻ مناسب ناهي.
=== مهمان نوازي ۽ ننگر خانو ===
سانگي جي ڪتاب موجب ڳوٺ جي زميندار ڀٽن وٽ ڪنهن دور ۾ ننگر خانو هلندو هو، جتي مهمانن سان گڏ مقامي رهواسين کي پڻ کاڌو مهيا ڪيو ويندو هو. ڪتاب موجب اها روايت لڳ ڀڳ 1960ع ڌاري بند ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;/&gt;
اهو احوال مقامي تاريخي روايت طور ڏنو ويو آهي ۽ ان جي صحيح مدت بابت وڌيڪ آزاد دستاويزي ثبوت موجود نه آهن.
=== مذهبي تعليم ===
ڊاڪٽر سانگي موجب نواب الاهي بخش ڀٽو رتيديري جي ديني درسگاهن جي مالي مدد ڪندو هو. بعد ۾ نواب نبي بخش ڀٽي پنهنجي ڳوٺ ۾ ديني مدرسو قائم ڪرايو ۽ ان جي استادن، شاگردن، رهائش، کاڌي ۽ ڪتابن جي خرچ ۾ حصو ورتو.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;/&gt;
ڪتاب ۾ علامه عبدالڪريم ڪورائي ۽ علامه غلام مصطفيٰ قاسمي جي ڳوٺ جي ديني تعليمي سرگرمين سان نسبت جو ذڪر پڻ آهي.
== تاريخي آثار ==
=== پير الله بخش ڀٽي جو مقبرو ===
ڊاڪٽر سيد شاڪر علي شاهه جي ڪتاب ''The Lost Glory of Larkana'' موجب پير الله بخش ڀٽي جو مقبرو ڳوٺ ۽ ديهه پير بخش ڀٽو، تعلقي رتيديري ۾ واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah2022&quot;/&gt;
ماخذ موجب مقبري جي ڊيگهه ۽ ويڪر 8.45 ميٽر ۽ اوچائي 13 ميٽر آهي. ان جي رٿ چورس آهي ۽ ان کي ٽالپر دور جي تعميراتي ورثي سان لاڳاپيل ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Shah2022&quot;/&gt;
مقبري جي بيهڪ 27°43′20″ اتر ۽ 68°21′13″ اوڀر ڄاڻايل آهي. ڪتاب ۾ مقبري جي رٿ، سامهون واري بناوت ۽ اندروني آرائشي چٽساليءَ جا نقشا ۽ تصويرون پڻ ڏنل آهن.&lt;ref name=&quot;Shah2022&quot;/&gt;
=== ٻيو تاريخي مقبرو ===
ساڳئي ڪتاب ۾ پير بخش ڀٽو ڳوٺ جي هڪ اڻسڃاتل مقبري جو پڻ ذڪر آهي. ان جي رٿ ۽ سامهون واري بناوت جا نقشا ڪتاب جي تصويرن ۽ خاڪن واري حصي ۾ موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Shah2022&quot;/&gt;
انهيءَ ماڳ کي ڪتاب ۾ ڪلهوڙا دور سان لاڳاپيل ڄاڻايو ويو آهي. مقبري ۾ دفن ٿيل شخص جي سڃاڻپ واضح نه هجڻ سبب ان بابت ڪو فرضي نالو استعمال نه ڪيو ويو آهي.
== آبادي ==
پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس جي 2023ع واري آدمشماريءَ جي جدول 32 ۾ ''PIR BUX BHUTTO'' نالي شمارياتي داخلا جي آبادي 12,039 ڄاڻايل آهي، جنهن ۾ 6,315 مرد ۽ 5,724 عورتون شامل آهن.&lt;ref name=&quot;PBS2023&quot;&gt;{{cite report |title=Table 32: Selected Population Statistics of Individual Rural Localities, Census 2023, Sindh |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_32_sindh_districts.pdf |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |year=2023 |language=en |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
انهيءَ داخلا جي ديهه ۽ انفرادي ڳوٺ سان شمارياتي مطابقت جي وڌيڪ تصديق گهربل آهي. تنهنڪري 12,039 کي صرف ميرپور ڀٽو جي مرڪزي آباديءَ جو قطعي انگ قرار نه ڏنو ويو آهي.
== سماجي بناوت ==
ڊاڪٽر سانگي جي ڪتاب موجب ڳوٺ ۾ ڀٽا، ڀٽي، شيخ، ڪوري، ڪلهوڙا، کوکر ۽ سيد برادرين جا ماڻهو آباد رهيا آهن. ڪتاب ۾ ڀٽو برادريءَ کي آباديءَ جي لحاظ کان نمايان ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Sangi&quot;/&gt;
هيءَ ڄاڻ مقامي تاريخي بيان تي ٻڌل آهي؛ ان کي موجوده سرڪاري برادري وار آدمشماريءَ جو نتيجو نه سمجهڻ گهرجي.
== مشهور شخصيتون ==
=== ممتاز علي ڀٽو ===
[[ممتاز علي ڀٽو]] 29 نومبر 1933ع تي پير بخش ڀٽو ڳوٺ ۾ پيدا ٿيو. هو سنڌ جو اڳوڻو وڏو وزير، گورنر، وفاقي وزير ۽ سنڌ نيشنل فرنٽ جو اڳواڻ رهيو. سندس وفات 18 جولاءِ 2021ع تي ٿي ۽ کيس ميرپور ڀٽو جي اباڻي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Mumtaz&quot;/&gt;
=== علي محمد ڀٽو ===
انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا موجب علي محمد ڀٽو 23 سيپٽمبر 1908ع تي ڳوٺ پير بخش ڀٽو ۾ پيدا ٿيو. هن ابتدائي تعليم ڳوٺ جي سنڌي پرائمري اسڪول مان حاصل ڪئي ۽ پوءِ لاڙڪاڻي مدرسي ۽ جيڪب آباد هاءِ اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪيائين.&lt;ref name=&quot;AliMohammad&quot;/&gt;
=== محمد اسماعيل ڀٽو ===
محمد اسماعيل ڀٽو 7 سيپٽمبر 1908ع تي پير بخش ڀٽو ڳوٺ ۾ پيدا ٿيو. انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا موجب هن ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ ۽ پوءِ ڪراچيءَ جي تعليمي ادارن مان حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ismail&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=ڀٽو محمد اسماعيل |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا |url=https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ڀٽو+محمد+اسماعيل |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;
=== سردار واحد بخش خان ڀٽو ===
جي. ايم. سيد پنهنجي ڪتاب ''اهي ڏينهن اهي شينهن'' ۾ سردار واحد بخش خان ڀٽي جي پير بخش ڀٽو ڳوٺ واري رهائش، مهمان نوازي، سماجي حيثيت ۽ مقامي سرداريءَ بابت احوال ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Syed&quot;&gt;{{cite book |last=پير |first=علي محمد. |title=اهي ڏينهن اهي شينهن |chapter=سردار واحد بخش خان ڀٽو |url=https://books.sindhsalamat.com/book/2530/read/73496 |website=سنڌ سلامت ڪتاب گهر |language=sd |access-date=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;

== تاريخي واقعن جو خاڪو ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:right&quot;
! style=&quot;background:#245c75;color:white&quot;| سال يا دور
! style=&quot;background:#245c75;color:white&quot;| تاريخي ڄاڻ
! style=&quot;background:#245c75;color:white&quot;| ماخذ
|-
| 1908ع
| علي محمد ڀٽو ۽ محمد اسماعيل ڀٽو جي پيدائش
| انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|-
| 1933ع
| ممتاز علي ڀٽو جي پيدائش
| انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|-
| لڳ ڀڳ 1960ع
| ننگر خاني جي روايت بند ٿيڻ جو ڪتابي بيان
| لاڙڪاڻو سڀيتا سندو ناڻو
|-
| 2021ع
| ممتاز علي ڀٽو جي وفات ۽ اباڻي قبرستان ۾ تدفين
| انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|-
| 2022ع
| ڳوٺ جي تاريخي مقبرن بابت آثاري تحقيق جي اشاعت
| سنڌ ثقافت کاتو
|-
| 2023ع
| پير بخش ڀٽو نالي شمارياتي علائقي جي آبادي 12,039
| پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس
|}
== وڌيڪ ڏسو ==
* [[رتوديرو]]
* [[نئون ديرو]]
* [[ڳڙهي خدا بخش ڀٽو]]
* [[ڀٽو خاندان]]
* [[ممتاز علي ڀٽو]]
* [[سنڌ جا تاريخي مقبرا]]
== حوالا ==
&lt;references /&gt;
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://books.sindhsalamat.com/book/1069/read/54794 لاڙڪاڻو سڀيتا سندو ناڻو: ميرپور ڀٽو ڳوٺ]
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/The_Lost_Glory_of_Larkana-Dr_Syed_Shakir_Ali_Shah-2022-cs.pdf The Lost Glory of Larkana] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_32_sindh_districts.pdf پاڪستان جي 2023ع واري آدمشماري]
* [https://www.senate.gov.pk/uploads/documents/questions/1488508337_983.pdf قومي شاهراهه N-655 بابت سرڪاري دستاويز]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:MediaSearch?type=image&amp;search=Pir%20Bux%20Bhutto وڪيميڊيا ڪامنز تي تصويرن جي ڳولا]
[[زمرو:ضلعي لاڙڪاڻي جا ڳوٺ]]
[[زمرو:تعلقي رتيديري جا ڳوٺ]]
[[زمرو:سنڌ جا ڳوٺ]]</text>
      <sha1>b8polykowys8pbpsvn2f43uhgdf641r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪشور پھوجا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105541</id>
    <revision>
      <id>430328</id>
      <parentid>429399</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9051" sha1="b7188mm8pgtdvav4dg8b2ijsqpzho76" xml:space="preserve">
{{Infobox writer
| name = ڪشور پهوجا «جيون»
| native_name = ڪشور پهوجا جيون
| pseudonym = جيون
| birth_date = 1922ع
| death_date =
| occupation = [[ليکڪ]]، [[ڪهاڻيڪار]]
| language = [[سنڌي ٻولي]]
| genre = [[مختصر ڪهاڻي]]، [[ٻاراڻو ادب]]، [[منظوم ڪهاڻي]]
| movement = [[سماجي حقيقت نگاري]]
| notableworks = ''روشن مستقبل''، ''ڪروڌي''، ''پکڙيال موتي''، ''گهمنڊي''، ''سچا جي جئه''
}}
'''ڪشور پهوجا «جيون»''' (انگريزي: ''Kishore Pahuja Jeevan''؛ پيدائش 1922ع) سنڌي ٻوليءَ جو ڪهاڻيڪار ۽ ٻاراڻي ادب جو ليکڪ هو. سندس ادبي ڪم ۾ مختصر ڪهاڻيءَ جي صنف کي اهم حيثيت حاصل هئي. موتي لال جوتواڻيءَ پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' (1996ع) ۾ کيس سنڌي ڪهاڻيڪار طور متعارف ڪرائيندي سندس چئن ڪهاڻين جي مجموعن ۽ ٻارن لاءِ لکيل هڪ منظوم ڪهاڻيءَ جو ذڪر ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
سندس ڪتاب ''روشن مستقبل'' (1991ع) جي مهاڳ ۾ ليکڪ پنهنجي ادبي واڌ ويجهه ۽ سماجي حقيقت نگاريءَ ڏانهن لاڙي جو احوال ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
== زندگيءَ جو احوال ==
ڪشور پهوجا «جيون» جي پيدائش 1922ع ۾ ٿي. موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت ۾ سندس نالي سان «جيون» جو ادبي نالو درج ٿيل آهي. سندس ادبي سڃاڻپ سنڌي مختصر ڪهاڻيءَ سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
سندس جنم جي صحيح تاريخ، جنم ڀومي، والدين، تعليم، رهائش، خانداني زندگي ۽ وفات بابت دستياب ڪتابياتي اندراج ۾ تفصيلي معلومات موجود نه آهي. انهن موضوعن تي وڌيڪ مستند سوانحي تحقيق گهربل آهي.
== ادبي زندگي ==
ڪشور پهوجا «جيون» سنڌي مختصر ڪهاڻيءَ جي صنف ۾ لکندو رهيو. سندس ڪتابن جي فهرست مان 1991ع کان 1994ع تائين چار ڪهاڻين جي مجموعن جي اشاعت جو پتو پوي ٿو. انهن ۾ ''روشن مستقبل'' (1991ع)، ''ڪروڌي'' (1993ع)، ''پکڙيال موتي'' (1993ع) ۽ ''گهمنڊي'' (1994ع) شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
1995ع ۾ هن ٻارن لاءِ ''سچا جي جئه'' نالي منظوم ڪهاڻي شايع ڪرائي، جنهن جو بنياد [[مهاڀارت]] جي روايت تي رکيل آهي. اهڙيءَ طرح سندس ڄاڻايل تصنيفن ۾ مختصر ڪهاڻين سان گڏ ٻاراڻي منظوم ادب جي صنف پڻ شامل آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
=== سماجي حقيقت نگاري ===
موتي لال جوتواڻيءَ موجب ڪشور پهوجا «جيون» پنهنجي ڪتاب ''روشن مستقبل'' جي مهاڳ ۾ پنهنجي ادبي ارتقا جو بيان ڪيو آهي، جنهن ۾ سماجي حقيقت نگاريءَ ڏانهن سندس واڌ ويجهه جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
سماجي حقيقت نگاري ادب جو اهڙو لاڙو آهي، جنهن ۾ انساني زندگيءَ، سماجي لاڳاپن ۽ معاشرتي حالتن کي حقيقت پسندانه انداز ۾ پيش ڪيو ويندو آهي. جيون جي انهيءَ لاڙي بابت بنيادي شاهدي سندس ڪتاب جي مهاڳ سان لاڳاپيل جوتواڻيءَ جو ڪتابياتي بيان آهي. سندس ڪهاڻين ۾ ان لاڙي جي مخصوص اظهار جي تفصيلي جاچ لاءِ اصل متن جو مطالعو ضروري آهي.
== تصنيفون ==
ڪشور پهوجا «جيون» جون هيٺيون تصنيفون موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت ۾ درج آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;background:#245782;color:white;&quot; | سال
! style=&quot;background:#245782;color:white;&quot; | ڪتاب جو نالو
! style=&quot;background:#245782;color:white;&quot; | صنف
! style=&quot;background:#245782;color:white;&quot; | ڪتابياتي ڄاڻ
|-
| 1991ع
| '''روشن مستقبل'''
| مختصر ڪهاڻين جو مجموعو
| راوي راج پبليڪيشن؛ 117 صفحا.&lt;ref name=&quot;RekhtaRoshan&quot;&gt;{{cite web
|title=Roshan Mustaqabal
|url=https://www.rekhta.org/ebooks/detail/roshan-mustaqabal-ebooks
|website=Rekhta
|publisher=Rekhta Foundation
|language=en
|access-date=2026-11-07
}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1993ع
| '''ڪروڌي'''
| مختصر ڪهاڻين جو مجموعو
| جوتواڻيءَ جي ادبي لغت ۾ درج.
|-
| 1993ع
| '''پکڙيال موتي'''
| مختصر ڪهاڻين جو مجموعو
| جوتواڻيءَ جي ادبي لغت ۾ درج.
|-
| 1994ع
| '''گهمنڊي'''
| مختصر ڪهاڻين جو مجموعو
| جوتواڻيءَ جي ادبي لغت ۾ درج.
|-
| 1995ع
| '''سچا جي جئه'''
| ٻارن لاءِ منظوم ڪهاڻي
| [[مهاڀارت]] تي ٻڌل.
|}
== روشن مستقبل ==
''روشن مستقبل'' ڪشور پهوجا «جيون» جو مختصر ڪهاڻين جو مجموعو آهي، جيڪو 1991ع ۾ شايع ٿيو. ريخته جي ڪتابياتي رڪارڊ موجب ڪتاب جو ناشر راوي راج پبليڪيشن هو ۽ ان جا 117 صفحا آهن. ريخته تي هن ڪتاب جي ڊجيٽل نسخي جو رڪارڊ پڻ موجود آهي.&lt;ref name=&quot;RekhtaRoshan&quot;/&gt;
ان ڪتاب جو نسخو سنڌو يوٿ سرڪل، ليکراج عزيز لائبريري اينڊ ريسرچ سينٽر جي تعاون سان ريخته جي ڊجيٽل ذخيري ۾ درج ٿيل آهي.&lt;ref name=&quot;RekhtaRoshan&quot;/&gt;
=== ڪتاب جو مهاڳ ===
''روشن مستقبل'' جي مهاڳ ۾ ليکڪ پنهنجي ڪهاڻيڪار طور ادبي ترقيءَ جو احوال بيان ڪيو آهي. موتي لال جوتواڻيءَ موجب انهيءَ بيان مان سندس سماجي حقيقت نگاريءَ ڏانهن وڌندڙ لاڙي جي ڄاڻ ملي ٿي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
مهاڳ جي مڪمل متن جو تجزيو ڪرڻ سان ليکڪ جي ادبي فڪر، تخليقي ارتقا ۽ سماجي حقيقت نگاريءَ بابت وڌيڪ تفصيل معلوم ڪري سگهجن ٿا.
== ٻاراڻو ادب ==
ڪشور پهوجا «جيون» مختصر ڪهاڻين کان سواءِ ٻارن لاءِ پڻ لکيو. سندس ڪتاب ''سچا جي جئه'' (1995ع) ٻارن لاءِ منظوم ڪهاڻي آهي، جنهن جو بنياد هندستان جي قديم رزميي [[مهاڀارت]] تي رکيل آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
هن ڪتاب جي اصل ڪهاڻيءَ جي ڪردارن، واقعن، نظم جي بحر، صفحن ۽ اشاعتي اداري بابت وڌيڪ ڪتابياتي تصديق گهربل آهي.
== ڪتابياتي سڃاڻپ ==
ريخته جي ليکڪ واري فهرست ۾ ڪشور پهوجا «جيون» جي نالي سان ''روشن مستقبل'' موجود آهي. انهيءَ فهرست ۽ ڪتاب جي تفصيلي رڪارڊ مان ليکڪ جي نالي، ڪتاب جي عنوان ۽ 1991ع واري اشاعت جي تصديق ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;RekhtaAuthor&quot;&gt;{{cite web
|title=Kishore Pahuja Jeevan
|url=https://www.rekhta.org/authors/kishore-pahuja-jeevan
|website=Rekhta
|publisher=Rekhta Foundation
|language=en
|access-date=2026-11-07
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RekhtaRoshan&quot;/&gt;
سندس ٻين تصنيفن جا سال ۽ ادبي صنفون موتي لال جوتواڻيءَ جي 1996ع واري ادبي لغت ۾ ڄاڻايل آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
== پڻ ڏسو ==
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي ڪهاڻي]]
* [[مختصر ڪهاڻي]]
* [[سماجي حقيقت نگاري]]
* [[ٻاراڻو ادب]]
* [[منظوم ڪهاڻي]]
* [[مهاڀارت]]
== حوالا ==
{{حوالا}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.rekhta.org/authors/kishore-pahuja-jeevan ڪشور پهوجا «جيون» — ريخته تي ليکڪ جو تعارف]
* [https://www.rekhta.org/ebooks/detail/roshan-mustaqabal-ebooks روشن مستقبل — ريخته تي ڪتاب جو ڊجيٽل رڪارڊ]
[[زمرو:1922ع ۾ ڄاول]]
[[زمرو:سنڌي اديب]]
[[زمرو:سنڌي ڪهاڻيڪار]]
[[زمرو:سنڌي ٻاراڻي ادب جا ليکڪ]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]</text>
      <sha1>b7188mm8pgtdvav4dg8b2ijsqpzho76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڏکڻ ايشيا جي رڙيون پائيندڙ جانورن جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105571</id>
    <revision>
      <id>430309</id>
      <parentid>429502</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24558" sha1="rj6kqy5ckuxwycrnp8td8nan29mqdel" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هيٺ ڏنل فهرست ۾ [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]] ​​۽ ان جي آس پاس وارن علائقن ۾ ملندڙ [[ريڙهيون پائيندڙ جانور|رڙهيون پائيندڙ]] (reptiles) جا قسم شامل آهن. ان ۾ خاص طور تي [[ڏکڻ ايشيا]] جا ملڪ جهڙوڪ [[ڀارت]]، [[پاڪستان]]، [[نيپال]]، [[سري لنڪا]]، [[بنگلاديش]]، [[ڀوٽان]]، [[افغانستان]]، [[ميانمار]] جا ڪجهه حصا ۽ [[انڊيمان ۽ نڪوبار ٻيٽ|انڊمان توڙي نيڪوبار ٻيٽن جو سلسلو]] شامل آهن. 

* [[سنڌو مگر|مگر مڇ]] (&lt;small&gt;Mugger crocodile&lt;/small&gt;): ڀارت، پاڪستان، نيپال، سري لنڪا، بنگلاديش، ميانمار.
*[[لوڻابو واڳون|لوڻي پاڻي جو مگر مڇ]] (&lt;small&gt;Saltwater crocodile&lt;/small&gt;): ڀارت (اوڀر وارو ساحل ۽ انڊمان ٻيٽ)، سري لنڪا، ميانمار، [[ٿائيلينڊ]]، [[ملائيشيا]]، بنگلاديش.

[[File:Gavialis gangeticus -Indira Gandhi Zoological Park, Visakhapatnam, India-8.jpg|thumb|185px|گهڙيال (&lt;small&gt;Gavialis&lt;/small&gt; &lt;small&gt;gangeticus&lt;/small&gt;)]]
*[[گهڙيال]] (&lt;small&gt;Gavialis gangeticus&lt;/small&gt;) - ڀارت، پاڪستان، نيپال، بنگلاديش
* ليڌر بيڪ سامونڊي ڪڇئو (&lt;small&gt;Dermochelys&lt;/small&gt; &lt;small&gt;coriacea&lt;/small&gt;) - سڄي دنيا ۾
* لاگر هيڊ سامونڊي ڪڇئو (&lt;small&gt;Caretta caretta&lt;/small&gt;) - گرم علائقن (&lt;small&gt;Tropical regions&lt;/small&gt;) ۾
* سائو سامونڊي ڪڇئو (&lt;small&gt;Chelonia mydas&lt;/small&gt;) - گرم علائقن ۾
* هاڪس بل سامونڊي ڪڇئو (&lt;small&gt;Eretmochelys&lt;/small&gt; &lt;small&gt;imbricata&lt;/small&gt;) - گرم علائقن ۾
* زيتوني رنگ وارو رڊلي سامونڊي ڪڇئو (&lt;small&gt;Lepidochelys&lt;/small&gt; &lt;small&gt;olivacea&lt;/small&gt;) - گرم علائقن ۾
* فليٽ بيڪ سامونڊي ڪڇئو (&lt;small&gt;Natator&lt;/small&gt; &lt;small&gt;depressus&lt;/small&gt;) - ڏکڻ اوڀر انڊونيشيا
* هندي تارن وارو ڪڇو (&lt;small&gt;Geochelone&lt;/small&gt; &lt;small&gt;elegans&lt;/small&gt;) - ڀارت 
* ڊگهو ڪڇئو (&lt;small&gt;Indotestudo elongata&lt;/small&gt;) - ڀارت، نيپال، بنگلاديش، ميانمار، ملايا اپٻيٽ، انڊو-چائنا
* ٽراوانڪور ڪڇئو (&lt;small&gt;Indotestudo&lt;/small&gt; &lt;small&gt;travancorica&lt;/small&gt;) - اولهائين گهاٽ، ڀارت
* ايشيائي ناسي ڪڇئو (&lt;small&gt;Manouria emys&lt;/small&gt;) - ڀارت، بنگلاديش، ملايا خطو
* امپريسڊ ڪڇئو (&lt;small&gt;Manouria impressa&lt;/small&gt;) - ڀارت (اروناچل پرديش)
* وچ ايشيائي ڪڇئو (&lt;small&gt;Testudo&lt;/small&gt; &lt;small&gt;horsfieldii&lt;/small&gt;) - پاڪستان، افغانستان

[[File:Batagur baska.jpg|thumb|185px|دريائي ڪڇئو (بتگور باسڪا)]]
*
* دريائي ڪڇئو (بتگور باسڪا): هندستان (سندر بن، ڀٽارڪنيڪا)، بنگلاديش، ملايو اپٻيٽ، انڊو-چائنا، سماٽرا  
* ملائي باڪس ڪڇئو (Cuora amboinensis): هندستان (اتر اوڀر، نڪوبار ٻيٽ)، بنگلاديش، ملايا اپٻيٽ، انڊو-چائنا، سنڊا ٻيٽ، ملوڪو، فلپائن
* ايشيائي ليف ڪڇئو (Cyclemys dentata): اتر اوڀر هندستان، بنگلاديش، چين، انڊو-چائنا، ملايا اپٻيٽ، انڊو-ملائي علائقو، سنڊا ٻيٽ، فلپائن
* اولڊهامز ليف ڪڇئو (Oldham's leaf turtle): بنگلاديش، ڪمبوڊيا، چين، هندستان، انڊونيشيا، لائوس، ملائيشيا، ميانمار، ٿائيلينڊ ۽ ويٽنام 
* اسپاٽڊ پانڊ ڪڇئو (Spotted pond turtle): پاڪستان، هندستان، بنگلاديش، نيپال 
* ڪوچين فاريسٽ ڪين ڪڇئو (Geoemyda silvatica): ڏکڻ اولهه هندستان 
* تاج وارو دريائي ڪڇئو (Hardella thurjii): پاڪستان، هندستان، بنگلاديش 
* ٽي ڌارين وارو روفڊ ڪڇئو (Kachuga dhongoka): اتر هندستان، نيپال، بنگلاديش
* پينٽيڊ روفڊ ڪڇئو (Kachuga kachuga): اتر هندستان، نيپال، بنگلاديش 
* ناسي روفڊ ڪڇئو (Kachuga smithii): پاڪستان، اتر هندستان، نيپال، بنگلاديش 
* آسامي روفڊ ڪڇئو (Kachuga sylhetensis): اتر اوڀر هندستان، بنگلاديش 
* هندي روفڊ ڪڇئو (Kachuga tecta): پاڪستان، اتر هندستان، نيپال، بنگلاديش
* هندي ٽينٽ ڪڇئو (Indian tent turtle): هندستان، بنگلاديش
* ٽرائيڪرينيٽ هل ڪڇئو (Tricarinate hill turtle): هندستان، نيپال، بنگلاديش 
* هندي ڪارو ڪڇئو (Melanochelys trijuga): هندستان، نيپال، سري لنڪا، بنگلاديش، ميانمار، ٿائيلينڊ  
* هندي اک وارو ڪڇئو (Morenia petersi): اوڀر هندستان، بنگلاديش 
* ملائي فليٽ شيلڊ ڪڇئو (Notochelys platynota) 
* ڪيلڊ باڪس ڪڇئو(Keeled box turtle)
* اراڪاني ٻيلن جو ڪڇئو ٽرٽل (Arakan forest turtle) 
* انڊين سافٽ شيل ڪڇئو (Aspideretes gangeticus) - پاڪستان، ڀارت، نيپال، بنگلاديش
* انڊين پيڪاڪ سافٽ شيل ڪڇئو (Aspideretes hurum) - ڀارت، نيپال، بنگلاديش
* ليٿس سافٽ شيل ڪڇئو (Aspideretes leithii) - جزيرو نما ڀارت (Peninsular India)  
* بليڪ سافٽ شيل ڪڇئو (Aspideretes nigricans) - ڏکڻ اوڀر بنگلاديش ۾ چٽاگونگ شهر جو تلاءُ 
* نيرو هيڊڊ سافٽ شيل ڪڇئو (Chitra indica):  پاڪستان، ڀارت، نيپال، بنگلاديش 
* هندي فليپ شيل ڪڇئو (Lissemys punctata) - پاڪستان، ڀارت، نيپال، بنگلاديش، سري لنڪا، ميانمار 
* ايشيئن جاينٽ سافٽ شيل ڪڇئو (Pelochelys cantorii) - ڀارت (ساحلي علائقا)، ملاءيا جزيره نما، انڊو-چائنا

=== Family [[Trionychidae]] ===
* Indian softshell turtle ''[[Aspideretes gangeticus]]'' Pakistan, India, Nepal, Bangladesh

* [[سنڌو مگر]]

* [[اجگر نانگ]]

* [[جھوڙ نانگ]]

* [[شيش نانگ]]

* [[لڌڙو]]

* [[نانگ]]

* [[واسينگ نانگ]]

* [[يوناني ڪڇئو]]

* [[ڇليرو]]

* [[ڪرڙي]]
* [[ڪمي ڪڇئو]]
* [[ڪوبرا]]

* [[گهڙيال]]

* [[ڳوهه]]

* Indian peacock softshell turtle ''[[Aspideretes hurum]]'' India, Nepal, Bangladesh
* Leith's softshell turtle ''[[Aspideretes leithii]]'' Peninsular India
* Black softshell turtle ''[[Aspideretes nigricans]]'' Chittagong city tank in southeast Bangladesh
* Narrow-headed softshell turtle ''[[Chitra indica]]'' Pakistan, India, Nepal, Bangladesh
* Indian flapshell turtle ''[[Lissemys punctata]]'' Pakistan, India, Nepal, Bangladesh, Sri Lanka, Myanmar
* Asian giant softshell turtle ''[[Pelochelys cantorii]]'' India (coasts), Malay peninsula, Indo-China, South China

== Order Squamata ==
=== Suborder Lacertilia ===
==== Family Eublepharidae ====
* Indian fat-tailed gecko ''[[Eublepharis fuscus]]'' Western India
* Hardwicke's fat-tailed gecko ''[[Eublepharis hardwickii]]'' Eastern and central India
* Pakistani leopard gecko ''[[Eublepharis macularius]]'' Pakistan, Northwest India

==== Family Gekkonidae ====
* Böhme's mountain gecko ''[[Alsophylax boehmei]]''
* Baluch rock gecko ''[[Bunopus tuberculatus]]'' Afghanistan, Pakistan, India, Nepal
* Indian golden gecko ''[[Calodactylodes aureus]]'' Eastern Ghats
* Sri Lankan golden gecko ''[[Calodactylus illingworthi]]'' Sri Lanka
* Assamese day gecko''[[Cnemaspis assamensis]]'', Assam
* Beddome's day gecko ''[[Cnemaspis beddomei]]''
* Boie's day gecko ''[[Cnemaspis boiei]]''
* Goan day gecko ''[[Cnemaspis goaensis]]''
* Gund day gecko ''[[Cnemaspis heteropholis]]''
* Indian day gecko ''[[Cnemaspis indica]]''
* Indraneil day gecko ''[[Cnemaspis indraneildasii]]''
* Jerdon's day gecko ''[[Cnemaspis jerdonii]]''
* Kandy day gecko, ''[[Cnemaspis kandiana]]''
* Kolhapur day gecko, ''[[Cnemaspis kolhapurensis]]''&lt;ref&gt;Giri VB, Bauer AM &amp; KS Gaikwad (2009) A new ground-dwelling species of ''Cnemaspis'' Strauch (Squamata: Gekkonidae). ''Zootaxa'' 2164: 49–60 [http://www.mapress.com/zootaxa/2009/f/z02164p060f.pdf PDF]&lt;/ref&gt;
* Coastal day gecko ''[[Cnemaspis littoralis]]''
* Ponmudi day gecko ''[[Cnemaspis nairi]]''
* Ornate day gecko ''[[Cnemaspis ornata]]''
* ''[[Cnemaspis otai]]''
* Sispara day gecko ''[[Cnemaspis sisparensis]]''
* Rough-bellied day gecko ''[[Cnemaspis tropidogaster]]''
* Wynaad day gecko ''[[Cnemaspis wynadensis]]''
* Yercaud day gecko ''[[Cnemaspis yercaudensis]]''
* Flat-tailed gecko ''[[Cosymbotus platyurus]]'' Bhutan, India, Nepal, Sri Lanka, China, Indo-China, Malay region
* Sind gecko ''[[Crossobamon orientalis]]''
* ''[[Cyrtodactylus adleri]]''
* ''[[Cyrtodactylus aravallensis]]''
* Kollegal ground gecko ''[[Geckoella collegalensis]]''
* Gunther's Indian gecko ''[[Cyrtodactylus deccanensis]]''
* Giant forest gecko ''[[Cyrtodactylus frenatus]]'' Sri Lanka
* Sikkim bent-toed gecko ''[[Cyrtodactylus gubernatoris]]''
* Khasi Hills bent-toed gecko ''[[Cyrtodactylus khasiensis]]''
* Jammu bent-toed gecko ''[[Cyrtodactylus mansarulus]]''
* ''[[Geckoella nebulosa]]'' (=''Gymnodactlus nebulosus'', ''Cyrtodactylus nebulosus'')
* ''[[Cyrtodactylus nepalensis]]''
* Malayan forest gecko ''[[Cyrtodactylus pulchellus]]''
* Andamans bent-toed gecko ''[[Cyrtodactylus rubidus]]'' India (Andamans)
* Frontier bow-fingered gecko ''[[Cyrtodactylus stoliczkai]]''
* ''[[Mediodactylus walli]]''
* ''[[Cyrtopodion baturensis]]''
* Banded bent-toed gecko ''[[Cyrtopodion fasciolatus]]''
* Himalayan bent-toed gecko ''[[Cyrtopodion himalayanus]]''
* Kutch gecko ''[[Cyrtopodion kachhensis]]''
* Lawder's bent-toed gecko ''[[Cyrtopodion lawderanus]]''
* Rough-tailed gecko ''[[Cyrtopodion scabrum]]''
* Siamese leaf-toed gecko ''[[Dixonius siamensis]]''
* Patinghe Indian gecko ''[[Geckoella jeyporensis]]''
* Devil gecko ''[[Geckoella yakhuna]]'' Sri Lanka
* Four-clawed gecko ''[[Gehyra mutilata]]'' South India, Sri Lanka, Myanmar, Indo-China, Malay region
* Tokay gecko ''[[Gekko gekko]]'' Northeast India, Indo-China, China, Malay region
* Smith's giant gecko ''[[Gekko smithii]]'' India (Nicobar), Myanmar, Thailand, Malay region
* Andamanese giant gecko ''[[Gekko verreauxi]]'' India (Andamans)
* White-striped viper gecko ''[[Hemidactylus albofasciatus]]''
* ''[[Hemidactylus anamallensis]]''
* Bowring's gecko ''[[Hemidactylus bowringii]]'' Eastern India, Myanmar, China
* Brook's gecko ''[[Hemidactylus brookii]]'' Pakistan, India, Sri Lanka, Nepal, Bhutan, Myanmar, Singapore, Malay region
* Depressed gecko ''[[Hemidactylus depressus]]'' Sri Lanka
* Yellow-spotted gecko ''[[Hemidactylus flaviviridis]]'' Pakistan, India, Iran
* Asian house gecko ''[[Hemidactylus frenatus]]'' South India, Sri Lanka, Indo-China, China, Malay region, tropical areas
* Giant leaf-toed gecko ''[[Hemidactylus giganteus]]''
* Garnott's gecko ''[[Hemidactylus garnotii]]'' Northeast India, Bhutan, Nepal, Malay region
* Graceful leaf-toed gecko ''[[Hemidactylus gracilis]]''
* Carrot-tail viper gecko ''[[Hemidactylus imbricatus]]''
* Marbled tree gecko ''[[Hemidactylus leschenaultii]]'' Pakistan, India, Sri Lanka
* Burmese leaf-toed gecko ''[[Hemidactylus karenorum]]''
* Spotted rock gecko ''[[Hemidactylus maculatus]]'' Southwest India, Sri Lanka
* ''[[Hemidactylus mahendrai]]''
* Smith's bent-toed gecko ''[[Hemidactylus malcolmsmithi]]''
* Persian leaf-toed gecko ''[[Hemidactylus persicus]]''
* ''[[Hemidactylus porbandarensis]]''
* Bombay leaf-toed gecko ''[[Hemidactylus prashadi]]''
* Reticulate leaf-toed gecko ''[[Hemidactylus reticulatus]]''
* Scaly gecko ''[[Hemidactylus scabriceps]]'' South India, Sri Lanka
* ''[[Hemidactylus subtriedrus]]''
* Termite hill gecko ''[[Hemidactylus triedrus]]'' Pakistan, India
* Mediterranean house gecko ''[[Hemidactylus turcicus]]''
* ''[[Hemiphyllodactylus aurantiacus]]''
* Indopacific tree gecko ''[[Hemiphyllodactylus typus]]''
* Mourning gecko ''[[Lepidodactylus lugubris]]''
* Andaman day gecko ''[[Phelsuma andamanense]]'' India (Andamans)
*Nicobar gliding gecko ''[[Ptychozoon nicobarensis]]'' India (Nicobar)
* Smooth-backed gliding gecko ''[[Ptychozoon lionotum]]''

==== Family Agamidae ====
* [[Bufoniceps laungwalaensis|Laungwala long-headed lizard (''Bufoniceps laungwalaensis'')]] Rajasthan
* [[Calotes andamanensis|Green crestless forest lizard (''Calotes andamanensis'')]] Andaman and Nicobar Islands, India
* [[Calotes aurantolabium|Orange-lipped forest lizard (''Calotes aurantolabium'')]] Southern Western Ghats, ''sp. nov.''
* [[Calotes calotes|Green forest lizard (''Calotes calotes'')]] South India, Sri Lanka
* [[Calotes emma|Emma gray's forest lizard (''Calotes emma'')]] northeast India.
* [[Calotes grandisquamis|Large scaled forest lizard (''Calotes grandisquamis'')]] Western Ghats
* [[Calotes jerdoni|Jerdon's forest lizard (''Calotes jerdoni'')]] India (Khasi hills, Meghalaya), Myanmar, China
* [[Calotes maria|Khasi Hills forest lizard (''Calotes maria'')]] India, Bangladesh
* [[Calotes mystaceus|Indo-Chinese forest lizard (''Calotes mystaceus'')]] Northeast India, Myanmar, Thailand, Cambodia, Vietnam
* [[Calotes nemoricola|Nilgiri forest lizard (''Calotes nemoricola'')]] India
* [[Calotes nigrilabris|Black-lipped forest lizard (''Calotes nigrilabris'')]] Sri Lanka
* [[Calotes versicolor|Oriental garden lizard (''Calotes versicolor'')]] Afghanistan, Pakistan, India (Andamans), Sri Lanka, Nepal, Bangladesh, Malay peninsula, Indo-China, China, Sumatra
* [[Ceratophora aspera|Rough-horned lizard (''Ceratophora aspera'')]] Sri Lanka
* [[Cophotis ceylanica|Small-horned lizard (''Cophotis ceylanica'')]] Sri Lanka
* [[Coryphophylax subcristatus|Bay Islands forest lizard (''Coryphophylax subcristatus'')]] India (Andaman and Nicobar islands)
* [[Draco blanfordii|Blanford's flying lizard (''Draco blanfordii'')]] Northeast India, Bangladesh, Myanmar, Thailand, Malay peninsula
* [[Draco dussumieri|South Indian flying lizard (''Draco dussumieri'')]] Western Ghats, India
* [[Laudakia tuberculata|Tubercled agama (''Laudakia tuberculata'')]] Afghanistan, Pakistan, India, Nepal
* [[Lyriocephalus scutatus|Hump-nosed lizard (''Lyriocephalus scutatus'')]] Sri Lanka
* [[Monilesaurus ellioti|Elliot's forest lizard (''Monilesaurus ellioti'')]] India.
* [[Monilesaurus rouxii|Roux forest lizard (''Monilesaurus rouxii'')]] India
* [[Otocryptis beddomei|Indian kangaroo lizard (''Otocryptis beddomei'')]] India
* [[Otocryptis wiegmanni|Sri Lankan kangaroo lizard (''Otocryptis wiegmanni'')]] Sri Lanka
* [[Psammophilus dorsalis|Rock lizard (''Psammophilus dorsalis'')]] South India
* [[Psammophilus blanfordanus|Blanford's rock lizard (''Psammophilus blanfordanus'')]] South India
* [[Salea horsfieldii|Horsfield's spiny lizard (''Salea horsfieldii'')]] South India
* [[Salea anamallayana|Anaimalai spiny lizard (''Salea anamallayana'')]] South India
* [[Sitana ponticeriana|Fan-throated lizard (''Sitana ponticeriana'')]] India
* ''[[Sitana visiri]]''
* ''[[Sitana laticeps]]''
* ''[[Sitana spinaecephalus]]''
* ''[[Sarada darwini]]''
* ''[[Sarada superba]]''
* ''[[Sitana marudhamneydhal]]''&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.11646/zootaxa.4139.2.2|title=Description of a new species of Sitana Cuvier, 1829 from southern India|journal=Zootaxa|volume=4139|issue=2|pages=167|year=2016|last1=Deepak|first1=V.|last2=Khandekar|first2=Akshay|last3=Varma|first3=Sandeep|last4=Chaitanya|first4=R.}}&lt;/ref&gt;
* [[Trapelus agilis|Agile agama (''Trapelus agilis'')]] Iran, Afghanistan, Pakistan, Northwest India
* [[Uromastyx hardwickii|Indian spiny-tailed lizard (''Uromastyx hardwickii'')]] Pakistan, Northwest India

==== Family Chamaeleonidae ====
[[File:Indian Chameleon Chamaeleo zeylanicus SGNP Mumbai DSCF0251 (6).JPG|thumb|185px|[[Chamaeleo zeylanicus|Indian chameleon]] (''Chamaeleo zeylanicus'')]]
* Indian chamaeleon ''[[Chamaeleo zeylanicus]]'' Pakistan, India, Sri Lanka

==== Family Dibamidae ====
* ''[[Dibamus nicobaricum]]''

==== Family Anguidae ====
[[File:Sheltopusik 057.jpg|thumb|185px|[[Ophisaurus apodus|Armoured glass snake]] (''Ophisaurus apodus'')]]
* Armoured glass snake ''[[Ophisaurus apodus]]'' Eurasia, Afghanistan, Pakistan
* Eastern glass snake ''[[Dopasia gracilis]]'' India (Himalayas, Northeast), Myanmar

==== Family Scincidae ====
:Note: Some authors move the Asian skinks of the genus ''Mabuya'' to ''Eutropis''.&lt;ref&gt;Das, Indraneil, A De Silva &amp; C C Austin (2008) A new species of ''Eutropis'' (Squamata: Scincidae) from Sri Lanka. ''Zootaxa'' 1700: 35-52 [http://www.mapress.com/zootaxa/2008/f/zt01700p052.pdf PDF]&lt;/ref&gt;

* Minor snake-eyed skink ''[[Ablepharus grayanus]]''
* Asian snake-eyed skink ''[[Ablepharus pannonicus]]''
* ''[[Asymblepharus tragbulense]]''
* Barkud limbless skink ''[[Barkudia insularis]]'' India (East coast)
* ''[[Barkudia melanosticta]]''
* Four-toed snake skink ''[[Chalcidoseps thwaitesii]]'' Sri Lanka
* ''[[Chalcides pentadactylus]]''
* ''[[Dasia subcaeruleum]]'' Southwest India
* ''[[Dasia johsinghi]]'' Southwest India,
* Tree skink ''[[Dasia haliana]]'' Sri Lanka
* Olive tree skink ''[[Dasia olivacea]]'' India (Nicobars), Myanmar, Indo-China, Malay region
* ''[[Dasia nicobarensis]]''
* Olive tree skink ''[[Dasia olivacea]]''
* Boulenger's dasia ''[[Dasia subcaerulea]]''
* Schneider's skink ''[[Eumeces schneiderii]]'' (Daudin, 1802)
* ''[[Eumeces blythianus]]''
* Poona skink ''[[Eurylepis poonaensis]]'' (Sharma, 1970)
* Alpine Punjab skink ''[[Eurylepis taeniolatus]]'' [[Edward Blyth|Blyth]], 1854
* Sharma's mabuya ''[[Eutropis nagarjuni]]'' (Sharma, 1969) Andhra Pradesh 
* Kelaart's slender skink ''[[Lankascincus taprobanensis]]'' Sri Lanka
* Big-eared lipinia ''[[Lipinia macrotympanum]]'' ([[Ferdinand Stoliczka|Stoliczka]], 1873)
* Four-striped lipinia ''[[Lipinia quadrivittata]]'' (Peters, 1867)
* White-spotted supple skink ''[[Lygosoma albopunctatum]]'' (Gray, 1846)
* ''[[Lygosoma ashwamedhi]]'' Sharma, 1969
* Christmas Island grass-skink ''[[Lygosoma bowringii]]'' (Günther, 1864)
* ''[[Lygosoma goaensis]]'' (Sharma, 1976)
* Günther's writhing skink ''[[Lygosoma guentheri]]'' (Günther, 1864)
* ''[[Lygosoma lineata]]'' (Gray, 1839)
* ''[[Lygosoma pruthi]]'' (Sharma, 1977)
* ''[[Lygosoma punctata]]'' (Gmelin, 1799)
* Vosmer's writhing skink ''[[Lygosoma vosmaeri]]'' (Gray, 1839)
* Gunther's spotted skink ''[[Lygosoma guentheri]]'' Southwest India
* ''[[Mabuya allapallensis]]'' Schmidt, 1926
* ''[[Mabuya andamanensis]]'' Smith, 1935
* Beddome's skink ''[[Mabuya beddomii]]'' (Jerdon, 1870) Southwest India, Sri Lanka
* Bibron's skink ''[[Mabuya bibronii]]'' (Gray, 1838) Southeast India, Sri Lanka
* Common keeled skink ''[[Mabuya carinata]]'' (Schneider, 1801) Pakistan, India, Nepal, Bangladesh
* Inger's mabuya ''[[Mabuya clivicola]]'' Inger, Shaffer, Koshy &amp; Bakde, 1984
* Striped grass skink ''[[Mabuya dissimilis]]'' (Hallowell, 1857) Pakistan, North India
* ''[[Mabuya gansi]]'' Das, 1991
* Blanford's mabuya ''[[Mabuya innotata]]'' (Blanford, 1870)
* Little Indian skink or bronze skink ''[[Mabuya macularia]]'' (Blyth, 1853) Bangladesh, India, Nepal, Pakistan, Sri Lanka, Myanmar, Thailand, Vietnam, Malay peninsula
* Many-lined skink ''[[Mabuya multifasciata]]'' (Kuhl, 1820) Northeast India (Nicobars), China, Malay region
* Nine-keeled skink ''[[Mabuya novemcarinata]]'' (Anderson, 1871) Northeast India, Myanmar, Malay peninsula
* Four-keeled skink ''[[Mabuya quadricarinata]]'' Boulenger, 1887 Northeast India, Myanmar
* Rough mabuya ''[[Mabuya rudis]]'' (Boulenger, 1887)
* Nicobar Island skink ''[[Mabuya rugifera]]'' (Stoliczka, 1870)
* Three-banded mabuya ''[[Mabuya trivittata]]'' (Hardwicke &amp; Gray, 1827)
* Tytler's mabuya ''[[Mabuya tytleri]]'' (Tytler, 1868)
* Gray's snake skink ''[[Nessia burtonii]]'' Sri Lanka
* Deraniyagala's snake skink ''[[Nessia deraniyagalai]]'' Sri Lanka
* Two-toed snake skink ''[[Nessia didactylus]]'' Sri Lanka
* Shark-headed snake skink ''[[Nessia hickanala]]'' Sri Lanka
* Layard's snake skink ''[[Nessia layardi]]'' Sri Lanka
* One-toed snake skink ''[[Nessia monodactylus]]'' Sri Lanka
* Sarasin's snake skink ''[[Nessia sarasinorum]]'' Sri Lanka
* Eastern sandfish ''[[Ophiomorus raithmai]]'' Anderson &amp; Leviton, 1966 Pakistan, Northwest India
* Three-toed snake skink ''[[Ophiomorus tridactylus]]'' (Blyth, 1853)
* ''[[Ristella beddomii]]'' Boulenger, 1887
* Günther's ristella ''[[Ristella guentheri]]'' Boulenger, 1887
* Rurk's ristella ''[[Ristella rurkii]]'' Gray, 1839
* Travancore ristella ''[[Ristella travancorica]]'' (Beddome, 1870)
* ''[[Scincella beddomei]]'' (Boulenger, 1887)
* Two-lined ground skink ''[[Scincella bilineata]]'' (Gray, 1846)
* Ladakh supple skink ''[[Scincella ladacensis]]'' (Günther, 1864) North India, Nepal
* ''[[Scincella macrotis]]'' (Steindachner, 1867)
* ''[[Scincella palnica]]'' (Boettger, 1892)
* Reeves' smooth gecko ''[[Scincella reevesii]]'' (Gray, 1838)
* Sikkimese supple skink ''[[Scincella sikkimensis]]'' (Blyth, 1854) Eastern India, Bangladesh, Bhutan, Nepal
* ''[[Scincella travancorica]]'' (Beddome, 1870)
* ''[[Sepsophis punctatus]]'' Beddome, 1870
* North Indian litter skink ''[[Sphenomorphus indicus]]'' (Gray, 1853) Tibet, India (Himalayas), Nepal, Bhutan, Myanmar, Thailand, Indo-China, China, Malay peninsula
* ''[[Sphenomorphus courcyanum]]'' (Annandale, 1912)
* Dussumier's forest skink ''[[Sphenomorphus dussumieri]]'' (Duméril &amp; Bibron, 1839)
* Spotted forest skink ''[[Sphenomorphus maculatus]]'' (Blyth, 1853)

==== Family Lacertidae ====
* Blanford's fringe-fingered lizard ''[[Acanthodactylus blanfordii]]''
* Indian fringe-fingered lizard ''[[Acanthodactylus cantoris]]''
* Small-spotted lizard ''[[Mesalina guttulata]]''
* Beddome's snake-eye ''[[Ophisops beddomei]]''
* Snake-eyed lizard ''[[Ophisops elegans]]''
* Jerdon's snake-eye ''[[Ophisops jerdonii]]''
* Leschenault's snake-eye ''[[Ophisops leschenaultii]]''
* ''[[Ophisops microlepis]]''
* Deraniyagala's striped lacerta ''[[Ophisops minor]]'' India, Sri Lanka
* Goalpara grass lizard ''[[Takydromus haughtonianus]]''
* Java grass lizard ''[[Takydromus khasiensis]]''
* Asian grass lizard ''[[Takydromus sexlineatus]]''

==== Family Varanidae ====
[[File:Malayan water monitor.jpg|thumb|185px|[[Varanus salvator|Water monitor]] (''Varanus salvator'')]]
* [[Bengal monitor|Bengal monitor (''Varanus bengalensis'')]] Iran, Afghanistan, Pakistan, India, Nepal, Bangladesh, Sri Lanka, Myanmar
* [[Varanus flavescens|Yellow monitor (''Varanus flavescens'')]] Pakistan, India, Nepal
* [[Varanus griseus|Desert monitor (''Varanus griseus'')]] Caspian Sea, Pakistan, Northwest India
* [[Varanus salvator|Water monitor (''Varanus salvator'')]] India, Sri Lanka, Indo-China, Malay region, Philippines

=== Suborder Sauria ===

==== Family Gymnothalmidae ====
* Vanzosaura rubricauda (Boulenger, 1902)

=== Suborder Serpentes ===
----
See [[List of snakes of South Asia]]

==پڻ ڏسو==
* [[پاڪستان جا جانور]]

==نوٽ==
{{Reflist}}

==حوالا==
{{حوالا}}
* Romulus Whitaker &amp; Ashok Captain, (2004) Snakes of India: The Field Guide. Draco Books, Chennai.
* Daniel, J.C.(2002) The Book of Indian Reptiles and Amphibians. Bombay Natural History Society and Oxford University Press. {{ISBN|0-19-566099-4}}
* Aengals, R., Kumar, S., Palot M.J. &amp; S.R. Ganesh. 2018. A checklist of reptiles of India.ZSI publication.   https://www.researchgate.net/publication/326580194_A_Checklist_of_Reptiles_of_India

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://www.reptile-database.org/ Reptile database]
* [https://web.archive.org/web/20120204121747/http://www.bio.utexas.edu/grad/sp/pubs/Indian%20Snakes-Checklist.pdf Indian snake checklist]
* [http://www.sbs.utexas.edu/hisasia/ Herpetology in South Asia]
* {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130105150834/http://groups.yahoo.com/group/ReptileIndia/|title=ReptileIndia Yahoo Group|sec=el}}

[[زمرو:ايشيا جا رڙيون پائيندڙ جانور]]
[[زمرو:حياتيات سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:ڏکڻ ايشيا جا رڙيون پائيندڙ جانور]]
[[زمرو:جانورن جون فهرستون]]
[[زمرو:رڙهيون پائيندڙ جانورن جون فهرستون]]</text>
      <sha1>rj6kqy5ckuxwycrnp8td8nan29mqdel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪاڪ ڇڏي ويا ڪنڌ تي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105593</id>
    <revision>
      <id>430324</id>
      <parentid>429547</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4872" sha1="rpcu6haz0sxfnwaryr084xvkblv6zv1" xml:space="preserve">
{{Infobox book
| name = ڪاڪ ڇڏي ويا ڪنڌ تي
| title_orig = ڪاڪ ڇڏي ويا ڪنڌ تي
| editor = [[لڇمڻ ڀاٽيا ڪومل]]
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| genre = خراجِ عقيدت، يادگاري مضمون
| published = 1986ع
| subject = [[هيمراج ناگواڻي]] جي ادبي ۽ ناٽڪي خدمتن بابت خراجِ عقيدت
}}

'''ڪاڪ ڇڏي ويا ڪنڌ تي''' (1986ع؛ عنوان جي اصل سنڌي صورت جي تصديق گهربل) سنڌي اديب ۽ اسٽيج فنڪار [[هيمراج ناگواڻي]] جي ياد ۾ اديبن ۽ فنڪارن جي خراجِ عقيدت تي مشتمل ڪتاب آهي. هن مجموعي جو مرتب [[لڇمڻ ڀاٽيا ڪومل]] هو. ڪتاب جو ذڪر [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي تصنيف ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|page=68
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== ڪتاب جو تعارف ==
''ڪاڪ ڇڏي ويا ڪنڌ تي'' هڪ يادگاري مجموعو آهي، جنهن ۾ مختلف اديبن ۽ فنڪارن [[هيمراج ناگواڻي]] کي خراجِ عقيدت پيش ڪيو آهي. موتي لال جوتواڻيءَ موجب ناگواڻي هڪ گهڻ رخي ليکڪ ۽ اسٽيج فنڪار هو. ڪتاب جي ترتيب لڇمڻ ڀاٽيا ڪومل ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== هيمراج ناگواڻي ==
هيمراج گوڪلداس ناگواڻي، جيڪو هيم ناگواڻيءَ جي نالي سان پڻ مشهور هو، 3 فيبروري 1931ع تي [[نوشهرو فيروز]]، سنڌ ۾ ڄائو. هو سنڌي ٻوليءَ جو ليکڪ، شاعر، اداڪار ۽ ناٽڪ نويس هو. سندس ادبي ۽ ناٽڪي سرگرميون خاص طور [[نئين دهلي]] جي سنڌي ثقافتي ماحول سان لاڳاپيل رهيون.&lt;ref name=&quot;SindhiSangatHem&quot;&gt;{{cite web
|title=Promoters &amp; Preservers of Sindhyat
|url=https://www.sindhisangat.com/images/promotersebook.pdf
|publisher=Sindhi Sangat
|page=236
|language=en
|access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

ناگواڻيءَ سنڌي ناٽڪن جي تاريخ ۽ شاعريءَ ۾ پڻ ڪم ڪيو. سندس تصنيفن ۾ ''مور نچندا رهن''، جيڪا دهليءَ ۾ 1950ع کان 1970ع تائين سنڌي ناٽڪي سرگرمين جو جائزو پيش ڪري ٿي، ۽ 1986ع ۾ شايع ٿيل شاعريءَ جو مجموعو ''سرل ريکائون'' شامل آهن.&lt;ref name=&quot;SindhiSangatHem&quot;/&gt;

== ناٽڪي خدمتون ==
هيمراج ناگواڻيءَ ٻارهن هڪ ايڪٽ وارا ناٽڪ ۽ ٻه مڪمل ناٽڪ لکيا يا ترتيب ڏنا ۽ انهن جي هدايتڪاري ڪئي. سندس ناٽڪي ڪم ۾ ''ڪاڪو بهلاڻيءَ وارو'' (1954ع)، ''گمتو ڊاڪٽر'' (1956ع)، ''صبح نه آيو'' (1977ع) ۽ ''سورج جي آخري ڪرڻ تائين'' (1978ع) شامل آهن.&lt;ref name=&quot;SindhiSangatHem&quot;/&gt;

هو هڪ سؤ کان وڌيڪ سنڌي ناٽڪن ۾ اداڪاري ڪري چڪو هو. مزاحيه ڪردار سندس اداڪاريءَ جي نمايان خصوصيت هئا. کيس آل انڊيا سنڌي ناٽڪ مقابلن ۾ اداڪاريءَ تي انعام پڻ مليا.&lt;ref name=&quot;SindhiSangatHem&quot;/&gt;

== مرتب ==
ڪتاب جو مرتب [[لڇمڻ ڀاٽيا ڪومل]] سنڌي ادب سان لاڳاپيل اديب ۽ ثقافتي شخصيت هو. موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت ۾ هن ڪتاب جي مرتب طور سندس نالو ڄاڻايل آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ادبي اهميت ==
هي ڪتاب هيمراج ناگواڻيءَ بابت سنڌي اديبن ۽ فنڪارن جي خراجِ عقيدت جو مجموعو آهي. ان لحاظ کان اهو سنڌي ادبي ۽ ناٽڪي دنيا سان لاڳاپيل هڪ شخصيت جي يادگيريءَ تي ٻڌل تصنيف آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[هيمراج ناگواڻي]]
* [[لڇمڻ ڀاٽيا ڪومل]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي ناٽڪ]]
* [[سنڌي ٻولي]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf سنڌي ادب جي لغت — موتي لال جوتواڻي] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.sindhisangat.com/images/promotersebook.pdf سنڌيت جا سرواڻ ۽ محافظ — سنڌي سنگت]

[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:1986ع جا ڪتاب]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]</text>
      <sha1>rpcu6haz0sxfnwaryr084xvkblv6zv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪامل جو ڪلام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105596</id>
    <revision>
      <id>430320</id>
      <parentid>429551</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6371" sha1="cfxpqjxalalyslp73k03wc53wecamcx" xml:space="preserve">
{{Infobox book
| name = ڪامل جو ڪلام
| title_orig = ڪامل جو ڪلام
| editor = جهمٽ مل خوبچند ڀاوناڻي
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| country = [[ڀارت]]
| genre = [[شاعري]]، چونڊ ڪلام
| subject = [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] جي شاعريءَ جي موضوعاتي چونڊ
| published = 1954ع
| pub_place = [[ممبئي|بمبئي]]
}}

'''ڪامل جو ڪلام''' (1954ع) [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] جي شعري مجموعي ''[[شاهه جو رسالو]]'' مان موضوعن جي لحاظ کان چونڊيل ڪلام تي مشتمل سنڌي ڪتاب آهي، جنهن کي '''جهمٽ مل خوبچند ڀاوناڻي''' ترتيب ڏنو. ڪتاب ۾ شاهه جي شاعريءَ کي مختلف موضوعن جي بنياد تي پيش ڪيو ويو آهي. مثال طور، الف جي موضوع هيٺ حرف الف کي الله سان منسوب ڪري ان جي معنوي تشريح ڪئي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

ڪتاب جو ذڪر موتي لال جوتواڻيءَ پنهنجي تصنيف ''Shah Abdul Latif: His Life and Work'' جي ڪتابيات ۾ پڻ ڪيو آهي. انهيءَ ڪتابيات ۾ مرتب جو نالو جهمٽ مل خوبچند ڀاوناڻي، اشاعت جو هنڌ بمبئي ۽ سال 1954ع ڄاڻايل آهي.&lt;ref name=&quot;JotwaniLatif&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|title=Shah Abdul Latif: His Life and Work
|year=2006
|language=en
|at=Bibliography, p. 151
}}&lt;/ref&gt;

== ڪتاب جو تعارف ==
''ڪامل جو ڪلام'' شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي شاعريءَ جو مڪمل رسالو نه، پر ان مان چونڊيل ڪلام جو موضوعاتي مجموعو آهي. موتي لال جوتواڻيءَ موجب ڪتاب ۾ رسالي مان چونڊ ڪلام مختلف موضوعن جي ترتيب سان پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

موضوعاتي ترتيب جو هڪ مثال الف بابت ڏنل آهي، جنهن ۾ الف جي حرف کي الله جي علامت طور بيان ڪيو ويو آهي. هي مثال شاهه جي شاعريءَ جي روحاني مفهوم سان واسطو رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== شاهه جو رسالو ۽ موضوعاتي ترتيب ==
''[[شاهه جو رسالو]]'' سنڌي صوفي شاعر [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] جي شاعريءَ جو مجموعو آهي. رسالي ۾ روحاني، اخلاقي، عشقيه ۽ انساني تجربن سان لاڳاپيل موضوع ملن ٿا.

''ڪامل جو ڪلام'' جي مرتب انهن موضوعن مان چونڊ ڪري ڪلام کي موضوعاتي صورت ۾ پيش ڪيو. اهڙي ترتيب سان پڙهندڙ ڪنهن مخصوص موضوع سان لاڳاپيل بيتن ۽ شعري خيالن جو مطالعو ڪري سگهي ٿو. ڪتاب جي مڪمل موضوعاتي فهرست ۽ چونڊ جي اصولن جي تصديق لاءِ اصل ڇاپو گهربل آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== الف جي معنوي تشريح ==
ڪتاب جي موضوعاتي ترتيب بابت موتي لال جوتواڻيءَ جو ڏنل مثال حرف الف سان تعلق رکي ٿو. سندس بيان موجب الف جو حقيقي مفهوم الله ڏانهن اشارو ڪري ٿو. اهڙيءَ طرح هڪ اکر کي روحاني معنيٰ سان ڳنڍيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== مرتب ==
ڪتاب جو مرتب '''جهمٽ مل خوبچند ڀاوناڻي''' هو. شاهه عبداللطيف بابت موتي لال جوتواڻيءَ جي ڪتابيات ۾ سندس نالو ''ڪامل جو ڪلام'' جي مرتب طور درج آهي.&lt;ref name=&quot;JotwaniLatif&quot;/&gt;

ڀاوناڻيءَ جو نالو سنڌي شاعريءَ جي ڇند وديا بابت تصنيف ''سنڌي شعر (ڇند وديا)'' سان پڻ لاڳاپيل آهي، جنهن جي اشاعت 1953ع ۾ اجمير مان ڄاڻايل آهي.&lt;ref name=&quot;JotwaniLatif&quot;/&gt;

== اشاعت جو سال ==
موتي لال جوتواڻيءَ جي ڪتابيات موجب ''ڪامل جو ڪلام'' 1954ع ۾ بمبئيءَ مان شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;JotwaniLatif&quot;/&gt;

البت غلام علي الانا جي تصنيف ''Selections from the Risalo'' جي ڪتابيات ۾ ساڳئي ڪتاب جو اشاعتي سال 1953ع ڏنل آهي. انهيءَ اختلاف جي حتمي وضاحت لاءِ ڪتاب جي اصل عنوان واري صفحي يا پهرئين ڇاپي جي اشاعتي تفصيلن جي ضرورت آهي.&lt;ref name=&quot;AllanaSelections&quot;&gt;{{cite book
|last=Allana
|first=Ghulam Ali
|title=Selections from the Risalo
|language=en
|at=Bibliography, p. 155
}}&lt;/ref&gt;

== ادبي نوعيت ==
''ڪامل جو ڪلام'' شاهه عبداللطيف جي شاعريءَ مان موضوعاتي چونڊ جو مجموعو آهي. ان جي بنيادي خصوصيت رسالي جي چونڊ ڪلام کي مخصوص معنوي عنوانن هيٺ ترتيب ڏيڻ آهي. ڪتاب جي هن نوعيت جو ذڪر موتي لال جوتواڻيءَ جي سنڌي ادب بابت لغت ۾ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]]
* [[شاهه جو رسالو]]
* [[سنڌي شاعري]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[تصوف]]
* [[موتي لال جوتواڻي]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Shah_Abdul_Latif_His_Life_and_Work-Motilal_Jotwani-2006-cs.pdf شاهه عبداللطيف: سندس زندگي ۽ ڪم — موتي لال جوتواڻي]
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Selections_from_the_Risalo-G_Allana-2012-Cs.pdf شاهه جي رسالي مان چونڊ — غلام علي الانا] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:سنڌي شاعري]]
[[زمرو:شاهه عبداللطيف ڀٽائي]]
[[زمرو:1954ع جا ڪتاب]]</text>
      <sha1>cfxpqjxalalyslp73k03wc53wecamcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪانتا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105598</id>
    <revision>
      <id>430321</id>
      <parentid>429553</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6546" sha1="nid6wqf96oe0o92y00ecdwinrr5m6rv" xml:space="preserve">
{{Infobox book
| name = ڪانتا
| title_orig = कांता
| author = [[گجانن تريمبڪ ماڊکولڪر]]
| translator = نانڪ هنگوراڻي
| country = [[برطانوي هندستان]]
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| orig_lang_code = mr
| genre = [[ناول]]، [[ترجمو]]
| subject = سياسي ۽ سماجي موضوع
| published = 1946ع (سنڌي ترجمو)
| pub_date = 1939ع (اصل مراٺي ناول)
}}

'''ڪانتا''' (1946ع) سنڌي ٻوليءَ ۾ ترجمو ٿيل هڪ ناول آهي، جنهن جو ترجمو '''نانڪ هنگوراڻيءَ''' ڪيو. هي ڪتاب مراٺي ليکڪ [[گجانن تريمبڪ ماڊکولڪر]] جي ساڳئي نالي واري مراٺي ناول ''ڪانتا'' جو ترجمو آهي. سنڌي ادب جي محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي تصنيف ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ هن سنڌي ترجمي جو اشاعتي سال 1946ع ڄاڻايو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
|page=68
}}&lt;/ref&gt;

اصل مراٺي ناول ''ڪانتا'' 1939ع ۾ لکيو ويو هو. مراٺي ادبي ذريعن موجب اهو سياسي ۽ سماجي مسئلن تي بحث ڪندڙ ناول آهي، جنهن کي پنهنجي دور ۾ مقبوليت حاصل ٿي.&lt;ref name=&quot;MahaMTB2024&quot;&gt;{{cite web
|title=द्रष्टा साहित्यिक, प्रखर राष्ट्रवादी पत्रकार : ग. त्र्यं. माडखोलकर
|url=https://www.mahamtb.com/Encyc/2024/12/27/g-t-madkholkar.html
|website=मुंबई तरुण भारत
|date=2024-12-27
|language=mr
|access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

== ڪتاب جو تعارف ==
''ڪانتا'' اصل ۾ مراٺي ٻوليءَ جو ناول آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ نانڪ هنگوراڻيءَ ترجمو ڪيو. موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت موجب سنڌي ترجمو 1946ع ۾ شايع ٿيو. انهيءَ ڪتابياتي شاهديءَ ۾ ناول جو نالو، اصل ليکڪ، مترجم ۽ اشاعت جو سال ڄاڻايل آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

اصل ناول جو عنوان مراٺي لپيءَ ۾ ''कांता'' آهي. مراٺي ادبي تاريخ بابت ذريعن ۾ هن ناول کي ماڊکولڪر جي مشهور تصنيفن ۾ شمار ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;MarathiSrushti&quot;&gt;{{cite web
|title=ग. त्र्यं. माडखोलकर
|url=https://www.marathisrushti.com/articles/ga-tryam-madkholkar/
|website=मराठीसृष्टी
|date=2017-12-28
|language=mr
|access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

== اصل مراٺي ناول ==
گجانن تريمبڪ ماڊکولڪر جو ناول ''ڪانتا'' 1939ع ۾ لکيو ويو. مراٺي اخبار ''ممبئي ترون ڀارت'' ۾ شايع ٿيل ادبي مضمون موجب هن ناول ۾ سياست ۽ سماج سان لاڳاپيل مسئلن تي سنجيده بحث ڪيو ويو آهي. ساڳئي ذريعي موجب ناول کي پنهنجي دور ۾ وڏي مقبوليت حاصل ٿي.&lt;ref name=&quot;MahaMTB2024&quot;/&gt;

ناول جي اصل ڪهاڻي، ڪردارن ۽ واقعن بابت تفصيلي معلومات سنڌي ترجمي جي موجود ڪتابياتي اندراج ۾ نه ڏني وئي آهي. انهن تفصيلن لاءِ اصل مراٺي متن يا سنڌي ترجمي جو مڪمل نسخو گهربل آهي.

== سنڌي ترجمو ==
''ڪانتا'' جو سنڌي ترجمو نانڪ هنگوراڻيءَ ڪيو. موتي لال جوتواڻيءَ جي 1996ع واري ادبي لغت ۾ ترجمي جو سال 1946ع ڄاڻايل آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

ترجمي جي ناشر، اشاعت جي هنڌ، صفحن جي تعداد ۽ ڇاپي بابت وڌيڪ تفصيل موجود ڪتابياتي شاهديءَ مان معلوم نٿا ٿين.

== اصل ليکڪ ==
[[گجانن تريمبڪ ماڊکولڪر]] (28 ڊسمبر 1899ع – 27 نومبر 1976ع) مراٺي ٻوليءَ جو ناول نگار، ادبي نقاد ۽ صحافي هو. هن پنهنجي ادبي زندگيءَ ۾ شاعري، تنقيد، ناول نگاري ۽ صحافت جي شعبن ۾ ڪم ڪيو.&lt;ref name=&quot;MarathiSrushti&quot;/&gt;

سندس مشهور ناولن ۾ ''مڪتاتما''، ''ڀنگليل ديئول''، ''شاپ''، ''ڪانتا''، ''دوهيري جيون'' ۽ ''مکَوٽي'' شامل آهن. هن 1944ع کان ناگپور جي روزاني اخبار ''ترون ڀارت'' جي ادارت ڪئي ۽ 1946ع ۾ بيلگام ۾ منعقد ٿيل مراٺي ساهتيه سميلن جي صدارت ڪئي.&lt;ref name=&quot;MarathiSrushti&quot;/&gt;

== ادبي پسمنظر ==
ماڊکولڪر جي ناول نگاريءَ ۾ سياسي، سماجي ۽ انساني لاڳاپن سان واسطو رکندڙ موضوع ملن ٿا. ''ڪانتا'' بابت مراٺي ادبي ذريعن ۾ خاص طور سياسي ۽ سماجي مسئلن جو ذڪر ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;MahaMTB2024&quot;/&gt;

سنڌي ترجمي جي موجودگيءَ مان معلوم ٿئي ٿو ته هي مراٺي ناول سنڌي ٻوليءَ ۾ پڻ منتقل ٿيو. تنهن هوندي به سنڌي ترجمي جي ادبي قبوليت، وڪري يا تنقيدي اثر بابت الڳ شاهدي دستياب نه هجڻ سبب انهن موضوعن تي قطعي دعويٰ نٿي ڪري سگهجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي ناول]]
* [[مراٺي ادب]]
* [[ادبي ترجمو]]
* [[گجانن تريمبڪ ماڊکولڪر]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf سنڌي ادب جي لغت — موتي لال جوتواڻي] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.mahamtb.com/Encyc/2024/12/27/g-t-madkholkar.html گجانن تريمبڪ ماڊکولڪر بابت مراٺي ادبي مضمون]
* [https://www.marathisrushti.com/articles/ga-tryam-madkholkar/ ماڊکولڪر جو ادبي تعارف]

[[زمرو:سنڌي ناول]]
[[زمرو:سنڌي ترجما]]
[[زمرو:1946ع جا ڪتاب]]
[[زمرو:مراٺي ادب]]</text>
      <sha1>nid6wqf96oe0o92y00ecdwinrr5m6rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪاٺ جي سانچي ۾</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105599</id>
    <revision>
      <id>430323</id>
      <parentid>429554</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6194" sha1="m4ad1hfhifpif3ute1l9s5dcq5j5e0f" xml:space="preserve">
{{Infobox book
| name = ڪاٺ جي سانچي ۾
| title_orig = ڪاٺ جي سانچي ۾
| author = ڪي. ايس. بالاڻي
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| genre = [[مختصر ڪهاڻي|مختصر ڪهاڻين جو مجموعو]]
| published = 1971ع
| subject = نسلن جو اختلاف، روايتي قدر ۽ سماجي تبديلي
| pages = 
| publisher = 
}}

'''ڪاٺ جي سانچي ۾''' (1971ع) سنڌي ڪهاڻيڪار '''ڪي. ايس. بالاڻي''' جي پنجن [[مختصر ڪهاڻي|مختصر ڪهاڻين]] تي مشتمل مجموعو آهي، جيڪو ليکڪ جي وفات کان پوءِ شايع ٿيو. هن مجموعي ۾ پراڻي ۽ نئين نسل جي وچ ۾ روايتي قدرن، سماجي سوچ ۽ زندگيءَ جي بدلجندڙ تصورن بابت وڌندڙ اختلاف کي موضوع بڻايو ويو آهي. سنڌي ادب جي محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ هن مجموعي جو ذڪر ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
 |last=Jotwani
 |first=Motilal
 |author-link=موتي لال جوتواڻي
 |title=A Dictionary of Sindhi Literature
 |publisher=Sampark Prakashan
 |location=New Delhi
 |year=1996
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

== ڪتاب جو تعارف ==
''ڪاٺ جي سانچي ۾'' پنجن ڪهاڻين جو مجموعو آهي، جنهن جي اشاعت 1971ع ۾ ٿي. موتي لال جوتواڻيءَ موجب، هي مجموعو ڪي. ايس. بالاڻيءَ جي وفات کان پوءِ شايع ٿيو. جوتواڻيءَ بالاڻيءَ کي اهڙو باصلاحيت ليکڪ قرار ڏنو آهي، جنهن جي ننڍي عمر ۾ وفات سبب سندس ادبي صلاحيتن کي وڌيڪ اُسرڻ جو موقعو نه ملي سگهيو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

مجموعي جون ڪهاڻيون ٻن نسلن جي وچ ۾ وڌندڙ ذهني ۽ سماجي وڇوٽي کي اجاگر ڪن ٿيون. هڪ پاسي پراڻو نسل آهي، جيڪو روايتي قدرن تي عقيدت ۽ محبت سان يقين رکي ٿو، جڏهن ته ٻئي پاسي نوجوان نسل آهي، جيڪو انهن قدرن کي وقت سان اڻ ٺهڪندڙ ۽ پراڻو سمجهي رد ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== مرڪزي موضوع ==
=== نسلن جي وچ ۾ اختلاف ===
مجموعي جو بنيادي موضوع پراڻي ۽ نئين نسل جي وچ ۾ وڌندڙ اختلاف آهي. ڪهاڻين ۾ ٻنهي نسلن جي سوچ ۽ روايتي قدرن بابت مختلف روين کي نمايان ڪيو ويو آهي. موتي لال جوتواڻيءَ موجب، اهو اختلاف وقت گذرڻ سان وڌيڪ وسيع ٿيندو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== روايتي قدر ===
مجموعي ۾ پراڻي نسل کي اهڙي سماجي گروهه طور پيش ڪيو ويو آهي، جيڪو رائج رسمن، رواجن ۽ ورثي ۾ مليل قدرن سان وابستگي رکي ٿو. اهي قدر ان نسل جي زندگيءَ ۽ سوچ جو اهم حصو آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== نوجوان نسل جو رويو ===
ڪهاڻين ۾ نوجوان نسل روايتي قدرن کي پنهنجي زماني جي ضرورتن سان اڻ ٺهڪندڙ سمجهي ٿو. انهيءَ ڪري اهو نسل انهن قدرن کي قبول ڪرڻ بدران رد ڪري ٿو. پراڻي نسل جي وابستگي ۽ نوجوان نسل جي انڪار وچ ۾ پيدا ٿيندڙ تضاد مجموعي جو اهم موضوع آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ادبي جائزو ==
موتي لال جوتواڻيءَ جي جائزي موجب، ''ڪاٺ جي سانچي ۾'' جون پنجئي ڪهاڻيون نسلن جي وچ ۾ وڌندڙ وڇوٽي کي اجاگر ڪن ٿيون. هن مجموعي جي ادبي سڃاڻپ ان جي سماجي موضوع سان لاڳاپيل آهي، جنهن ۾ روايتن سان وابستگي ۽ انهن کان انڪار جي وچ ۾ اختلاف پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

جوتواڻيءَ ليکڪ جي ننڍي عمر ۾ وفات جو ذڪر ڪندي سندس اڻپوري رهجي ويل ادبي امڪانن ڏانهن پڻ اشارو ڪيو آهي. انهيءَ لحاظ کان هي مجموعو بالاڻيءَ جي وفات کان پوءِ شايع ٿيل سندس ڪهاڻين جو دستاويزي مجموعو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ليکڪ ==
'''ڪي. ايس. بالاڻي''' سنڌي ٻوليءَ جو ڪهاڻيڪار هو. سندس ڪهاڻين جو مجموعو ''ڪاٺ جي سانچي ۾'' 1971ع ۾ سندس وفات کان پوءِ شايع ٿيو. موتي لال جوتواڻيءَ کيس هڪ اهڙو باصلاحيت ليکڪ ڄاڻايو آهي، جيڪو ننڍي عمر ۾ وفات ڪري ويو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

ليکڪ جي مڪمل نالي، جنم ۽ وفات جي تاريخن ۽ ٻين تصنيفن بابت وڌيڪ مستند ڪتابياتي معلومات جي ضرورت آهي.

== اشاعت ==
''ڪاٺ جي سانچي ۾'' جي اشاعت جو سال 1971ع آهي. مجموعي ۾ پنج مختصر ڪهاڻيون شامل آهن ۽ اهو ليکڪ جي وفات کان پوءِ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

ڪتاب جي ناشر، اشاعت جي هنڌ، صفحن جي تعداد ۽ پنجن ڪهاڻين جي عنوانن جي تصديق لاءِ اصل ڇاپي يا معتبر ڪتابي فهرست جي ضرورت آهي.

== پڻ ڏسو ==
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي ڪهاڻي]]
* [[مختصر ڪهاڻي]]
* [[سماجي تبديلي]]
* [[نسلن جو اختلاف]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf سنڌي ادب جي لغت — موتي لال جوتواڻي] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:سنڌي ڪهاڻين جا مجموعا]]
[[زمرو:1971ع جا ڪتاب]]</text>
      <sha1>m4ad1hfhifpif3ute1l9s5dcq5j5e0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪچا ڌاڳا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105600</id>
    <revision>
      <id>430343</id>
      <parentid>429555</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10297" sha1="eg68uau00n6f50eiuo6o0ff2ror5z3h" xml:space="preserve">
{{Infobox book
| name = ڪچا ڌاڳا
| title_orig = ڪچا ڌاڳا
| author = [[شيام جئسنگھاڻي]]
| country = [[ڀارت]]
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| genre = [[ناول]]، رومانوي ۽ نفسياتي افسانوي ادب
| published = 1966ع
| subject = محبت، انساني لاڳاپا ۽ زندگيءَ جون حقيقتون
}}

'''ڪچا ڌاڳا''' (1966ع) سنڌي ناول نگار، ڪهاڻيڪار، شاعر ۽ نقاد [[شيام جئسنگھاڻي]] جو پهريون [[ناول]] آهي. هن ناول ۾ ڊائرين جي ورقن ۽ ذاتي خطن جي اقتباسن وسيلي ڪهاڻي بيان ڪئي وئي آهي، جڏهن ته رومانوي واقعا ان جي مختلف حصن کي پاڻ ۾ ڳنڍين ٿا. سنڌي ادب جي محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ هن ناول جي انهيءَ فني بناوت جو ذڪر ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

ناول جي مرڪزي ڪردارن ۾ '''سوما''' ۽ '''روي''' شامل آهن، جيڪي هڪٻئي سان گهري محبت ڪن ٿا. ٻئي حساس ۽ مهذب شخصيتن جا مالڪ آهن، پر زندگيءَ جي سخت حقيقتن کي منهن ڏيندي تجربي جي کوٽ سبب مشڪلاتن ۾ ڦاسي پون ٿا. ناول جي موضوع، اسلوب، فني ترتيب ۽ بناوت کي روايتي سنڌي ناول کان مختلف قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhologicalStudies2009&quot;&gt;{{cite journal
|title=Sindhological Studies
|journal=Sindhological Studies
|volume=25
|year=2009
|page=86
|language=en
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Sindhological_Studies_%282009_Vol_25%29-Muhammad_Qasim_Maka-2009-cs.pdf
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ڪتاب جو تعارف ==
''ڪچا ڌاڳا'' شيام جئسنگهاڻيءَ جي ناول نگاريءَ جي شروعاتي تصنيف آهي. هي ناول 1966ع ۾ شايع ٿيو ۽ ان جي ادبي سڃاڻپ خاص طور ڪهاڻي بيان ڪرڻ جي غيرروايتي طريقي سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhianaShyam&quot;&gt;{{cite web
|title=جئسنگهاڻي شيام
|url=https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=جئسنگهاڻي شيام
|website=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|language=sd
|access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

ناول ۾ واقعا سڌي ۽ مسلسل روايتي بيانيي بدران ڊائريءَ جي ورقن ۽ ذاتي خطن جي اقتباسن وسيلي پيش ڪيا ويا آهن. انهن تحريرن ۾ ڪردارن جا ذاتي تجربا، احساس ۽ رومانوي لاڳاپا ڪهاڻيءَ جي واڌ ويجهه جو بنياد بڻجن ٿا.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhologicalStudies2009&quot;/&gt;

== ڪهاڻيءَ جو خلاصو ==
''ڪچا ڌاڳا'' جي ڪهاڻي ٻن مرڪزي ڪردارن، سوما ۽ روي، جي محبت جي چوڌاري ڦري ٿي. ٻئي هڪٻئي سان گهري محبت ڪن ٿا ۽ حساس طبيعت رکن ٿا. سندن شخصيتن ۾ تهذيب ۽ نزاڪت موجود آهي، پر زندگيءَ جي عملي مسئلن کي منهن ڏيڻ جو تجربو محدود آهي.&lt;ref name=&quot;SindhologicalStudies2009&quot;/&gt;

محبت جي جذباتي دنيا ۽ زندگيءَ جي سخت حقيقتن جي وچ ۾ موجود فرق ٻنهي ڪردارن لاءِ مشڪلاتون پيدا ڪري ٿو. سندن ناتجربيڪاري انهن حالتن کي منهن ڏيڻ ۾ رڪاوٽ بڻجي ٿي. اهڙيءَ طرح ناول ۾ رومانوي وابستگيءَ سان گڏ انساني تجربي ۽ عملي زندگيءَ جي پيچيدگين کي پڻ پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhologicalStudies2009&quot;/&gt;

== مرڪزي ڪردار ==
=== سوما ===
'''سوما''' ناول جي ٻن مرڪزي ڪردارن مان هڪ آهي. هوءَ روي سان گهري محبت رکي ٿي. ادبي جائزي موجب سوما حساس ۽ مهذب شخصيت جي مالڪ آهي، پر زندگيءَ جي سخت حقيقتن کي منهن ڏيڻ ۾ تجربي جي کوٽ سبب مشڪلاتن ۾ ڦاسي پوي ٿي.&lt;ref name=&quot;SindhologicalStudies2009&quot;/&gt;

=== روي ===
'''روي''' ناول جو ٻيو مرڪزي ڪردار آهي. هو سوما سان محبت ڪري ٿو. سندس شخصيت ۾ حساسيت ۽ تهذيب موجود آهي، پر زندگيءَ جي عملي تجربن جي کوٽ سبب هو پڻ مشڪل حالتن کي منهن ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;SindhologicalStudies2009&quot;/&gt;

== فني بناوت ۽ اسلوب ==
=== ڊائري ۽ خطن جو استعمال ===
''ڪچا ڌاڳا'' جي نمايان فني خصوصيت ڊائرين ۽ ذاتي خطن جي اقتباسن وسيلي ڪهاڻيءَ جي پيشڪش آهي. انهيءَ طريقي سان ڪردارن جا ذاتي احساس ۽ تجربا ڪهاڻيءَ جي بيان جو حصو بڻجن ٿا.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

''سنڌالاجيڪل اسٽڊيز'' ۾ شايع ٿيل ادبي جائزي موجب ناول ۾ سوما ۽ روي جي ڊائرين جي ورقن ۽ ذاتي خطن جا اقتباس استعمال ڪيا ويا آهن. انهيءَ جائزي ۾ ناول جي فني صورت، موضوع، اسلوب، بناوت ۽ ترتيب کي پراڻن روايتي ناولن کان مختلف قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhologicalStudies2009&quot;/&gt;

=== رومانوي واقعا ===
ناول جي مختلف حصن کي رومانوي واقعن وسيلي هڪٻئي سان ڳنڍيو ويو آهي. موتي لال جوتواڻيءَ موجب اهي واقعا ناول جي ڊائريءَ ۽ خطن تي ٻڌل بيانيي کي گڏيل صورت ڏين ٿا.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== نفسياتي ۽ سماجي پهلو ===
ناول ۾ محبت سان گڏ حساس شخصيتن جي عملي زندگيءَ سان ٽڪراءَ کي پيش ڪيو ويو آهي. سوما ۽ روي جي تجربي جي کوٽ ۽ زندگيءَ جي سخت حقيقتن سان سندن واسطو ڪهاڻيءَ جي اهم موضوعن مان آهن.&lt;ref name=&quot;SindhologicalStudies2009&quot;/&gt;

== ادبي جائزو ==
''سنڌالاجيڪل اسٽڊيز'' جي 2009ع واري شماري ۾ ''ڪچا ڌاڳا'' جي فني صورت ۽ موضوعاتي بناوت کي روايتي سنڌي ناولن کان مختلف ڄاڻايو ويو آهي. جائزي ۾ خاص طور ڪردارن جي ذاتي خطن ۽ ڊائرين ذريعي ڪهاڻي بيان ڪرڻ واري طريقي تي ڌيان ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhologicalStudies2009&quot;/&gt;

سنڌي ادب بابت هڪ ٻئي جائزي ۾ شيام جئسنگهاڻيءَ جي ناول نگاريءَ کي پڙهيل لکيل مٿئين وچولي طبقي جي ڪردارن ۽ سندن لاڳاپن سان ڳنڍيو ويو آهي. انهيءَ جائزي ۾ خانداني وفادارين، ماءُ ۽ زال سان لاڳاپن ۽ انهن مان پيدا ٿيندڙ ڇڪتاڻ کي ناول جي موضوعاتي پسمنظر طور بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhiLiteratureGlance&quot;&gt;{{cite web
|title=Sindhi Literature - A Glance
|url=https://www.sindhisangat.com/images/sindhiliterature_mohangehani.pdf
|publisher=Sindhi Sangat
|page=12
|language=en
|access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

== ليکڪ ==
[[شيام جئسنگهاڻي]] 12 فيبروري 1937ع تي [[ڪوئيٽا]]، [[بلوچستان]] ۾ ڄائو. ورهاڱي کان پوءِ هو هندستان لڏي ويو. هن اقتصاديات ۾ بي. اي آنرز ڪئي ۽ فوٽوگرافي ۽ سول ڊرافٽس مين شپ ۾ ڊپلوما حاصل ڪيا. هو [[ساهتيه اڪادمي]] سان ادبي ۽ ادارتي طور پڻ وابسته رهيو.&lt;ref name=&quot;SindhianaShyam&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhiSangatShyam&quot;&gt;{{cite web
|title=Shyam Sanwaldas Jaisinghani
|url=https://sindhisangat.com/promoters/shyam-sanwaldas-jaisinghani/
|website=Sindhi Sangat
|language=en
|access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

شيام جئسنگهاڻيءَ ناول، مختصر ڪهاڻي، شاعري، ناٽڪ ۽ ادبي تنقيد ۾ ڪم ڪيو. سندس تصنيفن ۾ ''ڪچا ڌاڳا'' (1966ع)، ''ننگو آسمان'' (1967ع)، ''کاهيءَ جي چؤطرف'' (1976ع)، ''وڇوٽيون''، ''هڪ ٻيو ڏينهن'' (1988ع) ۽ ''زلزلو'' (1992ع) شامل آهن.&lt;ref name=&quot;SindhianaShyam&quot;/&gt;

هن کي ''چاني'' جي ترجمي تي 1995ع ۾ ساهتيه اڪادميءَ جو ترجمو انعام ۽ ''زلزلو'' تي 1998ع ۾ ساهتيه اڪادمي انعام مليو.&lt;ref name=&quot;SindhiSangatShyam&quot;/&gt;

== ڪتابياتي رڪارڊ ==
''ڪچا ڌاڳا'' جو نالو سنڌي ڪتابن جي دستاويزي فهرست ''سنڌي سنچيه'' ۾ پڻ شيام جئسنگهاڻيءَ جي تصنيف طور درج آهي. انهيءَ فهرست ۾ ڪتاب جي رومن عنوان جون مختلف صورتون موجود آهن.&lt;ref name=&quot;SindhiSanchayaShyam&quot;&gt;{{cite web
|title=Shyam Jaisinghani
|url=https://sindhisanchaya.online/authors/Shyam%20Jaisinghani
|website=Sindhi Sanchaya
|language=en
|access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[شيام جئسنگهاڻي]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي ناول]]
* [[رومانوي ادب]]
* [[خط]]
* [[ڊائري]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=جئسنگهاڻي شيام شيام جئسنگهاڻي — انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]
* [https://sindhisanchaya.online/authors/Shyam%20Jaisinghani شيام جئسنگهاڻيءَ جا ڪتاب — سنڌي سنچيه]
* [https://sindhisangat.com/promoters/shyam-sanwaldas-jaisinghani/ شيام جئسنگهاڻي — سنڌي سنگت]

[[زمرو:سنڌي ناول]]
[[زمرو:1966ع جا ناول]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]</text>
      <sha1>eg68uau00n6f50eiuo6o0ff2ror5z3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪڇي شبداولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105601</id>
    <revision>
      <id>430344</id>
      <parentid>429559</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9197" sha1="19hlvvf9jee8tqxw6m2yfynlhiuv8hz" xml:space="preserve">
{{Infobox book
| name = ڪڇي شبداولي 
| title_orig = કચ્છી શબ્દાવલિ
| author = شانتي ڀائي پرشوتم آچاريه
| language = [[ڪڇي ٻولي]]، [[گجراتي ٻولي]]، [[انگريزي ٻولي]]
| country = [[ڀارت]]
| genre = [[لغت]]، [[لغت نويسي]]
| publisher = نوجيون ٽرسٽ
| pub_place = [[احمد آباد]]
| published = 1966ع
| subject = ڪڇي ٻوليءَ جي لفظن ۽ انهن جي معنائن جو لغوي مطالعو
}}

'''ڪڇي شبداولي''' يا '''ڪڇي لفظاولي''' (1966ع) ڪڇي، گجراتي ۽ انگريزي ٻولين جي هڪ لغت آهي، جنهن جو مرتب ۽ مصنف '''شانتي ڀائي پرشوتم آچاريه''' هو. ڪتاب جو اصل عنوان گجراتي لپيءَ ۾ ''કચ્છી શબ્દાવલિ'' آهي. سنڌي ادب جي محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي تصنيف ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ هن ڪتاب کي ڪڇي، گجراتي ۽ انگريزي ٻولين جي لغت طور درج ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

ڪتاب 1966ع ۾ [[احمد آباد]] جي نوجيون ٽرسٽ مان شايع ٿيو. ان جو ڪتابياتي حوالو ڪڇي ٻوليءَ جي لغوي اندراجن ۾ پڻ ملي ٿو، جتي ڪتاب جي مخصوص صفحن ۽ ڪالمن جا حوالا ڏنا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;AcharyaWiktionary&quot;&gt;{{cite web
|title=Template:R:kfr:Acharya:1966a
|url=https://en.wiktionary.org/wiki/Template:R:kfr:Acharya:1966a
|website=Wiktionary
|language=en
|access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

== ڪتاب جو تعارف ==
''ڪڇي لفظاولي'' ڪڇي ٻوليءَ جي لفظي ذخيري بابت هڪ لغوي تصنيف آهي. موتي لال جوتواڻيءَ موجب هن ڪتاب ۾ ڪڇي، گجراتي ۽ انگريزي ٻولين جو لغوي تعلق پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

ڪتاب جي گجراتي عنوان ۾ لفظ ''شبدآولي'' جو مطلب لفظن جو مجموعو يا لفظاولي آهي. ڪڇي لفظن بابت بعد وارن لغوي حوالن ۾ هن تصنيف جا مخصوص صفحا ۽ ڪالم ڄاڻايل آهن، جنهن مان ڪتاب جي لفظي اندراجن تي ٻڌل هجڻ جي تصديق ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;AcharyaWiktionary&quot;/&gt;

== اشاعت ==
''ڪڇي لفظاولي'' 1966ع ۾ شايع ٿي. ڪتاب جي ناشر طور نوجيون ٽرسٽ ۽ اشاعت جي هنڌ طور احمد آباد جو نالو لغوي حوالن ۾ درج آهي.&lt;ref name=&quot;AcharyaWiktionary&quot;/&gt;

گجرات جي لغت نويسيءَ بابت هڪ تاريخي جائزي ۾ شانتي ڀائي آچاريه جي ''ڪڇي لفظاولي'' کي سندس ٻين ٻولين بابت لغوي تصنيفن سان گڏ ذڪر ڪيو ويو آهي. انهيءَ جائزي موجب آچاريه ڪڇيءَ کان سواءِ ڀيلي ۽ چوڌري ٻولين جي لفظي ذخيري تي پڻ ڪم ڪيو.&lt;ref name=&quot;GujaratiDictionaries&quot;&gt;{{cite report
|title=Monolingual and Bilingual Dictionaries in Gujarat
|url=https://www.mavjibhai.com/EBOOKS/Monolingual%20and%20Bilingual%20Dictionaries%20in%20Gujarat.pdf
|language=en
|page=9
}}&lt;/ref&gt;

== لغوي مواد ==
ڪتاب ۾ ڪڇي لفظن جا اندراج موجود آهن. بعد وارن لغوي حوالن ۾ ان جا مخصوص مثال ملن ٿا، جن ۾ ڪڇي لفظ ''ڪَن'' ۽ ''سَپ'' جا اندراج پڻ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;KachchhiKan&quot;&gt;{{cite web
|title=કન
|url=https://en.wiktionary.org/wiki/કન
|website=Wiktionary
|language=en
|access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KachchhiSap&quot;&gt;{{cite web
|title=સપ
|url=https://en.wiktionary.org/wiki/સપ
|website=Wiktionary
|language=en
|access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
|+ ڪڇي لفظاوليءَ جا بعد وارن لغوي حوالن ۾ درج ٿيل مثال
! ڪڇي لفظ
! معنيٰ
! اصل ڪتاب جو حوالو
|-
| ڪَن
| ڪن، ٻڌڻ جو عضوو
| صفحو 13، ڪالم 2
|-
| سَپ
| نانگ
| صفحو 86، ڪالم 2
|}
اهي مثال ڪتاب جي بعد وارن لغوي حوالن تي ٻڌل آهن؛ اصل ڪتاب جي مڪمل متن سان سندن مقابلو اڃا گهربل آهي.&lt;ref name=&quot;KachchhiKan&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KachchhiSap&quot;/&gt;

== ڪڇي ٻوليءَ سان تعلق ==
[[ڪڇي ٻولي]] خاص طور [[ڪڇ]] ۽ [[سوراشٽر]] جي علائقن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. موتي لال جوتواڻيءَ پنهنجي سنڌي ادب بابت لغت ۾ ڪڇيءَ کي سنڌي ٻوليءَ جي لهجن مان هڪ ڄاڻايو آهي ۽ ٻنهي جي صوتياتي خصوصيتن ۾ مشابهت بيان ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

ڪڇيءَ جي درجابنديءَ ۽ ٻين هند آريائي ٻولين سان ان جي لاڳاپن بابت لسانياتي تحقيق موجود آهي. شانتي ڀائي آچاريه جي 1966ع واري تصنيف ''Segmental Phonemes of Kacchi'' پڻ ڪڇي ٻوليءَ جي صوتيات بابت هڪ الڳ تحقيقي ڪم آهي.&lt;ref name=&quot;AcharyaPhonemes&quot;&gt;{{cite book
|last=Acharya
|first=Shantibhai
|title=Segmental Phonemes of Kacchi
|publisher=Gujarat University
|location=Ahmedabad
|year=1966
|pages=54
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== مصنف ==
'''شانتي ڀائي پرشوتم آچاريه''' هندستان جو ٻوليءَ جو محقق ۽ لغت نويس هو. هن ڪڇي، ڀيلي، چوڌري ۽ گجراتي ٻولين بابت لغوي ۽ لسانياتي ڪم ڪيو. گجرات وديـاپيٺ جي علمي رسالي ۾ سندس لسانيات بابت مضمون پڻ شايع ٿيا.&lt;ref name=&quot;AcharyaLanguageClassification&quot;&gt;{{cite journal
|last=Acharya
|first=Shantibhai
|title=ભાષાઓનું વર્ગીકરણ
|journal=Vidyapith
|volume=52
|issue=1
|year=2014
|pages=62–73
|url=https://journal.gujaratvidyapith.org/index.php/vp/article/view/190
|language=gu
}}&lt;/ref&gt;

گجرات وديـاپيٺ جي هڪ ٻئي علمي رڪارڊ ۾ کيس لسانيات جي ريڊر طور ڄاڻايو ويو آهي. سندس 1982ع واري مضمون جو موضوع اتر گجرات جي گجراتي ٻوليءَ جو صوتياتي نظام هو.&lt;ref name=&quot;AcharyaGujaratiPhonology&quot;&gt;{{cite journal
|last=Acharya
|first=Shantibhai
|title=ઉત્તર ગુજરાતની ગુજરાતી ભાષાનું ધ્વનિતંત્ર
|journal=Vidyapith
|volume=20
|issue=1
|year=1982
|pages=7–23
|url=https://journal.gujaratvidyapith.org/index.php/vp/article/view/1153
|language=gu
}}&lt;/ref&gt;

== لاڳاپيل تصنيفون ==
شانتي ڀائي آچاريه جي لسانياتي ۽ لغوي ڪم ۾ ''ڪڇي لفظاولي'' کان سواءِ ''ڀيلي-گجراتي لفظاولي'' (1965ع)، ''چوڌريو ۽ چوڌري لفظاولي'' (1969ع) ۽ ''Segmental Phonemes of Kacchi'' (1966ع) شامل آهن.&lt;ref name=&quot;GujaratiDictionaries&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BharatavaniBhili&quot;&gt;{{cite web
|title=ભીલી-ગુજરાતી શબ્દાવલિ
|url=https://bharatavani.in/home/book?id=ભીલી-ગુજરાતી%20શબ્દાવલિ%20%7C%20Bhili-Gujarati%20Shabdawali&amp;post_category=book
|website=Bharatavani
|publisher=Central Institute of Indian Languages
|language=gu
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AcharyaPhonemes&quot;/&gt;

== لغت نويسيءَ ۾ جڳهه ==
گجرات جي لغتن بابت تاريخي جائزي ۾ آچاريه جي ''ڪڇي لفظاولي'' کي علائقائي ٻولين جي لفظن کي گڏ ڪرڻ وارن جديد ڪمن ۾ شامل ڪيو ويو آهي. ان کان اڳ 1886ع ۾ پرڀوداس رنڇوڊجي پانڊيا جي ''ڪڇي لفظاولي'' نالي هڪ ٻي تصنيف جو پڻ ذڪر ملي ٿو. اها 1966ع واري شانتي ڀائي آچاريه جي تصنيف کان الڳ ڪتاب آهي.&lt;ref name=&quot;GujaratiDictionaries&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ڪڇي ٻولي]]
* [[سنڌي ٻولي]]
* [[گجراتي ٻولي]]
* [[لغت]]
* [[لغت نويسي]]
* [[لسانيات]]
* [[ڪڇ]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf سنڌي ادب جي لغت — موتي لال جوتواڻي] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://ci.nii.ac.jp/ncid/BA7915921X ڪڇيءَ جي صوتيات بابت آچاريه جي تصنيف جو ڪتابياتي رڪارڊ]
* [https://journal.gujaratvidyapith.org/index.php/vp/article/view/190 شانتي ڀائي آچاريه جو لسانياتي مضمون]

[[زمرو:لغتون]]
[[زمرو:ڪڇي ٻولي]]
[[زمرو:گجراتي ادب]]
[[زمرو:1966ع جا ڪتاب]]
[[زمرو:هندستان جا ڪتاب]]</text>
      <sha1>19hlvvf9jee8tqxw6m2yfynlhiuv8hz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪھاڻي (رسالو)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105603</id>
    <revision>
      <id>430345</id>
      <parentid>429561</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10898" sha1="m891p9u4amgyfkop5gm5nss58p4mhoi" xml:space="preserve">
{{Infobox magazine
| title = ڪهاڻي
| category = [[ادبي رسالو]]، [[افسانوي ادب]]
| editor = [[جڳت آڏواڻي]]
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| firstdate = 1939ع
| country = [[برطانوي هندستان]]
| based = [[سنڌ]]
| subject = اصلوڪيون، ترجمو ڪيل ۽ موافقت ڪيل ڪهاڻيون
}}

'''ڪهاڻي''' سنڌي ٻوليءَ جو هڪ ادبي رسالو هو، جنهن جي شروعات 1939ع ۾ ٿي. رسالي جو ايڊيٽر [[جڳت آڏواڻي]] هو. رسالي ۾ سنڌي ٻوليءَ جون اصلوڪيون افسانوي تخليقون ۽ ٻين ٻولين مان ترجمو ڪيل يا سنڌيءَ ۾ موافقت ڪيل افسانوي ادب شايع ڪيو ويندو هو. سنڌي ادب جي محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي تصنيف ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ رسالي کي افسانوي ادب جي اشاعت سان مخصوص ادبي رسالي طور بيان ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
 |last=Jotwani
 |first=Motilal
 |author-link=موتي لال جوتواڻي
 |title=A Dictionary of Sindhi Literature
 |publisher=Sampark Prakashan
 |location=New Delhi
 |year=1996
 |language=en
 |page=69
}}&lt;/ref&gt;

''ڪهاڻي'' جي اشاعتي سرگرمين سان '''ڪهاڻي ساهتيه منڊل''' جو نالو پڻ لاڳاپيل آهي. ادبي محقق موهن گيهاڻيءَ موجب جڳت آڏواڻيءَ 1939ع ۾ سنڌ ۾ ڪهاڻي ساهتيه منڊل قائم ڪيو، جنهن هيٺ افسانوي ادب جا 17 ڪتاب شايع ڪيا ويا. ورهاڱي کان پوءِ آڏواڻيءَ 1949ع ۾ بمبئيءَ مان اشاعتي سرگرميون ٻيهر شروع ڪيون.&lt;ref name=&quot;GehaniPublishing&quot;&gt;{{cite web
 |last=Gehani
 |first=Mohan
 |title=Publishing scenario in Sindhi Language (Historically &amp; Now)
 |url=https://mohangehani.com/articles/publishing-scenario-in-sindhi-language-historically-now/
 |website=Mohan Gehani
 |language=en
 |access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
=== شروعات ===
''ڪهاڻي'' رسالي جي شروعات 1939ع ۾ ٿي. موتي لال جوتواڻيءَ موجب ان جي ادارت جڳت آڏواڻيءَ ڪئي. رسالي جو بنيادي مقصد افسانوي ادب کي سنڌي ٻوليءَ ۾ شايع ڪرڻ هو، جنهن ۾ اصلوڪين تخليقن سان گڏ ترجمن ۽ موافقت ڪيل ڪهاڻين کي پڻ جاءِ ڏني ويندي هئي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

موهن گيهاڻيءَ جي سنڌي اشاعتن بابت تاريخي جائزي موجب جڳت آڏواڻيءَ ساڳئي سال سنڌ ۾ ''ڪهاڻي ساهتيه منڊل'' قائم ڪيو. انهيءَ اداري افسانوي ادب جا 17 ڪتاب شايع ڪيا، جن مان گهڻا آڏواڻيءَ جا ترجما هئا.&lt;ref name=&quot;GehaniPublishing&quot;/&gt;

=== ورهاڱي کان اڳ ادبي سرگرميون ===
سنڌي ادب جي تاريخدان شيخ عزيز موجب ''ڪهاڻي'' رسالي ۾ ادبي تنقيد پڻ شايع ٿيندي هئي. سندس ڪتاب ''History of Sindhi Literature'' ۾ ڄاڻايل آهي ته رسالي 1944ع ۾ بنگالي ليکڪ شرت چندر چٽوپاڌيايا جي هڪ ناول جي سنڌي ترجمي تي تنقيدي جائزو شايع ڪيو. اهو ترجمو ميلارام منگهترام ڪيو هو.&lt;ref name=&quot;ShaikhAziz2008&quot;&gt;{{cite book
 |last=Aziz
 |first=Shaikh
 |title=History of Sindhi Literature
 |year=2008
 |language=en
 |page=275
 |url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/History_of_Sindhi_Literature-Shaikh_Aziz-2008-cs.pdf
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251207003218/https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/History_of_Sindhi_Literature-Shaikh_Aziz-2008-cs.pdf
 |archive-date=2025-12-07
 |access-date=2026-11-01
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

انهيءَ مان معلوم ٿئي ٿو ته رسالي ۾ افسانوي ادب جي اشاعت سان گڏ ادبي تنقيد کي پڻ جاءِ ملندي هئي.&lt;ref name=&quot;ShaikhAziz2008&quot;/&gt;

=== ورهاڱي کان پوءِ ===
1947ع جي ورهاڱي کان پوءِ سنڌي ادب جي اشاعت ۽ ورڇ جون حالتون تبديل ٿيون. موهن گيهاڻيءَ موجب جڳت آڏواڻيءَ 1949ع ۾ [[ممبئي|بمبئي]] مان پنهنجي اشاعتي ڪم کي ٻيهر شروع ڪيو. هن مختلف ٻولين مان سنڌيءَ ۾ وڏي تعداد ۾ ڪتاب ترجمو ڪيا ۽ هندي ادب جي ليکڪن جون تخليقون سنڌي پڙهندڙن تائين پهچايون.&lt;ref name=&quot;GehaniPublishing&quot;/&gt;

سنڌي ادب جي ورهاڱي کان پوءِ واري تاريخ بابت سهاپيڊيا جي هڪ تحقيقي مضمون ۾ ''ڪهاڻي'' کي انهن ادبي رسالن ۾ شمار ڪيو ويو آهي، جن هندستان ۾ سنڌي ٻوليءَ جي ادبي سرگرمين کي جاري رکڻ ۾ حصو ورتو. انهيءَ جائزي ۾ ''ڪهاڻي''، ''نئين دنيا'' ۽ ''ڪونج'' کي ٽماهي رسالن طور ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SahapediaSindhi&quot;&gt;{{cite web
 |title=Post-Partition Sindhi Literature in India: A Historical Overview
 |url=https://www.sahapedia.org/post-partition-sindhi-literature-india-historical-overview
 |website=Sahapedia
 |language=en
 |access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

== ادبي مواد ==
=== اصلوڪيون ڪهاڻيون ===
''ڪهاڻي'' رسالي ۾ سنڌي ٻوليءَ جون اصلوڪيون افسانوي تخليقون شايع ٿينديون هيون. موتي لال جوتواڻيءَ رسالي جي بنيادي ادبي سڃاڻپ افسانوي ادب جي اشاعت سان ڳنڍي آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== ترجمو ڪيل ۽ موافقت ڪيل ادب ===
رسالي ۾ ٻين ٻولين مان سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيل ۽ موافقت ڪيل افسانوي تخليقون پڻ شامل ٿينديون هيون. ترجمو ۽ موافقت رسالي جي اشاعتي دائري جا اهم حصا هئا.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

جڳت آڏواڻيءَ جي اشاعتي ڪم بابت موهن گيهاڻيءَ ڄاڻايو آهي ته هن لڳ ڀڳ 60 ڪتاب ترجمو ڪيا. هن هندي ادب جي ڌرم وير ڀارتي ۽ اگييہ جهڙن ليکڪن کي سنڌي ادب ۾ متعارف ڪرائڻ ۾ پڻ ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;GehaniPublishing&quot;/&gt;

=== ادبي تنقيد ===
رسالي ۾ افسانوي ادب بابت تنقيدي مواد پڻ شايع ٿيندو هو. شيخ عزيز جي تاريخي جائزي ۾ 1944ع دوران ''ڪهاڻي'' ۾ شايع ٿيل هڪ ناول جي سنڌي ترجمي تي تنقيد جو ذڪر موجود آهي.&lt;ref name=&quot;ShaikhAziz2008&quot;/&gt;

== جڳت آڏواڻي ==
'''جڳت آڏواڻي''' سنڌي ٻوليءَ جو مترجم، ايڊيٽر ۽ ناشر هو. هن 1939ع ۾ سنڌ اندر ''ڪهاڻي ساهتيه منڊل'' قائم ڪيو. موهن گيهاڻيءَ موجب انهيءَ اداري 17 افسانوي ڪتاب شايع ڪيا، جن مان گهڻا سندس ترجما هئا. ورهاڱي کان پوءِ هن 1949ع ۾ بمبئيءَ مان اشاعتي ڪم ٻيهر شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;GehaniPublishing&quot;/&gt;

آڏواڻيءَ هندي ۽ ٻين ٻولين جي ادب کي سنڌيءَ ۾ منتقل ڪرڻ جو ڪم ڪيو. هن [[ساهتيه اڪادمي]] لاءِ پڻ ڪتاب ترجمو ڪيا. ساهتيه اڪادميءَ جي سنڌي ڪتابن جي فهرست ۾ سندس ترجمو ڪيل ''ست يوگوسلاويائي آکاڻيون'' 1978ع جي پهرين ڇاپي طور درج آهي.&lt;ref name=&quot;SahityaAkademiSindhi&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sindhi Publications
 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/sindhi.pdf
 |publisher=Sahitya Akademi
 |language=en
 |access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

== سنڌي اشاعتي تاريخ ۾ جڳهه ==
ورهاڱي کان اڳ سنڌ ۾ سنڌي ادب جي اشاعت لاءِ ڪيترائي ادارا سرگرم هئا. انهن ۾ ''سندر ساهتيه''، ''ڪؤڙو مل سنڌي ساهتيه منڊل''، ''ڀارت جيون''، ''رتن ساهتيه منڊل'' ۽ ''ڪهاڻي'' جا نالا ملن ٿا. سنڌي اشاعتن جي تاريخ بابت هڪ جائزي ۾ ''ڪهاڻي'' کي 1939ع ۾ شروع ٿيل ادبي اشاعتي سرگرمين ۾ شامل ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;PublishingSindhi&quot;&gt;{{cite web
 |title=Publishing in Sindhi
 |url=https://sindhcourier.com/publishing-in-sindhi/
 |website=Sindh Courier
 |language=en
 |access-date=2026-11-08
}}&lt;/ref&gt;

ورهاڱي کان پوءِ هندستان ۾ سنڌي رسالن ٻوليءَ ۽ ادب جي تسلسل ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سهاپيڊيا جي تاريخي جائزي ۾ ''ڪهاڻي'' کي انهيءَ دور جي سنڌي ادبي رسالن مان هڪ قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SahapediaSindhi&quot;/&gt;

== رسالي ۽ اشاعتي اداري ۾ فرق ==
موتي لال جوتواڻيءَ ''ڪهاڻي'' کي ادبي رسالي طور بيان ڪيو آهي، جڏهن ته موهن گيهاڻيءَ جي تاريخي جائزي ۾ ''ڪهاڻي ساهتيه منڊل'' هڪ اشاعتي اداري طور ذڪر ٿيل آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GehaniPublishing&quot;/&gt;

ٻنهي جو تعلق جڳت آڏواڻيءَ جي ادبي سرگرمين سان آهي، پر رسالي جي اشاعتي تسلسل، ادارتي انتظام ۽ اشاعتي اداري سان قانوني يا تنظيمي لاڳاپي جي مڪمل تصديق لاءِ اصل شمارن ۽ اداري جي ڪتابياتي رڪارڊ جي ضرورت آهي.

== پڻ ڏسو ==
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي ڪھاڻي]]
* [[ادبي رسالو]]
* [[سنڌي صحافت]]
* [[ادبي ترجمو]]
* [[ورهاڱو]]
* [[ڪونج (رسالو)]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://mohangehani.com/articles/publishing-scenario-in-sindhi-language-historically-now/ سنڌي ٻوليءَ جي اشاعتي تاريخ — موهن گيهاڻي]
* [https://www.sahapedia.org/post-partition-sindhi-literature-india-historical-overview ورهاڱي کان پوءِ هندستان ۾ سنڌي ادب]
* [https://web.archive.org/web/20251207003218/https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/History_of_Sindhi_Literature-Shaikh_Aziz-2008-cs.pdf سنڌي ادب جي تاريخ — شيخ عزيز]
* [https://sahitya-akademi.gov.in/publications/sindhi.pdf ساهتيه اڪادميءَ جي سنڌي ڪتابن جي فهرست]

[[زمرو:سنڌي ادبي رسالا]]
[[زمرو:سنڌي صحافت]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:1939ع ۾ قائم ٿيل رسالا]]</text>
      <sha1>m891p9u4amgyfkop5gm5nss58p4mhoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪھاڻي هڪ ڪامل جي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105605</id>
    <revision>
      <id>430346</id>
      <parentid>429563</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6031" sha1="pfawco9b3txb9a4ihcr8d47n4335kjv" xml:space="preserve">
{{Infobox book
| name = ڪهاڻي هڪ ڪامل جي
| title_orig = ڪهاڻي هڪ ڪامل جي
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| genre = [[سوانح عمري]]، مذهبي ۽ روحاني ادب
| subject = سوامي پرمانند جي زندگي ۽ فڪر
| published = 1980ع
}}

'''ڪهاڻي هڪ ڪامل جي''' (1980ع) سنڌي ٻوليءَ ۾ لکيل هڪ سوانحي ڪتاب آهي، جنهن جو موضوع '''سوامي پرمانند''' جي زندگي آهي. سوامي پرمانند پنهنجي شاعريءَ ۾ [[ويدانت]] ۽ [[تصوف]] جي فڪري اثرن سبب سڃاتو وڃي ٿو. سنڌي ادب جي محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي تصنيف ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ هن ڪتاب کي سوامي پرمانند جي مشهور سوانح عمريءَ طور بيان ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== ڪتاب جو تعارف ==
''ڪهاڻي هڪ ڪامل جي'' جي اشاعت جو سال 1980ع آهي. ڪتاب جو موضوع سوامي پرمانند جي زندگي آهي. موتي لال جوتواڻيءَ موجب، پرمانند جي شاعريءَ ۾ ويدانتي ۽ صوفيانه فڪر جا اثر موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

ڪتاب جي مصنف، ناشر، اشاعت جي هنڌ ۽ صفحن جي تعداد بابت موجود ڪتابياتي اندراج ۾ تفصيل نه ڏنا ويا آهن.

== سوانح جو موضوع ==
=== سوامي پرمانند ===
سوامي پرمانند 1898ع ۾ ڄائو ۽ [[شڪارپور]]، [[سنڌ]] سان تعلق رکندڙ ويدانتي سنت هو. موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت موجب، هن سنڌي ۽ هندي ٻولين ۾ 60 کان وڌيڪ ڪتاب لکيا.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

سوامي پرمانند هندستان ۾ مختلف هنڌن تي ''پرمانند ڀنڊار'' قائم ڪيا، جن ۾ [[ممبئي]] جي کار واري علائقي ۽ [[هريدوار]] جا مرڪز پڻ شامل هئا. سندس تصنيفن ۾ ''لک نه'' ۽ ''نشڪام سڌي'' شامل آهن، جيڪي 1979ع ۾ شايع ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== فڪري پسمنظر ==
=== ويدانت ===
[[ويدانت]] هندستان جي فلسفيانه روايتن مان هڪ آهي، جنهن جو تعلق خاص طور [[اپنشد]] جي فڪر سان آهي. موتي لال جوتواڻيءَ سوامي پرمانند کي ويدانتي سنت طور بيان ڪيو آهي ۽ سندس شاعريءَ ۾ ويدانتي فڪر جي موجودگيءَ جو ذڪر ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== تصوف ===
[[تصوف]] روحاني فڪر ۽ عمل جي هڪ روايت آهي، جنهن ۾ باطني سڌاري، محبت ۽ روحاني تجربي کي اهميت ڏني ويندي آهي. سنڌي ادب ۾ صوفيانه فڪر جي هڪ ڊگهي روايت موجود آهي. جوتواڻيءَ موجب سوامي پرمانند جي شاعريءَ ۾ صوفيانه فڪر جا اثر پڻ نمايان آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== ويدانتي ۽ صوفيانه فڪر جو تعلق ===
سوامي پرمانند جي شاعريءَ بابت جوتواڻيءَ جي بيان مان معلوم ٿئي ٿو ته سندس ادبي سڃاڻپ ٻنهي روحاني روايتن سان لاڳاپيل هئي. البت ''ڪهاڻي هڪ ڪامل جي'' جو اصل متن دستياب نه هجڻ سبب ڪتاب ۾ انهن فڪري روايتن جي تشريح يا بحث جي تفصيل بابت قطعي دعويٰ نٿي ڪري سگهجي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== سوامي پرمانند جون تصنيفون ==
موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت ۾ سوامي پرمانند جي ٻن تصنيفن جا نالا ۽ اشاعت جا سال ڄاڻايل آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ سوامي پرمانند جون ڄاڻايل تصنيفون
! تصنيف
! اشاعت جو سال
! حوالو
|-
| ''لک نه''
| 1979ع
| موتي لال جوتواڻي
|-
| ''نشڪام سڌي''
| 1979ع
| موتي لال جوتواڻي
|}

جوتواڻيءَ موجب سوامي پرمانند سنڌي ۽ هنديءَ ۾ 60 کان وڌيڪ ڪتاب لکيا. انهن سڀني تصنيفن جي مڪمل فهرست موجود اندراج ۾ شامل نه آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ادبي اهميت ==
''ڪهاڻي هڪ ڪامل جي'' سنڌي ٻوليءَ ۾ هڪ اهڙي روحاني شخصيت جي سوانح عمري آهي، جنهن جي شاعريءَ ۾ ويدانت ۽ تصوف جا اثر بيان ڪيا ويا آهن. ڪتاب جي اهميت جو بنيادي تعلق سوامي پرمانند جي زندگيءَ جي سوانحي دستاويز سان آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

موتي لال جوتواڻيءَ هن ڪتاب کي مشهور سوانح عمري قرار ڏنو آهي. ڪتاب جي مقبوليت، ڇاپن جي تعداد ۽ ادبي قبوليت بابت وڌيڪ آزاد شاهديءَ جي ضرورت آهي.

== پڻ ڏسو ==
* [[سوانح عمري]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[ويدانت]]
* [[تصوف]]
* [[شڪارپور]]
* [[سنڌي شاعري]]
* [[موتي لال جوتواڻي]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf سنڌي ادب جي لغت — موتي لال جوتواڻي] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:سنڌي سوانح عمريون]]
[[زمرو:1980ع جا ڪتاب]]
[[زمرو:سنڌي مذهبي ادب]]</text>
      <sha1>pfawco9b3txb9a4ihcr8d47n4335kjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪالا وڀاجن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105614</id>
    <revision>
      <id>430318</id>
      <parentid>429580</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14995" sha1="pdt5nh15h4gbf0ai8lnwkebjyv9s844" xml:space="preserve">
{{Infobox modren
| name = ڪالا وڀاجن
| above = ڪال ورهاڱو (ادبي دوربندي)
| image =[[File:Shah Abdul Latif Bhitai.jpg|280px]]
| imagewidth = 260px
| caption = شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جو مجسمو؛ سنڌي ادب جي ڪلاسيڪي دور جي نمائندگي
| label1 = اصل اصطلاح
| data1 = ڪال ورهاڱو (Kala-vibhajana)
| label2 = انگريزي اصطلاح
| data2 = Periodisation
| label3 = موضوع
| data3 = [[ادبي تاريخ]] ۽ [[ادبي تنقيد]]
| label4 = لاڳاپيل ٻولي
| data4 = [[سنڌي ٻولي]]
| label5 = بنيادي دور
| data5 = آدي ڪال، مڌيه ڪال، آڌونڪ ڪال
| label6 = پهريون دور
| data6 = پهرين صدي عيسويءَ کان 1000ع
| label7 = ٻيون دور
| data7 = 1001ع کان 1850ع
| label8 = ٽيون دور
| data8 = 1850ع کان موجوده زماني تائين
| label9 = بنيادي ماخذ
| data9 = ''A Dictionary of Sindhi Literature''
| label10 = مرتب
| data10 = [[موتي لال جوتواڻي]]
| label11 = اشاعت
| data11 = 1996ع، نئين دهلي
}}

'''ڪالا وڀاجن''' يا '''ڪال ورهاڱو''' (انگريزي: ''Periodisation''؛ رومن صورت: ''Kala-vibhajana'') ادب، ٻوليءَ ۽ ثقافتي تاريخ جي ارتقا کي مختلف تاريخي دورن ۾ ورهائڻ واري علمي طريقي کي چيو ويندو آهي. ادبي دوربنديءَ جو مقصد ڪنهن ٻوليءَ جي ادبي ترقيءَ، لساني تبديلين، ادبي صنفن، فڪري رجحانن ۽ سماجي پسمنظر کي تاريخي ترتيب ۾ سمجهڻ آهي. [[سنڌي ادب]] جي تاريخ ۾ پڻ مختلف عالمن ادبي ارتقا کي جدا جدا دورن ۾ بيان ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book |last=Jotwani |first=Motilal |author-link=موتي لال جوتواڻي |title=A Dictionary of Sindhi Literature |publisher=Sampark Prakashan |location=New Delhi |year=1996 |page=70 |isbn=81-85190-11-3 |language=en |url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mallah&quot;&gt;{{cite journal |last=Mallah |first=Mukhtiar Ahmed |title=The first ever Educational and Literary Movement in Sindhi Literature |journal=سنڌي ٻولي |publisher=Sindhi Language Authority |url=https://journal.sindhila.org/index.php/boli-journal/article/view/85}}&lt;/ref&gt;
سنڌي اديب ۽ محقق [[موتي لال جوتواڻي]] پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' (1996ع) ۾ ''kala-vibhajana'' جي عنوان هيٺ سنڌي ۽ ٻين جديد هندستاني ٻولين جي تاريخ کي ٽن وڏن دورن ۾ ورهائڻ جو ذڪر ڪيو آهي. هن اها دوربندي 1995ع جي تصنيف ''Sindhi aur Hindi: Aadaan-Pradaan'' سان منسوب ڪئي آهي. اهي دور آدي ڪال، مڌيه ڪال ۽ آڌونڪ ڪال آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ڪال ورهاڱي جو تصور ==
ادبي تاريخ ۾ دوربندي هڪ تحقيقي وسيلو آهي، جنهن جي مدد سان ادب جي ڊگهي تاريخ کي سمجهڻ لاءِ ان جا اهم مرحلا مقرر ڪيا ويندا آهن. دورن جي تعين لاءِ ٻوليءَ جي صورت، ادبي صنفن، سماجي ۽ سياسي حالتن، مذهبي ۽ فڪري تحريڪن، ڇپائيءَ جي ترقيءَ ۽ ادبي ادارن جي ڪردار کي نظر ۾ رکيو ويندو آهي. تاريخي دورن جون حدون هر حالت ۾ قطعي نه هونديون آهن، ڇاڪاڻ ته هڪ دور جون ادبي روايتون ٻئي دور ۾ به جاري رهي سگهن ٿيون.
سنڌي ادب جي دوربنديءَ بابت مختلف علمي طريقا موجود آهن. ڪجهه محقق لساني ارتقا کي بنياد بڻائين ٿا، جڏهن ته ٻيا سياسي حڪومتن، اهم شاعرن، صوفيانه تحريڪن يا جديد ادبي صنفن جي ظهور کي تاريخي مرحلن جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;Mallah&quot;/&gt;

== موتي لال جوتواڻيءَ جي دوربندي ==
جوتواڻيءَ جي بيان ڪيل ورهاست موجب سنڌي ۽ ٻين جديد هندستاني ٻولين جي تاريخ جا ٽي بنيادي مرحلا هيٺيان آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right; border:1px solid #a2a9b1;&quot;
! style=&quot;background:#174b72;color:white;&quot; | دور
! style=&quot;background:#174b72;color:white;&quot; | تاريخي عرصو
! style=&quot;background:#174b72;color:white;&quot; | بنيادي خصوصيت
|-
| style=&quot;background:#e8f2fa;&quot; | '''آدي ڪال'''
| پهرين صدي عيسويءَ کان 1000ع
| پراڪرت ۽ اپڀرنش ٻولين جي واڌ ويجهه
|-
| style=&quot;background:#edf7ed;&quot; | '''مڌيه ڪال'''
| 1001ع کان 1850ع
| جديد هندستاني ٻولين جو اڳوڻين لساني صورتن مان اڀرڻ ۽ ترقي ڪرڻ
|-
| style=&quot;background:#fff3df;&quot; | '''آڌونڪ ڪال'''
| 1850ع کان موجوده زماني تائين
| جديد ٻولين ۽ ادب جو نئون تاريخي مرحلو
|}

=== آدي ڪال: ابتدائي دور ===
'''آدي ڪال''' (''Adi-kala'') جي شروعات پهرين صدي عيسويءَ کان شمار ڪئي وڃي ٿي ۽ ان جي پڄاڻي 1000ع تي رکي وئي آهي. جوتواڻيءَ جي پيش ڪيل لساني دوربنديءَ موجب هن عرصي ۾ [[پراڪرت]] ۽ [[اپڀرنش]] ٻولين جي اهميت هئي. اهي لساني صورتون هند آريائي ٻولين جي تاريخي ارتقا کي سمجهڻ لاءِ بنيادي حيثيت رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
سنڌي ٻوليءَ جي ابتدائي تاريخ بابت تحقيق ۾ لساني بناوت، قديم لفظن، صوتياتي خصوصيتن ۽ علائقائي ٻولين جي لاڳاپن جو مطالعو ڪيو ويندو آهي. قديم سنڌيءَ جي لکيل مواد جي محدود دستيابي سبب ابتدائي تاريخ جي تعمير ۾ لساني تحقيق ۽ تاريخي شاهدن کي خاص اهميت حاصل آهي.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Sindhi |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/sindhi/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== مڌيه ڪال: وچيون دور ===
'''مڌيه ڪال''' (''Madhya-kala'') جو عرصو 1001ع کان 1850ع تائين مقرر ڪيو ويو آهي. جوتواڻيءَ موجب هن دور ۾ جديد هندستاني ٻوليون پنهنجي اڳوڻين اپڀرنش صورتن مان اڀري وڌيڪ ترقي ڪنديون رهيون.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
سنڌي ادب جي تاريخ ۾ هن ڊگهي عرصي دوران لوڪ ادب، داستاني شاعري، مذهبي تحريرن ۽ صوفيانه ڪلام جي اهميت وڌي. سومرن ۽ سمن جي دور سان لاڳاپيل لوڪ روايتن کان پوءِ قاضي قادن، شاهه عبدالڪريم بلڙيءَ وارو، شاهه عنايت رضوي ۽ ٻين شاعرن سنڌي شاعريءَ جي ڪلاسيڪي روايت کي اڳتي وڌايو.&lt;ref name=&quot;Goethe&quot;&gt;{{cite web |title=Down the Ages: An Introduction to Sindhi Poetry |website=Goethe-Institut |url=https://www.goethe.de/ins/in/lp/prj/ptp/mag/en15282411.htm |language=en}}&lt;/ref&gt;
سترهين ۽ ارڙهين صديءَ ۾ [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] جي شاعريءَ سنڌي ادب کي نئين فڪري ۽ فني بلندي عطا ڪئي. سندس ڪلام ۾ لوڪ داستان، انساني محبت، روحانيت، فطرت ۽ سماجي زندگيءَ جا موضوع نمايان آهن. ان کان پوءِ [[سچل سرمست]] ۽ [[سامي (شاعر)|سامي]] سنڌي شاعريءَ جي صوفيانه ۽ فڪري روايت کي وڌيڪ وسعت ڏني.&lt;ref name=&quot;ShahPeriod&quot;&gt;{{cite web |title=The Period of Shah Latif |website=Sindhi Virtual Library |publisher=Sindhi Language Authority |url=https://www.library.sindhila.org/book/44/read/1305 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SachalPeriod&quot;&gt;{{cite web |title=The Period of Sachal Sarmast and Sami |website=Sindhi Virtual Library |publisher=Sindhi Language Authority |url=https://library.sindhila.org/book/44/read/1306 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:Shah Abdul Latif Bhitai.jpg|thumb|left|230px|شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جو مجسمو؛ سنڌي ڪلاسيڪي شاعريءَ جي تاريخ سان لاڳاپيل.]]

=== آڌونڪ ڪال: جديد دور ===
'''آڌونڪ ڪال''' (''Adhunika-kala'') جي شروعات جوتواڻيءَ جي دوربنديءَ موجب 1850ع کان ٿئي ٿي. هي جديد ادبي ۽ لساني ترقيءَ جو دور آهي، جنهن ۾ تعليم، ڇپائي، صحافت، نثر، ناول، افسانو، ڊرامو ۽ جديد شاعريءَ جي واڌ ويجهه کي اهميت حاصل ٿي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري سنڌي ٻوليءَ جي رسم الخط کي تعليمي ۽ انتظامي استعمال لاءِ معياري بڻائڻ سان ڇپيل ادب جي ترقيءَ کي هٿي ملي. ان کان پوءِ سنڌي نثر ۾ نوان موضوع ۽ ادبي صنفون نمايان ٿيون. [[مرزا قليچ بيگ]] جديد سنڌي نثر جي ترقيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;LiteratureOverview&quot;&gt;{{cite web |title=Sindhi Literature |website=Learn Sindhi Language |url=https://learnsindhi.com/html5/LifeAndCulture/sindhiliterature |language=en}}&lt;/ref&gt;
1947ع جي [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ سنڌي ادب پاڪستان ۽ هندستان ٻنهي ملڪن ۾ مختلف سماجي ۽ ثقافتي حالتن هيٺ ترقي ڪندو رهيو. هندستان ۾ لڏپلاڻ، سڃاڻپ، ٻوليءَ جي تحفظ ۽ ثقافتي يادگيرين جهڙا موضوع اهم بڻيا، جڏهن ته سنڌ ۾ به جديد شاعري، افسانوي ادب ۽ ادبي تنقيد جا نوان لاڙا اڀريا.&lt;ref name=&quot;Sahapedia&quot;&gt;{{cite web |title=Post-Partition Sindhi Literature in India: A Historical Overview |website=Sahapedia |url=https://www.sahapedia.org/post-partition-sindhi-literature-india-historical-overview |language=en}}&lt;/ref&gt;

== سنڌي ادب جي ٻين دوربندين سان ڀيٽ ==
جوتواڻيءَ جي دوربنديءَ ۾ لساني ارتقا کي اهميت حاصل آهي، جڏهن ته سنڌي ادب جا ٻيا مؤرخ ادبي تحريڪن، شاعرن ۽ سياسي دورن کي پڻ بنياد بڻائين ٿا. سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري ۾ شايع ٿيل مختيار احمد ملاح جي تحقيق ۾ 1500ع کان 1843ع تائين واري عرصي کي سنڌي ادب جو ڪلاسيڪي دور قرار ڏنو ويو آهي. ان دور ۾ قاضي قادن، شاهه عبدالڪريم، شاهه عبداللطيف ۽ سچل سرمست جهڙن شاعرن جي مرڪزي حيثيت بيان ڪئي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Mallah&quot;/&gt;
سنڌي ادب بابت هڪ ٻي تاريخي ورهاست ۾ سورهين صديءَ کان اوڻيهين صديءَ جي وچ تائين صوفيانه يا روحاني دور، اوڻيهين صديءَ جي وچ کان ويهين صديءَ جي وچ تائين سماجي ۽ قومي بيداريءَ جو دور، ۽ ان کان پوءِ جديد ادبي مرحلو بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;LiteratureOverview&quot;/&gt;
انهن ورهاستن جي ڀيٽ مان ظاهر ٿئي ٿو ته ادبي دوربنديءَ ۾ تحقيق جي مقصد ۽ استعمال ڪيل معيار موجب فرق ٿي سگهي ٿو. لساني ارتقا، ادبي صنفن ۽ سماجي تاريخ جي بنياد تي مقرر ڪيل دور هڪ ٻئي سان جزوي طور هم آهنگ ٿي سگهن ٿا، پر سندن تاريخي حدون لازمي طور هڪجهڙيون نه هونديون آهن.

== سنڌي ادب جي تاريخ ۾ اهميت ==
ڪال ورهاڱي جو تصور سنڌي ادب جي تاريخي مطالعي کي منظم ڪرڻ ۾ مدد ڏئي ٿو. ان جي وسيلي قديم لساني صورتن، ڪلاسيڪي شاعريءَ، صوفيانه فڪر، جديد نثر ۽ معاصر ادبي رجحانن کي جدا جدا تاريخي پسمنظرن ۾ سمجهي سگهجي ٿو. هي طريقو سنڌي ادب جي ٻين هند آريائي ٻولين جي ادب سان تقابلي مطالعي لاءِ پڻ ڪارائتو آهي.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ادبي تاريخ جي تحقيق ۾ دوربنديءَ کي حتمي ۽ اڻمٽ سرحدن بدران تجزياتي ترتيب طور استعمال ڪرڻ وڌيڪ مناسب آهي، ڇاڪاڻ ته ادبي روايتن جي تسلسل ۽ تبديليءَ جا عمل گهڻو ڪري هڪ ٻئي سان ڳنڍيل هوندا آهن.

== تصويرون ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
File:Shah Abdul Latif Bhitai.jpg|شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جو مجسمو
File:Bhitt Shah sindh pakistan.jpg|ڀٽ شاهه ۾ شاعريءَ جي روايت
File:Shah Abdul Latif Bhittai's shrine at Bhit Shah.jpg|شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي مزار
&lt;/gallery&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي ٻولي]]
* [[سنڌي ادب جي تاريخ]]
* [[پراڪرت]]
* [[اپڀرنش]]
* [[صوفي شاعري]]
* [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]]
* [[سچل سرمست]]
* [[موتي لال جوتواڻي]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* Jotwani, Motilal (1996). ''A Dictionary of Sindhi Literature''. New Delhi: Sampark Prakashan.
* Schimmel, Annemarie (1974). ''Sindhi Literature''. Wiesbaden.
* Ajwani, L. H. (1970). ''History of Sindhi Literature''. New Delhi.
* Allana, G. (1983). ''Four Classical Poets of Sind''. Institute of Sindhology, University of Sind.
* Sorley, H. T. (1940). ''Shah Abdul Latif of Bhit''.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf موتي لال جوتواڻيءَ جي ڪتاب جو ڊجيٽل نسخو] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://library.sindhila.org/ سنڌي ورچوئل لائبريري]
* [https://www.dic.sindhila.edu.pk/ سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري جون آن لائين لغتون]

[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:ادبي تاريخ]]
[[زمرو:ادبي تنقيد]]
[[زمرو:سنڌي ٻولي]]</text>
      <sha1>pdt5nh15h4gbf0ai8lnwkebjyv9s844</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪنور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105669</id>
    <revision>
      <id>430332</id>
      <parentid>429754</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15601" sha1="h1kbacf8jo41wbvjrsdvclvtncone2t" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|تيرٿ بسنت جو ڀڳت ڪنور رام بابت سوانحي ڪتاب، 1959ع جو ساهتيه اڪادمي انعام يافته}}
{{Infobox book
| name = ڪنور
| title_orig = ڪنور
| author = [[تيرٿ بسنت]]
| country = [[ڀارت]]
| language = [[سنڌي ٻولي]]
| subject = [[ڀڳت ڪنور رام]] جي زندگي
| genre = [[سوانح عمري]]، [[تاريخي نثر]]
| pub_date = 1957ع يا 1958ع
| awards = [[ساهتيه اڪيڊمي انعام]] (1959ع)
}}

'''ڪنور''' (انگريزي: ''Kanwar'') سنڌي اديب [[تيرٿ بسنت]] جو لکيل سوانحي ڪتاب آهي، جنهن ۾ [[سنڌ]] جي صوفي ڳائڻي ۽ ڀڳتي روايت جي مبلغ [[ڀڳت ڪنور رام]] (1885ع–1939ع) جي زندگي، مذهبي خدمتن ۽ سماجي ڪردار جو احوال پيش ڪيو ويو آهي. ڪتاب ۾ سنڌ جي هندو مسلم لاڳاپن ۽ برطانوي راڄ جي آخري ڏهاڪن جي سماجي ۽ سياسي حالتن جو پڻ ذڪر آهي. هن ڪتاب تي تيرٿ بسنت کي 1959ع ۾ [[ساهتيه اڪيڊمي انعام]] مليو، جيڪو سنڌي ٻوليءَ لاءِ اڪادميءَ جو پهريون انعام هو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akademi&quot;&gt;{{cite web
|title=Sahitya Akademi Awards
|url=https://www.sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp
|publisher=Sahitya Akademi
|language=en
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
موتي لال جوتواڻيءَ موجب، تيرٿ بسنت هن سوانح عمريءَ ۾ تاريخي حقيقتن ۽ ذاتي يادگيرين کي گڏ ڪري ڀڳت ڪنور رام جي زندگيءَ جو احوال پيش ڪيو آهي. ڪتاب ۾ ان دور جي سنڌ جي سماجي ڇڪتاڻ ۽ فرقيواراڻي حالتن جو پسمنظر پڻ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ڪتاب جي اشاعت ==
«ڪنور» جي پهرين اشاعت جي سال بابت ڪتابياتي ماخذن ۾ اختلاف ملي ٿو. موتي لال جوتواڻيءَ پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ ان جي اشاعت جو سال 1957ع ڄاڻايو آهي، جڏهن ته «گجراتي وشوڪوش» ۾ 1958ع درج آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GujaratiVishwakosh&quot;&gt;{{cite encyclopedia
|title=કંવર (1958)
|encyclopedia=Gujarati Vishwakosh
|url=https://gujarativishwakosh.org/વિષય/kanwar-a-biography-of-bhagat-kanwar-ram-1885-1939-a-sindhi-sufi-singer-and-poet-by-tirth-basant/
|language=gu
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
سنڌي ڪتابن جي دستاويزي فهرست «سنڌي سنچيا» ۾ پڻ «ڪنور» تيرٿ بسنت جي تصنيف طور درج آهي، پر دستياب داخلا مان پهرين ڇاپي جي سال ۽ ناشر جي قطعي تصديق نٿي ٿئي.&lt;ref name=&quot;Sanchaya&quot;&gt;{{cite web
|title=Kanwar
|url=https://sindhisanchaya.in/books/10496
|website=Sindhi Sanchaya
|language=en
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
ڪتاب کي 1959ع ۾ ساهتيه اڪادمي انعام مليو. اڪادميءَ جي سرڪاري فهرست ۾ ڪتاب جو عنوان ''Kanwar''، ليکڪ جو نالو ''Tirth Basant'' ۽ صنف ''Biography'' ڄاڻايل آهي.&lt;ref name=&quot;Akademi&quot;/&gt;

== ليکڪ ==
[[تيرٿ بسنت]] (7 سيپٽمبر 1909ع – 30 سيپٽمبر 1994ع) سنڌي ٻوليءَ جو ليکڪ، مترجم، ڊراما نگار ۽ سوانح نگار هو. سندس جنم [[خيرپور]] جي لقمان واري علائقي ۾ ٿيو. هن سنڌي ادب ۾ مضمون نگاري، ڪهاڻي، سوانح عمري، ڊرامي، تنقيد ۽ ترجمي جي شعبن ۾ ڪم ڪيو.&lt;ref name=&quot;TirthBiography&quot;&gt;{{cite web
|title=Tirth Basant
|url=https://thesindhuworld.com/tirth-basant/
|website=The Sindhu World
|language=en
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
تيرٿ بسنت پنهنجي ادبي زندگيءَ ۾ چاليهن کان وڌيڪ ڪتاب لکيا يا ترجمو ڪيا، جن ۾ «ڪنور»، «جواهر جي جيوني»، «ميرا»، «ساهتيه سارو»، «ساهتيه سورج»، «سارنگي» ۽ «وسنت ورکا» شامل آهن.&lt;ref name=&quot;TirthBiography&quot;/&gt;
«ڪنور» سندس سوانح نگاريءَ جي نمايان تصنيفن مان آهي. هن ڪتاب کيس 1959ع ۾ سنڌي ٻوليءَ جو پهريون ساهتيه اڪادمي انعام حاصل ڪرڻ جو اعزاز ڏياريو.&lt;ref name=&quot;Akademi&quot;/&gt;

== ڪتاب جو موضوع ==
=== ڀڳت ڪنور رام جي زندگي ===
[[ڀڳت ڪنور رام]] 13 اپريل 1885ع تي سنڌ جي ڳوٺ جروار ۾ ڄائو. هو سنڌي ڀڳتي ۽ صوفي موسيقيءَ جي روايت سان لاڳاپيل ڳائڻو ۽ مذهبي مبلغ هو. سندس استاد [[ستر ام داس|ڀڳت سترام داس]] هو، جنهن کان هن ڀڳتيءَ جي روايت ۽ مذهبي ڳائڻ جي سکيا حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;KanwarBiography&quot;&gt;{{cite web
|title=Bhagat Kanwar Ram
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bhagat_Kanwar_Ram
|website=Wikipedia
|language=en
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
ڀڳت ڪنور رام سنڌ ۾ پنهنجي مذهبي ڳائڻ، ڀڳتيءَ جي پيشڪش ۽ خيراتي سرگرمين سبب مشهور ٿيو. سندس عقيدتمندن ۾ هندو ۽ مسلمان ٻئي شامل هئا. هو پنهنجي محفلن مان حاصل ٿيندڙ رقم ۽ تحفا ضرورت مندن ۾ ورهائيندو هو.&lt;ref name=&quot;VoiceOfLove&quot;&gt;{{cite book
|last=Janjhi
|first=Noor Ahmed
|title=Voice of Love
|year=2022
|language=en
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Voice_of_Love-Noor_Ahmed_Janjhi-2022-cs.pdf
}}&lt;/ref&gt;
«ڪنور» ۾ تيرٿ بسنت سندس زندگيءَ جي احوال کي سنڌ جي مذهبي ۽ سماجي حالتن سان ڳنڍي پيش ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== هندو مسلم اتحاد ===
ڀڳت ڪنور رام سنڌ ۾ مذهبي رواداري ۽ هندو مسلم هم آهنگيءَ جي علامت طور سڃاتو ويندو هو. سندس ڀڳتيءَ جي محفلن ۾ مختلف مذهبي پسمنظرن جا ماڻهو شرڪت ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VoiceOfLove&quot;/&gt;
تيرٿ بسنت جي سوانح عمريءَ ۾ ڪنور رام جي انهيءَ سماجي ڪردار کي خاص اهميت ڏني وئي آهي. جوتواڻيءَ موجب، ڪتاب ۾ کيس اهڙي مذهبي شخصيت طور پيش ڪيو ويو آهي، جنهن سنڌ ۾ هندو مسلم اتحاد لاءِ ڪم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ڀڳت ڪنور رام جي ڳائڻ ۾ سنڌي صوفي شاعرن [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]]، [[سچل سرمست]] ۽ [[سامي (شاعر)|سامي]] جي شاعريءَ جو پڻ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;VoiceOfLove&quot;/&gt;

== تاريخي پسمنظر ==
=== برطانوي دور جي سنڌ ===
«ڪنور» جو تاريخي پسمنظر برطانوي هندستان جي آخري ڏهاڪن جي سنڌ سان لاڳاپيل آهي. 1936ع ۾ سنڌ کي [[بمبئي پريزيڊنسي]] کان الڳ ڪري هڪ صوبو بڻايو ويو. انهيءَ کان پوءِ سنڌ جي سياسي زندگيءَ ۾ مذهبي ۽ سياسي اختلافن جي اهميت وڌي.&lt;ref name=&quot;SindhStory&quot;&gt;{{cite book
|last=Malkani
|first=K. R.
|title=The Sindh Story
|year=1997
|language=en
|url=https://kitaab.sindh.org/The_Sindh_Story-K_R_Malkani-1997-ocr.pdf
}}&lt;/ref&gt;
1939ع ۾ سکر جي منزلگاهه واري تڪرار سبب علائقي ۾ هندو مسلم ڇڪتاڻ پيدا ٿي. انهيءَ دور ۾ ڀڳت ڪنور رام جو قتل ٿيو، جنهن سنڌ جي سماجي ماحول تي گهرو اثر ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;InquiryReport&quot;&gt;{{cite book
|title=Report of the Court of Inquiry into the Riots which Occurred at Sukkur in 1939
|year=1940
|language=en
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Report_of_The_Court_of_Inquiry_into_the_riots_which_occurred_at_Sukkur_1939-1940-cs.pdf
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
تيرٿ بسنت پنهنجي ڪتاب ۾ ڀڳت ڪنور رام جي زندگيءَ سان گڏ انهيءَ دور جي ڇڪتاڻ ۽ سماجي حالتن بابت ذاتي يادگيرين کي پڻ شامل ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== ڀڳت ڪنور رام جو قتل ===
ڀڳت ڪنور رام کي پهرين نومبر 1939ع تي [[رڪ ريلوي اسٽيشن]] تي گولي هڻي قتل ڪيو ويو. 1939ع جي سکر وارن فسادن بابت سرڪاري عدالتي جاچ رپورٽ ۾ سندس قتل جي تاريخ پهرين نومبر درج آهي. رپورٽ موجب قتل ڪندڙ گرفتار نه ٿيا هئا.&lt;ref name=&quot;InquiryReport&quot;/&gt;
ساڳئي رپورٽ ۾ ڄاڻايل آهي ته قتل بابت مختلف افواهون ۽ انتقامي ڪارروائيءَ جا شڪ موجود هئا، پر جاچ رپورٽ انهن شڪن کي ثابت ٿيل حقيقت طور قبول نه ڪيو.&lt;ref name=&quot;InquiryReport&quot;/&gt;
موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت ۾ ڀڳت ڪنور رام جي قتل جو مهينو ڊسمبر 1939ع ڄاڻايل آهي. تنهن هوندي به واقعي جي ويجهو تيار ٿيل سرڪاري عدالتي جاچ رپورٽ ۽ سنڌ حڪومت جي 22 نومبر 1939ع واري يادداشت موجب قتل پهرين نومبر 1939ع تي ٿيو هو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;InquiryReport&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GovtMemo&quot;&gt;{{cite web
|title=Bhagat Kanwar Ram
|url=https://drpathan.com/bhagat-kanwar-ram/
|website=Dr Pathan
|language=en
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ڪتاب جو ادبي اسلوب ==
موتي لال جوتواڻيءَ موجب، تيرٿ بسنت «ڪنور» ۾ تاريخي حقيقتن ۽ ذاتي يادگيرين کي گڏ ڪيو آهي. انهيءَ طريقي سان ڪتاب رڳو ڀڳت ڪنور رام جي ذاتي زندگيءَ تائين محدود نٿو رهي، پر سنڌ جي ان دور جي سماجي ۽ سياسي حالتن کي پڻ پيش ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ڪتاب ۾ سوانحي بيان سان گڏ ليکڪ جي ذاتي مشاهدي ۽ يادگيرين جي موجودگي ان کي روايتي سوانح عمريءَ کان ڪجهه مختلف بڻائي ٿي. انهيءَ ڪري ڪتاب کي پڙهندي تاريخي دستاويزن تي ٻڌل حقيقتن ۽ ليکڪ جي ذاتي تجربن ۾ فرق رکڻ ضروري آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
جوتواڻيءَ جي ادبي جائزي ۾ هن تصنيف جي خصوصيت ڀڳت ڪنور رام جي زندگيءَ کي برطانوي دور جي سنڌ جي ڇڪتاڻ واري پسمنظر ۾ پيش ڪرڻ قرار ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ساهتيه اڪادمي انعام ==
1959ع ۾ «ڪنور» کي [[ساهتيه اڪادمي انعام]] مليو. هي سنڌي ٻوليءَ لاءِ ساهتيه اڪادميءَ جو پهريون انعام هو. ڀارت جي پارليامينٽ ۾ 28 جولاءِ 1992ع تي پيش ڪيل سرڪاري جواب ۾ پڻ 1959ع جي انعام يافته ڪتاب طور «ڪنور» ۽ ليکڪ طور تيرٿ بسنت جو نالو درج آهي.&lt;ref name=&quot;Akademi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;&gt;{{cite report
|title=Awards to Sindhi Language Literatures
|institution=Lok Sabha
|date=28 July 1992
|url=https://eparlib.sansad.in/bitstream/123456789/2351591/1/10_IV_28-07-1992_p99_p179_u3036.pdf
|language=en
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
هي انعام سنڌي سوانح نگاريءَ جي تاريخ ۾ ڪتاب جي اهميت جو هڪ دستاويزي ثبوت آهي.&lt;ref name=&quot;Akademi&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#dcecf7;color:#202122;padding:8px;&quot; | «ڪنور» جا ڪتابياتي ۽ تاريخي تفصيل
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | موضوع
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | تفصيل
|-
| ڪتاب جو عنوان
| ڪنور
|-
| ليکڪ
| [[تيرٿ بسنت]]
|-
| موضوع
| [[ڀڳت ڪنور رام]] جي سوانح عمري
|-
| صنف
| [[سوانح عمري]]
|-
| ٻولي
| [[سنڌي ٻولي]]
|-
| اشاعت
| 1957ع يا 1958ع؛ ماخذن ۾ اختلاف
|-
| انعام
| [[ساهتيه اڪادمي انعام]]، 1959ع
|-
| تاريخي پسمنظر
| برطانوي دور جي سنڌ، مذهبي رواداري ۽ 1939ع جي سماجي ڇڪتاڻ
|-
| ڀڳت ڪنور رام جو قتل
| پهرين نومبر 1939ع، رُڪ ريلوي اسٽيشن
|}

== ادبي ۽ تاريخي اهميت ==
«ڪنور» سنڌي سوانح نگاريءَ جي انهن تصنيفن مان آهي، جن ۾ هڪ مذهبي ۽ سماجي شخصيت جي زندگيءَ کي پنهنجي دور جي تاريخي حالتن سان ڳنڍيو ويو آهي. تيرٿ بسنت ڀڳت ڪنور رام جي زندگيءَ کي سنڌ جي مذهبي رواداري، ڀڳتي روايت ۽ هندو مسلم لاڳاپن جي پسمنظر ۾ پيش ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
1959ع ۾ ساهتيه اڪادمي انعام ملڻ سبب هي ڪتاب ڀارت ۾ سنڌي ادب جي اداراتي مڃتا جي تاريخ سان پڻ لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=&quot;Akademi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;/&gt;
سنڌ جي 1939ع واري تاريخ جي مطالعي ۾ ڪتاب کي ٻين دستاويزي ماخذن، خاص طور سکر جي فسادن بابت سرڪاري جاچ رپورٽ، سان گڏ پڙهڻ وڌيڪ مناسب آهي.&lt;ref name=&quot;InquiryReport&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ڀڳت ڪنور رام]]
* [[تيرٿ بسنت]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي سوانح عمري]]
* [[ساهتيه اڪيڊمي انعام]]
* [[هندستان جي ورهاڱي]]
* [[سنڌ جي تاريخ]]
* [[رڪ ريلوي اسٽيشن]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}
* {{cite book
|last=Malkani
|first=K. R.
|title=The Sindh Story
|year=1997
|language=en
}}
* {{cite book
|title=Report of the Court of Inquiry into the Riots which Occurred at Sukkur in 1939
|year=1940
|language=en
}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://sindhisanchaya.in/books/10496 سنڌي سنچيا ۾ «ڪنور» جو ڪتابياتي رڪارڊ]
* [https://www.sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp ساهتيه اڪادميءَ جي انعامن جي سرڪاري فهرست]
* [https://thesindhuworld.com/tirth-basant/ تيرٿ بسنت جو ادبي ۽ سوانحي تعارف]
* [https://drpathan.com/bhagat-kanwar-ram/ ڀڳت ڪنور رام بابت تاريخي دستاويز]

[[زمرو:سنڌي ڪتاب]]
[[زمرو:سنڌي سوانح عمريون]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:ساهتيه اڪادمي انعام يافته ڪتاب]]
[[زمرو:ڀڳت ڪنور رام]]
[[زمرو:1950ع واري ڏهاڪي جا ڪتاب]]</text>
      <sha1>h1kbacf8jo41wbvjrsdvclvtncone2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪاري دنيا ۾ دل وڏيري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105673</id>
    <revision>
      <id>430317</id>
      <parentid>429845</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16235" sha1="51qtpwn2vsis8ilamgjj4namahgx871" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|ڪشنچند بيوس جو انسان دوستي ۽ مذهبي رواداريءَ بابت سنڌي نظم}}
{{Infobox
| name = ڪاري دنيا ۾ دل وڏيري
| above = ڪاري دنيا ۾ دل وڏيري
| headerstyle = background:#dcecf7; color:#202122;
| labelstyle = background:#f0f5fa; width:38%;
| label1 = عنوان
| data1 = ڪاري دنيا ۾ دل وڏيري
| label2 = شاعر
| data2 = [[ڪشنچند بيوس]]
| label3 = صنف
| data3 = [[نظم]]
| label4 = ٻولي
| data4 = [[سنڌي ٻولي]]
| label5 = ادبي دور
| data5 = [[جديد سنڌي شاعري]]
| label6 = موضوع
| data6 = [[انسان دوستي]]، [[مذهبي رواداري]]، ڀائيچارو ۽ گڏيل بقا
| label7 = نمايان ورجاءُ
| data7 = تون به رهه، مان ڀي رهان
| label8 = لاڳاپيل مجموعو
| data8 = [[شعر بيوس]]
| label9 = مجموعي جو ڪتابياتي سال
| data9 = 1951ع يا 1953ع؛ ماخذن ۾ اختلاف
}}
'''ڪاري دنيا ۾ دل وڏيري''' سنڌي شاعر [[ڪشنچند بيوس]] (1885ع–1947ع) جو انسان دوستي، مذهبي رواداري، ڀائيچاري ۽ گڏجي رهڻ بابت هڪ نظم آهي. هن نظم ۾ شاعر انسانن کي دل جي ڪشادگي اختيار ڪرڻ، هڪ ٻئي لاءِ جاءِ پيدا ڪرڻ ۽ مذهبي تنگ نظريءَ کان مٿانهون ٿي انسانيت جي بنياد تي گڏ رهڻ جو پيغام ڏئي ٿو. نظم ۾ «تون به رهه، مان ڀي رهان» جو ورجاءُ گڏيل بقا ۽ باهمي احترام جي تصور کي ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BewasPoemStudy&quot;&gt;{{cite web
|title=ڪشن چند ”بيوس“ (1885ع–1947ع)
|url=https://books.sindhsalamat.com/book/631/read/33779
|website=سنڌي ٻوليءَ جا سرجڻهار شاعر، سنڌ سلامت ڪتاب گهر
|language=sd
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
موتي لال جوتواڻيءَ پنهنجي ادبي لغت ۾ هن نظم کي «شعر بيوس» سان لاڳاپيل ڄاڻايو آهي. سندس تشريح موجب، شاعر انسانن کي جيئڻ ۽ ٻين کي جيئڻ ڏيڻ، دل وڏي رکڻ ۽ سموري انسانذات کي هڪ خاندان سمجهڻ جي تلقين ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== شاعر جو تعارف ==
[[ڪشنچند بيوس]] جو اصل نالو ڪشنچند تيرٿ داس کتري هو. هو 1885ع ۾ [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] ۾ ڄائو ۽ 23 سيپٽمبر 1947ع تي وفات ڪيائين. سنڌي ادبي تاريخ ۾ کيس جديد سنڌي شاعريءَ جي اوسر سان لاڳاپيل اهم شاعرن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;SindhianaBewas&quot;&gt;{{cite web
|title=ڪشنچند بيوس
|url=https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ڪشنچند+بيوس
|website=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|language=sd
|access-date=8 November 2026
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
بيوس پنهنجي شاعريءَ ۾ روايتي فارسي اثر هيٺ آيل موضوعن کان هٽي فطرت، انسان، سماجي برابري، قومي شعور ۽ عام ماڻهن جي زندگيءَ کي اهميت ڏني. سندس شاعريءَ ۾ مذهبي رواداري، آزادي، ڀائيچاري ۽ سماجي انصاف جا موضوع پڻ ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;Pirzado&quot;&gt;{{cite book
|last=Pirzado
|first=Anwar
|title=Sindhi Language and Literature: A Brief Account
|year=2009
|language=en
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/Sindhi_Language_and_Litrature_a_Brief_Account--Anwar_Pirzado_%282009%29_O.pdf
}} {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
بيوس استاد ۽ هيڊماستر طور پڻ ڪم ڪيو. سندس شاعريءَ جي اثر هيٺ هوندراج دکايل، هري دلگير، نارائڻ شيام ۽ شيخ اياز جهڙن شاعرن جي ادبي اوسر بابت ادبي تاريخن ۾ ذڪر ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;SindhianaBewas&quot;/&gt;
سندس مشهور ڪتابن ۾ «شيرين شعر»، «موجي گيت»، «شعر بيوس»، «بيوس گيتانجلي»، «سامونڊي سپون» ۽ «سڏ پڙاڏو ساڳيو» شامل آهن.&lt;ref name=&quot;SindhianaBewas&quot;/&gt;

== نظم جو متن ۽ مرڪزي خيال ==
«ڪاري دنيا ۾ دل وڏيري» ۾ شاعر انسانن کي تنگ نظريءَ بدران دل جي ڪشادگي اختيار ڪرڻ جي تلقين ڪري ٿو. نظم جي شروعاتي سٽن ۾ شاعر هڪ ٻئي کي جيئڻ جو حق ڏيڻ ۽ پنهنجي سوچ ۾ تبديلي آڻڻ جو پيغام ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;BewasPoemStudy&quot;/&gt;
نظم ۾ مذهبي سڃاڻپ جي تنگ دائري کان مٿانهون ٿي قوميت، ڀائپي، انسانيت ۽ روحانيت لاءِ جاءِ پيدا ڪرڻ جي ڳالهه ڪئي وئي آهي. شاعر جي نظر ۾ انساني گڏيل زندگيءَ لاءِ باهمي احترام ۽ دل جي وسعت ضروري آهن.&lt;ref name=&quot;BewasPoemStudy&quot;/&gt;

=== نظم مان چونڊ سٽون ===
&lt;blockquote&gt;
ڪر دنيا ۾ دل وڏيري، تون به رهه، مان ڀي رهان،&lt;br /&gt;
آڻ من ورتيءَ ۾ ڦيري، تون به رهه، مان ڀي رهان.
&lt;/blockquote&gt;
&lt;ref name=&quot;BewasPoemStudy&quot;/&gt;
هنن سٽن ۾ شاعر پنهنجي مخاطب کي سوچ ۽ رويي ۾ تبديلي آڻڻ جي دعوت ڏئي ٿو. «دل وڏيري» مان مراد اهڙي ڪشادگي آهي، جنهن ۾ ٻين ماڻهن جي عقيدن، خيالن ۽ وجود لاءِ جاءِ هجي.
«تون به رهه، مان ڀي رهان» نظم جي انسان دوست پيغام کي مختصر صورت ۾ بيان ڪري ٿو. ان جو بنيادي تصور اهو آهي ته انسان پنهنجي زندگيءَ سان گڏ ٻين جي زندگيءَ ۽ آزاديءَ جو پڻ احترام ڪري.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== نظم جا بنيادي موضوع ==
=== انسان دوستي ===
نظم جو بنيادي موضوع انسان دوستي آهي. بيوس انسان کي مذهبي ۽ سماجي فرقن کان مٿانهون ٿي ٻين سان گڏ رهڻ جو پيغام ڏئي ٿو. موتي لال جوتواڻيءَ موجب، شاعر جو مقصد سموري انسانذات کي هڪ انساني خاندان طور قبول ڪرڻ آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
نظم ۾ «دل وڏيري» جو تصور انساني تعلقن ۾ ڪشادگي، برداشت ۽ ٻين لاءِ جاءِ پيدا ڪرڻ جي علامت طور استعمال ٿيو آهي.&lt;ref name=&quot;BewasPoemStudy&quot;/&gt;

=== مذهبي رواداري ===
نظم ۾ مذهبي تنگ نظريءَ جي مخالفت ڪئي وئي آهي. شاعر ماڻهن کي ڀائپي، انسانيت ۽ روحانيت جي بنياد تي گڏ رهڻ جي تلقين ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;BewasPoemStudy&quot;/&gt;
بيوس جي شاعريءَ بابت ادبي تحقيق ۾ پڻ سندس هندو مسلم اتحاد، قومي شعور ۽ انساني برابريءَ جي موضوعن جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhianaBewas&quot;/&gt;

=== گڏيل بقا ===
«تون به رهه، مان ڀي رهان» نظم جو نمايان ورجاءُ آهي. ان ۾ شاعر ٻين جي وجود کي قبول ڪرڻ ۽ گڏيل زندگيءَ لاءِ جاءِ پيدا ڪرڻ جو تصور پيش ڪري ٿو.
هي پيغام «جيئو ۽ جيئڻ ڏيو» واري اخلاقي اصول سان مطابقت رکي ٿو. شاعر جو زور ان ڳالهه تي آهي ته انسان پنهنجي سوچ کي ايترو وسيع ڪري، جو ٻين جي عقيدن ۽ سماجي سڃاڻپ لاءِ پڻ گنجائش پيدا ٿئي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== ذهني ۽ اخلاقي تبديلي ===
نظم ۾ شاعر «من ورتيءَ» ۾ تبديليءَ جي ڳالهه ڪري ٿو. ان مان مراد انساني سوچ، مزاج ۽ روين ۾ اهڙي تبديلي آهي، جيڪا تنگ نظريءَ بدران برداشت ۽ ڀائپي پيدا ڪري.
هن تصور کي نظم جي انسان دوست پيغام جو هڪ بنيادي حصو سمجهي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;BewasPoemStudy&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#dcecf7;color:#202122;padding:8px;&quot; | نظم جا موضوع ۽ انهن جي تشريح
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | موضوع
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | نظم ۾ اظهار
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | بنيادي مفهوم
|-
| انسان دوستي
| دل وڏي رکڻ
| ٻين انسانن لاءِ محبت ۽ احترام
|-
| مذهبي رواداري
| تنگ مذهبي سوچ کان مٿانهون ٿيڻ
| مختلف عقيدن جي ماڻهن سان گڏ رهڻ
|-
| ڀائيچارو
| انسانيت ۽ ڀائپيءَ لاءِ جاءِ پيدا ڪرڻ
| انساني يڪجهتي
|-
| گڏيل بقا
| «تون به رهه، مان ڀي رهان»
| جيئڻ ۽ ٻين کي جيئڻ ڏيڻ
|-
| اخلاقي اصلاح
| «من ورتيءَ» ۾ ڦيرو آڻڻ
| سوچ ۽ رويي ۾ مثبت تبديلي
|}
&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BewasPoemStudy&quot;/&gt;

== ادبي پسمنظر ==
=== جديد سنڌي شاعريءَ ۾ بيوس جو ڪردار ===
ويهين صديءَ جي شروعات ۾ سنڌي شاعريءَ جي موضوعن ۽ اظهار ۾ تبديليون پيدا ٿيون. ڪشنچند بيوس انهن شاعرن مان هو، جن فطرت، انسان، قومي شعور ۽ سماجي مسئلن کي شاعريءَ جو موضوع بڻايو.&lt;ref name=&quot;Pirzado&quot;/&gt;
سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري جي تحقيقي رسالي ۾ شايع ٿيل هڪ مقالي موجب، جديد سنڌي شاعريءَ جي اوسر ۾ بيوس جي شاعريءَ جو بنيادي ڪردار رهيو. ان ۾ سياسي ۽ سماجي تحريڪن جي اثر هيٺ سنڌي شاعريءَ جي ٻولي ۽ موضوعن ۾ پيدا ٿيل تبديلين جو پڻ جائزو ورتو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SindhiLanguageStudy&quot;&gt;{{cite web
|title=سياسي ۽ سماجي تحريڪن جي اثر سبب جديد شاعريءَ جي ٻولي ۽ لغت ۾ آيل تبديليون
|url=https://www.sindhila.org/sindhi_boli_journal/sindhi/article-191-changes-in-the-lexicons-of-modern-sindhi-poetry-under-the-infleunce-of-political-and-social-movements
|website=سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو
|language=sd
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
«ڪاري دنيا ۾ دل وڏيري» انهيءَ انسان مرڪز ادبي رجحان سان لاڳاپيل آهي، ڇاڪاڻ ته نظم ۾ مذهبي تنگ نظريءَ بدران انسانيت ۽ گڏيل زندگيءَ کي اهميت ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== قومي ۽ سماجي شعور ===
بيوس جي شاعريءَ ۾ آزادي، قومي اتحاد، امن، سماجي برابري ۽ انسان دوستيءَ جا موضوع ملن ٿا. موتي لال جوتواڻيءَ سندس شاعريءَ کي آزادي، برابري، ڀائپي ۽ امن جي خيالن سان ڳنڍيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
«ڪاري دنيا ۾ دل وڏيري» ۾ شاعر ڪنهن هڪ مذهبي يا سماجي گروهه جي برتريءَ بدران سمورن انسانن جي گڏيل زندگيءَ جي حمايت ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;BewasPoemStudy&quot;/&gt;

== شعر بيوس سان تعلق ==
موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت موجب «ڪر دنيا ۾ دل وڏيري» ڪشنچند بيوس جي شعري مجموعي «شعر بيوس» ۾ شامل آهي. جوتواڻيءَ هن مجموعي جي اشاعت جو سال 1953ع ڄاڻايو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
«انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا» ۾ «شعر بيوس» جي اشاعت جو سال 1951ع درج آهي، جڏهن ته مراٺي وشوڪوش ۾ 1953ع ڄاڻايل آهي. انهيءَ اختلاف جي حتمي تصديق لاءِ مجموعي جي اصل ڇاپي جو عنواني صفحو ۽ اشاعتي تفصيل ڏسڻ ضروري آهن.&lt;ref name=&quot;SindhianaBewas&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MarathiVishwakosh&quot;&gt;{{cite encyclopedia
|title=बेवस – किशनचंद तीरथदास खत्री
|encyclopedia=मराठी विश्वकोश
|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/29653/
|language=mr
|access-date=8 November 2026
|archive-date=22 April 2026
|archive-url=https://web.archive.org/web/20260422173447/https://vishwakosh.marathi.gov.in/29653/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
«شعر بيوس» شاعر جي وفات کان پوءِ شايع ٿيل مجموعن مان هڪ آهي. بيوس 23 سيپٽمبر 1947ع تي وفات ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;SindhianaBewas&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MarathiVishwakosh&quot;/&gt;
1953ع مجموعي جي هڪ ڪتابياتي تاريخ آهي؛ ان مان نظم جي اصل لکجڻ جو سال ثابت نٿو ٿئي.

== ادبي اهميت ==
«ڪر دنيا ۾ دل وڏيري» ڪشنچند بيوس جي انسان دوست فڪر جو اظهار ڪندڙ نظم آهي. ان ۾ شاعر مذهبي تنگ نظريءَ ۽ محدود سوچ بدران انسانيت، ڀائپي ۽ گڏيل بقا جي قدرن کي اهميت ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
نظم جي شروعاتي سٽن ۽ ورجاءَ ۾ سادي ٻوليءَ وسيلي وسيع اخلاقي پيغام پيش ڪيو ويو آهي. شاعر مخاطب کي ٻين لاءِ جاءِ پيدا ڪرڻ سان گڏ پنهنجي سوچ ۾ تبديلي آڻڻ جي دعوت ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;BewasPoemStudy&quot;/&gt;
هي نظم بيوس جي ان شاعراڻي رجحان جو مثال آهي، جنهن ۾ انسان، سماج ۽ اخلاقي قدر شاعريءَ جا بنيادي موضوع بڻجن ٿا.&lt;ref name=&quot;Pirzado&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ڪشنچند بيوس]]
* [[شعر بيوس]]
* [[جديد سنڌي شاعري]]
* [[انسان دوستي]]
* [[مذهبي رواداري]]
* [[سنڌي نظم]]
* [[هوندراج دکايل]]
* [[هري دلگير]]
* [[نارائڻ شيام]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}
* {{cite encyclopedia
|title=बेवस – किशनचंद तीरथदास खत्री
|encyclopedia=मराठी विश्वकोश
|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/29653/
|language=mr
|access-date=2026-10-31
|archive-date=2026-04-22
|archive-url=https://web.archive.org/web/20260422173447/https://vishwakosh.marathi.gov.in/29653/
|url-status=dead
}}
* {{cite book
|last=Pirzado
|first=Anwar
|title=Sindhi Language and Literature: A Brief Account
|year=2009
|language=en
}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://books.sindhsalamat.com/book/631/read/33779 نظم جي سٽن ۽ بيوس جي انسان دوست فڪر بابت ادبي مطالعو]
* [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ڪشنچند+بيوس انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا ۾ ڪشنچند بيوس] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://baakh.com/sd/poet/kishanchand-bewas باک تي ڪشنچند بيوس جي شاعري]
* [https://web.archive.org/web/20260422173447/https://vishwakosh.marathi.gov.in/29653/ مراٺي وشوڪوش ۾ ڪشنچند بيوس جو تعارف]

[[زمرو:سنڌي نظم]]
[[زمرو:سنڌي شاعري]]
[[زمرو:جديد سنڌي شاعري]]
[[زمرو:انسان دوستي بابت ادب]]
[[زمرو:ڪشنچند بيوس]]</text>
      <sha1>51qtpwn2vsis8ilamgjj4namahgx871</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪشمڪش (ڪھاڻيون)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105676</id>
    <revision>
      <id>430327</id>
      <parentid>429856</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15646" sha1="jlh3q94817kts6jsmb5mqcbywwlm8pr" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|اي. جي. اتم جو 1971ع ۾ شايع ٿيل سنڌي ڪهاڻين جو مجموعو}}
{{Infobox book
| name = ڪشمڪش
| title_orig = ڪشمڪش
| author = [[اي. جي. اتم]]
| language = [[سنڌي ٻولي]]
| country = [[ڀارت]]
| genre = [[مختصر ڪهاڻي]]، [[ترقي پسند ادب]]
| published = 1971ع
| media_type = ڇپيل ڪتاب
}}
'''ڪشمڪش''' (رومن نقل: ''Kashamkash'' يا ''Kashmkash'') سنڌي اديب [[اي. جي. اتم]] جو [[مختصر ڪهاڻي|مختصر ڪهاڻين]] جو مجموعو آهي، جيڪو 1971ع ۾ شايع ٿيو. موتي لال جوتواڻيءَ جي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' موجب، هن مجموعي ۾ 13 ڪهاڻيون شامل آهن، جن ۾ «پيريءَ جو توشو»، «ملاوٽ» ۽ «راجا» خاص اهميت رکن ٿيون. مجموعي جون ڪهاڻيون ترقي پسند فڪر، سماجي وابستگي ۽ سنڌي سماج جي معاشي ۽ سماجي طور ڪمزور طبقن جي مسئلن جي عڪاسي ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
اي. جي. اتم جي ڪتابن جي دستاويزي فهرست ۾ «ڪشمڪش» کي 1971ع جو ڪهاڻين جو مجموعو ڄاڻايو ويو آهي ۽ ان جا ٽي ڇاپا هجڻ جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;UttamBooks&quot;&gt;{{cite web
|title=Books by A. J. Uttam
|url=https://ajuttam.sindhisangat.com/ajuttamsindhibooks.php
|website=A. J. Uttam
|language=en
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
مجموعي ۾ اتم جي ترقي پسند ادبي سوچ ۽ سماجي مسئلن سان وابستگي نمايان آهي. جوتواڻيءَ موجب، انهن ڪهاڻين ۾ سنڌي سماج جي ڪمزور ۽ محروم طبقن جي زندگيءَ کي موضوع بڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ليکڪ جو تعارف ==
[[اي. جي. اتم]] جو پورو نالو آسانند جيٺانند اتمچنداڻي هو. هو 16 ڊسمبر 1923ع تي [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] ۾ ڄائو ۽ 3 جنوري 2005ع تي وفات ڪيائين. هو سنڌي ٻوليءَ جو ڪهاڻيڪار، نقاد، صحافي، ايڊيٽر ۽ ادبي تنظيمن جو ڪارڪن هو.&lt;ref name=&quot;UttamBio&quot;&gt;{{cite web
|title=About A. J. Uttam
|url=https://ajuttam.sindhisangat.com/aboutajuttam.php
|website=A. J. Uttam
|language=en
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SindhuWorld&quot;&gt;{{cite web
|title=A J Uttam
|url=https://thesindhuworld.com/a-j-uttam/
|website=The Sindhu World
|language=en
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
اتم 1940ع واري ڏهاڪي ۾ ادبي سرگرمين سان لاڳاپيل ٿيو. هن 1946ع ۾ حيدرآباد ۾ ترقي پسند اديبن جي هڪ گروهه جي قيام ۾ حصو ورتو، جنهن جي ادبي گڏجاڻين ۾ سنڌي ادب جي ڪيترن ليکڪن شرڪت ڪئي.&lt;ref name=&quot;UttamBio&quot;/&gt;
1947ع جي ورهاڱي کان پوءِ اتم ڀارت منتقل ٿيو. اتي هن سنڌي ٻوليءَ ۽ ادب جي ترقيءَ لاءِ ادبي تنظيمن، رسالن ۽ اخبارن سان ڪم ڪيو. هو «نئين دنيا» ادبي رسالي جي ادارت سان ڊگهي عرصي تائين لاڳاپيل رهيو.&lt;ref name=&quot;UttamBio&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhCourier&quot;&gt;{{cite web
|title=Remembering A. J. Uttam, who devoted his life to Sindhi Language and Literature
|url=https://sindhcourier.com/remembering-a-j-uttam-who-devoted-his-life-to-sindhi-language-and-literature/
|website=Sindh Courier
|language=en
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
اتم سنڌي ادب ۾ ترقي پسند فڪر جو حامي هو. سندس لکڻين ۾ سماجي برابري، انساني وقار، عورتن جي حيثيت ۽ معاشي اڻبرابريءَ جا موضوع ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;UttamLife&quot;&gt;{{cite web
|title=A. J. Uttam: His Life and Literature
|url=https://www.ajuttam.com/pdf/A.%20J.%20Uttam%20His%20Life%20and%20Litrature.pdf
|language=en
|access-date=8 November 2026
|archive-date=10 July 2025
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250710160316/http://ajuttam.com/pdf/A.%20J.%20Uttam%20His%20Life%20and%20Litrature.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

== اشاعت ۽ ڪتابياتي تفصيل ==
«ڪشمڪش» 1971ع ۾ شايع ٿيو. موتي لال جوتواڻيءَ هن ڪتاب ۾ 13 ڪهاڻيون هجڻ جو ذڪر ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ليکڪ جي ڪتابن جي فهرست ۾ هن مجموعي جا ٽي ڇاپا ڄاڻايل آهن. تنهن هوندي به، دستياب معلومات مان انهن ٽنهي ڇاپن جا الڳ اشاعتي سال، ناشرن جا نالا ۽ صفحن جو تعداد مڪمل طور تصديق نه ٿي سگهيا آهن.&lt;ref name=&quot;UttamBooks&quot;/&gt;
اتم جي ٻين ڪهاڻي مجموعن ۾ «هو جهان هي من» شامل آهي، جيڪو 1991ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;UttamBooks&quot;/&gt;

== ڪهاڻين جا موضوع ==
=== پيريءَ جو توشو ===
«پيريءَ جو توشو» (رومن نقل: ''Peeree-a jo Tosho'') «ڪشمڪش» ۾ شامل ڪهاڻين مان هڪ آهي. موتي لال جوتواڻيءَ موجب، هيءَ ڪهاڻي ليکڪ جي سماجي وابستگيءَ واري ادبي نظريي جو اظهار ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ڪهاڻيءَ جو مڪمل مستند متن دستياب نه هجڻ سبب ان جي ڪردارن، واقعن ۽ پڄاڻيءَ بابت تفصيل بيان ڪرڻ مناسب نه آهي.

=== ملاوٽ ===
«ملاوٽ» مجموعي جي هڪ سماجي مقصد واري ڪهاڻي آهي. جوتواڻيءَ جي تشريح موجب، هن ڪهاڻيءَ ۾ «ملاوٽ» جو تصور ٻن معنائن ۾ استعمال ٿيو آهي: هڪ کاڌي پيتي جي شين ۾ ملاوٽ ۽ ٻيو مرد ۽ عورت جي لاڳاپن ۾ اخلاقي بي وفائي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
هن ٻٽي مفهوم وسيلي ليکڪ مادي ۽ انساني لاڳاپن ۾ بي ايمانيءَ جي موضوعن کي گڏ ڪري ٿو. اها تشريح جوتواڻيءَ جي ادبي جائزي تي ٻڌل آهي؛ ڪهاڻيءَ جي مڪمل متن جي آزاد پڙهڻيءَ تي نه.

=== راجا ===
«راجا» (رومن نقل: ''Raajaa'') «ڪشمڪش» جي نمايان ڪهاڻين مان هڪ آهي. جوتواڻيءَ موجب، هن ڪهاڻيءَ کي 1973ع ۾ روس ۾ ٿيل ايشيائي ۽ آفريقي اديبن جي ڪانفرنس ۾ انعام مليو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اتم جي ادبي زندگيءَ بابت دستاويزي مواد مان پڻ تصديق ٿئي ٿي ته هو 1973ع ۾ روس ۾ عالمي اديبن جي ڪانفرنس ۾ شريڪ ٿيو هو. البت انعام جي رسمي نالي، منتظم اداري ۽ انعامي سند جي الڳ تصديق اڃا ضروري آهي.&lt;ref name=&quot;UttamBio&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SindhCourier&quot;/&gt;
اتم جي ادبي ڪم بابت هڪ تفصيلي مطالعي موجب، «راجا» ترقي پسند فڪر سان لاڳاپيل ڪهاڻي آهي. ان ۾ هڪ اهڙو ماڻهو مرڪزي حيثيت رکي ٿو، جنهن کي هيٺئين سماجي طبقي سان تعلق رکڻ سبب گهٽ سمجهيو وڃي ٿو، پر جنهن جا انساني ۽ سماجي قدر ٻين کان وڌيڪ مضبوط ڏيکاريا وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;UttamLife&quot;/&gt;
ساڳئي مطالعي موجب، «راجا» جو ترجمو بنگالي، مراٺي، مليالم، اردو، اوڙيا، روسي ۽ جرمن ٻولين ۾ ٿيو.&lt;ref name=&quot;UttamLife&quot;/&gt;

=== قافلو وڌندو رهيو ===
«قافلو وڌندو رهيو» اتم جي هڪ ٻي ڪهاڻي آهي، جيڪا سندس سوانحي مواد موجب 1961ع ۾ لکي وئي ۽ «ڪشمڪش» ۾ شامل هئي.&lt;ref name=&quot;UttamAward&quot;&gt;{{cite web
|title=Uttam Sahit Award
|url=https://ajuttam.sindhisangat.com/uttam-sahit-award.php
|website=A. J. Uttam
|language=en
|access-date=8 November 2026
}}&lt;/ref&gt;
هن ڪهاڻيءَ ۾ هڪ عورت شاديءَ وقت ڏاج گهرندڙ مرد سان شادي ڪرڻ کان انڪار ڪري ٿي. انهيءَ وسيلي ليکڪ ڏاج جي رسم ۽ عورت جي سماجي حيثيت جو مسئلو پيش ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;UttamAward&quot;/&gt;

== ترقي پسند ادبي فڪر ==
«ڪشمڪش» ۾ ترقي پسند ادبي فڪر نمايان آهي. جوتواڻيءَ موجب، مجموعي جون ڪهاڻيون سنڌي سماج جي ڪمزور طبقن جي زندگيءَ ۽ مسئلن جي عڪاسي ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اتم جي ادبي زندگيءَ بابت مطالعي موجب، هن ڪهاڻيءَ کي سماجي حقيقتن جي اظهار جو وسيلو سمجهيو. سندس نظر ۾ ڪهاڻيءَ جو بيان مرڪوز، روان ۽ پڙهندڙ لاءِ سمجهڻ جوڳو هئڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;UttamLife&quot;/&gt;
اتم جي ترقي پسند فڪر ۾ سماجي برابري ۽ عورتن جي حقن کي پڻ اهميت حاصل هئي. سندس ڪهاڻين ۾ عورت کي سماجي تبديليءَ جي عمل ۾ هڪ سرگرم ۽ برابر حيثيت رکندڙ انسان طور پيش ڪرڻ جو رجحان ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;UttamLife&quot;/&gt;

== سماجي موضوع ==
=== معاشي ۽ طبقاتي اڻبرابري ===
«راجا» جهڙي ڪهاڻيءَ ۾ هيٺئين سماجي طبقي جي ماڻهوءَ کي مرڪزي حيثيت ڏني وئي آهي. اتم جي ادبي جائزي موجب، هن ڪهاڻيءَ ۾ سماجي حيثيت ۽ انساني قدرن جي وچ ۾ تضاد نمايان ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;UttamLife&quot;/&gt;
جوتواڻيءَ پڻ «ڪشمڪش» کي سنڌي سماج جي ڪمزور طبقن جي عڪاسي ڪندڙ مجموعو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== اخلاقي ۽ سماجي بي ايماني ===
«ملاوٽ» ۾ خوراڪي شين ۾ ملاوٽ ۽ انساني لاڳاپن ۾ بي وفائيءَ کي هڪ گڏيل ادبي تصور وسيلي پيش ڪيو ويو آهي. انهيءَ ڪري ڪهاڻيءَ جو عنوان مادي ۽ اخلاقي ٻنهي معنائن ۾ اهميت رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== عورتن جي سماجي حيثيت ===
«قافلو وڌندو رهيو» ۾ ڏاج جي مطالبي جي مخالفت ڪندڙ عورت جو ڪردار اتم جي سماجي اصلاح ۽ عورتن جي برابريءَ واري فڪر سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=&quot;UttamAward&quot;/&gt;
اتم جي ڪهاڻين بابت تنقيدي مطالعي ۾ عورتن جي سماجي برابريءَ کي سندس ترقي پسند سوچ جو اهم حصو قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;UttamLife&quot;/&gt;

== چونڊ ڪهاڻين جو جائزو ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#dcecf7;color:#202122;padding:8px;&quot; | «ڪشمڪش» جون دستاويزي طور سڃاتل ڪهاڻيون
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | ڪهاڻي
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | موضوع يا ادبي خصوصيت
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | ماخذ
|-
| پيريءَ جو توشو
| ليکڪ جي سماجي وابستگيءَ واري ادبي فڪر جو اظهار
| جوتواڻي، 1996ع
|-
| ملاوٽ
| خوراڪي ملاوٽ ۽ انساني لاڳاپن ۾ بي وفائيءَ جو ٻٽو مفهوم
| جوتواڻي، 1996ع
|-
| راجا
| طبقاتي فرق، انساني قدر ۽ ترقي پسند فڪر
| جوتواڻي، 1996ع؛ اتم جي ادبي زندگيءَ جو مطالعو
|-
| قافلو وڌندو رهيو
| ڏاج جي رسم جي مخالفت ۽ عورت جو خوداختيار فيصلو
| اتم جي سوانحي ۽ ادبي دستاويزن جو رڪارڊ
|}
&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UttamLife&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UttamAward&quot;/&gt;
هيءَ جدول مجموعي جي سمورين 13 ڪهاڻين جي مڪمل فهرست نه آهي؛ ان ۾ صرف اهي ڪهاڻيون شامل آهن، جن جي مجموعي سان نسبت لاءِ ماخذ مليا آهن.

== تنقيدي پذيرائي ==
موتي لال جوتواڻيءَ «ڪشمڪش» کي ترقي پسند فڪر سان لاڳاپيل مجموعو قرار ڏنو آهي، جنهن جون ڪهاڻيون سنڌي سماج جي ڪمزور طبقن جي عڪاسي ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اتم جي سوانحي مواد موجب، سنڌي اديب ۽ نقاد [[منگهارام ملڪاڻي]]ءَ هن مجموعي جي ساراهه ڪئي ۽ اتم کي اڳين صف جي ڪهاڻيڪارن مان شمار ڪيو.&lt;ref name=&quot;UttamAward&quot;/&gt;
«راجا» جي ٻين ٻولين ۾ ترجمن جو ذڪر اتم جي ادبي ڪم بابت مطالعي ۾ ملي ٿو. انهيءَ مان هن ڪهاڻيءَ جي سنڌيءَ کان ٻاهر ادبي پهچ جو پتو پوي ٿو.&lt;ref name=&quot;UttamLife&quot;/&gt;

== سنڌي ادب ۾ اهميت ==
«ڪشمڪش» سنڌي ترقي پسند افسانوي ادب جو هڪ مجموعو آهي، جنهن ۾ سماجي مسئلن، طبقاتي فرق، عورتن جي حيثيت ۽ انساني قدرن کي ڪهاڻين جو موضوع بڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UttamLife&quot;/&gt;
هن مجموعي جي اهميت اتم جي وسيع ادبي ۽ صحافتي سرگرمين جي پسمنظر ۾ پڻ ڏسي سگهجي ٿي. هن سنڌي ٻوليءَ جي واڌاري، ادبي رسالن جي اشاعت ۽ ترقي پسند ادب جي حمايت ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;UttamBio&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[اي. جي. اتم]]
* [[سنڌي مختصر ڪهاڻي]]
* [[ترقي پسند ادب]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[منگهارام ملڪاڻي]]
* [[سنڌي ادبي تنقيد]]
* [[نئين دنيا (رسالو)]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}
* {{cite web
|title=A. J. Uttam: His Life and Literature
|url=https://www.ajuttam.com/pdf/A.%20J.%20Uttam%20His%20Life%20and%20Litrature.pdf
|language=en
|access-date=2026-10-19
|archive-date=2025-07-10
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250710160316/http://ajuttam.com/pdf/A.%20J.%20Uttam%20His%20Life%20and%20Litrature.pdf
|url-status=dead
}}
* {{cite web
|title=Books by A. J. Uttam
|url=https://ajuttam.sindhisangat.com/ajuttamsindhibooks.php
|language=en
}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://ajuttam.sindhisangat.com/ajuttamsindhibooks.php اي. جي. اتم جي ڪتابن جي فهرست]
* [https://ajuttam.sindhisangat.com/aboutajuttam.php اي. جي. اتم جي سوانح]
* [https://web.archive.org/web/20250710160316/http://ajuttam.com/pdf/A.%20J.%20Uttam%20His%20Life%20and%20Litrature.pdf اتم جي زندگيءَ ۽ ادب بابت تفصيلي مطالعو]
* [https://sindhcourier.com/remembering-a-j-uttam-who-devoted-his-life-to-sindhi-language-and-literature/ اي. جي. اتم بابت ادبي مضمون]

[[زمرو:1971ع جا ڪتاب]]
[[زمرو:سنڌي ڪهاڻين جا مجموعا]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:ترقي پسند ادب]]
[[زمرو:اي. جي. اتم جا ڪتاب]]</text>
      <sha1>jlh3q94817kts6jsmb5mqcbywwlm8pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪاويه شاستر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105688</id>
    <revision>
      <id>430322</id>
      <parentid>429895</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21449" sha1="tvp5dz4voam38un8tldldl165m18nag" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|سنڌي ادب ۾ شاعريءَ جي نظرياتي اصولن، جماليات ۽ شعري تنقيد جو علم}}
{{Infobox
| above = ڪاويه شاستر
| headerstyle = background:#dcecf7;color:#202122;
| labelstyle = background:#edf5fa;
| label1 = سنڌي نالو
| data1 = ڪاويه شاستر
| label2 = سنسڪرت نالو
| data2 = काव्यशास्त्र
| label3 = رومن صورت
| data3 = Kāvyaśāstra
| label4 = عام معنيٰ
| data4 = [[علم شاعري]]
| label5 = علمي شعبو
| data5 = [[ادبي نظريو]] ۽ [[جماليات]]
| label6 = لاڳاپيل علم
| data6 = [[ادبي تنقيد]]، [[علم عروض]] ۽ [[علم بلاغت]]
| label7 = بنيادي تصور
| data7 = رس، النڪار، ڌوني، ڇند، ريتي ۽ ڀاو
| label8 = سنڌيءَ ۾ اهم شخصيتون
| data8 = [[هوتچند مولچند گربخشاڻي]]، جي. ڪي. ڀاوناڻي، [[موتي لال جوتواڻي]]
| label9 = اهم ڪتاب
| data9 = ڇند سڳنڌ (1953ع)، النڪار ۽ ڇند (1962ع)، پنج گنج (1973ع)
}}
'''ڪاويه شاستر''' (سنسڪرت: '''काव्यशास्त्र'''؛ رومن: ''Kāvyaśāstra'')، يعني '''علمِ شاعري'''، شاعريءَ ۽ ادب جي اصولن، فني بناوت، جمالياتي خاصيتن ۽ ادبي تصورن جو نظرياتي مطالعو آهي. ان ۾ شاعريءَ جي تعريف، لفظ ۽ معنيٰ جو تعلق، شعري حسن، جذباتي اثر، اسلوب، وزن، فني صنعتن ۽ ادبي قدرن بابت سوالن تي بحث ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;IndianPoetics&quot;&gt;{{cite web
|title=Introduction to Indian Poetics
|url=https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp11/chapter/introduction-to-indian-poetics/
|publisher=INFLIBNET Centre
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
سنڌي ادب ۾ ڪاويه شاستر جو تعلق سنسڪرت شعري نظرين، فارسي-عربي بلاغت ۽ جديد ادبي تنقيد سان رهيو آهي. موتي لال جوتواڻيءَ پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ سنڌي علمِ شاعريءَ جي تاريخ بابت هڪ تفصيلي جائزو پيش ڪيو آهي. سندس بيان موجب، ويهين صديءَ جي شروعات تائين سنڌيءَ ۾ سنسڪرت شعري نظرين جي منظم تدريس ۽ ڪتابي تشريح محدود هئي، جڏهن ته فارسي-عربي بلاغت جا اصطلاح وڌيڪ رائج هئا.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
جوتواڻيءَ جي انهيءَ تاريخي جائزي ۾ هوتچند مولچند گربخشاڻيءَ جي «شاهه جو رسالو» جي مقدمي، جي. ڪي. ڀاوناڻيءَ جي «ڇند سڳنڌ» ۽ «پنج گنج»، ۽ جوتواڻيءَ جي «النڪار ۽ ڇند» کي اهم مرحلن طور بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== اصطلاح ۽ علمي دائرو ==
«ڪاويه» سنسڪرت ۾ شاعري يا ادبي تخليق، جڏهن ته «شاستر» منظم علم، نظرياتي تعليم يا اصولن جي مطالعي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهڙيءَ طرح ڪاويه شاستر مان مراد شاعريءَ بابت منظم نظرياتي علم آهي.&lt;ref name=&quot;IndianPoetics&quot;/&gt;
ڪاويه شاستر ۽ ادبي تنقيد پاڻ ۾ لاڳاپيل آهن، پر انهن جا مرڪزي سوال هڪجهڙا نه آهن. ادبي تنقيد ۾ ڪنهن مخصوص نظم، ڪتاب يا ليکڪ جي تخليق جو تجزيو ۽ قدرشناسي ڪئي وڃي ٿي، جڏهن ته علمِ شاعريءَ ۾ انهن اصولن ۽ تصورن جو مطالعو ڪيو وڃي ٿو، جن جي مدد سان ادب جي فني ۽ جمالياتي حيثيت سمجهي وڃي ٿي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ٻئي شعبا هڪٻئي کان مڪمل طور الڳ نه آهن؛ ادبي تنقيد نظرياتي اصولن مان فائدو وٺندي آهي، جڏهن ته شعري نظريا ادبي تخليقن جي مطالعي سان ترقي ڪندا آهن.

== هندستاني علمِ شاعريءَ جو پسمنظر ==
سنسڪرت شعري نظريي جي تاريخ ۾ ڀرت منيءَ جو «ناٽيه شاستر»، ڀامهه جو «ڪاويه النڪار»، دنديءَ جو «ڪاويه آدرش»، وامن جو «ڪاويه النڪار سوتر»، آنند ورڌن جو «ڌوني آلوڪ» ۽ اڀينوگپت جون تشريحون اهم آهن.&lt;ref name=&quot;IndianPoetics&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Schools&quot;&gt;{{cite web
|title=Schools of Poetry
|url=https://ebooks.inflibnet.ac.in/icp04/chapter/schools-of-poetry/
|publisher=INFLIBNET Centre
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
هندستاني علمِ شاعريءَ ۾ مختلف نظرياتي مڪتب پيدا ٿيا، جن مان رس، النڪار، ريتي، ڌوني، وڪروڪتي، گڻ، انومان ۽ اوچتيه اهم آهن. انهن مڪتبن شاعريءَ جي حسن، اثر ۽ بنيادي جوهر کي مختلف اندازن سان سمجهايو.&lt;ref name=&quot;Schools&quot;/&gt;

== سنڌي علمِ شاعريءَ جو تاريخي پسمنظر ==
=== سنسڪرتي ۽ فارسي-عربي روايتن جو تعلق ===
سنڌي ٻوليءَ ۽ ادب جي تاريخ ۾ مقامي هندستاني روايتن سان گڏ فارسي ۽ عربي ٻولين جا اثر پڻ موجود رهيا آهن. سنڌ جي سياسي، مذهبي ۽ ثقافتي تاريخ انهن اثرن جي نوعيت کي مختلف دورن ۾ تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
موتي لال جوتواڻيءَ موجب، سنڌيءَ جي سنسڪرتي ادبي روايتن جا ڪيترائي آثار محفوظ نه رهي سگهيا، جنهن سبب ويهين صديءَ کان اڳ سنڌيءَ ۾ ڪنهن منظم مقامي ڪاويه شاستر جي موجودگيءَ جا واضح ڪتابي ثبوت کيس نه مليا.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
هيءَ جوتواڻيءَ جي تاريخي تشريح آهي. محفوظ ٿيل ڪتابن جي کوٽ مان ڪنهن علائقي ۾ ادبي نظريي يا زباني تنقيدي روايت جي مڪمل غيرموجودگي ثابت نٿي ٿئي.
جوتواڻيءَ خاص طور ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن جي دور، يعني 1701ع کان 1843ع تائين واري عرصي، کي پنهنجي تاريخي بحث ۾ شامل ڪيو آهي. انهيءَ دور بابت سندس نتيجن کي ٻين تاريخي ماخذن سان ڀيٽڻ ضروري آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

=== فارسي-عربي علمِ بلاغت ===
جوتواڻيءَ جي بيان موجب، ورهاڱي کان اڳ سنڌي ادبي تعليم ۽ تنقيدي اصطلاحن ۾ فارسي-عربي علمِ بلاغت جا اثر نمايان هئا. هن خاص طور «فصاحت» ۽ «بلاغت» کي ادبي قدرشناسيءَ جا ٻه اهم تصور ڄاڻايا آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
فصاحت جو تعلق ٻوليءَ جي صفائي، وضاحت ۽ اظهار جي روانيءَ سان آهي، جڏهن ته بلاغت جو تعلق موقعي، مخاطب ۽ مقصد موجب اثرائتي اظهار سان آهي.
جوتواڻيءَ «تخيل» ۽ «محاڪات» جو پڻ ذڪر ڪيو آهي. سندس تشريح موجب، سنڌيءَ ۾ انهن اصطلاحن جي جديد تنقيدي استعمال تي مغربي ادبي نظرين جا اثر پڻ پيا.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
تخيل ۽ محاڪات جا اصطلاح عربي-فارسي ادبي روايتن ۾ پڻ استعمال ٿيندا رهيا آهن؛ تنهنڪري انهن جي سموري تاريخ کي صرف مغربي اثر تائين محدود ڪرڻ درست نه ٿيندو.

== هوتچند مولچند گربخشاڻيءَ جو ڪم ==
[[هوتچند مولچند گربخشاڻي]] سنڌي ادب جو محقق، شارح ۽ استاد هو. هن «شاهه جو رسالو» کي تحقيقي انداز ۾ مرتب ڪيو. سندس ترتيب ڏنل رسالي جو پهريون جلد 1923ع، ٻيو 1924ع ۽ ٽيون 1931ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;Mallah&quot;&gt;{{cite journal
|last=Mallah
|first=Mukhtiar Ahmed
|title=Finding the Fourth Volume of Shah Jo Risalo Compiled by Dr. Gurbakshani
|journal=Sindhi Boli Research Journal
|url=https://journal.sindhila.org/index.php/boli-journal/article/view/53
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
گربخشاڻيءَ پنهنجي مقدمي ۾ شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جي حياتي، شاعري، فڪر، تصوف، ويدانت، ٻوليءَ ۽ شعري فن تي بحث ڪيو.&lt;ref name=&quot;Mallah&quot;/&gt;
جوتواڻيءَ موجب، گربخشاڻيءَ 1923ع واري مقدمي ۾ مقامي هندستاني شعري نظرين سان ڪجهه واقفيت ظاهر ڪئي. جوتواڻيءَ ان کي سنڌي علمِ شاعريءَ جي جديد تاريخ جو هڪ اهم مرحلو سمجهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
گربخشاڻيءَ جي مقدمي کي پوءِ «مقدمه لطيفي» جي نالي سان الڳ ڪتابي صورت ۾ پڻ شايع ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Mallah&quot;/&gt;

== جي. ڪي. ڀاوناڻي ۽ ڇند سڳنڌ ==
موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت موجب، جي. ڪي. ڀاوناڻيءَ 1953ع ۾ «ڇند سڳنڌ» شايع ڪيو. ڪتاب ۾ هندستاني علمِ عروض يا ڇند شاستر جي اصولن جو مختصر تعارف ڏنو ويو ۽ ڀاو، رس ۽ النڪار جهڙن اصطلاحن جو پڻ ذڪر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
جوتواڻيءَ موجب، لالسنگهه اجواڻيءَ ڀاوناڻيءَ کي سنڌيءَ ۾ هن شعبي جو اڳواڻ قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
«ڇند سڳنڌ» جي اصل ڇاپي ۽ مڪمل ڪتابياتي تفصيلن جي آزاد تصديق اڃا گهربل آهي.

== موتي لال جوتواڻي ۽ النڪار ۽ ڇند ==
جوتواڻيءَ موجب، هندستان جي آزاديءَ کان پوءِ سنڌيءَ جي اعليٰ ثانوي ۽ ڪاليجي تعليم ۾ سنسڪرت شعري نظرين سان لاڳاپيل موضوع شامل ٿيڻ لڳا. انهيءَ تعليمي ضرورت جي پسمنظر ۾ هن 1962ع ۾ «النڪار ۽ ڇند» نالي ڪتاب شايع ڪيو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
جوتواڻيءَ جي بيان موجب، هي ڪتاب ديوناگري لپيءَ ۾ لکيل هو ۽ ان ۾ رس، النڪار، ڌوني ۽ ڇند جي بنيادي تصورن جو تعارف ڏنو ويو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
هن ڪتاب جي اشاعت بابت مٿيان تفصيل جوتواڻيءَ جي پنهنجي بيان مان ورتل آهن؛ ڪتاب جي اصل ڇاپي جي الڳ تصديق ضروري آهي.

== شاهه عبدالڪريم ۽ شاهه عبداللطيف بابت جوتواڻيءَ جا مقالا ==
جوتواڻيءَ موجب، هن لڳ ڀڳ 1970ع ڌاري سنڌيءَ ۾ مضمونن جو هڪ سلسلو لکيو، جنهن ۾ [[شاهه عبدالڪريم بلڙيءَ وارو|شاهه عبدالڪريم بلڙيءَ واري]] ۽ [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] جي شاعريءَ جو سنسڪرت شعري نظرين جي روشنيءَ ۾ مطالعو ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
شاهه عبداللطيف جي شاعريءَ بابت جوتواڻيءَ جو خيال هو ته «شاهه جو رسالو» ڪيترن ئي جمالياتي جذبن کي اڀاري ٿو، جن ۾ بهادري، کل، خوف، بيزاري، نرمي ۽ سڪون جا احساس شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
هن ڀاو، وڀاو، ڪلپنا، سمويدنا ۽ ساڌارڻيڪرڻ جهڙن تصورن جي مدد سان شاهه جي شاعريءَ جي جمالياتي اثر کي سمجهائڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
جوتواڻيءَ موجب، ڪرشنا راين پنهنجي ڪتاب ''The Burning Bush: Suggestion in Indian Literature'' (1988ع، صفحو 3) ۾ سندس رس ۽ ڌونيءَ جي نظرين کي سنڌي صوفي شاعريءَ تي لاڳو ڪرڻ واري ڪوشش کي جوش ڀريو قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
انهن مضمونن جي اصل اشاعتن ۽ ڪرشنا راين جي عبارت جي سڌي تصديق گهربل آهي.

== پنج گنج: ڀارتيه ساهتيه سڌانت ==
جوتواڻيءَ جي بيان موجب، جي. ڪي. ڀاوناڻيءَ 1973ع ۾ «پنج گنج: ڀارتيه ساهتيه سڌانت» شايع ڪيو. ڪتاب جو عنوان لفظي طور «پنج خزانا» معنيٰ رکي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
جوتواڻيءَ موجب، ڪتاب ۾ هندستاني ادبي نظريي جي پنجن شعبن تي بحث ڪيو ويو:
# ناٽيه شاستر، يعني ناٽڪ ۽ اداڪاريءَ جا اصول؛
# رس شاستر، يعني جمالياتي احساسن جو نظريو؛
# النڪار شاستر، يعني ادبي صنعتن جو علم؛
# ساهتيه شاستر، يعني ادب جا اصول؛
# ڇند شاستر، يعني شعري وزن جو علم.
ڀاوناڻيءَ انهن تصورن جي تشريح ڪندي سنسڪرت اصطلاحن جا انگريزي متبادل پڻ ڏنا ۽ ڪجهه فارسي متبادل اصطلاح به شامل ڪيا.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ڪتاب جي اصل متن ۽ اشاعتي تفصيلن جي آزاد ڪتابياتي تصديق اڃا گهربل آهي.

== ڪاويه شاستر جا بنيادي تصور ==
=== رس ===
[[رس (جماليات)|رس]] هندستاني جماليات ۾ فن مان حاصل ٿيندڙ مخصوص جمالياتي احساس يا لطف جو تصور آهي. ڀرت منيءَ جي «ناٽيه شاستر» ۾ رس جي نظريي کي بنيادي اهميت حاصل آهي.&lt;ref name=&quot;Schools&quot;/&gt;
=== النڪار ===
[[النڪار]] مان مراد شاعريءَ ۾ استعمال ٿيندڙ فني صنعتون ۽ سينگار آهن، جن ۾ تشبيهه، استعارو ۽ ٻين ادبي وسيلن جو مطالعو شامل آهي.&lt;ref name=&quot;IndianPoetics&quot;/&gt;
=== ڌوني ===
[[ڌوني (شعري نظريو)|ڌوني]] شاعريءَ جي اشاري يا تجويزي معنيٰ جو تصور آهي. آنند ورڌن ان کي شاعريءَ جي بنيادي جوهر جي حيثيت ڏني.&lt;ref name=&quot;Dhvani&quot;&gt;{{cite web
|title=Anandavardhana: Dhvani Theory
|url=https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp11/chapter/anandavardhana-dhvani-theory/
|publisher=INFLIBNET Centre
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
=== ڇند ===
[[ڇند شاستر]] هندستاني شعري وزنن ۽ انهن جي فني ترتيب جي مطالعي سان لاڳاپيل آهي. سنڌيءَ ۾ ڇند بابت ڪتابن جو ذڪر جوتواڻيءَ پنهنجي تاريخي جائزي ۾ ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
=== ڀاو ===
«ڀاو» مان مراد احساس يا جذباتي حالت آهي. رس جي نظريي ۾ مختلف جذباتي حالتن ۽ انهن جي اظهار جي وچ ۾ تعلق تي بحث ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Schools&quot;/&gt;
=== ساڌارڻيڪرڻ ===
«ساڌارڻيڪرڻ» جمالياتي نظريي ۾ ان عمل سان لاڳاپيل آهي، جنهن جي ذريعي ڪنهن مخصوص ڪردار يا تخليقڪار جي جذباتي تجربي کي پڙهندڙ يا ڏسندڙ وڌيڪ عام انساني سطح تي محسوس ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;IndianPoetics&quot;/&gt;

== سنڌي علمِ شاعريءَ جي تاريخي ارتقا ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#dcecf7;color:#202122;padding:8px;&quot; | سنڌي علمِ شاعريءَ بابت چونڊ تاريخي مرحلا
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | سال يا دور
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | شخصيت يا ڪتاب
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | اهميت
|-
| ورهاڱي کان اڳ
| فارسي-عربي علمِ بلاغت
| فصاحت، بلاغت ۽ ٻين ادبي اصطلاحن جو استعمال
|-
| 1923ع
| گربخشاڻيءَ جو «شاهه جو رسالو»، جلد پهريون
| شاهه جي شاعريءَ جو تحقيقي ۽ فني مطالعو
|-
| 1953ع
| ڀاوناڻيءَ جو «ڇند سڳنڌ»
| ڇند شاستر ۽ هندستاني شعري اصطلاحن جو تعارف
|-
| 1962ع
| جوتواڻيءَ جو «النڪار ۽ ڇند»
| رس، النڪار، ڌوني ۽ ڇند بابت تعليمي ڪتاب
|-
| لڳ ڀڳ 1970ع
| جوتواڻيءَ جا شاهه عبدالڪريم ۽ شاهه لطيف بابت مقالا
| سنسڪرت شعري نظرين جي روشنيءَ ۾ سنڌي صوفي شاعريءَ جو مطالعو
|-
| 1973ع
| ڀاوناڻيءَ جو «پنج گنج»
| هندستاني علمِ شاعريءَ جي پنجن شعبن جي تشريح
|}
&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mallah&quot;/&gt;

== جديد ادبي تنقيد سان تعلق ==
ڪاويه شاستر ۽ جديد ادبي تنقيد ۾ شاعريءَ جي فني ۽ جمالياتي مطالعي جي حوالي سان گهرو تعلق آهي. ڪلاسيڪي هندستاني نظرين ۾ رس، النڪار، ڌوني ۽ ريتيءَ جهڙن تصورن کي اهميت حاصل هئي، جڏهن ته جديد تنقيدي مطالعي ۾ ادبي متن جي تاريخي، سماجي، لساني ۽ ثقافتي پسمنظر تي پڻ ڌيان ڏنو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Contemporary&quot;&gt;{{cite web
|title=Contemporary Indian Poetics
|url=https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp11/chapter/contemporary-indian-poetics/
|publisher=INFLIBNET Centre
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
جوتواڻيءَ پنهنجي لغت ۾ علمِ شاعريءَ کي ادبي تنقيد سان لاڳاپيل، پر ان کان تصوراتي طور مختلف علم قرار ڏنو آهي. سندس خيال موجب، ادبي تنقيد مخصوص تخليقن جي مطالعي سان تعلق رکي ٿي، جڏهن ته علمِ شاعري انهن تصورن ۽ اصولن جي نظرياتي ڇنڊڇاڻ ڪري ٿو، جن جي بنياد تي شاعريءَ جي قدرشناسي ڪئي وڃي ٿي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== تاريخي جائزي جون حدون ==
جوتواڻيءَ جي بيان موجب، ويهين صديءَ کان اڳ سنڌيءَ ۾ سنسڪرت شعري نظرين جا منظم ڪتاب ۽ اصطلاح محدود هئا. تنهن هوندي به اهڙي دعويٰ کي سنڌي ادب ۾ تنقيدي سوچ جي مڪمل غيرموجودگيءَ جو ثبوت نٿو سمجهي سگهجي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
سنڌي صوفي شاعريءَ، «شاهه جو رسالو» جي تدوين ۽ ان جي تاريخي مطالعي بابت جديد تحقيق ظاهر ڪري ٿي ته سنڌي ادبي روايتن جو پسمنظر گهڻ رخو رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Toronto&quot;&gt;{{cite web
|title=Print Technology, Colonial Interests, and the Shāh jo Risālo
|url=https://islamicstudies.artsci.utoronto.ca/print-technology-colonial-interests-and-the-shah-jo-risalo/
|publisher=University of Toronto
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
انهيءَ ڪري سنسڪرتي، فارسي-عربي ۽ مقامي سنڌي ادبي روايتن جي باهمي لاڳاپن بابت وڌيڪ تاريخي ۽ ڪتابياتي تحقيق جي ضرورت آهي.

== پڻ ڏسو ==
* [[علم شاعري]]
* [[ادبي تنقيد]]
* [[جماليات]]
* [[علم عروض]]
* [[علم بلاغت]]
* [[فصاحت]]
* [[بلاغت]]
* [[رس (جماليات)]]
* [[النڪار]]
* [[ڇند شاستر]]
* [[شاهه جو رسالو]]
* [[هوتچند مولچند گربخشاڻي]]
* [[موتي لال جوتواڻي]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}
* {{cite book
|title=The Burning Bush: Suggestion in Indian Literature
|last=Rayan
|first=Krishna
|year=1988
|language=en
}}
* {{cite web
|title=Introduction to Indian Poetics
|url=https://ebooks.inflibnet.ac.in/engp11/chapter/introduction-to-indian-poetics/
|publisher=INFLIBNET Centre
|language=en
}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf سنڌي ادب جي لغت جو ڊجيٽل نسخو] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://ebooks.inflibnet.ac.in/icp04/chapter/schools-of-poetry/ هندستاني علمِ شاعريءَ جا نظرياتي مڪتب]
* [https://journal.sindhila.org/index.php/boli-journal/article/view/53 گربخشاڻيءَ جي ترتيب ڏنل شاهه جي رسالي بابت تحقيقي مقالو]

[[زمرو:علم شاعري]]
[[زمرو:سنڌي ادبي تنقيد]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:جماليات]]
[[زمرو:ادبي نظريا]]
[[زمرو:سنسڪرت ادب]]</text>
      <sha1>tvp5dz4voam38un8tldldl165m18nag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کنڊر (ڪھاڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105702</id>
    <revision>
      <id>430314</id>
      <parentid>429946</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12860" sha1="q0bc29mric96zvv10rvehvzasj7wuwk" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|1968ع ۾ بمبئيءَ مان شايع ٿيل سنڌي مختصر ڪهاڻين جو مجموعو}}
{{Infobox book
| name = کنڊر
| title_orig = کنڊر
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| genre = [[مختصر ڪهاڻي]]، ڪهاڻين جو مجموعو
| publisher = ڪونج پبليڪيشنز
| pub_place = [[ممبئي|بمبئي]]، [[ڀارت]]
| published = 1968ع
| media_type = ڇپيل ڪتاب
| subject = انساني لاڳاپا، ڌاريائپ، جديد زندگي
}}
'''کنڊر''' سنڌي مختصر ڪهاڻين جو مجموعو آهي، جيڪو 1968ع ۾ [[ممبئي|بمبئي]] جي ڪونج پبليڪيشنز شايع ڪيو. موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت موجب، هن مجموعي ۾ ست مختصر ڪهاڻيون شامل آهن. مجموعي جي عنوان واري ڪهاڻي «کنڊر» سنڌي ڪهاڻيڪار [[گنو سامتاڻي]] لکي آهي. ڪهاڻيءَ ۾ شنڪر ۽ هيما جي لاڳاپن کي اعليٰ تعليم، پرڏيهه ۾ رهائش ۽ جذباتي ڌاريائپ جي پسمنظر ۾ پيش ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
ڪتاب جي اصل ڇاپي، مرتب ۽ ستن ڪهاڻين جي مڪمل فهرست جي آزاد ڪتابياتي تصديق اڃا گهربل آهي.

== اشاعت ۽ ڪتاب جو تعارف ==
«کنڊر» 1968ع ۾ بمبئيءَ جي ڪونج پبليڪيشنز طرفان شايع ٿيو. موتي لال جوتواڻيءَ موجب، مجموعي ۾ ست مختصر ڪهاڻيون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
جوتواڻيءَ جي ڪتاب ۾ مجموعي جي عنوان واري ڪهاڻي «کنڊر» جو ليکڪ گنو سامتاڻي ڄاڻايو ويو آهي. موجود معلومات مان باقي ڇهن ڪهاڻين جي عنوانن ۽ ليکڪن جي سڃاڻپ نٿي ٿئي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
گنو سامتاڻيءَ جي سوانحي داخلا ۾ سندس ڪهاڻين جا مجموعا «اپمان» (1965ع) ۽ «اپراجتا» (1970ع) ڄاڻايل آهن. انهيءَ ڪري «کنڊر» جي مرتب ۽ مجموعي جي تصنيفي حيثيت بابت اصل ڇاپي مان وڌيڪ تصديق ڪرڻ ضروري آهي.&lt;ref name=&quot;SindhianaGuno&quot;&gt;{{cite encyclopedia
|title=گنو سامتاڻي
|encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
|publisher=سنڌي ٻوليءَ جو بااختيار ادارو
|url=https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=گنو+سامتاڻي
|language=sd
}}&lt;/ref&gt;

== عنوان واري ڪهاڻي ==
=== ڪهاڻيءَ جو خلاصو ===
«کنڊر» جي مرڪزي ڪردارن جا نالا شنڪر ۽ هيما آهن. اعليٰ تعليم لاءِ انگلينڊ وڃڻ کان اڳ شنڪر جا هيما سان ويجها دوستاڻا لاڳاپا هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
انگلينڊ وڃڻ ۽ اتي رهڻ کان پوءِ شنڪر جي شخصيت ۽ روين ۾ تبديلي اچي ٿي. هو هيما کان جذباتي طور پري ٿيڻ لڳي ٿو ۽ اڳوڻي ويجهڙائپ برقرار نٿو رکي. موتي لال جوتواڻيءَ جي بيان موجب، شنڪر جي اندر پيدا ٿيل ڌاريائپ جو احساس کيس هيما کان ڌار ڪري ٿو، ۽ هو نيٺ هن لاءِ پنهنجو دروازو بند ڪري ڇڏي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
هيءُ خلاصو جوتواڻيءَ جي ڏنل بيان تي ٻڌل آهي. ڪهاڻيءَ جي اصل متن کان سواءِ ڪردارن جي وڌيڪ گفتگو، واقعاتي ترتيب يا انجام جا ٻيا تفصيل بيان نٿا ڪري سگهجن.

=== مرڪزي ڪردار ===
ڪهاڻيءَ ۾ ٻن مرڪزي ڪردارن جو ذڪر ملي ٿو:
* '''شنڪر:''' ڪهاڻيءَ جو مرڪزي مرد ڪردار، جيڪو اعليٰ تعليم لاءِ انگلينڊ وڃي ٿو ۽ پوءِ هيما کان پاڻ کي الڳ ڪري ٿو.
* '''هيما:''' ڪهاڻيءَ جي مرڪزي عورت ڪردار، جنهن سان شنڪر جا انگلينڊ وڃڻ کان اڳ ويجها دوستاڻا لاڳاپا هوندا آهن.
انهن ڪردارن بابت بنيادي ڄاڻ موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت مان ملي ٿي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== موضوع ۽ ادبي تجزيو ==
=== ڌاريائپ جو احساس ===
«کنڊر» ۾ ڌاريائپ جو احساس ڪهاڻيءَ جي مرڪزي موضوعن مان آهي. جوتواڻيءَ جي تشريح موجب، انگلينڊ ۾ تعليم حاصل ڪرڻ کان پوءِ شنڪر پنهنجي اڳوڻي سماجي ۽ جذباتي لاڳاپي کان پري ٿي وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ڪهاڻيءَ ۾ اها تبديلي شنڪر ۽ هيما جي لاڳاپي ذريعي ظاهر ٿئي ٿي. هن تشريح ۾ ڌاريائپ مان مراد اهڙو نفسياتي ۽ جذباتي فاصلو آهي، جيڪو هڪ شخص کي پنهنجي اڳوڻن لاڳاپن کان الڳ ڪري ڇڏي ٿو.

=== تعليم ۽ بدلجندڙ رويا ===
شنڪر جو انگلينڊ وڃڻ ڪهاڻيءَ جي واقعاتي پسمنظر جو اهم حصو آهي. جوتواڻيءَ موجب، پرڏيهه ۾ رهڻ کان پوءِ شنڪر ۾ پيدا ٿيل ڌاريائپ سندس هيما سان اڳوڻي دوستيءَ کي متاثر ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
انهيءَ بنياد تي ڪهاڻيءَ کي تعليم، سماجي ماحول جي تبديلي ۽ ذاتي لاڳاپن جي وچ ۾ پيدا ٿيندڙ ڇڪتاڻ جي ادبي تصوير طور پڙهي سگهجي ٿو. بهرحال، ڪهاڻيءَ جي اصل متن کان سواءِ ليکڪ جي مجموعي فڪري موقف بابت قطعي نتيجو ڪڍڻ مناسب نه آهي.

=== لاڳاپن ۾ وڇوٽو ===
شنڪر ۽ هيما جي دوستيءَ ۾ پيدا ٿيل فاصلو ڪهاڻيءَ جو بنيادي تڪرار آهي. شنڪر جو هيما لاءِ دروازو بند ڪرڻ ٻنهي جي لاڳاپي ۾ پيدا ٿيل وڇوٽي جو نمايان واقعو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ادبي تشريح جي لحاظ کان هن واقعي کي جذباتي لاڳاپي جي خاتمي جي علامت طور سمجهي سگهجي ٿو، پر اها تشريح آهي، اصل ڪهاڻيءَ مان ورتل سڌو بيان نه آهي.

== گنو سامتاڻي ==
[[گنو سامتاڻي]] (13 جولاءِ 1934ع – 17 آگسٽ 1997ع) سنڌي ٻوليءَ جو ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار هو. سندس جنم حيدرآباد، سنڌ ۾ ڏيالداس سامتاڻيءَ جي گهر ۾ ٿيو. 1948ع ۾ ورهاڱي کان پوءِ پنهنجي خاندان سان گڏ ڀارت لڏي ويو.&lt;ref name=&quot;SindhianaGuno&quot;/&gt;
هن بمبئي يونيورسٽيءَ مان بي اي آنرز ڪئي ۽ مهاراشٽر حڪومت ۾ ملازمت اختيار ڪئي. هو مهاراشٽر رياست جي سنڌي ساهتيه اڪادميءَ جي قيام کان 1995ع تائين سيڪريٽري رهيو.&lt;ref name=&quot;SindhianaGuno&quot;/&gt;
سندس ادبي تصنيفن ۾ ناول «واپس» (1957ع) ۽ ڪهاڻين جا مجموعا «اپمان» (1965ع) ۽ «اپراجتا» (1970ع) شامل آهن. سندس ڪهاڻيون مختلف ڀارتي ٻولين ۾ ترجمو ٿيون.&lt;ref name=&quot;SindhianaGuno&quot;/&gt;
گنو سامتاڻيءَ کي ورهاڱي کان پوءِ جي سنڌي مختصر ڪهاڻيءَ جي اهم ليکڪن ۾ شمار ڪيو ويندو آهي. شيخ عزيز جي ڪتاب ''History of Sindhi Literature'' ۾ کيس جديد سنڌي ڪهاڻيءَ جي تجرباتي ۽ نفسياتي اظهار سان لاڳاپيل ڪهاڻيڪارن ۾ شامل ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AzizHistory&quot;&gt;{{cite book
|last=Aziz
|first=Shaikh
|title=History of Sindhi Literature
|year=2008
|url=https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/History_of_Sindhi_Literature-Shaikh_Aziz-2008-cs.pdf
|language=en
|archive-url=https://web.archive.org/web/20251207003218/https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/History_of_Sindhi_Literature-Shaikh_Aziz-2008-cs.pdf
|archive-date=2025-12-07
|access-date=2026-11-01
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

== سنڌي ڪهاڻيءَ جي ادبي پسمنظر ۾ ==
ورهاڱي کان پوءِ ڀارت ۾ سنڌي مختصر ڪهاڻيءَ جي نئين نسل ذاتي تجربن، بدلجندڙ سماجي لاڳاپن، نفسياتي ڪيفيتن ۽ جديد شهري زندگيءَ بابت ڪهاڻيون لکيون. شيخ عزيز جي ادبي تاريخ ۾ گنو سامتاڻي، موهن ڪلپنا، لال پشپ ۽ ٻين ليکڪن جو ذڪر انهيءَ ادبي پسمنظر ۾ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;AzizHistory&quot;/&gt;
«کنڊر» جي عنوان واري ڪهاڻيءَ ۾ شنڪر جي ڌاريائپ ۽ هيما سان سندس لاڳاپي ۾ پيدا ٿيل فاصلو انهيءَ نفسياتي ۽ سماجي موضوع سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
گنو سامتاڻيءَ جي ڪهاڻين جي فني اهميت بابت سنڌي تنقيد ۾ پڻ بحث ملي ٿو. گوپال ٺڪر جي ادبي جائزي ۾ گنو سامتاڻيءَ جي تجرباتي ڪهاڻي نويسيءَ ۽ جديد ڪهاڻيءَ جي فني انداز بابت تبصرو موجود آهي.&lt;ref name=&quot;GopalThakur&quot;&gt;{{cite web
|title=سلسلي جي ڊوڙ
|url=https://books.sindhsalamat.com/book/40/read/682
|website=سنڌسلامت ڪتاب گهر
|language=sd
}}&lt;/ref&gt;

== ڪتابياتي تفصيل ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#dcecf7;color:#202122;padding:8px;&quot; | «کنڊر» بابت موجود ڪتابياتي ڄاڻ
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | تفصيل
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | ڄاڻ
|-
| عنوان
| کنڊر
|-
| رومن عنوان
| ''Khand'har''
|-
| اشاعت جو سال
| 1968ع
|-
| ناشر
| ڪونج پبليڪيشنز
|-
| اشاعت جو هنڌ
| بمبئي، ڀارت
|-
| صنف
| مختصر ڪهاڻين جو مجموعو
|-
| ڪهاڻين جو تعداد
| ست
|-
| عنوان واري ڪهاڻي
| «کنڊر»
|-
| عنوان واري ڪهاڻيءَ جو ليکڪ
| گنو سامتاڻي
|-
| مرڪزي ڪردار
| شنڪر ۽ هيما
|-
| مجموعي جو مرتب
| تصديق نه ٿيل
|-
| باقي ڇهن ڪهاڻين جا عنوان
| تصديق نه ٿيل
|}
&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== ادبي اهميت ==
«کنڊر» جي عنوان واري ڪهاڻي انساني لاڳاپن ۾ پيدا ٿيندڙ جذباتي فاصلي ۽ ڌاريائپ جي احساس بابت آهي. موتي لال جوتواڻيءَ جي تبصري ۾ شنڪر جي انگلينڊ مان موٽڻ کان پوءِ هيما کان ڌار ٿيڻ واري واقعي کي ڪهاڻيءَ جو بنيادي نڪتو بڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
ڪهاڻيءَ جي اهڙي موضوعاتي بناوت کي جديد سنڌي مختصر ڪهاڻيءَ جي نفسياتي ۽ سماجي لاڙن جي پسمنظر ۾ ڏسي سگهجي ٿو. تنهن هوندي به مجموعي جي ٻين ڇهن ڪهاڻين جي موضوعن بابت موجود معلومات اڻپوري آهي.&lt;ref name=&quot;AzizHistory&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[گنو سامتاڻي]]
* [[سنڌي ڪهاڻي]]
* [[سنڌي ادب]]
* [[مختصر ڪهاڻي]]
* [[نفسياتي افسانو]]
* [[موهن ڪلپنا]]
* [[لال پشپ]]
* [[ڀارتي سنڌي ادب]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}
* {{cite book
|last=Aziz
|first=Shaikh
|title=History of Sindhi Literature
|year=2008
|language=en
}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=گنو+سامتاڻي انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا ۾ گنو سامتاڻيءَ جي سوانح]
* [https://sindhishaan.com/article/literature/lite_05_03.html سنڌي ادب جي چونڊ ڪهاڻين بابت معلومات]
* [https://books.sindhsalamat.com/book/40/read/682 گنو سامتاڻيءَ جي ڪهاڻي نويسيءَ بابت ادبي تنقيد]

{{اختياري ترتيب:کنڊر}}
[[زمرو:سنڌي ڪهاڻين جا مجموعا]]
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:1968ع جا ڪتاب]]
[[زمرو:ڀارتي سنڌي ادب]]</text>
      <sha1>q0bc29mric96zvv10rvehvzasj7wuwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کريو نه تنهنجو کير</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105705</id>
    <revision>
      <id>430313</id>
      <parentid>429964</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>430313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7918" sha1="6czexejn59wzu8sjxhzou25am5o2vgo" xml:space="preserve">
{{مختصر وضاحت|1990ع جو سنڌي وڊيو اسڪرپٽ}}
{{Infobox book
| name = کريو نه تنهنجو کير
| author = منوهر بيدي ۽ جگديش لڇماڻي
| language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]
| genre = وڊيو اسڪرپٽ، سوانحي ادب
| subject = [[اڏيرو لال]]، [[سنت ڪنور رام]] ۽ [[هيمون ڪالاڻي]]
| published = 1990ع
}}
'''کريو نه تنهنجو کير''' (رومن عنوان: ''Khariyo Na Tunhinjio Kheeru'') 1990ع جو سنڌي وڊيو اسڪرپٽ آهي، جيڪو منوهر بيدي ۽ جگديش لڇماڻيءَ لکيو. موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت موجب، هن تخليق جو موضوع [[اڏيرو لال]]، [[سنت ڪنور رام]] ۽ [[هيمون ڪالاڻي]] جون زندگيون ۽ سندن خدمتون آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;&gt;{{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
هن تخليق جي اصل سنڌي عنوان، ناشر، صفحن، وڊيو جي تياري ۽ نشر ٿيڻ بابت آزاد ڪتابياتي ڄاڻ جي وڌيڪ تصديق گهربل آهي.

== تعارف ==
«کريو نه تنهنجو کير» هڪ سوانحي موضوعن تي ٻڌل وڊيو اسڪرپٽ آهي. ان جو ذڪر موتي لال جوتواڻيءَ پنهنجي ڪتاب ''A Dictionary of Sindhi Literature'' ۾ ڪيو آهي. جوتواڻيءَ موجب، تخليق 1990ع جي آهي ۽ ان جا ليکڪ منوهر بيدي ۽ جگديش لڇماڻي آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اسڪرپٽ ۾ سنڌ جي مذهبي، ثقافتي ۽ قومي تاريخ سان لاڳاپيل ٽن شخصيتن جون زندگيون ۽ خدمتون موضوع بڻايون ويون آهن. انهن شخصيتن ۾ اڏيرو لال، سنت ڪنور رام ۽ هيمون ڪالاڻي شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
موجود ڪتابياتي بيان مان اسڪرپٽ جي منظرن، مڪالمن، دورانيي يا ان جي فلمبنديءَ بابت تفصيل نٿا ملن.

== موضوع ==
=== اڏيرو لال ===
[[اڏيرو لال]]، جنهن کي جهولي لال جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، سنڌي هندن جي مذهبي روايتن ۾ هڪ اهم شخصيت آهي. سندس عقيدتمندن جي روايتن ۾ کيس پاڻيءَ، سنڌو درياهه ۽ مذهبي عقيدت سان ڳنڍيو وڃي ٿو.
جوتواڻيءَ موجب، «کريو نه تنهنجو کير» ۾ اڏيري لال جي زندگي ۽ سندس مذهبي پيغام کي موضوع بڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اسڪرپٽ ۾ سندس زندگيءَ جي ڪهڙن واقعن کي پيش ڪيو ويو آهي، تنهن جي تصديق اصل متن مان ڪرڻي آهي.

=== سنت ڪنور رام ===
[[سنت ڪنور رام]] سنڌ جي ڀڳتي، موسيقي ۽ روحاني روايتن سان لاڳاپيل شخصيت هو. هو پنهنجي ڳائڻ ۽ مذهبي تبليغ سبب سنڌي سماج ۾ مشهور ٿيو.
جوتواڻيءَ جي ڪتابياتي بيان موجب، سنت ڪنور رام جي زندگي ۽ خدمتون پڻ هن وڊيو اسڪرپٽ جو موضوع آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اسڪرپٽ ۾ سندس موسيقيءَ، سماجي خدمتن يا زندگيءَ جي واقعن جي پيشڪش بابت وڌيڪ تفصيل اصل متن کان سواءِ مقرر نٿا ڪري سگهجن.

=== هيمون ڪالاڻي ===
[[هيمون ڪالاڻي]] سنڌ جو نوجوان آزاديءَ جي تحريڪ سان لاڳاپيل ڪارڪن هو، جنهن کي برطانوي حڪومت 1943ع ۾ ڦاهي ڏني.
جوتواڻيءَ موجب، سندس زندگي ۽ مقصد پڻ «کريو نه تنهنجو کير» جي موضوعن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اسڪرپٽ ۾ سندس سياسي سرگرمين، گرفتاري يا ڦاهيءَ جي واقعي جي پيشڪش بابت اصل متن جي تصديق گهربل آهي.

== ليکڪ ==
=== منوهر بيدي ===
منوهر بيدي هن وڊيو اسڪرپٽ جي ٻن ليکڪن مان هڪ آهي. سندس نالو موتي لال جوتواڻيءَ جي ادبي لغت ۾ هن تخليق سان گڏ درج آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
هن مخصوص تخليق ۾ سندس الڳ فني ذميواري، اسڪرپٽ جي ترتيب يا ٻين پيداواري ڪمن بابت تصديق ٿيل تفصيل موجود نه آهن.

=== جگديش لڇماڻي ===
جگديش لڇماڻي هن وڊيو اسڪرپٽ جو ٻيو ليکڪ آهي. جوتواڻيءَ جي لغت ۾ سندس نالو رومن صورت ''Jagdish Lachhman'' ۾ درج آهي.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
اصل سنڌي املا ۽ هن تخليق ۾ سندس الڳ فني ڪردار جي تصديق گهربل آهي.

== ادبي ۽ ثقافتي موضوع ==
هن وڊيو اسڪرپٽ ۾ ٽن اهڙين شخصيتن کي گڏ ڪيو ويو آهي، جن جو تعلق سنڌ جي مذهبي، ثقافتي ۽ تاريخي روايتن جي مختلف پهلوئن سان آهي.
اڏيرو لال مذهبي عقيدت، سنت ڪنور رام ڀڳتي ۽ موسيقيءَ جي روايت، ۽ هيمون ڪالاڻي آزاديءَ جي تحريڪ سان لاڳاپيل آهي. انهن ٽنهي کي گڏ پيش ڪرڻ سبب تخليق کي سنڌي ثقافتي يادگيريءَ سان لاڳاپيل سوانحي موضوعن واري اسڪرپٽ طور بيان ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;
بهرحال، تخليق جي اصل متن کان سواءِ ليکڪن جي فڪري مقصد، منظرنگاريءَ جي انداز يا ڪهاڻيءَ جي ترتيب بابت قطعي ادبي نتيجا ڪڍڻ مناسب نه آهي.

== ڪتابياتي تفصيل ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#dcecf7;color:#202122;padding:8px;&quot; | تخليق بابت دستياب معلومات
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | تفصيل
! style=&quot;background:#dcecf7;&quot; | ڄاڻ
|-
| عنوان
| کريو نه تنهنجو کير
|-
| رومن عنوان
| ''Khariyo Na Tunhinjio Kheeru''
|-
| سال
| 1990ع
|-
| ليکڪ
| منوهر بيدي ۽ جگديش لڇماڻي
|-
| صنف
| وڊيو اسڪرپٽ
|-
| ٻولي
| سنڌي
|-
| موضوع
| اڏيرو لال، سنت ڪنور رام ۽ هيمون ڪالاڻي
|-
| ناشر
| تصديق نه ٿيل
|-
| اشاعت جو هنڌ
| تصديق نه ٿيل
|-
| صفحن جو تعداد
| تصديق نه ٿيل
|-
| وڊيو جو دورانيون
| تصديق نه ٿيل
|-
| فلمبندي يا نشريات
| تصديق نه ٿيل
|}
&lt;ref name=&quot;Jotwani1996&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[سنڌي ادب]]
* [[سنڌي ڊرامو]]
* [[سنڌي ثقافت]]
* [[اڏيرو لال]]
* [[سنت ڪنور رام]]
* [[هيمون ڪالاڻي]]
* [[ڀڳتي تحريڪ]]
* [[هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book
|last=Jotwani
|first=Motilal
|author-link=موتي لال جوتواڻي
|title=A Dictionary of Sindhi Literature
|publisher=Sampark Prakashan
|location=New Delhi
|year=1996
|language=en
}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://library-sindhi-sp-2020.s3.us-east-2.amazonaws.com/files/A_Dictionary_of_Sindhi_Literature-Motilal_Jotwani-1996-cs.pdf موتي لال جوتواڻيءَ جي سنڌي ادب جي لغت] {{مئل ڳنڍڻو|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{اختياري ترتيب:کڙيو نه تنهنجو کير}}
[[زمرو:سنڌي ادب]]
[[زمرو:سنڌي ڊراما]]
[[زمرو:1990ع جون ادبي تخليقون]]</text>
      <sha1>6czexejn59wzu8sjxhzou25am5o2vgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بنگلاديش جا ضلعا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105711</id>
    <revision>
      <id>430331</id>
      <parentid>430123</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>430331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15099" sha1="6wosnb2ehze02p819cvxl5bk3drucws" xml:space="preserve">{{Infobox subdivision type|name=بنگلاديش جا ضلعا&lt;br&gt;
Districts of Bangladesh|alt_name=|alt_name1=|alt_name2=|alt_name3=|alt_name4=|map=File:BD Map admin.svg|category=[[انتظامي ورهاست]]|territory=[[بنگلاديش]]|upper_unit=|start_date=1972ع|start_date1=|start_date2=|start_date3=|start_date4=|legislation_begin=|legislation_begin1=|legislation_begin2=|legislation_begin3=|legislation_begin4=|legislation_end=|legislation_end1=|legislation_end2=|legislation_end3=|legislation_end4=|end_date=|end_date1=|end_date2=|end_date3=|end_date4=|current_number=64|number_date=|type1=|status=|status1=|exofficio=|exofficio1=|population_range={{ubl|Highest: 14,734,701 ([[Dhaka District|Dhaka]])|Lowest: 481,106 ([[Bandarban District|Bandarban]])}}|area_range={{ubl|Largest: {{Convert|6116.11|sqkm|abbr=on}} ([[Rangamati District|Rangamati]])|Smallest: {{Convert|684.35|sqkm|abbr=on}} ([[Narayanganj District|Narayanganj]])}}|government=[[Deputy commissioner (Bangladesh)|Deputy commissioner]] (Administrator)|government1=[[District councils of Bangladesh|Zila Parishad]] (Council)|government2=|subdivision=[[Upazila | Upazila councils]] (500)|subdivision1=|subdivision2=}}

[[بنگلاديش]] جا [[بنگلاديش جون ڊويزنون|ڊويزنن]] وڌيڪ ضلعن ([[بنگالي ٻولي|&lt;small&gt;'''بنگالي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;জেলা&lt;/small&gt;؛ زيلا) ۾ ورهايل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bangladesh – Government and society|url=https://www.britannica.com/place/Bangladesh|access-date=10 April 2021|website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en|archive-date=27 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127191644/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/51736/Bangladesh/277578/Visual-art-and-architecture|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ضلعي جي هيڊ ڪوارٽر کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر (&lt;small&gt;[[بنگالي ٻولي|'''بنگالي''']]: জেলা সদর، زيلا صدر&lt;/small&gt;) سڏيو ويندو آهي. بنگلاديش ۾ &lt;small&gt;64&lt;/small&gt; ضلعا آهن. ضلعن کي وڌيڪ &lt;small&gt;500&lt;/small&gt; تعلقن يا ذيلي ضلعن (بنگالي: اپوزيلين) ۾ ورهايو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Upazilla List2&quot;&gt;{{Cite web|title=Upazilla List|url=http://www.bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|access-date=10 April 2021|website=[[Bangladesh National Portal]]|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421192359/https://bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ضلعن جي فهرست==
{{table alignment}}
{{sticky header}}
{{static row numbers}}
{| class=&quot;wikitable sortable col3center col4right col5right col6right col7right col8right col9right col10right sticky-header static-row-numbers static-row-header-hash static-row-numbers-center&quot;
!ڊويزن 
!ضلعو
!class=&quot;unsortable&quot;|Map
!قيام
!ايراضي 
(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2011 |title=Table 3.2.3: Area, Number of Household, Enumerated Population and Density with Rank by Division and Zila, 2011 |url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404115714/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |archive-date=4 April 2022 |access-date=5 February 2022 |website= |series=Population and Housing Census 2011 National Report - Volume 1 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |pages=27–28}}&lt;/ref&gt;
!آبادي
(2022)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot;&gt;{{Cite book |url=https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |title=Population and Housing Census 2022: Preliminary Report |date=August 2022 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-35-2977-0 |pages=45–46 |access-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114054043/https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |archive-date=14 January 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!گھاٽائي 
(/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot; /&gt;
!پارليامينٽ ۾ سيٽون
!تعلقن جي تعداد&lt;ref name=&quot;Upazilla List&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |[[ڍاڪا ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; |[[ڍاڪا ضلعو]]
|[[File:BD Dhaka District locator map.svg|75px|Dhaka District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1464
|14,734,701
|?
|20
|5
|-
|فريدپور ضلعو 
|[[File:BD Faridpur District locator map.svg|75px|Faridpur District]]
|1786ع
|2053
|2,162,876
|1054
|4
|9
|-
|تانگائيل ضلعو 
|[[File:BD Tangail District locator map.svg|75px|Tangail District]]
|1969ع
|3414
|4,037,608
|1183
|8
|12
|-
|غازي پور ضلعو
|[[File:BD Gazipur District locator map.svg|75px|Gazipur District]]
|1984ع
|1806
|5,263,474
|2914
|5
|5
|-
|[[نارائن گنج ضلعو]]
|[[File:BD Narayanganj District locator map.svg|75px|Narayanganj District]]
|1984ع
|684
|3,909,138
|5712
|5
|5
|-
|ڪشور گنج ضلعو 
|[[File:BD Kishoreganj District locator map.svg|75px|Kishoreganj District]]
|1984ع
|2689
|3,267,630
|1215
|6
|13
|-
|[[Narsingdi District|Narsingdi]]
|[[File:BD Narsingdi District locator map.svg|75px|Narsingdi District]]
|1984
|1150
|2,584,452
|2247
|5
|6
|-
|[[Munshiganj District|Munshiganj]]
|[[File:BD Munshiganj District locator map.svg|75px|Munshiganj District]]
|1984
|1004
|1,625,418
|1618
|3
|6
|-
|[[Manikganj District|Manikganj]]
|[[File:BD Manikganj District locator map.svg|75px|Manikganj District]]
|1984
|1384
|1,558,024
|1126
|3
|7
|-
|[[Gopalganj District, Bangladesh|Gopalganj]]
|[[File:BD Gopalganj District locator map.svg|75px|Gopalganj District]]
|1984
|1469
|1,295,053
|882
|3
|5
|-
|[[Shariatpur District|Shariatpur]]
|[[File:BD Shariatpur District locator map.svg|75px|Shariatpur District]]
|1984
|1174
|1,294,561
|1103
|3
|6
|-
|[[Madaripur District|Madaripur]]
|[[File:BD Madaripur District locator map.svg|75px|Madaripur District]]
|1984
|1125
|1,293,027
|1149
|3
|5
|-
|[[Rajbari District|Rajbari]]
|[[File:BD Rajbari District locator map.svg|75px|Rajbari District]]
|1984
|1092
|1,189,821
|1089
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |[[Chittagong Division|Chittagong]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Chittagong District|Chittagong]]
|[[File:BD Chittagong District locator map.svg|75px|Chittagong District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1666
| style=&quot;text-align:right;&quot; |5283
|9,169,464
|1736
|16
|15
|-
|[[Comilla District|Cumilla]]
|[[File:BD Comilla District locator map.svg|75px|Comilla District]]
|1790
|3146
|6,212,216
|1974
|11
|17
|-
|[[Noakhali District|Noakhali]]
|[[File:BD Noakhali District locator map.svg|75px|Noakhali District]]
|1822
|3686
|3,625,252
|984
|6
|9
|-
|[[Rangamati District|Rangamati]]
|[[File:BD Rangamati District locator map.svg|75px|Rangamati District]]
|1860
|6116
|647,587
|106
|1
|10
|-
|[[Bandarban District|Bandarban]]
|[[File:BD Bandarban District locator map.svg|75px|Bandarban District]]
|1981
|4479
|481,109
|107
|1
|7
|-
|[[Khagrachhari District|Khagrachhari]]
|[[File:BD Khagrachari District locator map.svg|101x101px|Khagrachhari District]]
|1983
|2749
|714,119
|260
|1
|9
|-
|[[Brahmanbaria District|Brahmanbaria]]
|[[File:BD Brahmanbaria District locator map.svg|75px|Brahmanbaria District]]
|1984
|1881
|3,306,559
|1758
|6
|9
|-
|[[Cox's Bazar District|Cox's Bazar]]
|[[File:BD Cox's Bazar District locator map.svg|75px|Cox's Bazar District]]
|1984
|2492
|2,823,265
|1133
|4
|9
|-
|[[Chandpur District|Chandpur]]
|[[File:BD Chandpur District locator map.svg|75px|Chandpur District]]
|1984
|1645
|2,635,748
|1602
|5
|8
|-
|[[Lakshmipur District|Lakshmipur]]
|[[File:BD Lakshmipur District locator map.svg|75px|Lakshmipur District]]
|1984
|1440
|1,938,111
|1346
|4
|5
|-
|[[Feni District|Feni]]
|[[File:BD Feni District locator map.svg|75px|Feni District]]
|1984
|990
|1,648,896
|1665
|3
|6
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Rajshahi Division|Rajshahi]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Rajshahi District|Rajshahi]]
|[[File:BD Rajshahi District locator map.svg|75px|Rajshahi District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2425
|2,915,013
|1202
|6
|9
|-
|[[Bogura District|Bogura]]
|[[File:BD Bogura District locator map.svg|75px|Bogura District]]
|1821
|2899
|3,734,300
|1288
|7
|13
|-
|[[Pabna District|Pabna]]
|[[File:BD Pabna District locator map.svg|75px|Pabna District]]
|1832
|2376
|2,909,622
|1225
|5
|9
|-
|[[Joypurhat District|Joypurhat]]
|[[File:BD Joypurhat District locator map.svg|75px|Joypurhat District]]
|1984
|1012
|956,430
|945
|6
|5
|-
|[[Sirajganj District|Sirajganj]]
|[[File:BD Sirajganj District locator map.svg|75px|Sirajganj District]]
|1984
|2402
|3,357,708
|1398
|6
|9
|-
|[[Naogaon District|Naogaon]]
|[[File:BD Naogaon District locator map.svg|75px|Naogaon District]]
|1984
|3436
|2,784,598
|811
|4
|11
|-
|[[Natore District|Natore]]
|[[File:BD Natore District locator map.svg|75px|Natore District]]
|1984
|1900
|1,859,921
|979
|3
|7
|-
|[[Chapai Nawabganj District|Chapai Nawabganj]]
|[[File:BD Chapai Nawabganj District locator map.svg|75px|Chapai Nawabganj District]]
|1984
|1703
|1,835,527
|1078
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[Khulna Division|Khulna]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Jashore District|Jashore]]
|[[File:BD Jashore District locator map.svg|75px|Jashore District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1781
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2607
|3,076,849
|1181
|6
|8
|-
|[[Khulna District|Khulna]]
|[[File:BD Khulna District locator map.svg|75px|Khulna District]]
|1882
|4394
|2,613,385
|595
|6
|9
|-
|[[Kushtia District|Kushtia]]
|[[File:BD Kushtia District locator map.svg|75px|Kushtia District]]
|1947
|1609
|2,149,692
|1336
|4
|6
|-
|[[Satkhira District|Satkhira]]
|[[File:BD Satkhira District locator map.svg|75px|Satkhira District]]
|1984
|3817
|2,196,581
|574
|4
|7
|-
|[[Jhenaidah District|Jhenaidah]]
|[[File:BD Jhenaidah District locator map.svg|75px|Jhenaidah District]]
|1984
|1965
|1,771,304
|902
|4
|6
|-
|[[Bagerhat District|Bagerhat]]
|[[File:BD Bagerhat District locator map.svg|75px|Bagerhat District]]
|1984
|3959
|1,613,079
|407
|4
|9
|-
|[[Chuadanga District|Chuadanga]]
|[[File:BD Chuadanga District locator map.svg|75px|Chuadanga District]]
|1984
|1174
|1,234,066
|1051
|2
|4
|-
|[[Magura District|Magura]]
|[[File:BD Magura District locator map.svg|75px|Magura District]]
|1984
|1039
|1,033,115
|994
|2
|4
|-
|[[Narail District|Narail]]
|[[File:BD Narail District locator map.svg|75px|Narail District]]
|1984
|968
|788,673
|815
|2
|3
|-
|[[Meherpur District|Meherpur]]
|[[File:BD Meherpur District locator map.svg|75px|Meherpur District]]
|1984
|742
|705,356
|951
|2
|3
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[Barisal Division|Barisal]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Barishal District|Barishal]]
|[[File:BD Barishal District locator map.svg|75px|Barishal District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1797
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2785
|2,570,450
|923
|6
|10
|-
|[[Patuakhali District|Patuakhali]]
|[[File:BD Patuakhali District locator map.svg|75px|Patuakhali District]]
|1969
|3221
|1,727,254
|536
|4
|8
|-
|[[Bhola District|Bhola]]
|[[File:BD Bhola District locator map.svg|75px|Bhola District]]
|1984
|3403
|1,932,514
|568
|4
|7
|-
|[[Pirojpur District|Pirojpur]]
|[[File:BD Pirojpur District locator map.svg|75px|Pirojpur District]]
|1984
|1278
|1,198,193
|938
|3
|7
|-
|[[Barguna District|Barguna]]
|[[File:BD Barguna District locator map.svg|75px|Barguna District]]
|1984
|1831
|1,010,530
|552
|2
|6
|-
|[[Jhalokati District|Jhalokati]]
|[[File:BD Jhalokati District locator map.svg|75px|Jhalokati District]]
|1984
|707
|661,161
|935
|2
|4
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Sylhet Division|Sylhet]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Sylhet District|Sylhet]]
|[[File:BD Sylhet District locator map.svg|75px|Sylhet District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1782
| style=&quot;text-align:right;&quot; |3452
|3,857,037
|1117
|6
|13
|-
|[[Sunamganj District|Sunamganj]]
|[[File:BD Sunamganj District locator map.svg|75px|Sunamganj District]]
|1984
|3747
|2,695,495
|719
|5
|12
|-
|[[Habiganj District|Habiganj]]
|[[File:BD Habiganj District locator map.svg|75px|Habiganj District]]
|1984
|2637
|2,358,886
|895
|4
|9
|-
|[[Moulvibazar District|Moulvibazar]]
|[[File:BD Moulvibazar District locator map.svg|75px|Moulvibazar District]]
|1984
|2799
|2,123,445
|759
|4
|7
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Rangpur Division|Rangpur]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Rangpur District|Rangpur]]
|[[File:BD Rangpur District locator map.svg|75px|Rangpur District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1769
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2401
|3,169,615
|1320
|6
|8
|-
|[[Nilphamari District|Nilphamari]]
|[[File:BD Nilphamari District locator map.svg|75px|Nilphamari District]]
|1984
|1547
|3,092,567
|1353
|4
|6
|-
|[[Dinajpur District, Bangladesh|Dinajpur]]
|[[File:BD Dinajpur District locator map.svg|75px|Dinajpur District]]
|1786
|3444
|3,315,238
|963
|6
|13
|-
|[[Thakurgaon District|Thakurgaon]]
|[[File:BD Thakurgaon District locator map.svg|75px|Thakurgaon District]]
|1984
|1781
|1,533,894
|861
|3
|5
|-
|[[Gaibandha District|Gaibandha]]
|[[File:BD Gaibandha District locator map.svg|75px|Gaibandha District]]
|1984
|2115
|2,562,232
|1212
|5
|7
|-
|[[Kurigram District|Kurigram]]
|[[File:BD Kurigram District locator map.svg|75px|Kurigram District]]
|1984
|2245
|2,329,161
|1037
|4
|9
|-
|[[Lalmonirhat District|Lalmonirhat]]
|[[File:BD Lalmonirhat District locator map.svg|75px|Lalmonirhat District]]
|1984
|1247
|1,428,406
|1145
|3
|5
|-
|[[Panchagarh District|Panchagarh]]
|[[File:BD Panchagarh District locator map.svg|75px|Panchagarh District]]
|1980
|1405
|1,179,843
|840
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Mymensingh Division|Mymensingh]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Mymensingh District|Mymensingh]]
|[[File:BD Mymensingh District locator map.svg|75px|Mymensingh District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1787
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4395
|5,899,052
|1342
|11
|13
|-
|[[Jamalpur District|Jamalpur]]
|[[File:BD Jamalpur District locator map.svg|75px|Jamalpur District]]
|1978
|2115
|2,499,737
|1182
|5
|7
|-
|[[Netrokona District|Netrokona]]
|[[File:BD Netrokona District locator map.svg|75px|Netrokona District]]
|1984
|2794
|2,324,856
|832
|5
|10
|-
|[[Sherpur District|Sherpur]]
|[[File:BD Sherpur District locator map.svg|75px|Sherpur District]]
|1984
|1365
|1,501,853
|1101
|3
|5
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Total
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |147,556
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |164,924,071
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |1,118
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |300
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |495
|}
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بنگلاديش جا ضلعا]]
[[زمرو:بنگلاديش جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:ملڪن جي لحاظ کان ٻئي درجي جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:بنگلاديش جي ٻئي سطح جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>6wosnb2ehze02p819cvxl5bk3drucws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430333</id>
      <parentid>430331</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15516" sha1="ot0ogmgiotv527tun4xt6cn9ma9iuj1" xml:space="preserve">{{Infobox subdivision type|name=بنگلاديش جا ضلعا&lt;br&gt;
Districts of Bangladesh|alt_name=|alt_name1=|alt_name2=|alt_name3=|alt_name4=|map=File:BD Map admin.svg|category=[[انتظامي ورهاست]]|territory=[[بنگلاديش]]|upper_unit=|start_date=1972ع|start_date1=|start_date2=|start_date3=|start_date4=|legislation_begin=|legislation_begin1=|legislation_begin2=|legislation_begin3=|legislation_begin4=|legislation_end=|legislation_end1=|legislation_end2=|legislation_end3=|legislation_end4=|end_date=|end_date1=|end_date2=|end_date3=|end_date4=|current_number=64|number_date=|type1=|status=سڀ کان وڌيڪ: 1,47,34,701 (ڍاڪا ضلعو) گھٽ ۾ گھٽ: 4 81,106 (ضلع بندربن) * سڀ کان وڏو: 6,116.11 اسڪوائر ڪلوميٽر (2,361.44 اسڪوائر ميل) (رنگامي) ننڍو: 684.35 ڪلوميٽر 2 (264.23 اسڪوائر ميل) (نارائنگنج) * ڊپٽي ڪمشنر (ايڊمنسٽريٽر) ضلعي ڪائونسل (ڪائونسل) * ضلعي ڪائونسل (500)|status1=|exofficio=|exofficio1=|population_range={{ubl|Highest: 14,734,701 ([[Dhaka District|Dhaka]])|Lowest: 481,106 ([[Bandarban District|Bandarban]])}}|area_range={{ubl|Largest: {{Convert|6116.11|sqkm|abbr=on}} ([[Rangamati District|Rangamati]])|Smallest: {{Convert|684.35|sqkm|abbr=on}} ([[Narayanganj District|Narayanganj]])}}|government=[[Deputy commissioner (Bangladesh)|Deputy commissioner]] (Administrator)|government1=[[District councils of Bangladesh|Zila Parishad]] (Council)|government2=|subdivision=[[Upazila | Upazila councils]] (500)|subdivision1=|subdivision2=}}

[[بنگلاديش]] جا [[بنگلاديش جون ڊويزنون|ڊويزنن]] وڌيڪ ضلعن ([[بنگالي ٻولي|&lt;small&gt;'''بنگالي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;জেলা&lt;/small&gt;؛ زيلا) ۾ ورهايل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bangladesh – Government and society|url=https://www.britannica.com/place/Bangladesh|access-date=10 April 2021|website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en|archive-date=27 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127191644/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/51736/Bangladesh/277578/Visual-art-and-architecture|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ضلعي جي هيڊ ڪوارٽر کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر (&lt;small&gt;[[بنگالي ٻولي|'''بنگالي''']]: জেলা সদর، زيلا صدر&lt;/small&gt;) سڏيو ويندو آهي. بنگلاديش ۾ &lt;small&gt;64&lt;/small&gt; ضلعا آهن. ضلعن کي وڌيڪ &lt;small&gt;500&lt;/small&gt; تعلقن يا ذيلي ضلعن (بنگالي: اپوزيلين) ۾ ورهايو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Upazilla List2&quot;&gt;{{Cite web|title=Upazilla List|url=http://www.bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|access-date=10 April 2021|website=[[Bangladesh National Portal]]|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421192359/https://bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ضلعن جي فهرست==
{{table alignment}}
{{sticky header}}
{{static row numbers}}
{| class=&quot;wikitable sortable col3center col4right col5right col6right col7right col8right col9right col10right sticky-header static-row-numbers static-row-header-hash static-row-numbers-center&quot;
!ڊويزن 
!ضلعو
!class=&quot;unsortable&quot;|Map
!قيام
!ايراضي 
(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2011 |title=Table 3.2.3: Area, Number of Household, Enumerated Population and Density with Rank by Division and Zila, 2011 |url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404115714/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |archive-date=4 April 2022 |access-date=5 February 2022 |website= |series=Population and Housing Census 2011 National Report - Volume 1 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |pages=27–28}}&lt;/ref&gt;
!آبادي
(2022)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot;&gt;{{Cite book |url=https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |title=Population and Housing Census 2022: Preliminary Report |date=August 2022 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-35-2977-0 |pages=45–46 |access-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114054043/https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |archive-date=14 January 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!گھاٽائي 
(/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot; /&gt;
!پارليامينٽ ۾ سيٽون
!تعلقن جي تعداد&lt;ref name=&quot;Upazilla List&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |[[ڍاڪا ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; |[[ڍاڪا ضلعو]]
|[[File:BD Dhaka District locator map.svg|75px|Dhaka District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1464
|14,734,701
|?
|20
|5
|-
|فريدپور ضلعو 
|[[File:BD Faridpur District locator map.svg|75px|Faridpur District]]
|1786ع
|2053
|2,162,876
|1054
|4
|9
|-
|تانگائيل ضلعو 
|[[File:BD Tangail District locator map.svg|75px|Tangail District]]
|1969ع
|3414
|4,037,608
|1183
|8
|12
|-
|غازي پور ضلعو
|[[File:BD Gazipur District locator map.svg|75px|Gazipur District]]
|1984ع
|1806
|5,263,474
|2914
|5
|5
|-
|[[نارائن گنج ضلعو]]
|[[File:BD Narayanganj District locator map.svg|75px|Narayanganj District]]
|1984ع
|684
|3,909,138
|5712
|5
|5
|-
|ڪشور گنج ضلعو 
|[[File:BD Kishoreganj District locator map.svg|75px|Kishoreganj District]]
|1984ع
|2689
|3,267,630
|1215
|6
|13
|-
|[[Narsingdi District|Narsingdi]]
|[[File:BD Narsingdi District locator map.svg|75px|Narsingdi District]]
|1984
|1150
|2,584,452
|2247
|5
|6
|-
|[[Munshiganj District|Munshiganj]]
|[[File:BD Munshiganj District locator map.svg|75px|Munshiganj District]]
|1984
|1004
|1,625,418
|1618
|3
|6
|-
|[[Manikganj District|Manikganj]]
|[[File:BD Manikganj District locator map.svg|75px|Manikganj District]]
|1984
|1384
|1,558,024
|1126
|3
|7
|-
|[[Gopalganj District, Bangladesh|Gopalganj]]
|[[File:BD Gopalganj District locator map.svg|75px|Gopalganj District]]
|1984
|1469
|1,295,053
|882
|3
|5
|-
|[[Shariatpur District|Shariatpur]]
|[[File:BD Shariatpur District locator map.svg|75px|Shariatpur District]]
|1984
|1174
|1,294,561
|1103
|3
|6
|-
|[[Madaripur District|Madaripur]]
|[[File:BD Madaripur District locator map.svg|75px|Madaripur District]]
|1984
|1125
|1,293,027
|1149
|3
|5
|-
|[[Rajbari District|Rajbari]]
|[[File:BD Rajbari District locator map.svg|75px|Rajbari District]]
|1984
|1092
|1,189,821
|1089
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |[[Chittagong Division|Chittagong]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Chittagong District|Chittagong]]
|[[File:BD Chittagong District locator map.svg|75px|Chittagong District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1666
| style=&quot;text-align:right;&quot; |5283
|9,169,464
|1736
|16
|15
|-
|[[Comilla District|Cumilla]]
|[[File:BD Comilla District locator map.svg|75px|Comilla District]]
|1790
|3146
|6,212,216
|1974
|11
|17
|-
|[[Noakhali District|Noakhali]]
|[[File:BD Noakhali District locator map.svg|75px|Noakhali District]]
|1822
|3686
|3,625,252
|984
|6
|9
|-
|[[Rangamati District|Rangamati]]
|[[File:BD Rangamati District locator map.svg|75px|Rangamati District]]
|1860
|6116
|647,587
|106
|1
|10
|-
|[[Bandarban District|Bandarban]]
|[[File:BD Bandarban District locator map.svg|75px|Bandarban District]]
|1981
|4479
|481,109
|107
|1
|7
|-
|[[Khagrachhari District|Khagrachhari]]
|[[File:BD Khagrachari District locator map.svg|101x101px|Khagrachhari District]]
|1983
|2749
|714,119
|260
|1
|9
|-
|[[Brahmanbaria District|Brahmanbaria]]
|[[File:BD Brahmanbaria District locator map.svg|75px|Brahmanbaria District]]
|1984
|1881
|3,306,559
|1758
|6
|9
|-
|[[Cox's Bazar District|Cox's Bazar]]
|[[File:BD Cox's Bazar District locator map.svg|75px|Cox's Bazar District]]
|1984
|2492
|2,823,265
|1133
|4
|9
|-
|[[Chandpur District|Chandpur]]
|[[File:BD Chandpur District locator map.svg|75px|Chandpur District]]
|1984
|1645
|2,635,748
|1602
|5
|8
|-
|[[Lakshmipur District|Lakshmipur]]
|[[File:BD Lakshmipur District locator map.svg|75px|Lakshmipur District]]
|1984
|1440
|1,938,111
|1346
|4
|5
|-
|[[Feni District|Feni]]
|[[File:BD Feni District locator map.svg|75px|Feni District]]
|1984
|990
|1,648,896
|1665
|3
|6
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Rajshahi Division|Rajshahi]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Rajshahi District|Rajshahi]]
|[[File:BD Rajshahi District locator map.svg|75px|Rajshahi District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2425
|2,915,013
|1202
|6
|9
|-
|[[Bogura District|Bogura]]
|[[File:BD Bogura District locator map.svg|75px|Bogura District]]
|1821
|2899
|3,734,300
|1288
|7
|13
|-
|[[Pabna District|Pabna]]
|[[File:BD Pabna District locator map.svg|75px|Pabna District]]
|1832
|2376
|2,909,622
|1225
|5
|9
|-
|[[Joypurhat District|Joypurhat]]
|[[File:BD Joypurhat District locator map.svg|75px|Joypurhat District]]
|1984
|1012
|956,430
|945
|6
|5
|-
|[[Sirajganj District|Sirajganj]]
|[[File:BD Sirajganj District locator map.svg|75px|Sirajganj District]]
|1984
|2402
|3,357,708
|1398
|6
|9
|-
|[[Naogaon District|Naogaon]]
|[[File:BD Naogaon District locator map.svg|75px|Naogaon District]]
|1984
|3436
|2,784,598
|811
|4
|11
|-
|[[Natore District|Natore]]
|[[File:BD Natore District locator map.svg|75px|Natore District]]
|1984
|1900
|1,859,921
|979
|3
|7
|-
|[[Chapai Nawabganj District|Chapai Nawabganj]]
|[[File:BD Chapai Nawabganj District locator map.svg|75px|Chapai Nawabganj District]]
|1984
|1703
|1,835,527
|1078
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[Khulna Division|Khulna]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Jashore District|Jashore]]
|[[File:BD Jashore District locator map.svg|75px|Jashore District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1781
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2607
|3,076,849
|1181
|6
|8
|-
|[[Khulna District|Khulna]]
|[[File:BD Khulna District locator map.svg|75px|Khulna District]]
|1882
|4394
|2,613,385
|595
|6
|9
|-
|[[Kushtia District|Kushtia]]
|[[File:BD Kushtia District locator map.svg|75px|Kushtia District]]
|1947
|1609
|2,149,692
|1336
|4
|6
|-
|[[Satkhira District|Satkhira]]
|[[File:BD Satkhira District locator map.svg|75px|Satkhira District]]
|1984
|3817
|2,196,581
|574
|4
|7
|-
|[[Jhenaidah District|Jhenaidah]]
|[[File:BD Jhenaidah District locator map.svg|75px|Jhenaidah District]]
|1984
|1965
|1,771,304
|902
|4
|6
|-
|[[Bagerhat District|Bagerhat]]
|[[File:BD Bagerhat District locator map.svg|75px|Bagerhat District]]
|1984
|3959
|1,613,079
|407
|4
|9
|-
|[[Chuadanga District|Chuadanga]]
|[[File:BD Chuadanga District locator map.svg|75px|Chuadanga District]]
|1984
|1174
|1,234,066
|1051
|2
|4
|-
|[[Magura District|Magura]]
|[[File:BD Magura District locator map.svg|75px|Magura District]]
|1984
|1039
|1,033,115
|994
|2
|4
|-
|[[Narail District|Narail]]
|[[File:BD Narail District locator map.svg|75px|Narail District]]
|1984
|968
|788,673
|815
|2
|3
|-
|[[Meherpur District|Meherpur]]
|[[File:BD Meherpur District locator map.svg|75px|Meherpur District]]
|1984
|742
|705,356
|951
|2
|3
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[Barisal Division|Barisal]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Barishal District|Barishal]]
|[[File:BD Barishal District locator map.svg|75px|Barishal District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1797
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2785
|2,570,450
|923
|6
|10
|-
|[[Patuakhali District|Patuakhali]]
|[[File:BD Patuakhali District locator map.svg|75px|Patuakhali District]]
|1969
|3221
|1,727,254
|536
|4
|8
|-
|[[Bhola District|Bhola]]
|[[File:BD Bhola District locator map.svg|75px|Bhola District]]
|1984
|3403
|1,932,514
|568
|4
|7
|-
|[[Pirojpur District|Pirojpur]]
|[[File:BD Pirojpur District locator map.svg|75px|Pirojpur District]]
|1984
|1278
|1,198,193
|938
|3
|7
|-
|[[Barguna District|Barguna]]
|[[File:BD Barguna District locator map.svg|75px|Barguna District]]
|1984
|1831
|1,010,530
|552
|2
|6
|-
|[[Jhalokati District|Jhalokati]]
|[[File:BD Jhalokati District locator map.svg|75px|Jhalokati District]]
|1984
|707
|661,161
|935
|2
|4
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Sylhet Division|Sylhet]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Sylhet District|Sylhet]]
|[[File:BD Sylhet District locator map.svg|75px|Sylhet District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1782
| style=&quot;text-align:right;&quot; |3452
|3,857,037
|1117
|6
|13
|-
|[[Sunamganj District|Sunamganj]]
|[[File:BD Sunamganj District locator map.svg|75px|Sunamganj District]]
|1984
|3747
|2,695,495
|719
|5
|12
|-
|[[Habiganj District|Habiganj]]
|[[File:BD Habiganj District locator map.svg|75px|Habiganj District]]
|1984
|2637
|2,358,886
|895
|4
|9
|-
|[[Moulvibazar District|Moulvibazar]]
|[[File:BD Moulvibazar District locator map.svg|75px|Moulvibazar District]]
|1984
|2799
|2,123,445
|759
|4
|7
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Rangpur Division|Rangpur]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Rangpur District|Rangpur]]
|[[File:BD Rangpur District locator map.svg|75px|Rangpur District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1769
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2401
|3,169,615
|1320
|6
|8
|-
|[[Nilphamari District|Nilphamari]]
|[[File:BD Nilphamari District locator map.svg|75px|Nilphamari District]]
|1984
|1547
|3,092,567
|1353
|4
|6
|-
|[[Dinajpur District, Bangladesh|Dinajpur]]
|[[File:BD Dinajpur District locator map.svg|75px|Dinajpur District]]
|1786
|3444
|3,315,238
|963
|6
|13
|-
|[[Thakurgaon District|Thakurgaon]]
|[[File:BD Thakurgaon District locator map.svg|75px|Thakurgaon District]]
|1984
|1781
|1,533,894
|861
|3
|5
|-
|[[Gaibandha District|Gaibandha]]
|[[File:BD Gaibandha District locator map.svg|75px|Gaibandha District]]
|1984
|2115
|2,562,232
|1212
|5
|7
|-
|[[Kurigram District|Kurigram]]
|[[File:BD Kurigram District locator map.svg|75px|Kurigram District]]
|1984
|2245
|2,329,161
|1037
|4
|9
|-
|[[Lalmonirhat District|Lalmonirhat]]
|[[File:BD Lalmonirhat District locator map.svg|75px|Lalmonirhat District]]
|1984
|1247
|1,428,406
|1145
|3
|5
|-
|[[Panchagarh District|Panchagarh]]
|[[File:BD Panchagarh District locator map.svg|75px|Panchagarh District]]
|1980
|1405
|1,179,843
|840
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Mymensingh Division|Mymensingh]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Mymensingh District|Mymensingh]]
|[[File:BD Mymensingh District locator map.svg|75px|Mymensingh District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1787
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4395
|5,899,052
|1342
|11
|13
|-
|[[Jamalpur District|Jamalpur]]
|[[File:BD Jamalpur District locator map.svg|75px|Jamalpur District]]
|1978
|2115
|2,499,737
|1182
|5
|7
|-
|[[Netrokona District|Netrokona]]
|[[File:BD Netrokona District locator map.svg|75px|Netrokona District]]
|1984
|2794
|2,324,856
|832
|5
|10
|-
|[[Sherpur District|Sherpur]]
|[[File:BD Sherpur District locator map.svg|75px|Sherpur District]]
|1984
|1365
|1,501,853
|1101
|3
|5
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Total
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |147,556
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |164,924,071
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |1,118
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |300
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |495
|}
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بنگلاديش جا ضلعا]]
[[زمرو:بنگلاديش جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:ملڪن جي لحاظ کان ٻئي درجي جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:بنگلاديش جي ٻئي سطح جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>ot0ogmgiotv527tun4xt6cn9ma9iuj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430402</id>
      <parentid>430333</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ضلعن جي فهرست */</comment>
      <origin>430402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15517" sha1="a1hek42cepdqn8uikw0804gb8ic9gxb" xml:space="preserve">{{Infobox subdivision type|name=بنگلاديش جا ضلعا&lt;br&gt;
Districts of Bangladesh|alt_name=|alt_name1=|alt_name2=|alt_name3=|alt_name4=|map=File:BD Map admin.svg|category=[[انتظامي ورهاست]]|territory=[[بنگلاديش]]|upper_unit=|start_date=1972ع|start_date1=|start_date2=|start_date3=|start_date4=|legislation_begin=|legislation_begin1=|legislation_begin2=|legislation_begin3=|legislation_begin4=|legislation_end=|legislation_end1=|legislation_end2=|legislation_end3=|legislation_end4=|end_date=|end_date1=|end_date2=|end_date3=|end_date4=|current_number=64|number_date=|type1=|status=سڀ کان وڌيڪ: 1,47,34,701 (ڍاڪا ضلعو) گھٽ ۾ گھٽ: 4 81,106 (ضلع بندربن) * سڀ کان وڏو: 6,116.11 اسڪوائر ڪلوميٽر (2,361.44 اسڪوائر ميل) (رنگامي) ننڍو: 684.35 ڪلوميٽر 2 (264.23 اسڪوائر ميل) (نارائنگنج) * ڊپٽي ڪمشنر (ايڊمنسٽريٽر) ضلعي ڪائونسل (ڪائونسل) * ضلعي ڪائونسل (500)|status1=|exofficio=|exofficio1=|population_range={{ubl|Highest: 14,734,701 ([[Dhaka District|Dhaka]])|Lowest: 481,106 ([[Bandarban District|Bandarban]])}}|area_range={{ubl|Largest: {{Convert|6116.11|sqkm|abbr=on}} ([[Rangamati District|Rangamati]])|Smallest: {{Convert|684.35|sqkm|abbr=on}} ([[Narayanganj District|Narayanganj]])}}|government=[[Deputy commissioner (Bangladesh)|Deputy commissioner]] (Administrator)|government1=[[District councils of Bangladesh|Zila Parishad]] (Council)|government2=|subdivision=[[Upazila | Upazila councils]] (500)|subdivision1=|subdivision2=}}

[[بنگلاديش]] جا [[بنگلاديش جون ڊويزنون|ڊويزنن]] وڌيڪ ضلعن ([[بنگالي ٻولي|&lt;small&gt;'''بنگالي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;জেলা&lt;/small&gt;؛ زيلا) ۾ ورهايل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bangladesh – Government and society|url=https://www.britannica.com/place/Bangladesh|access-date=10 April 2021|website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en|archive-date=27 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127191644/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/51736/Bangladesh/277578/Visual-art-and-architecture|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ضلعي جي هيڊ ڪوارٽر کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر (&lt;small&gt;[[بنگالي ٻولي|'''بنگالي''']]: জেলা সদর، زيلا صدر&lt;/small&gt;) سڏيو ويندو آهي. بنگلاديش ۾ &lt;small&gt;64&lt;/small&gt; ضلعا آهن. ضلعن کي وڌيڪ &lt;small&gt;500&lt;/small&gt; تعلقن يا ذيلي ضلعن (بنگالي: اپوزيلين) ۾ ورهايو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Upazilla List2&quot;&gt;{{Cite web|title=Upazilla List|url=http://www.bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|access-date=10 April 2021|website=[[Bangladesh National Portal]]|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421192359/https://bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ضلعن جي فهرست==
{{table alignment}}
{{sticky header}}
{{static row numbers}}
{| class=&quot;wikitable sortable col3center col4right col5right col6right col7right col8right col9right col10right sticky-header static-row-numbers static-row-header-hash static-row-numbers-center&quot;
!ڊويزن 
!ضلعو
!class=&quot;unsortable&quot;|ميپ
&lt;nowiki&gt;***************&lt;/nowiki&gt;
!قيام
!ايراضي 
(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2011 |title=Table 3.2.3: Area, Number of Household, Enumerated Population and Density with Rank by Division and Zila, 2011 |url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404115714/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |archive-date=4 April 2022 |access-date=5 February 2022 |website= |series=Population and Housing Census 2011 National Report - Volume 1 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |pages=27–28}}&lt;/ref&gt;
!آبادي
(2022)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot;&gt;{{Cite book |url=https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |title=Population and Housing Census 2022: Preliminary Report |date=August 2022 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-35-2977-0 |pages=45–46 |access-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114054043/https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |archive-date=14 January 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!گھاٽائي 
(/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot; /&gt;
!پارليامينٽ ۾ سيٽون
!تعلقن جي تعداد&lt;ref name=&quot;Upazilla List&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |[[ڍاڪا ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; |[[ڍاڪا ضلعو]]
|[[File:BD Dhaka District locator map.svg|75px|Dhaka District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1464
|14,734,701
|?
|20
|5
|-
|فريدپور ضلعو 
|[[File:BD Faridpur District locator map.svg|75px|Faridpur District]]
|1786ع
|2053
|2,162,876
|1054
|4
|9
|-
|تانگائيل ضلعو 
|[[File:BD Tangail District locator map.svg|75px|Tangail District]]
|1969ع
|3414
|4,037,608
|1183
|8
|12
|-
|غازي پور ضلعو
|[[File:BD Gazipur District locator map.svg|75px|Gazipur District]]
|1984ع
|1806
|5,263,474
|2914
|5
|5
|-
|[[نارائن گنج ضلعو]]
|[[File:BD Narayanganj District locator map.svg|75px|Narayanganj District]]
|1984ع
|684
|3,909,138
|5712
|5
|5
|-
|ڪشور گنج ضلعو 
|[[File:BD Kishoreganj District locator map.svg|75px|Kishoreganj District]]
|1984ع
|2689
|3,267,630
|1215
|6
|13
|-
|[[Narsingdi District|Narsingdi]]
|[[File:BD Narsingdi District locator map.svg|75px|Narsingdi District]]
|1984
|1150
|2,584,452
|2247
|5
|6
|-
|[[Munshiganj District|Munshiganj]]
|[[File:BD Munshiganj District locator map.svg|75px|Munshiganj District]]
|1984
|1004
|1,625,418
|1618
|3
|6
|-
|[[Manikganj District|Manikganj]]
|[[File:BD Manikganj District locator map.svg|75px|Manikganj District]]
|1984
|1384
|1,558,024
|1126
|3
|7
|-
|[[Gopalganj District, Bangladesh|Gopalganj]]
|[[File:BD Gopalganj District locator map.svg|75px|Gopalganj District]]
|1984
|1469
|1,295,053
|882
|3
|5
|-
|[[Shariatpur District|Shariatpur]]
|[[File:BD Shariatpur District locator map.svg|75px|Shariatpur District]]
|1984
|1174
|1,294,561
|1103
|3
|6
|-
|[[Madaripur District|Madaripur]]
|[[File:BD Madaripur District locator map.svg|75px|Madaripur District]]
|1984
|1125
|1,293,027
|1149
|3
|5
|-
|[[Rajbari District|Rajbari]]
|[[File:BD Rajbari District locator map.svg|75px|Rajbari District]]
|1984
|1092
|1,189,821
|1089
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |[[چٽاگانگ ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[چٽاگانگ ضلعو]]
|[[File:BD Chittagong District locator map.svg|75px|Chittagong District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1666
| style=&quot;text-align:right;&quot; |5283
|9,169,464
|1736
|16
|15
|-
|[[Comilla District|Cumilla]]
|[[File:BD Comilla District locator map.svg|75px|Comilla District]]
|1790
|3146
|6,212,216
|1974
|11
|17
|-
|[[Noakhali District|Noakhali]]
|[[File:BD Noakhali District locator map.svg|75px|Noakhali District]]
|1822
|3686
|3,625,252
|984
|6
|9
|-
|[[رانگامتي ضلعو]]
|[[File:BD Rangamati District locator map.svg|75px|Rangamati District]]
|1860
|6116
|647,587
|106
|1
|10
|-
|[[باندربان ضلعو]]
|[[File:BD Bandarban District locator map.svg|75px|Bandarban District]]
|1981
|4479
|481,109
|107
|1
|7
|-
|[[Khagrachhari District|Khagrachhari]]
|[[File:BD Khagrachari District locator map.svg|101x101px|Khagrachhari District]]
|1983
|2749
|714,119
|260
|1
|9
|-
|[[Brahmanbaria District|Brahmanbaria]]
|[[File:BD Brahmanbaria District locator map.svg|75px|Brahmanbaria District]]
|1984
|1881
|3,306,559
|1758
|6
|9
|-
|[[Cox's Bazar District|Cox's Bazar]]
|[[File:BD Cox's Bazar District locator map.svg|75px|Cox's Bazar District]]
|1984
|2492
|2,823,265
|1133
|4
|9
|-
|[[Chandpur District|Chandpur]]
|[[File:BD Chandpur District locator map.svg|75px|Chandpur District]]
|1984
|1645
|2,635,748
|1602
|5
|8
|-
|[[Lakshmipur District|Lakshmipur]]
|[[File:BD Lakshmipur District locator map.svg|75px|Lakshmipur District]]
|1984
|1440
|1,938,111
|1346
|4
|5
|-
|[[Feni District|Feni]]
|[[File:BD Feni District locator map.svg|75px|Feni District]]
|1984
|990
|1,648,896
|1665
|3
|6
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[راجشاهي ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[راجشاهي ضلعو]]
|[[File:BD Rajshahi District locator map.svg|75px|Rajshahi District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2425
|2,915,013
|1202
|6
|9
|-
|[[Bogura District|Bogura]]
|[[File:BD Bogura District locator map.svg|75px|Bogura District]]
|1821
|2899
|3,734,300
|1288
|7
|13
|-
|[[Pabna District|Pabna]]
|[[File:BD Pabna District locator map.svg|75px|Pabna District]]
|1832
|2376
|2,909,622
|1225
|5
|9
|-
|[[Joypurhat District|Joypurhat]]
|[[File:BD Joypurhat District locator map.svg|75px|Joypurhat District]]
|1984
|1012
|956,430
|945
|6
|5
|-
|[[Sirajganj District|Sirajganj]]
|[[File:BD Sirajganj District locator map.svg|75px|Sirajganj District]]
|1984
|2402
|3,357,708
|1398
|6
|9
|-
|[[Naogaon District|Naogaon]]
|[[File:BD Naogaon District locator map.svg|75px|Naogaon District]]
|1984
|3436
|2,784,598
|811
|4
|11
|-
|[[Natore District|Natore]]
|[[File:BD Natore District locator map.svg|75px|Natore District]]
|1984
|1900
|1,859,921
|979
|3
|7
|-
|[[Chapai Nawabganj District|Chapai Nawabganj]]
|[[File:BD Chapai Nawabganj District locator map.svg|75px|Chapai Nawabganj District]]
|1984
|1703
|1,835,527
|1078
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[کلنا ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Jashore District|Jashore]]
|[[File:BD Jashore District locator map.svg|75px|Jashore District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1781
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2607
|3,076,849
|1181
|6
|8
|-
|[[Khulna District|Khulna]]
|[[File:BD Khulna District locator map.svg|75px|Khulna District]]
|1882
|4394
|2,613,385
|595
|6
|9
|-
|[[Kushtia District|Kushtia]]
|[[File:BD Kushtia District locator map.svg|75px|Kushtia District]]
|1947
|1609
|2,149,692
|1336
|4
|6
|-
|[[Satkhira District|Satkhira]]
|[[File:BD Satkhira District locator map.svg|75px|Satkhira District]]
|1984
|3817
|2,196,581
|574
|4
|7
|-
|[[Jhenaidah District|Jhenaidah]]
|[[File:BD Jhenaidah District locator map.svg|75px|Jhenaidah District]]
|1984
|1965
|1,771,304
|902
|4
|6
|-
|[[Bagerhat District|Bagerhat]]
|[[File:BD Bagerhat District locator map.svg|75px|Bagerhat District]]
|1984
|3959
|1,613,079
|407
|4
|9
|-
|[[Chuadanga District|Chuadanga]]
|[[File:BD Chuadanga District locator map.svg|75px|Chuadanga District]]
|1984
|1174
|1,234,066
|1051
|2
|4
|-
|[[Magura District|Magura]]
|[[File:BD Magura District locator map.svg|75px|Magura District]]
|1984
|1039
|1,033,115
|994
|2
|4
|-
|[[Narail District|Narail]]
|[[File:BD Narail District locator map.svg|75px|Narail District]]
|1984
|968
|788,673
|815
|2
|3
|-
|[[Meherpur District|Meherpur]]
|[[File:BD Meherpur District locator map.svg|75px|Meherpur District]]
|1984
|742
|705,356
|951
|2
|3
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[باڙيشال ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[باڙيشال ضلعو]]
|[[File:BD Barishal District locator map.svg|75px|Barishal District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1797
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2785
|2,570,450
|923
|6
|10
|-
|[[Patuakhali District|Patuakhali]]
|[[File:BD Patuakhali District locator map.svg|75px|Patuakhali District]]
|1969
|3221
|1,727,254
|536
|4
|8
|-
|[[Bhola District|Bhola]]
|[[File:BD Bhola District locator map.svg|75px|Bhola District]]
|1984
|3403
|1,932,514
|568
|4
|7
|-
|[[Pirojpur District|Pirojpur]]
|[[File:BD Pirojpur District locator map.svg|75px|Pirojpur District]]
|1984
|1278
|1,198,193
|938
|3
|7
|-
|[[Barguna District|Barguna]]
|[[File:BD Barguna District locator map.svg|75px|Barguna District]]
|1984
|1831
|1,010,530
|552
|2
|6
|-
|[[Jhalokati District|Jhalokati]]
|[[File:BD Jhalokati District locator map.svg|75px|Jhalokati District]]
|1984
|707
|661,161
|935
|2
|4
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[سلهٽ ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[سلهٽ ضلعو]] 
|[[File:BD Sylhet District locator map.svg|75px|Sylhet District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1782
| style=&quot;text-align:right;&quot; |3452
|3,857,037
|1117
|6
|13
|-
|[[Sunamganj District|Sunamganj]]
|[[File:BD Sunamganj District locator map.svg|75px|Sunamganj District]]
|1984
|3747
|2,695,495
|719
|5
|12
|-
|[[Habiganj District|Habiganj]]
|[[File:BD Habiganj District locator map.svg|75px|Habiganj District]]
|1984
|2637
|2,358,886
|895
|4
|9
|-
|[[Moulvibazar District|Moulvibazar]]
|[[File:BD Moulvibazar District locator map.svg|75px|Moulvibazar District]]
|1984
|2799
|2,123,445
|759
|4
|7
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[رنگپور ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Rangpur District|Rangpur]]
|[[File:BD Rangpur District locator map.svg|75px|Rangpur District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1769
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2401
|3,169,615
|1320
|6
|8
|-
|[[Nilphamari District|Nilphamari]]
|[[File:BD Nilphamari District locator map.svg|75px|Nilphamari District]]
|1984
|1547
|3,092,567
|1353
|4
|6
|-
|[[Dinajpur District, Bangladesh|Dinajpur]]
|[[File:BD Dinajpur District locator map.svg|75px|Dinajpur District]]
|1786
|3444
|3,315,238
|963
|6
|13
|-
|[[Thakurgaon District|Thakurgaon]]
|[[File:BD Thakurgaon District locator map.svg|75px|Thakurgaon District]]
|1984
|1781
|1,533,894
|861
|3
|5
|-
|[[Gaibandha District|Gaibandha]]
|[[File:BD Gaibandha District locator map.svg|75px|Gaibandha District]]
|1984
|2115
|2,562,232
|1212
|5
|7
|-
|[[Kurigram District|Kurigram]]
|[[File:BD Kurigram District locator map.svg|75px|Kurigram District]]
|1984
|2245
|2,329,161
|1037
|4
|9
|-
|[[Lalmonirhat District|Lalmonirhat]]
|[[File:BD Lalmonirhat District locator map.svg|75px|Lalmonirhat District]]
|1984
|1247
|1,428,406
|1145
|3
|5
|-
|[[Panchagarh District|Panchagarh]]
|[[File:BD Panchagarh District locator map.svg|75px|Panchagarh District]]
|1980
|1405
|1,179,843
|840
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[مئيمن سنگهه ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ميمن سنگهه ضلعو]]
|[[File:BD Mymensingh District locator map.svg|75px|Mymensingh District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1787
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4395
|5,899,052
|1342
|11
|13
|-
|[[Jamalpur District|Jamalpur]]
|[[File:BD Jamalpur District locator map.svg|75px|Jamalpur District]]
|1978
|2115
|2,499,737
|1182
|5
|7
|-
|[[Netrokona District|Netrokona]]
|[[File:BD Netrokona District locator map.svg|75px|Netrokona District]]
|1984
|2794
|2,324,856
|832
|5
|10
|-
|[[Sherpur District|Sherpur]]
|[[File:BD Sherpur District locator map.svg|75px|Sherpur District]]
|1984
|1365
|1,501,853
|1101
|3
|5
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Total
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |147,556
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |164,924,071
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |1,118
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |300
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |495
|}
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بنگلاديش جا ضلعا]]
[[زمرو:بنگلاديش جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:ملڪن جي لحاظ کان ٻئي درجي جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:بنگلاديش جي ٻئي سطح جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>a1hek42cepdqn8uikw0804gb8ic9gxb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430411</id>
      <parentid>430402</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15129" sha1="njrsaz35ukgaxfwtqvfxisfmbygwq7w" xml:space="preserve">{{Infobox subdivision type|name=بنگلاديش جا ضلعا&lt;br&gt;
Districts of Bangladesh|alt_name=|alt_name1=|alt_name2=|alt_name3=|alt_name4=|map=File:BD Map admin.svg|category=[[انتظامي ورهاست]]|territory=[[بنگلاديش]]|upper_unit=|start_date=1972ع|start_date1=|start_date2=|start_date3=|start_date4=|legislation_begin=|legislation_begin1=|legislation_begin2=|legislation_begin3=|legislation_begin4=|legislation_end=|legislation_end1=|legislation_end2=|legislation_end3=|legislation_end4=|end_date=|end_date1=|end_date2=|end_date3=|end_date4=|current_number=64|number_date=|type1=|status=|status1=|exofficio=|exofficio1=|population_range={{ubl|سڀ کان وڌيڪ: 1,47,34,701 ([[ڍاڪا ضلعو]])|گھٽ ۾ گھٽ: 4,81,106 ([[باندربان ضلعو]])}}|area_range={{ubl|سڀ کان وڏو: 6,116.11 چورس ڪلوميٽر (2,361.44 چورس ميل) ([[رانگامتي ضلعو]]) |سڀ کان ننڍو: 684.35 چورس ڪلوميٽر (264.23 چورس ميل) ([[نارائن گنج ضلعو]])}}|government=ڊپٽي ڪمشنر (ايڊمنسٽريٽر)|government1=ضلعي ڪائونسل (پريشد)|government2=|subdivision=ضلعي ڪائونسل (500)|subdivision1=|subdivision2=}}

[[بنگلاديش]] جا [[بنگلاديش جون ڊويزنون|ڊويزنن]] وڌيڪ ضلعن ([[بنگالي ٻولي|&lt;small&gt;'''بنگالي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;জেলা&lt;/small&gt;؛ زيلا) ۾ ورهايل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bangladesh – Government and society|url=https://www.britannica.com/place/Bangladesh|access-date=10 April 2021|website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en|archive-date=27 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127191644/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/51736/Bangladesh/277578/Visual-art-and-architecture|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ضلعي جي هيڊ ڪوارٽر کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر (&lt;small&gt;[[بنگالي ٻولي|'''بنگالي''']]: জেলা সদর، زيلا صدر&lt;/small&gt;) سڏيو ويندو آهي. بنگلاديش ۾ &lt;small&gt;64&lt;/small&gt; ضلعا آهن. ضلعن کي وڌيڪ &lt;small&gt;500&lt;/small&gt; تعلقن يا ذيلي ضلعن (بنگالي: اپوزيلين) ۾ ورهايو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Upazilla List2&quot;&gt;{{Cite web|title=Upazilla List|url=http://www.bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|access-date=10 April 2021|website=[[Bangladesh National Portal]]|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421192359/https://bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ضلعن جي فهرست==
{{table alignment}}
{{sticky header}}
{{static row numbers}}
{| class=&quot;wikitable sortable col3center col4right col5right col6right col7right col8right col9right col10right sticky-header static-row-numbers static-row-header-hash static-row-numbers-center&quot;
!ڊويزن 
!ضلعو
!class=&quot;unsortable&quot;|ميپ
&lt;nowiki&gt;***************&lt;/nowiki&gt;
!قيام
!ايراضي 
(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2011 |title=Table 3.2.3: Area, Number of Household, Enumerated Population and Density with Rank by Division and Zila, 2011 |url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404115714/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |archive-date=4 April 2022 |access-date=5 February 2022 |website= |series=Population and Housing Census 2011 National Report - Volume 1 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |pages=27–28}}&lt;/ref&gt;
!آبادي
(2022)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot;&gt;{{Cite book |url=https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |title=Population and Housing Census 2022: Preliminary Report |date=August 2022 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-35-2977-0 |pages=45–46 |access-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114054043/https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |archive-date=14 January 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!گھاٽائي 
(/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot; /&gt;
!پارليامينٽ ۾ سيٽون
!تعلقن جي تعداد&lt;ref name=&quot;Upazilla List&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |[[ڍاڪا ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; |[[ڍاڪا ضلعو]]
|[[File:BD Dhaka District locator map.svg|75px|Dhaka District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1464
|14,734,701
|?
|20
|5
|-
|فريدپور ضلعو 
|[[File:BD Faridpur District locator map.svg|75px|Faridpur District]]
|1786ع
|2053
|2,162,876
|1054
|4
|9
|-
|تانگائيل ضلعو 
|[[File:BD Tangail District locator map.svg|75px|Tangail District]]
|1969ع
|3414
|4,037,608
|1183
|8
|12
|-
|غازي پور ضلعو
|[[File:BD Gazipur District locator map.svg|75px|Gazipur District]]
|1984ع
|1806
|5,263,474
|2914
|5
|5
|-
|[[نارائن گنج ضلعو]]
|[[File:BD Narayanganj District locator map.svg|75px|Narayanganj District]]
|1984ع
|684
|3,909,138
|5712
|5
|5
|-
|ڪشور گنج ضلعو 
|[[File:BD Kishoreganj District locator map.svg|75px|Kishoreganj District]]
|1984ع
|2689
|3,267,630
|1215
|6
|13
|-
|[[Narsingdi District|Narsingdi]]
|[[File:BD Narsingdi District locator map.svg|75px|Narsingdi District]]
|1984
|1150
|2,584,452
|2247
|5
|6
|-
|[[Munshiganj District|Munshiganj]]
|[[File:BD Munshiganj District locator map.svg|75px|Munshiganj District]]
|1984
|1004
|1,625,418
|1618
|3
|6
|-
|[[Manikganj District|Manikganj]]
|[[File:BD Manikganj District locator map.svg|75px|Manikganj District]]
|1984
|1384
|1,558,024
|1126
|3
|7
|-
|[[Gopalganj District, Bangladesh|Gopalganj]]
|[[File:BD Gopalganj District locator map.svg|75px|Gopalganj District]]
|1984
|1469
|1,295,053
|882
|3
|5
|-
|[[Shariatpur District|Shariatpur]]
|[[File:BD Shariatpur District locator map.svg|75px|Shariatpur District]]
|1984
|1174
|1,294,561
|1103
|3
|6
|-
|[[Madaripur District|Madaripur]]
|[[File:BD Madaripur District locator map.svg|75px|Madaripur District]]
|1984
|1125
|1,293,027
|1149
|3
|5
|-
|[[Rajbari District|Rajbari]]
|[[File:BD Rajbari District locator map.svg|75px|Rajbari District]]
|1984
|1092
|1,189,821
|1089
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |[[چٽاگانگ ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[چٽاگانگ ضلعو]]
|[[File:BD Chittagong District locator map.svg|75px|Chittagong District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1666
| style=&quot;text-align:right;&quot; |5283
|9,169,464
|1736
|16
|15
|-
|[[Comilla District|Cumilla]]
|[[File:BD Comilla District locator map.svg|75px|Comilla District]]
|1790
|3146
|6,212,216
|1974
|11
|17
|-
|[[Noakhali District|Noakhali]]
|[[File:BD Noakhali District locator map.svg|75px|Noakhali District]]
|1822
|3686
|3,625,252
|984
|6
|9
|-
|[[رانگامتي ضلعو]]
|[[File:BD Rangamati District locator map.svg|75px|Rangamati District]]
|1860
|6116
|647,587
|106
|1
|10
|-
|[[باندربان ضلعو]]
|[[File:BD Bandarban District locator map.svg|75px|Bandarban District]]
|1981
|4479
|481,109
|107
|1
|7
|-
|[[Khagrachhari District|Khagrachhari]]
|[[File:BD Khagrachari District locator map.svg|101x101px|Khagrachhari District]]
|1983
|2749
|714,119
|260
|1
|9
|-
|[[Brahmanbaria District|Brahmanbaria]]
|[[File:BD Brahmanbaria District locator map.svg|75px|Brahmanbaria District]]
|1984
|1881
|3,306,559
|1758
|6
|9
|-
|[[Cox's Bazar District|Cox's Bazar]]
|[[File:BD Cox's Bazar District locator map.svg|75px|Cox's Bazar District]]
|1984
|2492
|2,823,265
|1133
|4
|9
|-
|[[Chandpur District|Chandpur]]
|[[File:BD Chandpur District locator map.svg|75px|Chandpur District]]
|1984
|1645
|2,635,748
|1602
|5
|8
|-
|[[Lakshmipur District|Lakshmipur]]
|[[File:BD Lakshmipur District locator map.svg|75px|Lakshmipur District]]
|1984
|1440
|1,938,111
|1346
|4
|5
|-
|[[Feni District|Feni]]
|[[File:BD Feni District locator map.svg|75px|Feni District]]
|1984
|990
|1,648,896
|1665
|3
|6
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[راجشاهي ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[راجشاهي ضلعو]]
|[[File:BD Rajshahi District locator map.svg|75px|Rajshahi District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2425
|2,915,013
|1202
|6
|9
|-
|[[Bogura District|Bogura]]
|[[File:BD Bogura District locator map.svg|75px|Bogura District]]
|1821
|2899
|3,734,300
|1288
|7
|13
|-
|[[Pabna District|Pabna]]
|[[File:BD Pabna District locator map.svg|75px|Pabna District]]
|1832
|2376
|2,909,622
|1225
|5
|9
|-
|[[Joypurhat District|Joypurhat]]
|[[File:BD Joypurhat District locator map.svg|75px|Joypurhat District]]
|1984
|1012
|956,430
|945
|6
|5
|-
|[[Sirajganj District|Sirajganj]]
|[[File:BD Sirajganj District locator map.svg|75px|Sirajganj District]]
|1984
|2402
|3,357,708
|1398
|6
|9
|-
|[[Naogaon District|Naogaon]]
|[[File:BD Naogaon District locator map.svg|75px|Naogaon District]]
|1984
|3436
|2,784,598
|811
|4
|11
|-
|[[Natore District|Natore]]
|[[File:BD Natore District locator map.svg|75px|Natore District]]
|1984
|1900
|1,859,921
|979
|3
|7
|-
|[[Chapai Nawabganj District|Chapai Nawabganj]]
|[[File:BD Chapai Nawabganj District locator map.svg|75px|Chapai Nawabganj District]]
|1984
|1703
|1,835,527
|1078
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[کلنا ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Jashore District|Jashore]]
|[[File:BD Jashore District locator map.svg|75px|Jashore District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1781
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2607
|3,076,849
|1181
|6
|8
|-
|[[Khulna District|Khulna]]
|[[File:BD Khulna District locator map.svg|75px|Khulna District]]
|1882
|4394
|2,613,385
|595
|6
|9
|-
|[[Kushtia District|Kushtia]]
|[[File:BD Kushtia District locator map.svg|75px|Kushtia District]]
|1947
|1609
|2,149,692
|1336
|4
|6
|-
|[[Satkhira District|Satkhira]]
|[[File:BD Satkhira District locator map.svg|75px|Satkhira District]]
|1984
|3817
|2,196,581
|574
|4
|7
|-
|[[Jhenaidah District|Jhenaidah]]
|[[File:BD Jhenaidah District locator map.svg|75px|Jhenaidah District]]
|1984
|1965
|1,771,304
|902
|4
|6
|-
|[[Bagerhat District|Bagerhat]]
|[[File:BD Bagerhat District locator map.svg|75px|Bagerhat District]]
|1984
|3959
|1,613,079
|407
|4
|9
|-
|[[Chuadanga District|Chuadanga]]
|[[File:BD Chuadanga District locator map.svg|75px|Chuadanga District]]
|1984
|1174
|1,234,066
|1051
|2
|4
|-
|[[Magura District|Magura]]
|[[File:BD Magura District locator map.svg|75px|Magura District]]
|1984
|1039
|1,033,115
|994
|2
|4
|-
|[[Narail District|Narail]]
|[[File:BD Narail District locator map.svg|75px|Narail District]]
|1984
|968
|788,673
|815
|2
|3
|-
|[[Meherpur District|Meherpur]]
|[[File:BD Meherpur District locator map.svg|75px|Meherpur District]]
|1984
|742
|705,356
|951
|2
|3
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[باڙيشال ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[باڙيشال ضلعو]]
|[[File:BD Barishal District locator map.svg|75px|Barishal District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1797
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2785
|2,570,450
|923
|6
|10
|-
|[[Patuakhali District|Patuakhali]]
|[[File:BD Patuakhali District locator map.svg|75px|Patuakhali District]]
|1969
|3221
|1,727,254
|536
|4
|8
|-
|[[Bhola District|Bhola]]
|[[File:BD Bhola District locator map.svg|75px|Bhola District]]
|1984
|3403
|1,932,514
|568
|4
|7
|-
|[[Pirojpur District|Pirojpur]]
|[[File:BD Pirojpur District locator map.svg|75px|Pirojpur District]]
|1984
|1278
|1,198,193
|938
|3
|7
|-
|[[Barguna District|Barguna]]
|[[File:BD Barguna District locator map.svg|75px|Barguna District]]
|1984
|1831
|1,010,530
|552
|2
|6
|-
|[[Jhalokati District|Jhalokati]]
|[[File:BD Jhalokati District locator map.svg|75px|Jhalokati District]]
|1984
|707
|661,161
|935
|2
|4
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[سلهٽ ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[سلهٽ ضلعو]] 
|[[File:BD Sylhet District locator map.svg|75px|Sylhet District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1782
| style=&quot;text-align:right;&quot; |3452
|3,857,037
|1117
|6
|13
|-
|[[Sunamganj District|Sunamganj]]
|[[File:BD Sunamganj District locator map.svg|75px|Sunamganj District]]
|1984
|3747
|2,695,495
|719
|5
|12
|-
|[[Habiganj District|Habiganj]]
|[[File:BD Habiganj District locator map.svg|75px|Habiganj District]]
|1984
|2637
|2,358,886
|895
|4
|9
|-
|[[Moulvibazar District|Moulvibazar]]
|[[File:BD Moulvibazar District locator map.svg|75px|Moulvibazar District]]
|1984
|2799
|2,123,445
|759
|4
|7
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[رنگپور ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[Rangpur District|Rangpur]]
|[[File:BD Rangpur District locator map.svg|75px|Rangpur District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1769
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2401
|3,169,615
|1320
|6
|8
|-
|[[Nilphamari District|Nilphamari]]
|[[File:BD Nilphamari District locator map.svg|75px|Nilphamari District]]
|1984
|1547
|3,092,567
|1353
|4
|6
|-
|[[Dinajpur District, Bangladesh|Dinajpur]]
|[[File:BD Dinajpur District locator map.svg|75px|Dinajpur District]]
|1786
|3444
|3,315,238
|963
|6
|13
|-
|[[Thakurgaon District|Thakurgaon]]
|[[File:BD Thakurgaon District locator map.svg|75px|Thakurgaon District]]
|1984
|1781
|1,533,894
|861
|3
|5
|-
|[[Gaibandha District|Gaibandha]]
|[[File:BD Gaibandha District locator map.svg|75px|Gaibandha District]]
|1984
|2115
|2,562,232
|1212
|5
|7
|-
|[[Kurigram District|Kurigram]]
|[[File:BD Kurigram District locator map.svg|75px|Kurigram District]]
|1984
|2245
|2,329,161
|1037
|4
|9
|-
|[[Lalmonirhat District|Lalmonirhat]]
|[[File:BD Lalmonirhat District locator map.svg|75px|Lalmonirhat District]]
|1984
|1247
|1,428,406
|1145
|3
|5
|-
|[[Panchagarh District|Panchagarh]]
|[[File:BD Panchagarh District locator map.svg|75px|Panchagarh District]]
|1980
|1405
|1,179,843
|840
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[مئيمن سنگهه ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ميمن سنگهه ضلعو]]
|[[File:BD Mymensingh District locator map.svg|75px|Mymensingh District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1787
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4395
|5,899,052
|1342
|11
|13
|-
|[[Jamalpur District|Jamalpur]]
|[[File:BD Jamalpur District locator map.svg|75px|Jamalpur District]]
|1978
|2115
|2,499,737
|1182
|5
|7
|-
|[[Netrokona District|Netrokona]]
|[[File:BD Netrokona District locator map.svg|75px|Netrokona District]]
|1984
|2794
|2,324,856
|832
|5
|10
|-
|[[Sherpur District|Sherpur]]
|[[File:BD Sherpur District locator map.svg|75px|Sherpur District]]
|1984
|1365
|1,501,853
|1101
|3
|5
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Total
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |147,556
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |164,924,071
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |1,118
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |300
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |495
|}
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بنگلاديش جا ضلعا]]
[[زمرو:بنگلاديش جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:ملڪن جي لحاظ کان ٻئي درجي جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:بنگلاديش جي ٻئي سطح جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>njrsaz35ukgaxfwtqvfxisfmbygwq7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430426</id>
      <parentid>430411</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ضلعن جي فهرست */</comment>
      <origin>430426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14868" sha1="jz1oqr0u7venej5lkxo9ble8coxyw8x" xml:space="preserve">{{Infobox subdivision type|name=بنگلاديش جا ضلعا&lt;br&gt;
Districts of Bangladesh|alt_name=|alt_name1=|alt_name2=|alt_name3=|alt_name4=|map=File:BD Map admin.svg|category=[[انتظامي ورهاست]]|territory=[[بنگلاديش]]|upper_unit=|start_date=1972ع|start_date1=|start_date2=|start_date3=|start_date4=|legislation_begin=|legislation_begin1=|legislation_begin2=|legislation_begin3=|legislation_begin4=|legislation_end=|legislation_end1=|legislation_end2=|legislation_end3=|legislation_end4=|end_date=|end_date1=|end_date2=|end_date3=|end_date4=|current_number=64|number_date=|type1=|status=|status1=|exofficio=|exofficio1=|population_range={{ubl|سڀ کان وڌيڪ: 1,47,34,701 ([[ڍاڪا ضلعو]])|گھٽ ۾ گھٽ: 4,81,106 ([[باندربان ضلعو]])}}|area_range={{ubl|سڀ کان وڏو: 6,116.11 چورس ڪلوميٽر (2,361.44 چورس ميل) ([[رانگامتي ضلعو]]) |سڀ کان ننڍو: 684.35 چورس ڪلوميٽر (264.23 چورس ميل) ([[نارائن گنج ضلعو]])}}|government=ڊپٽي ڪمشنر (ايڊمنسٽريٽر)|government1=ضلعي ڪائونسل (پريشد)|government2=|subdivision=ضلعي ڪائونسل (500)|subdivision1=|subdivision2=}}

[[بنگلاديش]] جا [[بنگلاديش جون ڊويزنون|ڊويزنن]] وڌيڪ ضلعن ([[بنگالي ٻولي|&lt;small&gt;'''بنگالي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;জেলা&lt;/small&gt;؛ زيلا) ۾ ورهايل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bangladesh – Government and society|url=https://www.britannica.com/place/Bangladesh|access-date=10 April 2021|website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en|archive-date=27 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127191644/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/51736/Bangladesh/277578/Visual-art-and-architecture|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ضلعي جي هيڊ ڪوارٽر کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر (&lt;small&gt;[[بنگالي ٻولي|'''بنگالي''']]: জেলা সদর، زيلا صدر&lt;/small&gt;) سڏيو ويندو آهي. بنگلاديش ۾ &lt;small&gt;64&lt;/small&gt; ضلعا آهن. ضلعن کي وڌيڪ &lt;small&gt;500&lt;/small&gt; تعلقن يا ذيلي ضلعن (بنگالي: اپوزيلين) ۾ ورهايو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Upazilla List2&quot;&gt;{{Cite web|title=Upazilla List|url=http://www.bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|access-date=10 April 2021|website=[[Bangladesh National Portal]]|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421192359/https://bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ضلعن جي فهرست==
{{table alignment}}
{{sticky header}}
{{static row numbers}}
{| class=&quot;wikitable sortable col3center col4right col5right col6right col7right col8right col9right col10right sticky-header static-row-numbers static-row-header-hash static-row-numbers-center&quot;
!ڊويزن 
!ضلعو
!class=&quot;unsortable&quot;|ميپ
&lt;nowiki&gt;***************&lt;/nowiki&gt;
!قيام
!ايراضي 
(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2011 |title=Table 3.2.3: Area, Number of Household, Enumerated Population and Density with Rank by Division and Zila, 2011 |url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404115714/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |archive-date=4 April 2022 |access-date=5 February 2022 |website= |series=Population and Housing Census 2011 National Report - Volume 1 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |pages=27–28}}&lt;/ref&gt;
!آبادي
(2022)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot;&gt;{{Cite book |url=https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |title=Population and Housing Census 2022: Preliminary Report |date=August 2022 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-35-2977-0 |pages=45–46 |access-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114054043/https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |archive-date=14 January 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!گھاٽائي 
(/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot; /&gt;
!پارليامينٽ ۾ سيٽون
!تعلقن جي تعداد&lt;ref name=&quot;Upazilla List&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |[[ڍاڪا ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; |[[ڍاڪا ضلعو]]
|[[File:BD Dhaka District locator map.svg|75px|Dhaka District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1464
|14,734,701
|10,060
|20
|5
|-
|فريدپور ضلعو 
|[[File:BD Faridpur District locator map.svg|75px|Faridpur District]]
|1786ع
|2053
|2,162,876
|1054
|4
|9
|-
|تانگائيل ضلعو 
|[[File:BD Tangail District locator map.svg|75px|Tangail District]]
|1969ع
|3414
|4,037,608
|1183
|8
|12
|-
|غازي پور ضلعو
|[[File:BD Gazipur District locator map.svg|75px|Gazipur District]]
|1984ع
|1806
|5,263,474
|2914
|5
|5
|-
|[[نارائن گنج ضلعو]]
|[[File:BD Narayanganj District locator map.svg|75px|Narayanganj District]]
|1984ع
|684
|3,909,138
|5712
|5
|5
|-
|ڪشور گنج ضلعو 
|[[File:BD Kishoreganj District locator map.svg|75px|Kishoreganj District]]
|1984ع
|2689
|3,267,630
|1215
|6
|13
|-
|نارسنگڊي ضلعو 
|[[File:BD Narsingdi District locator map.svg|75px|Narsingdi District]]
|1984
|1150
|2,584,452
|2247
|5
|6
|-
|منشي گنج ضلعو 
|[[File:BD Munshiganj District locator map.svg|75px|Munshiganj District]]
|1984
|1004
|1,625,418
|1618
|3
|6
|-
|مانڪ گنج ضلعو 
|[[File:BD Manikganj District locator map.svg|75px|Manikganj District]]
|1984
|1384
|1,558,024
|1126
|3
|7
|-
|گوپال گنج ضلعو 
|[[File:BD Gopalganj District locator map.svg|75px|Gopalganj District]]
|1984
|1469
|1,295,053
|882
|3
|5
|-
|شريعت پور ضلعو
|[[File:BD Shariatpur District locator map.svg|75px|Shariatpur District]]
|1984
|1174
|1,294,561
|1103
|3
|6
|-
|مداري پور ضلعو 
|[[File:BD Madaripur District locator map.svg|75px|Madaripur District]]
|1984
|1125
|1,293,027
|1149
|3
|5
|-
|راج باڙي ضلعو 
|[[File:BD Rajbari District locator map.svg|75px|Rajbari District]]
|1984
|1092
|1,189,821
|1089
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |[[چٽاگانگ ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[چٽاگانگ ضلعو]]
|[[File:BD Chittagong District locator map.svg|75px|Chittagong District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1666
| style=&quot;text-align:right;&quot; |5283
|9,169,464
|1736
|16
|15
|-
|ڪوميلا ضلعو
|[[File:BD Comilla District locator map.svg|75px|Comilla District]]
|1790
|3146
|6,212,216
|1974
|11
|17
|-
|نواکالي ضلعو
|[[File:BD Noakhali District locator map.svg|75px|Noakhali District]]
|1822
|3686
|3,625,252
|984
|6
|9
|-
|[[رانگامتي ضلعو]]
|[[File:BD Rangamati District locator map.svg|75px|Rangamati District]]
|1860
|6116
|647,587
|106
|1
|10
|-
|[[باندربان ضلعو]]
|[[File:BD Bandarban District locator map.svg|75px|Bandarban District]]
|1981
|4479
|481,109
|107
|1
|7
|-
|کاگراڇاڙي ضلعو 
|[[File:BD Khagrachari District locator map.svg|101x101px|Khagrachhari District]]
|1983
|2749
|714,119
|260
|1
|9
|-
|براهمن باڙيا ضلعو 
|[[File:BD Brahmanbaria District locator map.svg|75px|Brahmanbaria District]]
|1984
|1881
|3,306,559
|1758
|6
|9
|-
|ڪاڪس بازار ضلعو 
|[[File:BD Cox's Bazar District locator map.svg|75px|Cox's Bazar District]]
|1984
|2492
|2,823,265
|1133
|4
|9
|-
|چاند پور ضلعو
|[[File:BD Chandpur District locator map.svg|75px|Chandpur District]]
|1984
|1645
|2,635,748
|1602
|5
|8
|-
|لڪشمي پور ضلعو
|[[File:BD Lakshmipur District locator map.svg|75px|Lakshmipur District]]
|1984
|1440
|1,938,111
|1346
|4
|5
|-
|فيني ضلعو
|[[File:BD Feni District locator map.svg|75px|Feni District]]
|1984
|990
|1,648,896
|1665
|3
|6
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[راجشاهي ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[راجشاهي ضلعو]]
|[[File:BD Rajshahi District locator map.svg|75px|Rajshahi District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2425
|2,915,013
|1202
|6
|9
|-
|بوگرا ضلعو 
|[[File:BD Bogura District locator map.svg|75px|Bogura District]]
|1821
|2899
|3,734,300
|1288
|7
|13
|-
|پبنه ضلعو
|[[File:BD Pabna District locator map.svg|75px|Pabna District]]
|1832
|2376
|2,909,622
|1225
|5
|9
|-
|جوئيپورهاٽ 
|[[File:BD Joypurhat District locator map.svg|75px|Joypurhat District]]
|1984
|1012
|956,430
|945
|6
|5
|-
|سراج گنج ضلعو 
|[[File:BD Sirajganj District locator map.svg|75px|Sirajganj District]]
|1984
|2402
|3,357,708
|1398
|6
|9
|-
|نئوگائون ضلعو 
|[[File:BD Naogaon District locator map.svg|75px|Naogaon District]]
|1984
|3436
|2,784,598
|811
|4
|11
|-
|نئتور ضلعو 
|[[File:BD Natore District locator map.svg|75px|Natore District]]
|1984
|1900
|1,859,921
|979
|3
|7
|-
|چاپائي نواب گنج ضلعو 
|[[File:BD Chapai Nawabganj District locator map.svg|75px|Chapai Nawabganj District]]
|1984
|1703
|1,835,527
|1078
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[کلنا ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |جيسور ضلعو
|[[File:BD Jashore District locator map.svg|75px|Jashore District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1781
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2607
|3,076,849
|1181
|6
|8
|-
|کلنا ضلعو 
|[[File:BD Khulna District locator map.svg|75px|Khulna District]]
|1882
|4394
|2,613,385
|595
|6
|9
|-
|ڪشتيا ضلعو 
|[[File:BD Kushtia District locator map.svg|75px|Kushtia District]]
|1947
|1609
|2,149,692
|1336
|4
|6
|-
|ستکيرا ضلعو 
|[[File:BD Satkhira District locator map.svg|75px|Satkhira District]]
|1984
|3817
|2,196,581
|574
|4
|7
|-
|جهينائيداه ضلعو
|[[File:BD Jhenaidah District locator map.svg|75px|Jhenaidah District]]
|1984
|1965
|1,771,304
|902
|4
|6
|-
|بئگرهاٽ ضلعو 
|[[File:BD Bagerhat District locator map.svg|75px|Bagerhat District]]
|1984
|3959
|1,613,079
|407
|4
|9
|-
|چواڊانگا ضلعو 
|[[File:BD Chuadanga District locator map.svg|75px|Chuadanga District]]
|1984
|1174
|1,234,066
|1051
|2
|4
|-
|ماگورا ضلعو 
|[[File:BD Magura District locator map.svg|75px|Magura District]]
|1984
|1039
|1,033,115
|994
|2
|4
|-
|نارائيل ضلعو 
|[[File:BD Narail District locator map.svg|75px|Narail District]]
|1984
|968
|788,673
|815
|2
|3
|-
|مهرپور ضلعو
|[[File:BD Meherpur District locator map.svg|75px|Meherpur District]]
|1984
|742
|705,356
|951
|2
|3
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[باڙيشال ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[باڙيشال ضلعو]]
|[[File:BD Barishal District locator map.svg|75px|Barishal District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1797
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2785
|2,570,450
|923
|6
|10
|-
|پتواکالي ضلعو 
|[[File:BD Patuakhali District locator map.svg|75px|Patuakhali District]]
|1969
|3221
|1,727,254
|536
|4
|8
|-
|ڀولا ضلعو 
|[[File:BD Bhola District locator map.svg|75px|Bhola District]]
|1984
|3403
|1,932,514
|568
|4
|7
|-
|پيروجپور ضلعو 
(فيروزپور ضلعو)
|[[File:BD Pirojpur District locator map.svg|75px|Pirojpur District]]
|1984
|1278
|1,198,193
|938
|3
|7
|-
|بارگونا ضلعو 
|[[File:BD Barguna District locator map.svg|75px|Barguna District]]
|1984
|1831
|1,010,530
|552
|2
|6
|-
|جهالوڪاٽي ضلعو 
|[[File:BD Jhalokati District locator map.svg|75px|Jhalokati District]]
|1984
|707
|661,161
|935
|2
|4
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[سلهٽ ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[سلهٽ ضلعو]] 
|[[File:BD Sylhet District locator map.svg|75px|Sylhet District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1782
| style=&quot;text-align:right;&quot; |3452
|3,857,037
|1117
|6
|13
|-
|سنام گنج ضلعو 
|[[File:BD Sunamganj District locator map.svg|75px|Sunamganj District]]
|1984
|3747
|2,695,495
|719
|5
|12
|-
|هئبي گنج ضلعو 
|[[File:BD Habiganj District locator map.svg|75px|Habiganj District]]
|1984
|2637
|2,358,886
|895
|4
|9
|-
|مولوي بازار ضلعو 
|[[File:BD Moulvibazar District locator map.svg|75px|Moulvibazar District]]
|1984
|2799
|2,123,445
|759
|4
|7
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[رنگپور ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |رنگپور ضلعو
|[[File:BD Rangpur District locator map.svg|75px|Rangpur District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1769
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2401
|3,169,615
|1320
|6
|8
|-
|نلڦاماڙي ضلعو 
|[[File:BD Nilphamari District locator map.svg|75px|Nilphamari District]]
|1984
|1547
|3,092,567
|1353
|4
|6
|-
|ديناج پور ضلعو
|[[File:BD Dinajpur District locator map.svg|75px|Dinajpur District]]
|1786
|3444
|3,315,238
|963
|6
|13
|-
|[[Thakurgaon District|Thakurgaon]]
|[[File:BD Thakurgaon District locator map.svg|75px|Thakurgaon District]]
|1984
|1781
|1,533,894
|861
|3
|5
|-
|[[Gaibandha District|Gaibandha]]
|[[File:BD Gaibandha District locator map.svg|75px|Gaibandha District]]
|1984
|2115
|2,562,232
|1212
|5
|7
|-
|[[Kurigram District|Kurigram]]
|[[File:BD Kurigram District locator map.svg|75px|Kurigram District]]
|1984
|2245
|2,329,161
|1037
|4
|9
|-
|[[Lalmonirhat District|Lalmonirhat]]
|[[File:BD Lalmonirhat District locator map.svg|75px|Lalmonirhat District]]
|1984
|1247
|1,428,406
|1145
|3
|5
|-
|[[Panchagarh District|Panchagarh]]
|[[File:BD Panchagarh District locator map.svg|75px|Panchagarh District]]
|1980
|1405
|1,179,843
|840
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[مئيمن سنگهه ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ميمن سنگهه ضلعو]]
|[[File:BD Mymensingh District locator map.svg|75px|Mymensingh District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1787
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4395
|5,899,052
|1342
|11
|13
|-
|[[Jamalpur District|Jamalpur]]
|[[File:BD Jamalpur District locator map.svg|75px|Jamalpur District]]
|1978
|2115
|2,499,737
|1182
|5
|7
|-
|[[Netrokona District|Netrokona]]
|[[File:BD Netrokona District locator map.svg|75px|Netrokona District]]
|1984
|2794
|2,324,856
|832
|5
|10
|-
|[[Sherpur District|Sherpur]]
|[[File:BD Sherpur District locator map.svg|75px|Sherpur District]]
|1984
|1365
|1,501,853
|1101
|3
|5
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Total
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |147,556
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |164,924,071
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |1,118
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |300
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |495
|}
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بنگلاديش جا ضلعا]]
[[زمرو:بنگلاديش جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:ملڪن جي لحاظ کان ٻئي درجي جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:بنگلاديش جي ٻئي سطح جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>jz1oqr0u7venej5lkxo9ble8coxyw8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430429</id>
      <parentid>430426</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ضلعن جي فهرست */</comment>
      <origin>430429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14828" sha1="f60nbpppq56797punapuyel8c8towjl" xml:space="preserve">{{Infobox subdivision type|name=بنگلاديش جا ضلعا&lt;br&gt;
Districts of Bangladesh|alt_name=|alt_name1=|alt_name2=|alt_name3=|alt_name4=|map=File:BD Map admin.svg|category=[[انتظامي ورهاست]]|territory=[[بنگلاديش]]|upper_unit=|start_date=1972ع|start_date1=|start_date2=|start_date3=|start_date4=|legislation_begin=|legislation_begin1=|legislation_begin2=|legislation_begin3=|legislation_begin4=|legislation_end=|legislation_end1=|legislation_end2=|legislation_end3=|legislation_end4=|end_date=|end_date1=|end_date2=|end_date3=|end_date4=|current_number=64|number_date=|type1=|status=|status1=|exofficio=|exofficio1=|population_range={{ubl|سڀ کان وڌيڪ: 1,47,34,701 ([[ڍاڪا ضلعو]])|گھٽ ۾ گھٽ: 4,81,106 ([[باندربان ضلعو]])}}|area_range={{ubl|سڀ کان وڏو: 6,116.11 چورس ڪلوميٽر (2,361.44 چورس ميل) ([[رانگامتي ضلعو]]) |سڀ کان ننڍو: 684.35 چورس ڪلوميٽر (264.23 چورس ميل) ([[نارائن گنج ضلعو]])}}|government=ڊپٽي ڪمشنر (ايڊمنسٽريٽر)|government1=ضلعي ڪائونسل (پريشد)|government2=|subdivision=ضلعي ڪائونسل (500)|subdivision1=|subdivision2=}}

[[بنگلاديش]] جا [[بنگلاديش جون ڊويزنون|ڊويزنن]] وڌيڪ ضلعن ([[بنگالي ٻولي|&lt;small&gt;'''بنگالي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;জেলা&lt;/small&gt;؛ زيلا) ۾ ورهايل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bangladesh – Government and society|url=https://www.britannica.com/place/Bangladesh|access-date=10 April 2021|website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en|archive-date=27 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127191644/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/51736/Bangladesh/277578/Visual-art-and-architecture|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ضلعي جي هيڊ ڪوارٽر کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر (&lt;small&gt;[[بنگالي ٻولي|'''بنگالي''']]: জেলা সদর، زيلا صدر&lt;/small&gt;) سڏيو ويندو آهي. بنگلاديش ۾ &lt;small&gt;64&lt;/small&gt; ضلعا آهن. ضلعن کي وڌيڪ &lt;small&gt;500&lt;/small&gt; تعلقن يا ذيلي ضلعن (بنگالي: اپوزيلين) ۾ ورهايو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Upazilla List2&quot;&gt;{{Cite web|title=Upazilla List|url=http://www.bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|access-date=10 April 2021|website=[[Bangladesh National Portal]]|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421192359/https://bangladesh.gov.bd/site/view/upazila-list/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ضلعن جي فهرست==
{{table alignment}}
{{sticky header}}
{{static row numbers}}
{| class=&quot;wikitable sortable col3center col4right col5right col6right col7right col8right col9right col10right sticky-header static-row-numbers static-row-header-hash static-row-numbers-center&quot;
!ڊويزن 
!ضلعو
!class=&quot;unsortable&quot;|ميپ
&lt;nowiki&gt;***************&lt;/nowiki&gt;
!قيام
!ايراضي 
(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2011 |title=Table 3.2.3: Area, Number of Household, Enumerated Population and Density with Rank by Division and Zila, 2011 |url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404115714/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/NRV-1Report2011.pdf |archive-date=4 April 2022 |access-date=5 February 2022 |website= |series=Population and Housing Census 2011 National Report - Volume 1 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |pages=27–28}}&lt;/ref&gt;
!آبادي
(2022)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot;&gt;{{Cite book |url=https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |title=Population and Housing Census 2022: Preliminary Report |date=August 2022 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-35-2977-0 |pages=45–46 |access-date=18 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114054043/https://drive.google.com/file/d/1Vhn2t_PbEzo5-NDGBeoFJq4XCoSzOVKg/view |archive-date=14 January 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!گھاٽائي 
(/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot; /&gt;
!پارليامينٽ ۾ سيٽون
!تعلقن جي تعداد&lt;ref name=&quot;Upazilla List&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |[[ڍاڪا ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; |[[ڍاڪا ضلعو]]
|[[File:BD Dhaka District locator map.svg|75px|Dhaka District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1464
|14,734,701
|10,060
|20
|5
|-
|فريدپور ضلعو 
|[[File:BD Faridpur District locator map.svg|75px|Faridpur District]]
|1786ع
|2053
|2,162,876
|1054
|4
|9
|-
|تانگائيل ضلعو 
|[[File:BD Tangail District locator map.svg|75px|Tangail District]]
|1969ع
|3414
|4,037,608
|1183
|8
|12
|-
|غازي پور ضلعو
|[[File:BD Gazipur District locator map.svg|75px|Gazipur District]]
|1984ع
|1806
|5,263,474
|2914
|5
|5
|-
|[[نارائن گنج ضلعو]]
|[[File:BD Narayanganj District locator map.svg|75px|Narayanganj District]]
|1984ع
|684
|3,909,138
|5712
|5
|5
|-
|ڪشور گنج ضلعو 
|[[File:BD Kishoreganj District locator map.svg|75px|Kishoreganj District]]
|1984ع
|2689
|3,267,630
|1215
|6
|13
|-
|نارسنگڊي ضلعو 
|[[File:BD Narsingdi District locator map.svg|75px|Narsingdi District]]
|1984
|1150
|2,584,452
|2247
|5
|6
|-
|منشي گنج ضلعو 
|[[File:BD Munshiganj District locator map.svg|75px|Munshiganj District]]
|1984
|1004
|1,625,418
|1618
|3
|6
|-
|مانڪ گنج ضلعو 
|[[File:BD Manikganj District locator map.svg|75px|Manikganj District]]
|1984
|1384
|1,558,024
|1126
|3
|7
|-
|گوپال گنج ضلعو 
|[[File:BD Gopalganj District locator map.svg|75px|Gopalganj District]]
|1984
|1469
|1,295,053
|882
|3
|5
|-
|شريعت پور ضلعو
|[[File:BD Shariatpur District locator map.svg|75px|Shariatpur District]]
|1984
|1174
|1,294,561
|1103
|3
|6
|-
|مداري پور ضلعو 
|[[File:BD Madaripur District locator map.svg|75px|Madaripur District]]
|1984
|1125
|1,293,027
|1149
|3
|5
|-
|راج باڙي ضلعو 
|[[File:BD Rajbari District locator map.svg|75px|Rajbari District]]
|1984
|1092
|1,189,821
|1089
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |[[چٽاگانگ ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[چٽاگانگ ضلعو]]
|[[File:BD Chittagong District locator map.svg|75px|Chittagong District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1666
| style=&quot;text-align:right;&quot; |5283
|9,169,464
|1736
|16
|15
|-
|ڪوميلا ضلعو
|[[File:BD Comilla District locator map.svg|75px|Comilla District]]
|1790
|3146
|6,212,216
|1974
|11
|17
|-
|نواکالي ضلعو
|[[File:BD Noakhali District locator map.svg|75px|Noakhali District]]
|1822
|3686
|3,625,252
|984
|6
|9
|-
|[[رانگامتي ضلعو]]
|[[File:BD Rangamati District locator map.svg|75px|Rangamati District]]
|1860
|6116
|647,587
|106
|1
|10
|-
|[[باندربان ضلعو]]
|[[File:BD Bandarban District locator map.svg|75px|Bandarban District]]
|1981
|4479
|481,109
|107
|1
|7
|-
|کاگراڇاڙي ضلعو 
|[[File:BD Khagrachari District locator map.svg|101x101px|Khagrachhari District]]
|1983
|2749
|714,119
|260
|1
|9
|-
|براهمن باڙيا ضلعو 
|[[File:BD Brahmanbaria District locator map.svg|75px|Brahmanbaria District]]
|1984
|1881
|3,306,559
|1758
|6
|9
|-
|ڪاڪس بازار ضلعو 
|[[File:BD Cox's Bazar District locator map.svg|75px|Cox's Bazar District]]
|1984
|2492
|2,823,265
|1133
|4
|9
|-
|چاند پور ضلعو
|[[File:BD Chandpur District locator map.svg|75px|Chandpur District]]
|1984
|1645
|2,635,748
|1602
|5
|8
|-
|لڪشمي پور ضلعو
|[[File:BD Lakshmipur District locator map.svg|75px|Lakshmipur District]]
|1984
|1440
|1,938,111
|1346
|4
|5
|-
|فيني ضلعو
|[[File:BD Feni District locator map.svg|75px|Feni District]]
|1984
|990
|1,648,896
|1665
|3
|6
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[راجشاهي ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[راجشاهي ضلعو]]
|[[File:BD Rajshahi District locator map.svg|75px|Rajshahi District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1772
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2425
|2,915,013
|1202
|6
|9
|-
|بوگرا ضلعو 
|[[File:BD Bogura District locator map.svg|75px|Bogura District]]
|1821
|2899
|3,734,300
|1288
|7
|13
|-
|پبنه ضلعو
|[[File:BD Pabna District locator map.svg|75px|Pabna District]]
|1832
|2376
|2,909,622
|1225
|5
|9
|-
|جوئيپورهاٽ 
|[[File:BD Joypurhat District locator map.svg|75px|Joypurhat District]]
|1984
|1012
|956,430
|945
|6
|5
|-
|سراج گنج ضلعو 
|[[File:BD Sirajganj District locator map.svg|75px|Sirajganj District]]
|1984
|2402
|3,357,708
|1398
|6
|9
|-
|نئوگائون ضلعو 
|[[File:BD Naogaon District locator map.svg|75px|Naogaon District]]
|1984
|3436
|2,784,598
|811
|4
|11
|-
|نئتور ضلعو 
|[[File:BD Natore District locator map.svg|75px|Natore District]]
|1984
|1900
|1,859,921
|979
|3
|7
|-
|چاپائي نواب گنج ضلعو 
|[[File:BD Chapai Nawabganj District locator map.svg|75px|Chapai Nawabganj District]]
|1984
|1703
|1,835,527
|1078
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[کلنا ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |جيسور ضلعو
|[[File:BD Jashore District locator map.svg|75px|Jashore District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1781
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2607
|3,076,849
|1181
|6
|8
|-
|کلنا ضلعو 
|[[File:BD Khulna District locator map.svg|75px|Khulna District]]
|1882
|4394
|2,613,385
|595
|6
|9
|-
|ڪشتيا ضلعو 
|[[File:BD Kushtia District locator map.svg|75px|Kushtia District]]
|1947
|1609
|2,149,692
|1336
|4
|6
|-
|ستکيرا ضلعو 
|[[File:BD Satkhira District locator map.svg|75px|Satkhira District]]
|1984
|3817
|2,196,581
|574
|4
|7
|-
|جهينائيداه ضلعو
|[[File:BD Jhenaidah District locator map.svg|75px|Jhenaidah District]]
|1984
|1965
|1,771,304
|902
|4
|6
|-
|بئگرهاٽ ضلعو 
|[[File:BD Bagerhat District locator map.svg|75px|Bagerhat District]]
|1984
|3959
|1,613,079
|407
|4
|9
|-
|چواڊانگا ضلعو 
|[[File:BD Chuadanga District locator map.svg|75px|Chuadanga District]]
|1984
|1174
|1,234,066
|1051
|2
|4
|-
|ماگورا ضلعو 
|[[File:BD Magura District locator map.svg|75px|Magura District]]
|1984
|1039
|1,033,115
|994
|2
|4
|-
|نارائيل ضلعو 
|[[File:BD Narail District locator map.svg|75px|Narail District]]
|1984
|968
|788,673
|815
|2
|3
|-
|مهرپور ضلعو
|[[File:BD Meherpur District locator map.svg|75px|Meherpur District]]
|1984
|742
|705,356
|951
|2
|3
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[باڙيشال ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[باڙيشال ضلعو]]
|[[File:BD Barishal District locator map.svg|75px|Barishal District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1797
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2785
|2,570,450
|923
|6
|10
|-
|پتواکالي ضلعو 
|[[File:BD Patuakhali District locator map.svg|75px|Patuakhali District]]
|1969
|3221
|1,727,254
|536
|4
|8
|-
|ڀولا ضلعو 
|[[File:BD Bhola District locator map.svg|75px|Bhola District]]
|1984
|3403
|1,932,514
|568
|4
|7
|-
|پيروجپور ضلعو 
(فيروزپور ضلعو)
|[[File:BD Pirojpur District locator map.svg|75px|Pirojpur District]]
|1984
|1278
|1,198,193
|938
|3
|7
|-
|بارگونا ضلعو 
|[[File:BD Barguna District locator map.svg|75px|Barguna District]]
|1984
|1831
|1,010,530
|552
|2
|6
|-
|جهالوڪاٽي ضلعو 
|[[File:BD Jhalokati District locator map.svg|75px|Jhalokati District]]
|1984
|707
|661,161
|935
|2
|4
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[سلهٽ ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[سلهٽ ضلعو]] 
|[[File:BD Sylhet District locator map.svg|75px|Sylhet District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1782
| style=&quot;text-align:right;&quot; |3452
|3,857,037
|1117
|6
|13
|-
|سنام گنج ضلعو 
|[[File:BD Sunamganj District locator map.svg|75px|Sunamganj District]]
|1984
|3747
|2,695,495
|719
|5
|12
|-
|هئبي گنج ضلعو 
|[[File:BD Habiganj District locator map.svg|75px|Habiganj District]]
|1984
|2637
|2,358,886
|895
|4
|9
|-
|مولوي بازار ضلعو 
|[[File:BD Moulvibazar District locator map.svg|75px|Moulvibazar District]]
|1984
|2799
|2,123,445
|759
|4
|7
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[رنگپور ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |رنگپور ضلعو
|[[File:BD Rangpur District locator map.svg|75px|Rangpur District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1769
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2401
|3,169,615
|1320
|6
|8
|-
|نلڦاماڙي ضلعو 
|[[File:BD Nilphamari District locator map.svg|75px|Nilphamari District]]
|1984
|1547
|3,092,567
|1353
|4
|6
|-
|ديناج پور ضلعو
|[[File:BD Dinajpur District locator map.svg|75px|Dinajpur District]]
|1786
|3444
|3,315,238
|963
|6
|13
|-
|ٺاڪرگائون ضلعو 
|[[File:BD Thakurgaon District locator map.svg|75px|Thakurgaon District]]
|1984
|1781
|1,533,894
|861
|3
|5
|-
|گائيبانڌا ضلعو 
|[[File:BD Gaibandha District locator map.svg|75px|Gaibandha District]]
|1984
|2115
|2,562,232
|1212
|5
|7
|-
|ڪوري گرام ضلعو 
|[[File:BD Kurigram District locator map.svg|75px|Kurigram District]]
|1984
|2245
|2,329,161
|1037
|4
|9
|-
|لال منير هاٽ ضلعو
|[[File:BD Lalmonirhat District locator map.svg|75px|Lalmonirhat District]]
|1984
|1247
|1,428,406
|1145
|3
|5
|-
|پانچاڳڙهه ضلعو 
|[[File:BD Panchagarh District locator map.svg|75px|Panchagarh District]]
|1980
|1405
|1,179,843
|840
|2
|5
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[مئيمن سنگهه ڊويزن]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ميمن سنگهه ضلعو]]
|[[File:BD Mymensingh District locator map.svg|75px|Mymensingh District]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1787
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4395
|5,899,052
|1342
|11
|13
|-
|جمال پور ضلعو
|[[File:BD Jamalpur District locator map.svg|75px|Jamalpur District]]
|1978
|2115
|2,499,737
|1182
|5
|7
|-
|نيتروڪونا ضلعو 
|[[File:BD Netrokona District locator map.svg|75px|Netrokona District]]
|1984
|2794
|2,324,856
|832
|5
|10
|-
|شيرپور ضلعو 
|[[File:BD Sherpur District locator map.svg|75px|Sherpur District]]
|1984
|1365
|1,501,853
|1101
|3
|5
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Total
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |147,556
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |164,924,071
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |1,118
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |300
! align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |495
|}
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بنگلاديش جا ضلعا]]
[[زمرو:بنگلاديش جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:ملڪن جي لحاظ کان ٻئي درجي جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:بنگلاديش جي ٻئي سطح جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>f60nbpppq56797punapuyel8c8towjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رانگامتي ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105730</id>
    <revision>
      <id>430293</id>
      <timestamp>2026-11-09T12:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1378255391|Rangamati District]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>430293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3991" sha1="izgfy0yc1lidifwo6unr4v333iqqrdj" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=رانگامتي ضلعو&lt;br&gt;
Rangamati Hill District|native_name=রাঙামাটি পার্বত্য জেলা|native_name_lang=bn|type=[[ضلعو]]|motto=বাংলাদেশ চিরজীবী হোক|image=Sajek Valley 01.jpg|image_size=|image_map=BD Rangamati District locator map.svg|caption=View of the [[Sajek Valley]]|image_flag=|flag_size=|map_size=|map_caption=Location of Rangamati District within Bangladesh|image_map1={{Maplink|frame=yes|plain=y|type=shape-inverse|frame-width=260|frame-height=300|stroke-width=1|zoom=7|frame-align=center|frame-lat=|frame-long=|title=Rangamati District}}|map_caption1=Expandable map of Rangamati District|pushpin_map=&lt;!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --&gt;|pushpin_label_position=bottom|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Bangladesh}}|subdivision_type1=[[Divisions of Bangladesh|Division]]|subdivision_name1=[[Chittagong Division]]|subdivision_type2=Capital|subdivision_name2=[[Rangamati]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=&lt;!-- Politics -----------------&gt;|government_footnotes=|government_type=[[District councils of Bangladesh|District Council]]|governing_body=[[Rangamati Hill District Council]]|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=&lt;!-- Settled --&gt;|established_date=|established_title2=&lt;!-- Incorporated (town) --&gt;|established_date2=|established_title3=&lt;!-- Incorporated (city) --&gt;|established_date3=&lt;!-- Area    ---------------------&gt;|area_footnotes=|area_rank=1 (Largest [[Districts of Bangladesh|District of Bangladesh]])|area_total_km2=6116.11|area_land_km2=4824.63|area_water_km2=1291.5|area_metro_km2=&lt;!-- Population   -----------------------&gt;|population_as_of=[[2022 Bangladeshi census|2022]]|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot; /&gt;|population_total=647586|population_density_km2=auto
&lt;!-- General information  ---------------&gt;|utc_offset=+6|coordinates={{coord|22|38|N|92|12|E|region:BD|display=inline,title}}|elevation_footnotes=&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/BG/84/Rangamati.html |title=Rangamati, Bangladesh Page |website=Global Gazetteer |publisher=Falling Rain}}&lt;/ref&gt;|elevation_m=17
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;|postal_code_type=[[Postal Code]]|postal_code=4500|area_code=0351|website={{URL|www.rangamati.gov.bd}}|iso_code=BD-56|footnotes=Population &amp; Area related info taken from {{cite web |url=http://www.dcrangamati.gov.bd/ |script-title=bn:রাঙ্গামাটি জেলা তথ্য বাতায়নে আপনাকে স্বাগতম |trans-title=Welcome to the Rangamati district portal |language=bn |website=Deputy Commissioner Rangamati |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117193522/http://www.dcrangamati.gov.bd/ |archive-date=17 January 2013}}|population_rank=62 (Among 64)}}

'''رانگامتي ضلعو''' ( {{Langx|bn|রাঙ্গামাটি জেলা}} )، سرڪاري طور تي '''رانگامتي ٽڪري ضلعو''' (&lt;small&gt;Rangamati Hill District&lt;/small&gt;)، [[بنگلاديش]] جي ڏکڻ اوڀر چٽاگانگ ٽڪري علائقن (Chittagong Hill Tract) ۾ هڪ ضلعو آهي. اهو [[چٽاگانگ ڊويزن]] جو حصو آهي. &lt;ref name=&quot;Banglapedia&quot;&gt;{{Cite book |last=Atikur Rahman |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |edition=2nd |chapter=Rangamati District |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Rangamati_District}}&lt;/ref&gt; رانگامتي شهر چٽگانگ هل ٽريڪٽس (Chittagong Hill Tracts) جي گاديءَ جي نالي سان مشهور آهي. علائقي جي لحاظ کان، رانگامتي ملڪ جو سڀ کان وڏو ضلعو آهي.</text>
      <sha1>izgfy0yc1lidifwo6unr4v333iqqrdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430294</id>
      <parentid>430293</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4024" sha1="i1kuvtsqh15qx753eiqhttec07fj8m1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=رانگامتي ضلعو&lt;br&gt;
Rangamati Hill District|native_name=রাঙামাটি পার্বত্য জেলা|native_name_lang=bn|type=[[ضلعو]]|motto=বাংলাদেশ চিরজীবী হোক|image=Sajek Valley 01.jpg|image_size=|image_map=BD Rangamati District locator map.svg|caption=View of the [[Sajek Valley]]|image_flag=|flag_size=|map_size=|map_caption=Location of Rangamati District within Bangladesh|image_map1={{Maplink|frame=yes|plain=y|type=shape-inverse|frame-width=260|frame-height=300|stroke-width=1|zoom=7|frame-align=center|frame-lat=|frame-long=|title=Rangamati District}}|map_caption1=Expandable map of Rangamati District|pushpin_map=&lt;!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --&gt;|pushpin_label_position=bottom|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Bangladesh}}|subdivision_type1=[[Divisions of Bangladesh|Division]]|subdivision_name1=[[Chittagong Division]]|subdivision_type2=Capital|subdivision_name2=[[Rangamati]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=&lt;!-- Politics -----------------&gt;|government_footnotes=|government_type=[[District councils of Bangladesh|District Council]]|governing_body=[[Rangamati Hill District Council]]|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=&lt;!-- Settled --&gt;|established_date=|established_title2=&lt;!-- Incorporated (town) --&gt;|established_date2=|established_title3=&lt;!-- Incorporated (city) --&gt;|established_date3=&lt;!-- Area    ---------------------&gt;|area_footnotes=|area_rank=1 (Largest [[Districts of Bangladesh|District of Bangladesh]])|area_total_km2=6116.11|area_land_km2=4824.63|area_water_km2=1291.5|area_metro_km2=&lt;!-- Population   -----------------------&gt;|population_as_of=[[2022 Bangladeshi census|2022]]|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;2022census-prelim&quot; /&gt;|population_total=647586|population_density_km2=auto
&lt;!-- General information  ---------------&gt;|utc_offset=+6|coordinates={{coord|22|38|N|92|12|E|region:BD|display=inline,title}}|elevation_footnotes=&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/BG/84/Rangamati.html |title=Rangamati, Bangladesh Page |website=Global Gazetteer |publisher=Falling Rain}}&lt;/ref&gt;|elevation_m=17
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;|postal_code_type=[[Postal Code]]|postal_code=4500|area_code=0351|website={{URL|www.rangamati.gov.bd}}|iso_code=BD-56|footnotes=Population &amp; Area related info taken from {{cite web |url=http://www.dcrangamati.gov.bd/ |script-title=bn:রাঙ্গামাটি জেলা তথ্য বাতায়নে আপনাকে স্বাগতম |trans-title=Welcome to the Rangamati district portal |language=bn |website=Deputy Commissioner Rangamati |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117193522/http://www.dcrangamati.gov.bd/ |archive-date=17 January 2013}}|population_rank=62 (Among 64)}}

'''رانگامتي ضلعو''' (রাঙ্গামাটি জেলা)، سرڪاري طور تي '''رانگامتي ٽڪري ضلعو''' (&lt;small&gt;Rangamati Hill District&lt;/small&gt;)، [[بنگلاديش]] جي ڏکڻ اوڀر چٽاگانگ ٽڪري علائقن (Chittagong Hill Tract) ۾ هڪ ضلعو آهي. اهو [[چٽاگانگ ڊويزن]] جو حصو آهي.&lt;ref name=&quot;Banglapedia&quot;&gt;{{Cite book |last=Atikur Rahman |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |edition=2nd |chapter=Rangamati District |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Rangamati_District}}&lt;/ref&gt; رانگامتي شهر چٽگانگ هل ٽريڪٽس جي گاديءَ جي نالي سان مشهور آهي. علائقي جي لحاظ کان، رانگامتي ملڪ جو سڀ کان وڏو ضلعو آهي.
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بنگلاديش جا ضلعا]]</text>
      <sha1>i1kuvtsqh15qx753eiqhttec07fj8m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نارائن گنج ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105731</id>
    <revision>
      <id>430296</id>
      <timestamp>2026-11-09T12:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1383922034|Narayanganj District]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>430296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3438" sha1="8loxn8z5radprnobd2j9cx50zfpubmg" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=نارائن گنج ضلعو|native_name=নারায়ণগঞ্জ জেলা|native_name_lang=bn|official_name=Narayanganj District|type=[[ضلعو]]|image={{Multiple image
|border        = 
|total_width   = 300
|caption_align = center
|perrow        = 1/2/2/1
|image4        = Sunshine from bird's eye.JPG
|image2        = পানাম নগর 03.jpg
|image3        = Boro Sardar Bari - 10.jpg
|image1        = DG 36 -08 SONA KANDA FORT 16 CE NTURY MUGAL ERA BANDAR NARAYAN GONJ IMG 5467.jpg
|image5        = গোয়ালদি মসজিদ 3.jpg
|image6        = Hajiganj-fort1.jpg
}}|image_size=|alt=|caption=Clockwise from top-left: [[Sonakanda Fort]], Choto Sardar Bari, [[Goaldi Mosque]], [[Hajiganj Fort]], Skyline of Narayanganj City and [[Sonargaon|Panam Nagar]]|image_flag=|image_seal=|image_shield=|nickname=Dundee of Bangladesh|motto=|mottoes=|map_caption=|image_map1={{Maplink|frame=yes|plain=y|type=shape-inverse|id=|frame-width=200|frame-height=220|stroke-width=1|zoom=9|frame-align=center|frame-lat=23.7|frame-long=90.5|title=Narayanganj District}}|map_caption1=Expandable map of Narayanganj District|pushpin_map=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|23.60|90.50|region:BD|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Bangladesh}}|subdivision_type1=[[Divisions of Bangladesh|Division]]|subdivision_name1=[[Dhaka Division|Dhaka]]|established_title=|established_date=|seat_type=Headquarters|seat=[[Narayanganj]]|leader_party=|leader_title=[[Deputy Commissioner (Bangladesh)|Deputy Commissioner]]|leader_name=Md. Rayhan Kabir|leader_title1=|leader_name1=|area_footnotes=&lt;ref name=&quot;census2022&quot;&gt;{{Cite book |url=http://nsds.bbs.gov.bd/storage/files/1/Publications/PHCensus/Dhaka/District%20Report%20Narayanganj%20Full.pdf |title=Population and Housing Census 2022 - District Report: Narayanganj |date=June 2024 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-475-281-8 |series=District Series |location=[[Dhaka]] |pages=}}&lt;/ref&gt;|area_total_km2=684.35|area_metro_km2=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;2022census&quot; /&gt;|population_total=3909138|population_as_of=[[2022 Bangladeshi census|2022]]|population_rank=|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_demonyms=|utc_offset1=+06:00|postal_code_type=[[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]]|postal_code=1400|website=|footnotes=|area_code=0671|iso_code=BD-40|image_map=BD Narayanganj District locator map.svg}}

'''نارائن گنج ضلعو''' ( {{langx|bn|নারায়ণগঞ্জ জেলা|nārāẏoṇgoñjo jela}}) مرڪزي [[بنگلاديش]] جو هڪ ضلعو آهي جيڪو [[ڍاڪا ڊويزن]] (Dhaka Division) جو حصو آهي.  نارائن گنج ضلعو بنگلاديش جو سڀ کان ننڍو ضلعو آهي. اهو ملڪ جي قديم ترين صنعتي ضلعن مان هڪ جي قديم شهر, [[نارائن گنج]] جو گهر آهي. هي ضلعو شيتلڪشيا ۽ ميگھنا ندين جي ڪناري تي واقع آهي. اهو هڪ صنعتي مرڪز آهي ۽ ملڪ جي جوٽ جي واپار ۽ پلانٽ پروسيسنگ جي شعبي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. ڪيتريون ئي جوٽ ملون هجڻ جي ڪري ان کي بنگلاديش جو &quot;[[ڊنڊي]]&quot; (Dundee, Scotland) سڏيو ويندو آهي. By Area.</text>
      <sha1>8loxn8z5radprnobd2j9cx50zfpubmg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430298</id>
      <parentid>430296</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="quhnptg19xjuy8v2spm86u1qi2pif79" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=نارائن گنج ضلعو|native_name=নারায়ণগঞ্জ জেলা|native_name_lang=bn|official_name=Narayanganj District|type=[[ضلعو]]|image={{Multiple image
|border        = 
|total_width   = 300
|caption_align = center
|perrow        = 1/2/2/1
|image4        = Sunshine from bird's eye.JPG
|image2        = পানাম নগর 03.jpg
|image3        = Boro Sardar Bari - 10.jpg
|image1        = DG 36 -08 SONA KANDA FORT 16 CE NTURY MUGAL ERA BANDAR NARAYAN GONJ IMG 5467.jpg
|image5        = গোয়ালদি মসজিদ 3.jpg
|image6        = Hajiganj-fort1.jpg
}}|image_size=|alt=|caption=Clockwise from top-left: [[Sonakanda Fort]], Choto Sardar Bari, [[Goaldi Mosque]], [[Hajiganj Fort]], Skyline of Narayanganj City and [[Sonargaon|Panam Nagar]]|image_flag=|image_seal=|image_shield=|nickname=Dundee of Bangladesh|motto=|mottoes=|map_caption=|image_map1={{Maplink|frame=yes|plain=y|type=shape-inverse|id=|frame-width=200|frame-height=220|stroke-width=1|zoom=9|frame-align=center|frame-lat=23.7|frame-long=90.5|title=Narayanganj District}}|map_caption1=Expandable map of Narayanganj District|pushpin_map=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|23.60|90.50|region:BD|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Bangladesh}}|subdivision_type1=[[Divisions of Bangladesh|Division]]|subdivision_name1=[[Dhaka Division|Dhaka]]|established_title=|established_date=|seat_type=Headquarters|seat=[[Narayanganj]]|leader_party=|leader_title=[[Deputy Commissioner (Bangladesh)|Deputy Commissioner]]|leader_name=Md. Rayhan Kabir|leader_title1=|leader_name1=|area_footnotes=&lt;ref name=&quot;census2022&quot;&gt;{{Cite book |url=http://nsds.bbs.gov.bd/storage/files/1/Publications/PHCensus/Dhaka/District%20Report%20Narayanganj%20Full.pdf |title=Population and Housing Census 2022 - District Report: Narayanganj |date=June 2024 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-475-281-8 |series=District Series |location=[[Dhaka]] |pages=}}&lt;/ref&gt;|area_total_km2=684.35|area_metro_km2=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;2022census&quot; /&gt;|population_total=3909138|population_as_of=[[2022 Bangladeshi census|2022]]|population_rank=|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_demonyms=|utc_offset1=+06:00|postal_code_type=[[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]]|postal_code=1400|website=|footnotes=|area_code=0671|iso_code=BD-40|image_map=BD Narayanganj District locator map.svg}}
'''نارائن گنج ضلعو''' (নারায়ণগঞ্জ জেলা|nārāẏoṇgoñjo jela) مرڪزي [[بنگلاديش]] جو هڪ ضلعو آهي جيڪو [[ڍاڪا ڊويزن]] جو حصو آهي. نارائن گنج ضلعو بنگلاديش جو سڀ کان ننڍو ضلعو آهي. اهو ملڪ جي قديم ترين صنعتي ضلعن مان هڪ جي قديم شهر, [[نارائن گنج]] جو گهر آهي. هي ضلعو شيتلڪشيا ۽ ميگھنا ندين جي ڪناري تي واقع آهي. اهو هڪ صنعتي مرڪز آهي ۽ ملڪ جي جوٽ جي واپار ۽ پلانٽ پروسيسنگ جي شعبي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. ڪيتريون ئي جوٽ ملون هجڻ جي ڪري ان کي بنگلاديش جو &quot;[[ڊنڊي]]&quot; (Dundee, Scotland) سڏيو ويندو آهي. 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بنگلاديش جا ضلعا]]</text>
      <sha1>quhnptg19xjuy8v2spm86u1qi2pif79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>11 سيپٽمبر جا حملا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105732</id>
    <revision>
      <id>430340</id>
      <timestamp>2026-11-09T15:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: 11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽري...</comment>
      <origin>430340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="purtlwlnzovq9e5r24reym29x592ezg" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.</text>
      <sha1>purtlwlnzovq9e5r24reym29x592ezg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430341</id>
      <parentid>430340</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[911]] کي [[11 سيپٽمبر جا حملا]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>430340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="purtlwlnzovq9e5r24reym29x592ezg" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.</text>
      <sha1>purtlwlnzovq9e5r24reym29x592ezg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430351</id>
      <parentid>430341</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2069" sha1="bj7ho141b2y8hapvrfo6wz3bj4535mi" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:2001ع]] 
آمريڪا (گڏيل رياستون). 2001ع ۾ ڏوهه. 2001ع ۾ آمريڪا. عام قتل عام. آمريڪي کنڊون (The Americas). پينسلوانيا. آمريڪا جي تاريخ. ورجينيا. دهشتگردي. دهشتگرد واقعا. عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا. خونريزي. سيپٽمبر جا واقعا. وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت. فوجي تنصيبن تي حملا. [[زمرو: 11 سيپٽمبر جا حملا]] نفرت تي ٻڌل ڏوهه (Hate crimes). نيو يارڪ شهر. 2001ع ۾ بين الاقوامي تعلقات. ورلڊ ٽريڊ سينٽر. سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات. اسلام سان لاڳاپيل تڪرار. انتهاپسندي. اتر آمريڪا. ڏوهه. هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا. دهشتگردي. [[زمرو: 2001ع جا واقعا]] جرميات (Criminology).</text>
      <sha1>bj7ho141b2y8hapvrfo6wz3bj4535mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430358</id>
      <parentid>430351</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>430358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2478" sha1="hm3dpugpwvvungmymui4tel222ze6qz" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:اسلام]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪا رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پينسلوانيا]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نيو يارڪ شهر]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب]]
[[زمرو:بين الاقوامي تعلقات]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
  

[[زمرو:
[[زمرو:
[[زمرو:
[[زمرو:
. انتهاپسندي. اتر آمريڪا. ڏوهه. هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا. .

 
 2001ع ۾ ڏوهه. 2001ع ۾ آمريڪا. عام قتل عام.  .  . . دهشتگردي.
دهشتگرد واقعا. عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا. خونريزي. سيپٽمبر جا واقعا. وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت. فوجي تنصيبن تي حملا.</text>
      <sha1>hm3dpugpwvvungmymui4tel222ze6qz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430372</id>
      <parentid>430358</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="f022uxt93t53400kq92qns5rarvllw9" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪا رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نيو يارڪ شهر]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگرد واقعا]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:اسلام]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:سعودي عرب]]
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پينسلوانيا]]
[[زمرو:بين الاقوامي تعلقات]]</text>
      <sha1>f022uxt93t53400kq92qns5rarvllw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430373</id>
      <parentid>430372</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2871" sha1="thku7dgluv2tru9wpqg8ja6qd1pbtkb" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيو يارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪا رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگرد واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:سعودي عرب]]
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پينسلوانيا]]
[[زمرو:بين الاقوامي تعلقات]]</text>
      <sha1>thku7dgluv2tru9wpqg8ja6qd1pbtkb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430374</id>
      <parentid>430373</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2870" sha1="scw3v9zrjgdft76o26w4u98v20t6u08" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪا رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگرد واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:سعودي عرب]]
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پينسلوانيا]]
[[زمرو:بين الاقوامي تعلقات]]</text>
      <sha1>scw3v9zrjgdft76o26w4u98v20t6u08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430375</id>
      <parentid>430374</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2870" sha1="ojjqxa5wc7mk2wp76qa319m1upq9go6" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگرد واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:سعودي عرب]]
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پينسلوانيا]]
[[زمرو:بين الاقوامي تعلقات]]</text>
      <sha1>ojjqxa5wc7mk2wp76qa319m1upq9go6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430376</id>
      <parentid>430375</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3089" sha1="gm9nrsc8c0mbsnxejg4czuyo5vpiirp" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:سعودي عرب]]
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پينسلوانيا]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]</text>
      <sha1>gm9nrsc8c0mbsnxejg4czuyo5vpiirp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430377</id>
      <parentid>430376</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3087" sha1="bsmi8vxlnktiwwcefrwjad4l74fj9tb" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:سعودي عرب]]
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پينسلوانيا]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]</text>
      <sha1>bsmi8vxlnktiwwcefrwjad4l74fj9tb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430378</id>
      <parentid>430377</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3110" sha1="kkqbp3nnad0j8883ubw0fro7qpo0h2q" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:سعودي عرب]]
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]</text>
      <sha1>kkqbp3nnad0j8883ubw0fro7qpo0h2q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430379</id>
      <parentid>430378</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3190" sha1="0xz7vn1g6m6q1lgsban2b8jktduuoix" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]
[[زمرو:سعودي عرب جي سياست]]</text>
      <sha1>0xz7vn1g6m6q1lgsban2b8jktduuoix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430380</id>
      <parentid>430379</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7638" sha1="qvah6s2y8rsst6iwot1iv5rlehko2f3" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

{{tone}}
{{رجوع مکرر3|9/11|تاریخ کے لیے [[11 ستمبر]] کا مضمون دیکھیے}}
{{Pp-move-indef}}
{{Pp-semi-indef}}
{{Use mdy dates|date=اکتوبر 2012}}
{{خانہ معلومات شہری حملہ
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; |{{longitem|''Top row:'' The Twin Towers of the&lt;br/&gt;[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر|World Trade Center]] burning}}|{{longitem|''2nd row, left to right'': Collapsed section of&lt;br/&gt;[[پینٹا گون]]; [[United Airlines Flight 175|Flight 175]] crashes into 2 WTC;}}|{{longitem|''3rd row, left to right:'' A firefighter requests&lt;br/&gt;assistance at [[World Trade Center site]];&lt;br/&gt;[[ہائپو سنٹر]]; An engine&lt;br/&gt;from [[United Airlines Flight 93|Flight 93]] is recovered}} |{{longitem|''Bottom row:'' [[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|پرواز 77]]'s collision with the&lt;br/&gt;Pentagon as captured by three&lt;br/&gt;consecutive [[سی سی ٹی وی]] frames.}}}}&lt;hr/&gt;
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
[[فائل:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|بائیں]]
'''سانحہ 11 ستمبر 2001ء''' ایک یادگار تاریخ گیارہ ستمبر سال 2001ء کو ہونے والا اِک حادثہ ہے۔ یہ حادثہ [[ریاست ہائے متحدہ امریکہ]] کے ایک شہر [[نیویارک]] میں دن کے وقت پیش آیا تھا اِس حادثے میں چار فضائی مسافر بردار [[طیارہ|طیارے]] [[اغوا]] ہو کر خودکش انداز میں امریکی سرمایہ دارانہ برتری کی علامت ورلڈ ٹریڈ سینٹر سے ٹکرا دیے گئے۔ جن کی سو سے زیادہ منزلیں تھیں اِس حادثے کے نتیجے میں یہ عمارتیں مکمل زمین بوس ہو گئیں اور ہزاروں لوگ جان سے گئے۔ یہ واقعہ [[دہشتگردی]] سے منسوب ہے۔ اِس میں امریکا سے چار سواری طیارے اغوا کیے گئے جو امریکا میں مختلف اہم مراکز پہ گرائے گئے جن میں ورلڈ ٹریڈ سینٹر کے دونوں برج مکمل طور پہ تباہ ہو گئے اِس دن کو نائن الیون کے نام سے یاد گیا جاتا ہے اِس واقعہ کا ذمہ دار مکمل طور پر [[اسامہ بن لادن]] کو ٹھہرایا جاتا ہے اور کہا جاتاہے کہ وہ افغانستان میں موجود اِک دہشت گردتنظیم [[القاعدہ]] کا سربراہ تھا۔اس دہشت گردی واقعہ کو امریکیوں نے '''9/11'''([[نائن الیون]]) کا نام دیا۔

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]
[[زمرو:سعودي عرب جي سياست]]</text>
      <sha1>qvah6s2y8rsst6iwot1iv5rlehko2f3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430381</id>
      <parentid>430380</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7530" sha1="j57d5b5h7zhq5k7ovby0lr5xyuxwpsv" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

{{رجوع مکرر3|9/11|تاریخ کے لیے [[11 ستمبر]] کا مضمون دیکھیے}}
{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; |{{longitem|''Top row:'' The Twin Towers of the&lt;br/&gt;[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر|World Trade Center]] burning}}|{{longitem|''2nd row, left to right'': Collapsed section of&lt;br/&gt;[[پینٹا گون]]; [[United Airlines Flight 175|Flight 175]] crashes into 2 WTC;}}|{{longitem|''3rd row, left to right:'' A firefighter requests&lt;br/&gt;assistance at [[World Trade Center site]];&lt;br/&gt;[[ہائپو سنٹر]]; An engine&lt;br/&gt;from [[United Airlines Flight 93|Flight 93]] is recovered}} |{{longitem|''Bottom row:'' [[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|پرواز 77]]'s collision with the&lt;br/&gt;Pentagon as captured by three&lt;br/&gt;consecutive [[سی سی ٹی وی]] frames.}}}}&lt;hr/&gt;
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
[[فائل:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|بائیں]]
'''سانحہ 11 ستمبر 2001ء''' ایک یادگار تاریخ گیارہ ستمبر سال 2001ء کو ہونے والا اِک حادثہ ہے۔ یہ حادثہ [[ریاست ہائے متحدہ امریکہ]] کے ایک شہر [[نیویارک]] میں دن کے وقت پیش آیا تھا اِس حادثے میں چار فضائی مسافر بردار [[طیارہ|طیارے]] [[اغوا]] ہو کر خودکش انداز میں امریکی سرمایہ دارانہ برتری کی علامت ورلڈ ٹریڈ سینٹر سے ٹکرا دیے گئے۔ جن کی سو سے زیادہ منزلیں تھیں اِس حادثے کے نتیجے میں یہ عمارتیں مکمل زمین بوس ہو گئیں اور ہزاروں لوگ جان سے گئے۔ یہ واقعہ [[دہشتگردی]] سے منسوب ہے۔ اِس میں امریکا سے چار سواری طیارے اغوا کیے گئے جو امریکا میں مختلف اہم مراکز پہ گرائے گئے جن میں ورلڈ ٹریڈ سینٹر کے دونوں برج مکمل طور پہ تباہ ہو گئے اِس دن کو نائن الیون کے نام سے یاد گیا جاتا ہے اِس واقعہ کا ذمہ دار مکمل طور پر [[اسامہ بن لادن]] کو ٹھہرایا جاتا ہے اور کہا جاتاہے کہ وہ افغانستان میں موجود اِک دہشت گردتنظیم [[القاعدہ]] کا سربراہ تھا۔اس دہشت گردی واقعہ کو امریکیوں نے '''9/11'''([[نائن الیون]]) کا نام دیا۔

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]
[[زمرو:سعودي عرب جي سياست]]</text>
      <sha1>j57d5b5h7zhq5k7ovby0lr5xyuxwpsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430382</id>
      <parentid>430381</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7552" sha1="5e7ne53uzutfgjiqz6io3ck971t1s4n" xml:space="preserve">11 سيپٽمبر جا حملا، جن کي عام طور تي ”9/11“ (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

{{رجوع مکرر3|9/11|تاریخ کے لیے [[11 ستمبر]] کا مضمون دیکھیے}}
{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; |{{longitem|''Top row:'' The Twin Towers of the&lt;br/&gt;[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر|World Trade Center]] burning}}|{{longitem|''2nd row, left to right'': Collapsed section of&lt;br/&gt;[[پینٹا گون]]; [[United Airlines Flight 175|Flight 175]] crashes into 2 WTC;}}|{{longitem|''3rd row, left to right:'' A firefighter requests&lt;br/&gt;assistance at [[World Trade Center site]];&lt;br/&gt;[[ہائپو سنٹر]]; An engine&lt;br/&gt;from [[United Airlines Flight 93|Flight 93]] is recovered}} |{{longitem|''Bottom row:'' [[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|پرواز 77]]'s collision with the&lt;br/&gt;Pentagon as captured by three&lt;br/&gt;consecutive [[سی سی ٹی وی]] frames.}}}}&lt;hr/&gt;
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
[[فائل:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|بائیں]]
'''سانحہ 11 ستمبر 2001ء''' ایک یادگار تاریخ گیارہ ستمبر سال 2001ء کو ہونے والا اِک حادثہ ہے۔ یہ حادثہ [[ریاست ہائے متحدہ امریکہ]] کے ایک شہر [[نیویارک]] میں دن کے وقت پیش آیا تھا اِس حادثے میں چار فضائی مسافر بردار [[طیارہ|طیارے]] [[اغوا]] ہو کر خودکش انداز میں امریکی سرمایہ دارانہ برتری کی علامت ورلڈ ٹریڈ سینٹر سے ٹکرا دیے گئے۔ جن کی سو سے زیادہ منزلیں تھیں اِس حادثے کے نتیجے میں یہ عمارتیں مکمل زمین بوس ہو گئیں اور ہزاروں لوگ جان سے گئے۔ یہ واقعہ [[دہشتگردی]] سے منسوب ہے۔ اِس میں امریکا سے چار سواری طیارے اغوا کیے گئے جو امریکا میں مختلف اہم مراکز پہ گرائے گئے جن میں ورلڈ ٹریڈ سینٹر کے دونوں برج مکمل طور پہ تباہ ہو گئے اِس دن کو نائن الیون کے نام سے یاد گیا جاتا ہے اِس واقعہ کا ذمہ دار مکمل طور پر [[اسامہ بن لادن]] کو ٹھہرایا جاتا ہے اور کہا جاتاہے کہ وہ افغانستان میں موجود اِک دہشت گردتنظیم [[القاعدہ]] کا سربراہ تھا۔اس دہشت گردی واقعہ کو امریکیوں نے '''9/11'''([[نائن الیون]]) کا نام دیا۔

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:جهاز]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]
[[زمرو:سعودي عرب جي سياست]]</text>
      <sha1>5e7ne53uzutfgjiqz6io3ck971t1s4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430383</id>
      <parentid>430382</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7462" sha1="g3y1ry8mjcb9yprw6xv84an59xo8xkb" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; |{{longitem|''Top row:'' The Twin Towers of the&lt;br/&gt;[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر|World Trade Center]] burning}}|{{longitem|''2nd row, left to right'': Collapsed section of&lt;br/&gt;[[پینٹا گون]]; [[United Airlines Flight 175|Flight 175]] crashes into 2 WTC;}}|{{longitem|''3rd row, left to right:'' A firefighter requests&lt;br/&gt;assistance at [[World Trade Center site]];&lt;br/&gt;[[ہائپو سنٹر]]; An engine&lt;br/&gt;from [[United Airlines Flight 93|Flight 93]] is recovered}} |{{longitem|''Bottom row:'' [[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|پرواز 77]]'s collision with the&lt;br/&gt;Pentagon as captured by three&lt;br/&gt;consecutive [[سی سی ٹی وی]] frames.}}}}&lt;hr/&gt;
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
[[فائل:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|بائیں]]
'''11 سيپٽمبر جا حملا''' (911)، جن کي عام طور تي &quot;9/11&quot; (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

'''سانحہ 11 ستمبر 2001ء''' ایک یادگار تاریخ گیارہ ستمبر سال 2001ء کو ہونے والا اِک حادثہ ہے۔ یہ حادثہ [[ریاست ہائے متحدہ امریکہ]] کے ایک شہر [[نیویارک]] میں دن کے وقت پیش آیا تھا اِس حادثے میں چار فضائی مسافر بردار [[طیارہ|طیارے]] [[اغوا]] ہو کر خودکش انداز میں امریکی سرمایہ دارانہ برتری کی علامت ورلڈ ٹریڈ سینٹر سے ٹکرا دیے گئے۔ جن کی سو سے زیادہ منزلیں تھیں اِس حادثے کے نتیجے میں یہ عمارتیں مکمل زمین بوس ہو گئیں اور ہزاروں لوگ جان سے گئے۔ یہ واقعہ [[دہشتگردی]] سے منسوب ہے۔ اِس میں امریکا سے چار سواری طیارے اغوا کیے گئے جو امریکا میں مختلف اہم مراکز پہ گرائے گئے جن میں ورلڈ ٹریڈ سینٹر کے دونوں برج مکمل طور پہ تباہ ہو گئے اِس دن کو نائن الیون کے نام سے یاد گیا جاتا ہے اِس واقعہ کا ذمہ دار مکمل طور پر [[اسامہ بن لادن]] کو ٹھہرایا جاتا ہے اور کہا جاتاہے کہ وہ افغانستان میں موجود اِک دہشت گردتنظیم [[القاعدہ]] کا سربراہ تھا۔اس دہشت گردی واقعہ کو امریکیوں نے '''9/11'''([[نائن الیون]]) کا نام دیا۔

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:جهاز]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]
[[زمرو:سعودي عرب جي سياست]]</text>
      <sha1>g3y1ry8mjcb9yprw6xv84an59xo8xkb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430384</id>
      <parentid>430383</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7462" sha1="c6grhcv0gqwscjkvp59zn4oqak5gcuq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; |{{longitem|''Top row:'' The Twin Towers of the&lt;br/&gt;[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر|World Trade Center]] burning}}|{{longitem|''2nd row, left to right'': Collapsed section of&lt;br/&gt;[[پینٹا گون]]; [[United Airlines Flight 175|Flight 175]] crashes into 2 WTC;}}|{{longitem|''3rd row, left to right:'' A firefighter requests&lt;br/&gt;assistance at [[World Trade Center site]];&lt;br/&gt;[[ہائپو سنٹر]]; An engine&lt;br/&gt;from [[United Airlines Flight 93|Flight 93]] is recovered}} |{{longitem|''Bottom row:'' [[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|پرواز 77]]'s collision with the&lt;br/&gt;Pentagon as captured by three&lt;br/&gt;consecutive [[سی سی ٹی وی]] frames.}}}}&lt;hr/&gt;
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
'''11 سيپٽمبر جا حملا''' (911)، جن کي عام طور تي &quot;9/11&quot; (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.
[[فائل:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|بائیں]]

'''سانحہ 11 ستمبر 2001ء''' ایک یادگار تاریخ گیارہ ستمبر سال 2001ء کو ہونے والا اِک حادثہ ہے۔ یہ حادثہ [[ریاست ہائے متحدہ امریکہ]] کے ایک شہر [[نیویارک]] میں دن کے وقت پیش آیا تھا اِس حادثے میں چار فضائی مسافر بردار [[طیارہ|طیارے]] [[اغوا]] ہو کر خودکش انداز میں امریکی سرمایہ دارانہ برتری کی علامت ورلڈ ٹریڈ سینٹر سے ٹکرا دیے گئے۔ جن کی سو سے زیادہ منزلیں تھیں اِس حادثے کے نتیجے میں یہ عمارتیں مکمل زمین بوس ہو گئیں اور ہزاروں لوگ جان سے گئے۔ یہ واقعہ [[دہشتگردی]] سے منسوب ہے۔ اِس میں امریکا سے چار سواری طیارے اغوا کیے گئے جو امریکا میں مختلف اہم مراکز پہ گرائے گئے جن میں ورلڈ ٹریڈ سینٹر کے دونوں برج مکمل طور پہ تباہ ہو گئے اِس دن کو نائن الیون کے نام سے یاد گیا جاتا ہے اِس واقعہ کا ذمہ دار مکمل طور پر [[اسامہ بن لادن]] کو ٹھہرایا جاتا ہے اور کہا جاتاہے کہ وہ افغانستان میں موجود اِک دہشت گردتنظیم [[القاعدہ]] کا سربراہ تھا۔اس دہشت گردی واقعہ کو امریکیوں نے '''9/11'''([[نائن الیون]]) کا نام دیا۔

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:جهاز]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]
[[زمرو:سعودي عرب جي سياست]]</text>
      <sha1>c6grhcv0gqwscjkvp59zn4oqak5gcuq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430385</id>
      <parentid>430384</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7482" sha1="0wiym9iix7i4v9mb1pnf2yyncn5ra06" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; |{{longitem|''Top row:'' The Twin Towers of the&lt;br/&gt;[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر|World Trade Center]] burning}}|{{longitem|''2nd row, left to right'': Collapsed section of&lt;br/&gt;[[پینٹا گون]]; [[United Airlines Flight 175|Flight 175]] crashes into 2 WTC;}}|{{longitem|''3rd row, left to right:'' A firefighter requests&lt;br/&gt;assistance at [[World Trade Center site]];&lt;br/&gt;[[ہائپو سنٹر]]; An engine&lt;br/&gt;from [[United Airlines Flight 93|Flight 93]] is recovered}} |{{longitem|''Bottom row:'' [[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|پرواز 77]]'s collision with the&lt;br/&gt;Pentagon as captured by three&lt;br/&gt;consecutive [[سی سی ٹی وی]] frames.}}}}&lt;hr/&gt;
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
'''11 سيپٽمبر جا حملا''' (911)، جن کي عام طور تي &quot;9/11&quot; (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

'''سانحہ 11 ستمبر 2001ء''' ایک یادگار تاریخ گیارہ ستمبر سال 2001ء کو ہونے والا اِک حادثہ ہے۔ یہ حادثہ [[ریاست ہائے متحدہ امریکہ]] کے ایک شہر [[نیویارک]] میں دن کے وقت پیش آیا تھا اِس حادثے میں چار فضائی مسافر بردار [[طیارہ|طیارے]] [[اغوا]] ہو کر خودکش انداز میں امریکی سرمایہ دارانہ برتری کی علامت ورلڈ ٹریڈ سینٹر سے ٹکرا دیے گئے۔ جن کی سو سے زیادہ منزلیں تھیں اِس حادثے کے نتیجے میں یہ عمارتیں مکمل زمین بوس ہو گئیں اور ہزاروں لوگ جان سے گئے۔ یہ واقعہ [[دہشتگردی]] سے منسوب ہے۔ اِس میں امریکا سے چار سواری طیارے اغوا کیے گئے جو امریکا میں مختلف اہم مراکز پہ گرائے گئے جن میں ورلڈ ٹریڈ سینٹر کے دونوں برج مکمل طور پہ تباہ ہو گئے اِس دن کو نائن الیون کے نام سے یاد گیا جاتا ہے اِس واقعہ کا ذمہ دار مکمل طور پر [[اسامہ بن لادن]] کو ٹھہرایا جاتا ہے اور کہا جاتاہے کہ وہ افغانستان میں موجود اِک دہشت گردتنظیم [[القاعدہ]] کا سربراہ تھا۔اس دہشت گردی واقعہ کو امریکیوں نے '''9/11'''([[نائن الیون]]) کا نام دیا۔

[[File:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|View from Statue of Liberty]]

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:جهاز]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]
[[زمرو:سعودي عرب جي سياست]]</text>
      <sha1>0wiym9iix7i4v9mb1pnf2yyncn5ra06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430386</id>
      <parentid>430385</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8238" sha1="et7mxo6e8ou5retr412s7pnnjzv78vq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = مٿئين قطار: ورلڊ ٽريڊ سينٽر جا ٽوئن ٽاورز (ٻه ٽاور) سڙي رهيا آهن. ٻي قطار، کاٻي کان ساڄي: پينٽاگون جو ڪري پيل حصو؛ فلائيٽ 175 جو ورلڊ ٽريڊ سينٽر (WTC) سان ٽڪراءُ. ٽئين قطار، کاٻي کان ساڄي: ورلڊ ٽريڊ سينٽر واري هنڌ تي هڪ فائر فائٽر (آگ وسائيندڙ عملي جو ميمبر) مدد طلب ڪري رهيو آهي؛ هائيپو سينٽر (مرڪزي جاءِ)؛ فلائيٽ 93 جو هڪ انجڻ هٿ آيو. هيٺين قطار: فلائيٽ 77 جو پينٽاگون سان ٽڪراءُ، جيئن سي سي ٽي وي (CCTV) جي ٽن لڳاتار فريمز ۾ قيد ٿيو.


{{unbulleted list|style=white-space:nowrap; |{{longitem|''Top row:'' The Twin Towers of the&lt;br/&gt;[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر|World Trade Center]] burning}}|{{longitem|''2nd row, left to right'': Collapsed section of&lt;br/&gt;[[پینٹا گون]]; [[United Airlines Flight 175|Flight 175]] crashes into 2 WTC;}}|{{longitem|''3rd row, left to right:'' A firefighter requests&lt;br/&gt;assistance at [[World Trade Center site]];&lt;br/&gt;[[ہائپو سنٹر]]; An engine&lt;br/&gt;from [[United Airlines Flight 93|Flight 93]] is recovered}} |{{longitem|''Bottom row:'' [[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|پرواز 77]]'s collision with the&lt;br/&gt;Pentagon as captured by three&lt;br/&gt;consecutive [[سی سی ٹی وی]] frames.}}}}&lt;hr/&gt;
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
'''11 سيپٽمبر جا حملا''' (911)، جن کي عام طور تي &quot;9/11&quot; (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي نيويارڪ شهر ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز ورجينيا جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز پينسلوانيا جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

'''سانحہ 11 ستمبر 2001ء''' ایک یادگار تاریخ گیارہ ستمبر سال 2001ء کو ہونے والا اِک حادثہ ہے۔ یہ حادثہ [[ریاست ہائے متحدہ امریکہ]] کے ایک شہر [[نیویارک]] میں دن کے وقت پیش آیا تھا اِس حادثے میں چار فضائی مسافر بردار [[طیارہ|طیارے]] [[اغوا]] ہو کر خودکش انداز میں امریکی سرمایہ دارانہ برتری کی علامت ورلڈ ٹریڈ سینٹر سے ٹکرا دیے گئے۔ جن کی سو سے زیادہ منزلیں تھیں اِس حادثے کے نتیجے میں یہ عمارتیں مکمل زمین بوس ہو گئیں اور ہزاروں لوگ جان سے گئے۔ یہ واقعہ [[دہشتگردی]] سے منسوب ہے۔ اِس میں امریکا سے چار سواری طیارے اغوا کیے گئے جو امریکا میں مختلف اہم مراکز پہ گرائے گئے جن میں ورلڈ ٹریڈ سینٹر کے دونوں برج مکمل طور پہ تباہ ہو گئے اِس دن کو نائن الیون کے نام سے یاد گیا جاتا ہے اِس واقعہ کا ذمہ دار مکمل طور پر [[اسامہ بن لادن]] کو ٹھہرایا جاتا ہے اور کہا جاتاہے کہ وہ افغانستان میں موجود اِک دہشت گردتنظیم [[القاعدہ]] کا سربراہ تھا۔اس دہشت گردی واقعہ کو امریکیوں نے '''9/11'''([[نائن الیون]]) کا نام دیا۔

[[File:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|View from Statue of Liberty]]

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:جهاز]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]
[[زمرو:سعودي عرب جي سياست]]</text>
      <sha1>et7mxo6e8ou5retr412s7pnnjzv78vq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430517</id>
      <parentid>430386</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7257" sha1="8pqc0o8b9gxjgjrcr2jthz5frxv5gfn" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = مٿئين قطار: [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر]] جا ٽوئن ٽاورز (ٻه ٽاور) سڙي رهيا آهن. ٻي قطار، کاٻي کان ساڄي: [[پينٽاگون]] جو ڪري پيل حصو؛ فلائيٽ 175 جو ورلڊ ٽريڊ سينٽر (WTC) سان ٽڪراءُ. ٽئين قطار، کاٻي کان ساڄي: ورلڊ ٽريڊ سينٽر واري هنڌ تي هڪ فائر فائٽر (آگ وسائيندڙ عملي جو ميمبر) مدد طلب ڪري رهيو آهي؛ هائيپو سينٽر (مرڪزي جاءِ)؛ فلائيٽ 93 جو هڪ انجڻ هٿ آيو. هيٺين قطار: فلائيٽ 77 جو پينٽاگون سان ٽڪراءُ، جيئن سي سي ٽي وي (CCTV) جي ٽن لڳاتار فريمز ۾ قيد ٿيو.
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
'''11 سيپٽمبر جا حملا''' (911)، جن کي عام طور تي &quot;9/11&quot; (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي [[نيو يارڪ شھر|نيويارڪ شهر]] ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز [[ورجينيا]] جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز [[پينسلوانيا]] جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

11 سيپٽمبر 2001ع جو سانحو هڪ اهم تاريخي واقعو آهي جيڪو ان تاريخ تي پيش آيو. هي واقعو آمريڪا جي شهر نيو يارڪ ۾ ڏينهن جي وقت پيش آيو. هن واقعي ۾، مسافرن کڻي ويندڙ چار جهاز اغوا ڪيا ويا ۽ انهن کي هڪ خودڪش مشن تحت ”ورلڊ ٽريڊ سينٽر“ سان ٽڪرايو ويو—جيڪو آمريڪي سرمائيداراڻي بالادستي جي علامت هو ۽ سو کان وڌيڪ منزلن وارين عمارتن تي مشتمل هو. نتيجي طور، اهي عمارتون مڪمل طور تي تباهه ٿي ويون ۽ هزارين ماڻهن پنهنجون زندگيون وڃائي ڇڏيون. هن واقعي کي دهشتگردي قرار ڏنو ويو آهي. آمريڪا جي اندر چار مسافر جهاز اغوا ڪري مختلف اهم هنڌن سان ٽڪرايا ويا؛ خاص طور تي، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جا ٻئي ٽاور مڪمل طور تي تباهه ٿي ويا. هن ڏينهن کي ”9/11“ (نائين اليون) طور ياد ڪيو وڃي ٿو، ۽ هن واقعي جو مڪمل ذميوار اسامه بن لادن کي قرار ڏنو ويو آهي.

[[File:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|View from Statue of Liberty]]

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا تعلقات]]
[[زمرو:سعودي عرب جا بين الاقوامي لاڳاپا]]   
[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:جهاز]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]
[[زمرو:سعودي عرب جي سياست]]</text>
      <sha1>8pqc0o8b9gxjgjrcr2jthz5frxv5gfn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430522</id>
      <parentid>430517</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7064" sha1="7y2r6cmnyyayotsuxs19w8x0pyu0fkn" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = مٿئين قطار: [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر]] جا ٽوئن ٽاورز (ٻه ٽاور) سڙي رهيا آهن. ٻي قطار، کاٻي کان ساڄي: [[پينٽاگون]] جو ڪري پيل حصو؛ فلائيٽ 175 جو ورلڊ ٽريڊ سينٽر (WTC) سان ٽڪراءُ. ٽئين قطار، کاٻي کان ساڄي: ورلڊ ٽريڊ سينٽر واري هنڌ تي هڪ فائر فائٽر (آگ وسائيندڙ عملي جو ميمبر) مدد طلب ڪري رهيو آهي؛ هائيپو سينٽر (مرڪزي جاءِ)؛ فلائيٽ 93 جو هڪ انجڻ هٿ آيو. هيٺين قطار: فلائيٽ 77 جو پينٽاگون سان ٽڪراءُ، جيئن سي سي ٽي وي (CCTV) جي ٽن لڳاتار فريمز ۾ قيد ٿيو.
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
'''11 سيپٽمبر جا حملا''' (911)، جن کي عام طور تي &quot;9/11&quot; (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي [[نيو يارڪ شھر|نيويارڪ شهر]] ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز [[ورجينيا]] جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز [[پينسلوانيا]] جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

11 سيپٽمبر 2001ع جو سانحو هڪ اهم تاريخي واقعو آهي جيڪو ان تاريخ تي پيش آيو. هي واقعو آمريڪا جي شهر نيو يارڪ ۾ ڏينهن جي وقت پيش آيو. هن واقعي ۾، مسافرن کڻي ويندڙ چار جهاز اغوا ڪيا ويا ۽ انهن کي هڪ خودڪش مشن تحت ”ورلڊ ٽريڊ سينٽر“ سان ٽڪرايو ويو—جيڪو آمريڪي سرمائيداراڻي بالادستي جي علامت هو ۽ سو کان وڌيڪ منزلن وارين عمارتن تي مشتمل هو. نتيجي طور، اهي عمارتون مڪمل طور تي تباهه ٿي ويون ۽ هزارين ماڻهن پنهنجون زندگيون وڃائي ڇڏيون. هن واقعي کي دهشتگردي قرار ڏنو ويو آهي. آمريڪا جي اندر چار مسافر جهاز اغوا ڪري مختلف اهم هنڌن سان ٽڪرايا ويا؛ خاص طور تي، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جا ٻئي ٽاور مڪمل طور تي تباهه ٿي ويا. هن ڏينهن کي ”9/11“ (نائين اليون) طور ياد ڪيو وڃي ٿو، ۽ هن واقعي جو مڪمل ذميوار اسامه بن لادن کي قرار ڏنو ويو آهي.

[[File:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|View from Statue of Liberty]]

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا ۽ واقعا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا لاڳاپا]]
[[زمرو:سعودي عرب جا پرڏيهي لاڳاپا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:جهاز]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]</text>
      <sha1>7y2r6cmnyyayotsuxs19w8x0pyu0fkn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430527</id>
      <parentid>430522</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7048" sha1="3p3er1rlp3ec24itmrn7fwcbwx5rups" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = مٿئين قطار: [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر]] جا ٽوئن ٽاورز (ٻه ٽاور) سڙي رهيا آهن. ٻي قطار، کاٻي کان ساڄي: [[پينٽاگون]] جو ڪري پيل حصو؛ فلائيٽ 175 جو ورلڊ ٽريڊ سينٽر (WTC) سان ٽڪراءُ. ٽئين قطار، کاٻي کان ساڄي: ورلڊ ٽريڊ سينٽر واري هنڌ تي هڪ فائر فائٽر (آگ وسائيندڙ عملي جو ميمبر) مدد طلب ڪري رهيو آهي؛ هائيپو سينٽر (مرڪزي جاءِ)؛ فلائيٽ 93 جو هڪ انجڻ هٿ آيو. هيٺين قطار: فلائيٽ 77 جو پينٽاگون سان ٽڪراءُ، جيئن سي سي ٽي وي (CCTV) جي ٽن لڳاتار فريمز ۾ قيد ٿيو.
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
'''11 سيپٽمبر جا حملا''' (911)، جن کي عام طور تي &quot;9/11&quot; (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي [[نيو يارڪ شھر|نيويارڪ شهر]] ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز [[ورجينيا]] جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز [[پينسلوانيا]] جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

11 سيپٽمبر 2001ع جو سانحو هڪ اهم تاريخي واقعو آهي جيڪو ان تاريخ تي پيش آيو. هي واقعو آمريڪا جي شهر نيو يارڪ ۾ ڏينهن جي وقت پيش آيو. هن واقعي ۾، مسافرن کڻي ويندڙ چار جهاز اغوا ڪيا ويا ۽ انهن کي هڪ خودڪش مشن تحت ”ورلڊ ٽريڊ سينٽر“ سان ٽڪرايو ويو—جيڪو آمريڪي سرمائيداراڻي بالادستي جي علامت هو ۽ سو کان وڌيڪ منزلن وارين عمارتن تي مشتمل هو. نتيجي طور، اهي عمارتون مڪمل طور تي تباهه ٿي ويون ۽ هزارين ماڻهن پنهنجون زندگيون وڃائي ڇڏيون. هن واقعي کي دهشتگردي قرار ڏنو ويو آهي. آمريڪا جي اندر چار مسافر جهاز اغوا ڪري مختلف اهم هنڌن سان ٽڪرايا ويا؛ خاص طور تي، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جا ٻئي ٽاور مڪمل طور تي تباهه ٿي ويا. هن ڏينهن کي ”9/11“ (نائين اليون) طور ياد ڪيو وڃي ٿو، ۽ هن واقعي جو مڪمل ذميوار اسامه بن لادن کي قرار ڏنو ويو آهي.

[[File:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|View from Statue of Liberty]]

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا لاڳاپا]]
[[زمرو:سعودي عرب جا پرڏيهي لاڳاپا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:جهاز]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:حادثا]]</text>
      <sha1>3p3er1rlp3ec24itmrn7fwcbwx5rups</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430537</id>
      <parentid>430527</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>430537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6766" sha1="1dqk5zk9bnb1gfk7rtxq5yjw2688p8y" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = مٿئين قطار: [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر]] جا ٽوئن ٽاورز (ٻه ٽاور) سڙي رهيا آهن. ٻي قطار، کاٻي کان ساڄي: [[پينٽاگون]] جو ڪري پيل حصو؛ فلائيٽ 175 جو ورلڊ ٽريڊ سينٽر (WTC) سان ٽڪراءُ. ٽئين قطار، کاٻي کان ساڄي: ورلڊ ٽريڊ سينٽر واري هنڌ تي هڪ فائر فائٽر (آگ وسائيندڙ عملي جو ميمبر) مدد طلب ڪري رهيو آهي؛ هائيپو سينٽر (مرڪزي جاءِ)؛ فلائيٽ 93 جو هڪ انجڻ هٿ آيو. هيٺين قطار: فلائيٽ 77 جو پينٽاگون سان ٽڪراءُ، جيئن سي سي ٽي وي (CCTV) جي ٽن لڳاتار فريمز ۾ قيد ٿيو.
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
'''11 سيپٽمبر جا حملا''' (911)، جن کي عام طور تي &quot;9/11&quot; (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي [[نيو يارڪ شھر|نيويارڪ شهر]] ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز [[ورجينيا]] جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز [[پينسلوانيا]] جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

11 سيپٽمبر 2001ع جو سانحو هڪ اهم تاريخي واقعو آهي جيڪو ان تاريخ تي پيش آيو. هي واقعو آمريڪا جي شهر نيو يارڪ ۾ ڏينهن جي وقت پيش آيو. هن واقعي ۾، مسافرن کڻي ويندڙ چار جهاز اغوا ڪيا ويا ۽ انهن کي هڪ خودڪش مشن تحت ”ورلڊ ٽريڊ سينٽر“ سان ٽڪرايو ويو—جيڪو آمريڪي سرمائيداراڻي بالادستي جي علامت هو ۽ سو کان وڌيڪ منزلن وارين عمارتن تي مشتمل هو. نتيجي طور، اهي عمارتون مڪمل طور تي تباهه ٿي ويون ۽ هزارين ماڻهن پنهنجون زندگيون وڃائي ڇڏيون. هن واقعي کي دهشتگردي قرار ڏنو ويو آهي. آمريڪا جي اندر چار مسافر جهاز اغوا ڪري مختلف اهم هنڌن سان ٽڪرايا ويا؛ خاص طور تي، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جا ٻئي ٽاور مڪمل طور تي تباهه ٿي ويا. هن ڏينهن کي ”9/11“ (نائين اليون) طور ياد ڪيو وڃي ٿو، ۽ هن واقعي جو مڪمل ذميوار اسامه بن لادن کي قرار ڏنو ويو آهي.

[[File:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|View from Statue of Liberty]]

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا لاڳاپا]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:حادثا]]
[[زمرو:حملا]] 
[[زمرو:سيپٽمبر]]</text>
      <sha1>1dqk5zk9bnb1gfk7rtxq5yjw2688p8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430541</id>
      <parentid>430537</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6505" sha1="ho5ulnqo8q3cqyohie0n1abam2f261t" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|title = ستمبر 11 حملے
|image_size = 250px
|image = September 11 Photo Montage.jpg
|alt = A montage of eight images depicting, from top to bottom, the World Trade Center towers burning, the collapsed section of the Pentagon, the impact explosion in the south tower, a rescue worker standing in front of rubble of the collapsed towers, an excavator unearthing a smashed jet engine, three frames of video depicting airplane hitting the Pentagon.
|caption = مٿئين قطار: [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر]] جا ٽوئن ٽاورز (ٻه ٽاور) سڙي رهيا آهن. ٻي قطار، کاٻي کان ساڄي: [[پينٽاگون]] جو ڪري پيل حصو؛ فلائيٽ 175 جو ورلڊ ٽريڊ سينٽر (WTC) سان ٽڪراءُ. ٽئين قطار، کاٻي کان ساڄي: ورلڊ ٽريڊ سينٽر واري هنڌ تي هڪ فائر فائٽر (آگ وسائيندڙ عملي جو ميمبر) مدد طلب ڪري رهيو آهي؛ هائيپو سينٽر (مرڪزي جاءِ)؛ فلائيٽ 93 جو هڪ انجڻ هٿ آيو. هيٺين قطار: فلائيٽ 77 جو پينٽاگون سان ٽڪراءُ، جيئن سي سي ٽي وي (CCTV) جي ٽن لڳاتار فريمز ۾ قيد ٿيو.
|location = {{unbulleted list|style=white-space:nowrap; | [[مینہیٹن]]، [[نیویارک شہر|نیویارک]]، [[نیویارک]]; |[[آرلنگٹن، ورجینیا]]; |vicinity of [[Shanksville, Pennsylvania]]}}
|date = {{start date and age|2001|09|11}}
|time = {{بلا لف|8:46 a.m. – 10:28 a.m.}}
|timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت|EDT]]
|type = {{unbulleted list |[[طیارہ اغوا]]s |[[خودکش حملہ]]s |[[قتل عام]] |[[دہشت گردی]]}}
|target={{unbulleted list |[[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]]&lt;br/&gt;([[امریکی ایئرلائنز پرواز 11|اے اے11]] اور [[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 175|یو اے 175]]) | [[پینٹا گون]] ([[امریکی ایئرلائنز پرواز 77|اے اے77]]) | [[وائٹ ہاؤس]] یا [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل|یو۔ایس۔ کیپٹل]]&lt;br/&gt;([[یونائٹیڈ ایئرلائنز پرواز 93|یو اے 93]]; ناکام)}}
|fatalities = 2,996{{nbsp|2}}{{بہت چھوٹا|(2,977 متاثرین + 19&amp;nbsp;اغواکار)}}
|injuries = 6,000+
|perps = {{longitem |{{nowrap|[[القاعدہ]]&lt;ref name=&quot;cbc-2004&quot;/&gt;}} {{بہت چھوٹا|(دیکھیے also [[Responsibility for the ستمبر 11 attacks|responsibility]] اور [[Hijackers in the ستمبر 11 attacks|hijackers]])}}}}
}}
'''11 سيپٽمبر جا حملا''' (911)، جن کي عام طور تي &quot;9/11&quot; (نائين اليون) چيو وڃي ٿو، 2001ع ۾ آمريڪا خلاف اسلامي دهشتگرد تنظيم &quot;القاعده&quot; پاران ڪيل خودڪش حملن جو هڪ منظم سلسلو هئا. ڪل 19 اغواڪارن مسافرن کڻي ويندڙ چار تجارتي جهازن تي قبضو ڪيو. پهرين ٻن جهازن کي [[نيو يارڪ شھر|نيويارڪ شهر]] ۾ موجود ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي &quot;ٽوئن ٽاورز&quot; (ٻن جڙيل عمارتن) سان ٽڪرايو ويو، جڏهن ته ٽيون جهاز [[ورجينيا]] جي آرلنگٽن ڪائونٽي ۾ واقع آمريڪي وزارتِ دفاع جي هيڊ ڪوارٽر، &quot;پينٽاگون&quot; سان ٽڪرايو ويو. چوٿون جهاز [[پينسلوانيا]] جي هڪ ڳوٺاڻي علائقي ۾ ان وقت ڪري تباهه ٿي ويو، جڏهن جهاز ۾ سوار مسافرن اغواڪارن خلاف بغاوت ڪري ڏني هئي.

11 سيپٽمبر 2001ع جو سانحو هڪ اهم تاريخي واقعو آهي جيڪو ان تاريخ تي پيش آيو. هي واقعو آمريڪا جي شهر نيو يارڪ ۾ ڏينهن جي وقت پيش آيو. هن واقعي ۾، مسافرن کڻي ويندڙ چار جهاز اغوا ڪيا ويا ۽ انهن کي هڪ خودڪش مشن تحت ”ورلڊ ٽريڊ سينٽر“ سان ٽڪرايو ويو—جيڪو آمريڪي سرمائيداراڻي بالادستي جي علامت هو ۽ سو کان وڌيڪ منزلن وارين عمارتن تي مشتمل هو. نتيجي طور، اهي عمارتون مڪمل طور تي تباهه ٿي ويون ۽ هزارين ماڻهن پنهنجون زندگيون وڃائي ڇڏيون. هن واقعي کي دهشتگردي قرار ڏنو ويو آهي. آمريڪا جي اندر چار مسافر جهاز اغوا ڪري مختلف اهم هنڌن سان ٽڪرايا ويا؛ خاص طور تي، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جا ٻئي ٽاور مڪمل طور تي تباهه ٿي ويا. هن ڏينهن کي ”9/11“ (نائين اليون) طور ياد ڪيو وڃي ٿو، ۽ هن واقعي جو مڪمل ذميوار اسامه بن لادن کي قرار ڏنو ويو آهي.

[[File:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|View from Statue of Liberty]]

==پڻ ڏسو== 
==نوٽس==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== 
==ڪتابيات== 
==ٻاهرين لنڪس== 
[[زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا]] 
[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل تڪرار]]
[[زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا]]
[[زمرو:هوائي اڏام جا حادثا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا لاڳاپا]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]] 
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]</text>
      <sha1>ho5ulnqo8q3cqyohie0n1abam2f261t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>911</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105733</id>
    <redirect title="11 سيپٽمبر جا حملا" />
    <revision>
      <id>430342</id>
      <timestamp>2026-11-09T15:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[911]] کي [[11 سيپٽمبر جا حملا]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>430342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="m8btrqk58urnuldh0l0cdu1mrz2pn42" xml:space="preserve">#چوريو [[11 سيپٽمبر جا حملا]]</text>
      <sha1>m8btrqk58urnuldh0l0cdu1mrz2pn42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Periodic table legend/Block</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105734</id>
    <revision>
      <id>430349</id>
      <timestamp>2026-11-09T15:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;!-- BLOCK COMPACT (full width) --&gt; {| style=&quot;width:100%; line-height:1.2em; table-layout:fixed; overflow:hidden; text-align:center; {{{style|}}}&quot; | style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|s-block}};color:inherit;&quot;          | [[s-block]] {{#ifeq:{{{unknown|no}}}|yes| {{!}} rowspan=1 style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|g-block}};color:inherit;&quot; {{!}} [[g-block]]}} | style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|f-block}};color:inherit;&quot;          |...</comment>
      <origin>430349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="936wf6beuzqd4lylxy9lptswb6os5j4" xml:space="preserve">&lt;!-- BLOCK COMPACT (full width) --&gt;
{| style=&quot;width:100%; line-height:1.2em; table-layout:fixed; overflow:hidden; text-align:center; {{{style|}}}&quot;
| style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|s-block}};color:inherit;&quot;          | [[s-block]]
{{#ifeq:{{{unknown|no}}}|yes|
{{!}} rowspan=1 style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|g-block}};color:inherit;&quot; {{!}} [[g-block]]}}
| style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|f-block}};color:inherit;&quot;          | [[f-block]]
| style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|d-block}};color:inherit;&quot;          | [[d-block]]
| style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|p-block}};color:inherit;&quot;          | [[p-block]]
|}</text>
      <sha1>936wf6beuzqd4lylxy9lptswb6os5j4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430354</id>
      <parentid>430349</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="726" sha1="q6m8j2my3vagp2vna8x6mh3l72ws6o9" xml:space="preserve">&lt;!-- BLOCK COMPACT (full width) --&gt;
{| style=&quot;width:100%; line-height:1.2em; table-layout:fixed; overflow:hidden; text-align:center; {{{style|}}}&quot;
| style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|s-block}};color:inherit;&quot;          | [[ايس-بلاڪ]]
{{#ifeq:{{{unknown|no}}}|yes|
{{!}} rowspan=1 style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|g-block}};color:inherit;&quot; {{!}} [[جِي-بلاڪ]]}}
| style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|f-block}};color:inherit;&quot;          | [[ايف-بلاڪ]]
| style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|d-block}};color:inherit;&quot;          | [[ڊي-بلاڪ]]
| style=&quot;padding:0 1px; background:{{element color|p-block}};color:inherit;&quot;          | [[پي-بلاڪ]]
|}</text>
      <sha1>q6m8j2my3vagp2vna8x6mh3l72ws6o9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Periodic table legend/Atomic weight</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105735</id>
    <revision>
      <id>430355</id>
      <timestamp>2026-11-09T15:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;&lt;!-- STD ATOMIC WEIGHT and variants --&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;&lt;!-- --&gt;{{nowrap|1='''[[Standard_atomic_weight#Published_values|Standard atomic weight]]''' ''A''&lt;sub&gt;r, std&lt;/sub&gt;(E){{#ifeq:{{{addCIAAW2016|yes}}}|yes|{{CIAAW2013}}}}}}&lt;!-- | --&gt;{{plainlist|style=display: inline-block;}}{{#switch:{{lc:{{{text|}}}}}  | cell-named = * Ca:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=Ca|default=|format=formal-short-rounded}} &amp;mdash; Abridged value (uncertainty o...</comment>
      <origin>430355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1296" sha1="e3ejljb685nv0pioamm2rkf0yweldtd" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!-- STD ATOMIC WEIGHT and variants --&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;{{nowrap|1='''[[Standard_atomic_weight#Published_values|Standard atomic weight]]''' ''A''&lt;sub&gt;r, std&lt;/sub&gt;(E){{#ifeq:{{{addCIAAW2016|yes}}}|yes|{{CIAAW2013}}}}}}&lt;!--
|
--&gt;{{plainlist|style=display: inline-block;}}{{#switch:{{lc:{{{text|}}}}}
 | cell-named =
* Ca:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=Ca|default=|format=formal-short-rounded}} &amp;mdash; Abridged value (uncertainty omitted here){{CIAAW2021|at=Table 1}}
* Po:&amp;nbsp;[209] &amp;mdash; [[mass number]] of the most stable isotope
 | cell-large =
* F:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=F|default=|format=standard}} &amp;mdash; Standard atomic weight
* C:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=C|default=|format=standard}} &amp;mdash; Standard atomic weight is an interval
* F:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=F|default=|format=formal-short}}, C:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=C|default=|format=formal-short}} &amp;mdash; Abridged value{{CIAAW2021|at=Table 1, column 7}}
* Po:&amp;nbsp;[209] &amp;mdash; [[mass number]] of the most stable isotope
| #default={{red|[[Template:Periodic table legend/Atomic weight]]: unknown value {{para|textN|{{{text|}}}}} (use: cell-named, cell-large)}}
}}{{endplainlist}}&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>e3ejljb685nv0pioamm2rkf0yweldtd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430356</id>
      <parentid>430355</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1641" sha1="bo2jhr0g981tm58nguupkw4j52e5iqm" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!-- معياري جوهري وزن ۽ ان جون صورتون --&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;{{nowrap|1='''[[معياري جوهري وزن#شايع ڪيل قدر|معياري جوهري وزن]]''' ''A''&lt;sub&gt;r, std&lt;/sub&gt;(E){{#ifeq:{{{addCIAAW2016|yes}}}|yes|{{CIAAW2013}}}}}}&lt;!--
|
--&gt;{{plainlist|style=display: inline-block;}}{{#switch:{{lc:{{{text|}}}}}
 | cell-named =
* Ca:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=Ca|default=|format=formal-short-rounded}} &amp;mdash; مختصر ڪيل قدر (غيريقيني هتي شامل نه ڪئي وئي){{CIAAW2021|at=Table 1}}
* Po:&amp;nbsp;[209] &amp;mdash; [[ماس نمبر|سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر]]
 | cell-large =
* F:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=F|default=|format=standard}} &amp;mdash; معياري جوهري وزن
* C:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=C|default=|format=standard}} &amp;mdash; معياري جوهري وزن هڪ وقفي جي صورت ۾ ڏنو ويو آهي
* F:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=F|default=|format=formal-short}}, C:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=C|default=|format=formal-short}} &amp;mdash; مختصر ڪيل قدر{{CIAAW2021|at=Table 1, column 7}}
* Po:&amp;nbsp;[209] &amp;mdash; [[ماس نمبر|سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو ماس نمبر]]
| #default={{red|[[سانچو:دوري جدول جي وضاحت/جوهري وزن|دوري جدول جي وضاحت: جوهري وزن]]: اڻڄاتل قدر {{para|textN|{{{text|}}}}} (استعمال ڪريو: cell-named يا cell-large)}}
}}{{endplainlist}}&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>bo2jhr0g981tm58nguupkw4j52e5iqm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430388</id>
      <parentid>430356</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1640" sha1="3uzq11l0r12cqd642ek946j0g4kt58y" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!-- معياري جوهري وزن ۽ ان جا قسم --&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;{{nowrap|1='''[[معياري جوهري وزن|معياري جوهري وزن]]''' ''A''&lt;sub&gt;r, std&lt;/sub&gt;(E){{#ifeq:{{{addCIAAW2016|yes}}}|yes|{{CIAAW2013}}}}}}&lt;!--
|
--&gt;{{plainlist|style=display: inline-block;}}{{#switch:{{lc:{{{text|}}}}}
 | cell-named =
* Ca:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=Ca|default=|format=formal-short-rounded}} &amp;mdash; مختصر ڪيل قدر (هتي غيريقينيءَ جو قدر شامل ناهي){{CIAAW2021|at=Table 1}}
* Po:&amp;nbsp;[209] &amp;mdash; سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو [[ڪتلي جو عدد|ڪتلي جو عدد]]
 | cell-large =
* F:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=F|default=|format=standard}} &amp;mdash; معياري جوهري وزن
* C:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=C|default=|format=standard}} &amp;mdash; معياري جوهري وزن حدن جي صورت ۾ ڏنو ويندو آهي
* F:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=F|default=|format=formal-short}}, C:&amp;nbsp;{{infobox element/symbol-to-saw|symbol=C|default=|format=formal-short}} &amp;mdash; مختصر ڪيل قدر{{CIAAW2021|at=Table 1, column 7}}
* Po:&amp;nbsp;[209] &amp;mdash; سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپ جو [[ڪتلي جو عدد|ڪتلي جو عدد]]
| #default={{red|[[سانچو:دوراني جدول جي وضاحت/جوهري وزن|دوراني جدول جي وضاحت/جوهري وزن]]: اڻڄاتل قدر {{para|textN|{{{text|}}}}} (استعمال ڪريو: cell-named يا cell-large)}}
}}{{endplainlist}}&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>3uzq11l0r12cqd642ek946j0g4kt58y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:CIAAW2013</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105736</id>
    <revision>
      <id>430357</id>
      <timestamp>2026-11-09T15:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#switch:{{{1|}}} |name |refname={{#tag:ref||name=&quot;CIAAW2013&quot;}}&lt;!--  --&gt;|plain|source|noref=&lt;!-- --&gt;{{CIAAW2013/cite journal | at={{{at|}}} | access-date={{{access-date|{{{accessdate|}}}}}} | ref={{{ref|}}} }}&lt;!--  --&gt;|#default=&lt;!-- --&gt;{{#tag:ref|{{CIAAW2013/cite journal | at={{{at|}}} | access-date={{{access-date|{{{accessdate|}}}}}} | ref={{{ref|}}} }} |name=CIAAW2013{{#if:{{{at|}}}|_{{lc:{{{at|}}}}}}} }} }}&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>430357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="465" sha1="dnt7nqamlxq2ig11kgo2c6273tdb06m" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1|}}}
|name |refname={{#tag:ref||name=&quot;CIAAW2013&quot;}}&lt;!--

--&gt;|plain|source|noref=&lt;!--
--&gt;{{CIAAW2013/cite journal
| at={{{at|}}}
| access-date={{{access-date|{{{accessdate|}}}}}}
| ref={{{ref|}}}
}}&lt;!--

--&gt;|#default=&lt;!--
--&gt;{{#tag:ref|{{CIAAW2013/cite journal
| at={{{at|}}}
| access-date={{{access-date|{{{accessdate|}}}}}}
| ref={{{ref|}}}
}}
|name=CIAAW2013{{#if:{{{at|}}}|_{{lc:{{{at|}}}}}}}
}}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dnt7nqamlxq2ig11kgo2c6273tdb06m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:CIAAW2013/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105737</id>
    <revision>
      <id>430360</id>
      <timestamp>2026-11-09T15:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} '''{{tlf|CIAAW2013}}''' ڪيميائي عنصرن جي [[معياري جوهري وزن]] (''A''&lt;sub&gt;r, standard&lt;/sub&gt;) لاءِ مڪمل حوالو ({{tag|ref}}) شامل ڪري ٿو؛ اهي وزن آءِ يو پي اي سي جي مقرر ڪيل وصف موجب آهن (ڪميشن: آئسوٽوپن جي گهڻائي ۽ جوهري وزن بابت ڪميشن، CIAAW). ماخذ هي آهي: * {{CIAAW2013|plain}}  هن سانچي ۾ حوالو نا...</comment>
      <origin>430360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4263" sha1="lvigmzjy1bzepxizh6otehgc7ilw5di" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
'''{{tlf|CIAAW2013}}''' ڪيميائي عنصرن جي [[معياري جوهري وزن]] (''A''&lt;sub&gt;r, standard&lt;/sub&gt;) لاءِ مڪمل حوالو ({{tag|ref}}) شامل ڪري ٿو؛ اهي وزن آءِ يو پي اي سي جي مقرر ڪيل وصف موجب آهن (ڪميشن: آئسوٽوپن جي گهڻائي ۽ جوهري وزن بابت ڪميشن، CIAAW). ماخذ هي آهي:
* {{CIAAW2013|plain}}

هن سانچي ۾ حوالو نالي سان استعمال ڪرڻ ۽ سادي ماخذ طور استعمال ڪرڻ جا اختيار آهن (يعني &lt;code&gt;&amp;lt;ref&gt;&lt;/code&gt; ٽيگ کان سواءِ). [[#اختيار|اختيار]] ڏسو.

;نوٽ
* هي رپورٽ فيبروري 2016ع ۾ ڇپي، پر ان ۾ CIAAW جي 2013ع واري فهرست جي اشاعت درج آهي.
* CIAAW جوهري وزنن ۾ تبديليون هر ٻن سالن ۾ شايع ڪري ٿي (عام طور 2011ع، 2013ع، 2015ع وغيره). [[#CIAAW جا نوان ڪيل قدر|CIAAW جا نوان ڪيل قدر]] ڏسو.
* {{tl|Cite journal}} هتي هن سانچي وسيلي ڀريو وڃي ٿو: {{tl|CIAAW2013/cite journal}}.

==اختيار==
* اڳواٽ مقرر ڪيل صورت:
: ڪي متن.{{tlf|CIAAW2013}} &amp;rarr; ڪي متن.{{CIAAW2013}}
;پهريون، بي نالو پيرا ميٽر:
* {{para|1=1|2=plain}} (&lt;code&gt;&amp;lt;ref&gt;&lt;/code&gt; ٽيگ کان سواءِ)
: {{tlf|CIAAW2013|plain}} &amp;rarr; {{CIAAW2013|plain}}
* {{para|1=1|2=name}}
: {{tlf|CIAAW2013|name}} &amp;rarr; {{CIAAW2013|name}}
* {{para|1=ref|2=harv}}
: &amp;rarr; (مثال طور، {{tl|sfn}} لاءِ مناسب لنگر ٺاهي ٿو)

* {{para|at}}، {{para|pages}} جي جاءِ وٺي ٿو.
::اڳواٽ مقرر ڪيل قدر: {{para|at|Table 1, Table 2, Table 3}}
: &lt;nowiki&gt;{{CIAAW2013|plain|at=Table 1}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{CIAAW2013|plain|at=Table 1}}
: &lt;nowiki&gt;{{CIAAW2013|plain|at=Table 2}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{CIAAW2013|plain|at=Table 2}}
: &lt;nowiki&gt;{{CIAAW2013|plain|at=Table 3}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{CIAAW2013|plain|at=Table 3}}
: &lt;nowiki&gt;{{CIAAW2013|plain|at=Somewhere}}&lt;/nowiki&gt; &amp;rarr; {{CIAAW2013|plain|at=Somewhere}}

== CIAAW ==
هتي ڏنل جوهري وزنن جي وصف بنيادي طور CIAAW مقرر ڪري ٿي؛ ڏسو [http://www.ciaaw.org/publications.htm اشاعتن جي فهرست]:
* {{cite web |title=Standard Atomic Weights |url=http://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm |date=2015 |accessdate=2015-09-20 |publisher=آئسوٽوپن جي گهڻائي ۽ جوهري وزن بابت ڪميشن (CIAAW) }} (68 عنصر)
* CIAAW اسپريڊشيٽ جي صورت ۾ اضافي فهرستون پڻ [http://www.ciaaw.org/publications.htm شايع ڪيون] (2013ع؛ هاڻي دستياب ناهن). انهن ۾ واپار لاءِ اضافي ''رواجي قدر'' ۽ انگن توڙي حسابن بابت ڪجهه پسمنظر واري ڄاڻ شامل هئي. (12 عنصر: H، B، Br، C، Cl، Li، Mg، N، O، S، Si، Tl).
:{{citation |title=Atomic weights of the elements 2013 (xls) |first1=Tyler B. |last1=Coplen |first2=Willi A. |last2=Brand |date=2013 &lt;!-- |accessdate=2015-05-26 --&gt;|publisher=CIAAW }}
* ڪجهه غير مستحڪم عنصر فطرت ۾ ملي سگهن ٿا، تنهنڪري انهن کي به فهرست ۾ شامل ڪيو ويو آهي (4 عنصر: Bi، Th، Pa، U).
* ٻيا قدر سڀ کان وڌيڪ مستحڪم آئسوٽوپن جا آهن، جيئن [[ڪيميائي عنصرن جي فهرست]] ۾ ڏنل آهي (34 عنصر). CIAAW جي اشاعتن ۾ هن ماخذ جي تائيد ٿيل ناهي.
* [http://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm CIAAW جي ويب سائيٽ] يا PAC جي جدول 1 ۾ g، m ۽ r حاشيي وارا نوٽ ڏسو.

==پڻ ڏسو==
* {{tl|CIAAW2013/cite journal}}
* {{tl|Standard atomic weight of the elements}} — جوهري وزنن جو جائزو
* {{tl|Infobox element/symbol-to-saw}} — جوهري وزنن لاءِ مرڪزي ڊيٽا (تبديليءَ جو هڪ هنڌ)

{{template reference list}}
&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- هن سٽ کان هيٺ زمرا ڏيو؛ ٻين ٻولين جا ڳنڍڻا وڪيڊيٽا ۾ آهن --&gt;

[[Category:طبعيات جا حوالا سانچا]][[Category:ڪيميا جا حوالا سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>lvigmzjy1bzepxizh6otehgc7ilw5di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>معياري جوهري وزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105738</id>
    <revision>
      <id>430362</id>
      <timestamp>2026-11-09T16:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{short description|آءِ يو پي اي سي (CIAAW) جي مقرر ڪيل نسبتي جوهري ماس}} {{distinguish|text=[[جوهري ماس]]}} File:CIAAW 2013 - Standard atomic weight for cupper (29, Cu).svg|thumb|right |مثال: زميني ذريعن ۾ ٽامي. ان ۾ ٻه آئسوٽوپ موجود آهن: ٽامي-63 (62.9) ۽ ٽامي-65 (64.9)، جن جي گهڻائي ترتيبوار 69٪ ۽ 31٪ آهي. ٽامي جو '''معياري جوهري وزن'''...</comment>
      <origin>430362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31772" sha1="0jjsq2h6tjnwrp9v2qpnpruo0tdxel1" xml:space="preserve">{{short description|آءِ يو پي اي سي (CIAAW) جي مقرر ڪيل نسبتي جوهري ماس}}
{{distinguish|text=[[جوهري ماس]]}}
[[File:CIAAW 2013 - Standard atomic weight for cupper (29, Cu).svg|thumb|right
|مثال: زميني ذريعن ۾ ٽامي. ان ۾ ٻه آئسوٽوپ موجود آهن: ٽامي-63 (62.9) ۽ ٽامي-65 (64.9)، جن جي گهڻائي ترتيبوار 69٪ ۽ 31٪ آهي. ٽامي جو '''معياري جوهري وزن''' {{nowrap|1=(''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°(Cu))}} انهن قدرن جو قدرتي گهڻائيءَ موجب وزني اوسط آهي، جنهن کي پوءِ [[جوهري ماس مستقل]] ''m''&lt;sub&gt;u&lt;/sub&gt; سان ورهايو وڃي ٿو.{{CIAAW2016}}]]

ڪنهن [[ڪيميائي عنصر]] جو '''معياري جوهري وزن''' (عنصر «E» لاءِ علامت '''''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°(E)''') ان عنصر جي سڀني [[آئسوٽوپ|آئسوٽوپن]] جي [[نسبتي آئسوٽوپي ماس|نسبتي آئسوٽوپي ماسن]] جو [[وزني حسابي اوسط]] آهي، جنهن ۾ هر آئسوٽوپ کي [[ڌرتي]]ءَ تي ان جي گهڻائيءَ موجب وزن ڏنو وڃي ٿو. مثال طور، [[ٽامي]] جو 69٪ حصو آئسوٽوپ &lt;sup&gt;63&lt;/sup&gt;Cu (''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt; = 62.929) تي مشتمل آهي، جڏهن ته باقي حصو &lt;sup&gt;65&lt;/sup&gt;Cu (''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt; = 64.927) آهي؛ تنهنڪري:
&lt;math display=block&gt;A_\text{r}\text{°}(_\text{29}\text{Cu})=0.69\times62.929+0.31\times64.927=63.55.&lt;/math&gt;
نسبتي آئسوٽوپي ماس بي بُعد آهي، تنهنڪري ان جو وزني اوسط به بي بُعد آهي. ان کي جوهري ماس مستقل، يعني [[ڊالٽن (ايڪائي)|ڊالٽن]]، سان ضرب ڏيڻ سان ماس جي ماپ ۾ (جنهن جو [[ماپياتي تجزيو|ماپياتي بُعد]] {{dimanalysis|mass=1}} آهي) تبديل ڪري سگهجي ٿو.

سائنسدانن جي استعمال هيٺ [[نسبتي جوهري ماس|جوهري وزن]] جي مختلف صورتن (''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;، جنهن کي ''[[نسبتي جوهري ماس]]'' پڻ چيو وڃي ٿو) مان معياري جوهري وزن {{nowrap|1=(''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°)}} سڀ کان وڌيڪ عام ۽ عملي آهي. هر ڪيميائي عنصر جو معياري جوهري وزن [[آئسوٽوپن جي گهڻائي ۽ جوهري وزن بابت ڪميشن]] (CIAAW)، جيڪا [[بين الاقوامي خالص ۽ اطلاقِي ڪيميا اتحاد]] (IUPAC) جو حصو آهي، عنصر جي قدرتي، مستحڪم ۽ [[وڪي لغت:زميني|زميني]] ذريعن جي بنياد تي مقرر ڪري ۽ شايع ڪري ٿي. وصف موجب ڌرتيءَ جي ڪيترن ئي نمائنده ذريعن مان نمونا استعمال ڪيا وڃن ٿا، ته جيئن اهو قدر حقيقت ۾ ملندڙ مادّن لاءِ جوهري وزن طور عام طور استعمال ڪري سگهجي؛ مثال طور، دوائن ۽ سائنسي تحقيق ۾. غير معياري جوهري وزن ڪنهن عنصر جي مخصوص ذريعن ۽ نمونن سان واسطو رکي ٿو، جيئن ڪنهن مخصوص آثار قديمه واري ماڳ جي ڪنهن مخصوص هڏي ۾ موجود ڪاربان جو جوهري وزن. معياري جوهري وزن اهڙن قدرن کي جوهري وزنن جي ان ''حد'' ۾ سموئي ٿو، جنهن جي ڪنهن ڪيميادان کي ڌرتيءَ تان ڪيترن بي ترتيب نمونن مان توقع ٿي سگهي ٿي. ڪجهه معياري جوهري وزنن لاءِ ڏنل ''وقفي واري لکڻي'' جو سبب به اها حد آهي.

ڄاتل 118 ڪيميائي عنصرن مان 84 لاءِ ڌرتيءَ جي ماحول تي ٻڌل اهڙو قدر موجود آهي؛ انهن مان رڳو 4 عنصرن کان سواءِ باقي سڀني جا مستحڪم آئسوٽوپ آهن. عام طور اهڙو قدر مثال طور هيليم لاءِ ڏنو ويندو آهي: {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°(He) =}} {{val|4.002602|(2)}}. «(2)» آخري ڏيکاريل عدد جي غيريقيني ظاهر ڪري ٿو؛ يعني قدر کي {{val|4.002602|0.000002}} پڙهجي. IUPAC پنج اهم انگن تائين گول ڪيل ''مختصر ڪيل قدر'' پڻ شايع ڪري ٿي. هيليم لاءِ {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r, abridged&lt;/sub&gt;°(He) =}} {{val|4.0026}} آهي.

چوڏهن عنصرن جا نمونا هن قدر ۾ هڪ ٻئي کان مختلف آهن، ڇاڪاڻ ته انهن جي ذريعن جي زوال جي تاريخ مختلف رهي آهي. مثال طور، تلسي پٿرن ۾ موجود ٿاليم (Tl) جي آئسوٽوپي بناوت، آتش فشاني پٿرن ۽ گئسن ۾ موجود ٿاليم کان مختلف آهي. انهن عنصرن لاءِ معياري جوهري وزن وقفي طور لکيو ويندو آهي: {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°(Tl) =}} {{nowrap|1= [204.38, 204.39]}}. اهڙي وقفي سان، گهٽ گهرج وارن استعمالن لاءِ IUPAC هڪ ''رواجي قدر'' پڻ شايع ڪري ٿي. ٿاليم لاءِ {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r, conventional&lt;/sub&gt;°(Tl) =}} {{val|204.38}} آهي.

== وصف ==
[[File:IUPAC Periodic Table of the Elements 2011.jpg|thumb|450px|آءِ يو پي اي سي جي دورياتي جدول جو هڪ حصو، جنهن ۾ بوران، ڪاربان ۽ نائٽروجن جي '''معياري جوهري وزنن''' جي '''وقفي واري لکڻي''' ڏيکاريل آهي (ڪيمسٽري انٽرنيشنل، آءِ يو پي اي سي). مثال طور، بوران جو دائروي خاڪو ڏيکاري ٿو ته ان ۾ لڳ ڀڳ 20٪ &lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;B ۽ 80٪ &lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;B آهن. آئسوٽوپن جي هن ميلاپ سبب عام زميني بوران جي نمونن جو جوهري وزن 10.806 کان 10.821 واري وقفي ۾ اچڻ جي اميد آهي؛ اهو ئي معياري جوهري وزن آهي. غير معمولي ذريعن، خاص طور غير زميني ذريعن، مان ورتل بوران جي نمونن جو ماپيل جوهري وزن هن حد کان ٻاهر ٿي سگهي ٿو. جوهري وزن ۽ نسبتي جوهري ماس هڪ ئي مفهوم جا نالا آهن.]]
''معياري'' جوهري وزن نسبتي جوهري ماس جو هڪ خاص قدر آهي. ان جي وصف «ڌرتيءَ جي [[ڌرتيءَ جي اندروني بناوت#قشر|قشر]] ۽ [[ڌرتيءَ جو ماحول|ماحول]] جي مقامي ماحول ۾ موجود ذريعن جي نسبتي جوهري ماسن جا تجويز ڪيل قدر، جيئن [[بين الاقوامي خالص ۽ اطلاقِي ڪيميا اتحاد|آءِ يو پي اي سي]] جي جوهري وزنن ۽ آئسوٽوپي گهڻائيءَ بابت ڪميشن (CIAAW) مقرر ڪري» ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;goldbook-s05907&quot; /&gt; عام طور مختلف ذريعن جا قدر انهن جي تابڪاري زوال جي مختلف تاريخ سبب قدرتي ڦيرڦار جو شڪار ٿين ٿا. تنهنڪري معياري جوهري وزن مختلف نمونن يا ذريعن مان ملندڙ جوهري وزنن جي متوقع حد آهي. ذريعن کي رڳو زميني بڻ تائين محدود رکڻ سان CIAAW جا مقرر ڪيل قدر گهٽ ڦيرڦار وارا ٿين ٿا ۽ دنياوي مادن ۾ حقيقتاً ملندڙ ۽ استعمال ٿيندڙ نسبتي جوهري ماسن (جوهري وزنن) جي وڌيڪ صحيح نمائندگي ڪن ٿا.

[[جوهري ماس موجب عنصرن جي فهرست|CIAAW جا شايع ڪيل قدر]] ماس جي حسابن ۾ استعمال ٿين ٿا ۽ ڪڏهن ڪڏهن قانون موجب گهربل به هوندا آهن. قدر سان غيريقيني (قوسين ۾ ڏنل) يا متوقع وقفو ڏنو ويندو آهي (مٿئين تصوير ۾ مثال ڏسو). اها غيريقيني ڪنهن عنصر جي آئسوٽوپي ورڇ ۾ قدرتي ڦيرڦار کي ظاهر ڪري ٿي، ماپ جي غيريقيني کي نه؛ معياري اوزارن سان ماپ جي غيريقيني ان کان گهڻي گهٽ هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.iupac.org/publications/pac/2006/pdf/7811x2051.pdf|doi=10.1351/pac200678112051|title=Atomic weights of the elements 2005 (IUPAC Technical Report)|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=78|issue=11|pages=2051–2066|year=2006|last1=Wieser|first1=M. E|s2cid=94552853}}&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ معياري جوهري وزنن جي انگن ذريعي ڌرتيءَ تي ڦيرڦار جي حد کي ڍڪڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي ٿي، پر اهڙا معدني نمونا به ڄاتل آهن جن ۾ عنصرن جا جوهري وزن معياري حد کان ٻاهر آهن.&lt;ref name=&quot;goldbook-s05907&quot;&gt;{{cite journal |url=http://goldbook.iupac.org/terms/view/S05907 |title=IUPAC Goldbook |quote=standard atomic weights: Recommended values of relative atomic masses of the elements revised biennially by the IUPAC Commission on Atomic Weights and Isotopic Abundances and applicable to elements in any normal sample with a high level of confidence. A normal sample is any reasonably possible source of the element or its compounds in commerce for industry and science and has not been subject to significant modification of isotopic composition within a geologically brief period. |journal=[[ڪيميا جي اصطلاحن جو مجموعو]] |doi=10.1351/goldbook.S05907 |access-date=12 July 2019 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

[[مصنوعي عنصر|مصنوعي عنصرن]] لاءِ ٺهندڙ آئسوٽوپ جو دارومدار ان کي ٺاهڻ جي طريقي تي هوندو آهي، تنهنڪري قدرتي آئسوٽوپي گهڻائيءَ جو تصور انهن لاءِ لاڳو نٿو ٿئي. انهيءَ ڪري مصنوعي عنصرن لاءِ سڀ کان مستحڪم آئسوٽوپ (يعني سڀ کان ڊگهي اڌ-عمر وارو آئسوٽوپ) جو [[ماس نمبر|ڪل نيوڪليون ڳاڻيٽو]] معياري جوهري وزن بدران چورس قوسين ۾ ڏنو ويندو آهي.{{paragraph break}} ڪيميا ۾ «جوهري وزن» جو اصطلاح استعمال ٿئي ته عام طور ان مان وڌيڪ مخصوص معياري جوهري وزن مراد هوندو آهي. دورياتي جدولن ۽ عام زميني ڪيميا جي ڪيترن معياري حوالن ۾ معياري جوهري وزن استعمال ڪيا وڃن ٿا.

[[ليٿيم]] هڪ منفرد مثال آهي، جتي ڪجهه حالتن ۾ انساني آئسوٽوپي جدائيءَ جي سرگرمين سبب آئسوٽوپن جي قدرتي گهڻائي ايتري تبديل ٿي آهي جو ان جي معياري جوهري وزن جي غيريقيني تي اثر پيو آهي؛ اهو اثر قدرتي ذريعن، جهڙوڪ دريائن مان ورتل نمونن ۾ به ڏٺو ويو آهي.{{citation needed|date=January 2018}}{{dubious|date=January 2018}}

=== زميني وصف ===
معياري جوهري وزن جا قدر ڏيندي «رواجي زميني ذريعن» جي وضاحت ڇو ضروري آهي، ان جو هڪ مثال ارغون آهي. [[شمسي نظام]] جي مختلف هنڌن تي آئسوٽوپي بناوت ۾ وڏي فرق سبب ارغون جو جوهري وزن 10٪ تائين بدلجي سگهي ٿو. جتي ارغون جو وڏو ذريعو پٿرن ۾ [[پوٽاشيم-40|{{chem|40|K}}]] جو زوال هجي، اتي {{chem|40|Ar}} غالب آئسوٽوپ هوندو. اهڙن هنڌن ۾ عطارد ۽ مريخ سيارا ۽ ٽائيٽن چنڊ شامل آهن. ڌرتيءَ تي ٽن آئسوٽوپن &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Ar&amp;nbsp;:&amp;nbsp;&lt;sup&gt;38&lt;/sup&gt;Ar&amp;nbsp;:&amp;nbsp;&lt;sup&gt;40&lt;/sup&gt;Ar جو تناسب لڳ ڀڳ 5&amp;nbsp;:&amp;nbsp;1&amp;nbsp;:&amp;nbsp;1600 آهي، جنهن سان زميني ارغون جو معياري جوهري وزن 39.948(1) ٿئي ٿو.

پر ڪائنات جي باقي حصي ۾ ائين ناهي. [[تاري جي نيوڪليوسنٿيسس|تارن ۾ نيوڪليوسنٿيسس]] ذريعي سڌو پيدا ٿيل ارغون ۾ [[الفا عمل|الفا-عمل]] وارو نيوڪلائيڊ {{chem|36|Ar}} غالب هوندو آهي. ان جي مناسبت سان، شمسي هوا جي ماپن موجب شمسي ارغون ۾ 84.6٪ {{chem|36|Ar}} آهي؛&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Lodders |first=K.|author-link=Katharina Lodders
 |date = 2008
 |title=The solar argon abundance
 |journal=[[فلڪياتي رسالو]]
 |volume=674 |issue=1
 |pages=607–611
 |arxiv=0710.4523
 |doi=10.1086/524725
|bibcode=2008ApJ...674..607L
|s2cid=59150678
 }}&lt;/ref&gt; ۽ ٻاهرين سيارن جي فضا ۾ ٽن آئسوٽوپن &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Ar&amp;nbsp;:&amp;nbsp;&lt;sup&gt;38&lt;/sup&gt;Ar&amp;nbsp;:&amp;nbsp;&lt;sup&gt;40&lt;/sup&gt;Ar جو تناسب 8400&amp;nbsp;:&amp;nbsp;1600&amp;nbsp;:&amp;nbsp;1 آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal
| last1 = Cameron | first1 = A. G. W.
| title = Elemental and isotopic abundances of the volatile elements in the outer planets
| doi = 10.1007/BF00214750
| journal = Space Science Reviews
| volume = 14
| issue = 3–4
| pages = 392–400
| year = 1973
|bibcode = 1973SSRv...14..392C | s2cid = 119861943
}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري سج ۽ ڪائنات جي گهڻي حصي ۾ ارغون جو جوهري وزن لڳ ڀڳ 36.3 ئي هوندو.&lt;ref&gt;مٿين انگن کي جوهري وزن جي وصف ۽ [[وڪيپيڊيا:حساب|حساب]] موجب استعمال ڪري اهو قدر ڪڍي سگهجي ٿو.&lt;/ref&gt;

=== ڌرتيءَ تي غيريقيني جا سبب ===
شايع ڪيل جوهري وزن جو قدر غيريقينيءَ سان گڏ ڏنو ويندو آهي. اها غيريقيني (۽ ان سان لاڳاپيل اصطلاح: درستي) ان جي وصف، يعني «زميني ۽ مستحڪم» ذريعن، مان پيدا ٿئي ٿي. غيريقيني جا منظم سبب هي آهن:

# ماپ جون حدون. هميشه وانگر، جسماني ماپ ڪڏهن به مڪمل طور محدود ۽ آخري نه هوندي آهي؛ وڌيڪ تفصيل ڳولي ۽ ماپي سگهجي ٿو. اهو هر هڪ خالص آئسوٽوپ تي لاڳو ٿئي ٿو. مثال طور، اڄ فلورين جي مکيه قدرتي آئسوٽوپ ([[فلورين-۱۹]]) جو ماس يارهن اعشاري انگن تائين درستيءَ سان ماپي سگهجي ٿو: {{val|18.998403163|(6)}}. پر وڌيڪ درستيءَ وارو ماپي نظام موجود ٿي سگهي ٿو، جيڪو وڌيڪ اعشاري انگ ڏئي.
# آئسوٽوپن جا اڻپورا ميلاپ. ورتل ۽ ماپيل نمونن ۾ آئسوٽوپن جو ''ميلاپ'' (نسبتي گهڻائي) مختلف ٿي سگهي ٿو. مثال طور، ٽامي جا ٻه آئسوٽوپ عام طور سموري ٽامي جو ترتيبوار 69.15٪ ۽ 30.85٪ ٿين ٿا، پر ماپيل قدرتي ''نموني'' ۾ اڻپوري «هلچل» سبب سيڪڙو مختلف ٿي سگهن ٿا. وڌيڪ نمونا ماپڻ سان درستي بهتر ٿئي ٿي، پر غيريقينيءَ جو اهو سبب پوءِ به رهجي وڃي ٿو. (مثال: سِسيءَ جي نمونن ۾ ايترو فرق هوندو آهي جو ان جو قدر چئن انگن کان وڌيڪ درستيءَ سان نٿو ڏئي سگهجي: {{val|207.2}}.)
# مختلف تاريخ وارا زميني ذريعا. ''ذريعو'' ان وڏي علائقي کي چئبو آهي، جنهن جي جاچ ڪئي وڃي ٿي؛ مثال طور «سمنڊ جو پاڻي» يا «آتش فشاني پٿر». اهو «نموني» کان مختلف آهي، جيڪو جاچ هيٺ مواد جو هڪ مخصوص ڍير هوندو آهي. لڳي ٿو ته ڪجهه عنصرن جو ''آئسوٽوپي ميلاپ'' ذريعن موجب مختلف آهي. مثال طور، آتشي پٿر ۾ ٿاليم جا هلڪا آئسوٽوپ وڌيڪ آهن، جڏهن ته تلسي پٿر ۾ ڳرا آئسوٽوپ وڌيڪ آهن. ڌرتيءَ لاءِ هڪ واحد اوسط قدر موجود ناهي. اهڙن عنصرن لاءِ وقفي واري لکڻي استعمال ٿئي ٿي: ''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°(Tl) = [{{val|204.38}},&amp;nbsp;{{val|204.39}}]. عملي سببن ڪري هڪ سادو «رواجي» قدر پڻ شايع ڪيو وڃي ٿو (Tl لاءِ: 204.38).
&lt;!-- todo?: uranium exception; non-stable elements; --&gt;

اهي ٽيئي غيريقينيون گڏ ٿين ٿيون. شايع ڪيل قدر انهن سڀني جو نتيجو آهي.

== نسبتي جوهري ماس جو تعين ==
{{Main|آئسوٽوپي ارضيات}}
جديد نسبتي جوهري ماس (اهو اصطلاح جيڪو ڪنهن مخصوص عنصر جي نموني سان واسطو رکي ٿو) هر نيوڪلائيڊ جي ماپيل جوهري ماس ۽ نموني جي [[آئسوٽوپ|آئسوٽوپي بناوت]] مان ڳڻيا وڃن ٿا. لڳ ڀڳ سڀني غير تابڪاري نيوڪلائيڊن جا جوهري ماس نهايت اعليٰ درستيءَ سان معلوم آهن؛&lt;ref name=&quot;NIST&quot;&gt;{{cite web |work=[[معيار ۽ ٽيڪنالاجيءَ جو قومي ادارو]] |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/Compositions/stand_alone.pl?ele=&amp;ascii=html&amp;isotype=some |title=Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AME2003&quot;&gt;{{AME 2003}}&lt;/ref&gt; پر آئسوٽوپي بناوتن کي اعليٰ درستيءَ سان ماپڻ وڌيڪ ڏکيو آهي ۽ مختلف نمونن ۾ انهن جو فرق به وڌيڪ هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;TICE1997&quot;&gt;{{AtWt TICE 1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAvar&quot;&gt;{{AtWt IAV}}&lt;/ref&gt; انهيءَ سبب، 22 [[هڪ نيوڪلائيڊ وارا عنصر|هڪ نيوڪلائيڊ وارن عنصرن]] جا نسبتي جوهري ماس (جيڪي انهن عنصرن جي قدرتي طور موجود اڪيلي نيوڪلائيڊن جي آئسوٽوپي ماسن جيترا ئي آهن) خاص طور تي اعليٰ درستيءَ سان معلوم آهن.

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot;
|-
! rowspan=2 | آئسوٽوپ
! rowspan=2 | جوهري ماس&lt;ref name=&quot;AME2003&quot; /&gt;
! colspan=2 | گهڻائي&lt;ref name=&quot;TICE1997&quot; /&gt;
|-
! معياري
! حد
|-
| align=&quot;center&quot; | {{sup|28}}Si
| 27.976 926 532 46(194)
| 92.2297(7)%
| 92.21–92.25%
|-
| align=&quot;center&quot; | {{sup|29}}Si
| 28.976 494 700(22)
| 4.6832(5)%
| 4.67–4.69%
|-
| align=&quot;center&quot; | {{sup|30}}Si
| 29.973 770 171(32)
| 3.0872(5)%
| 3.08–3.10%
|-
|}
[[سيليڪان]] لاءِ هي حساب ڏجي ٿو، جنهن جو نسبتي جوهري ماس ماپيات ۾ خاص اهميت رکي ٿو. فطرت ۾ سيليڪان ٽن آئسوٽوپن جي آميزش طور موجود آهي: {{sup|28}}Si، {{sup|29}}Si ۽ {{sup|30}}Si. انهن نيوڪلائيڊن جا جوهري ماس {{sup|28}}Si لاءِ 14 ارب ۾ هڪ حصي جي ۽ ٻين لاءِ لڳ ڀڳ هڪ ارب ۾ هڪ حصي جي درستيءَ سان معلوم آهن. تنهن هوندي به، آئسوٽوپن جي [[قدرتي گهڻائي|قدرتي گهڻائيءَ]] جي حد اهڙي آهي جو معياري گهڻائي رڳو لڳ ڀڳ ±0.001٪ تائين ڏئي سگهجي ٿي (جدول ڏسو).
حساب هي آهي:
:''A''{{sub|r}}(Si) = (27.97693 × 0.922297) + (28.97649 × 0.046832) + (29.97377 × 0.030872) = 28.0854
[[ماپ جي غيريقيني|غيريقيني]] جو اندازو پيچيده آهي،&lt;ref name=&quot;Meija&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Meija | first1 = Juris| journal = Metrologia | year = 2008 | title = Uncertainty propagation of atomic weight measurement results | volume = 45 | issue = 1 | pages = 53–62 | doi = 10.1088/0026-1394/45/1/008 | last2 = Mester | first2 = Zoltán|bibcode = 2008Metro..45...53M | s2cid = 122229901}}&lt;/ref&gt; خاص طور تي ان ڪري جو [[نموني جي ورڇ]] لازمي طور هموار نه هوندي آهي. آءِ يو پي اي سي جا معياري نسبتي جوهري ماس اندازي ڪيل هموار غيريقينيءَ سان ڏنا ويندا آهن؛&lt;ref name=&quot;Holden&quot;&gt;{{cite journal | last = Holden | first = Norman E. | url = https://media.iupac.org/publications/ci/2004/2601/1_holden.html | journal = Chemistry International | year = 2004 | issue = 1 | title = Atomic Weights and the International Committee—A Historical Review | volume = 26 | pages = 4–7 }}&lt;/ref&gt; سيليڪان جو قدر 28.0855(3) آهي. هن قدر جي معياري نسبتي غيريقيني 1{{e|–5}} يا 10&amp;nbsp;ppm آهي. هن قدرتي ڦيرڦار کي وڌيڪ چڱيءَ طرح ظاهر ڪرڻ لاءِ، 2010ع ۾ آءِ يو پي اي سي فيصلو ڪيو ته 10 عنصرن جا نسبتي جوهري ماس مقرر عدد بدران وقفي طور ڏنا وڃن.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://archive.usgs.gov/archive/sites/www.usgs.gov/newsroom/article.asp-ID=2661.html |title=IUPAC – International Union of Pure and Applied Chemistry: Atomic Weights of Ten Chemical Elements About to Change |access-date=2019-07-12 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728210054/https://web.archive.org/web/20200728210054/https://archive.usgs.gov/archive/sites/www.usgs.gov/newsroom/article.asp-ID=2661.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== نالي بابت تڪرار ==
«جوهري وزن» نالي جي استعمال سائنسدانن ۾ وڏو تڪرار پيدا ڪيو آهي.&lt;ref name=&quot;IUPAChist&quot;&gt;{{AtomicWeightHistory}}&lt;/ref&gt; هن نالي جا مخالف عام طور «نسبتي جوهري ماس» وارو اصطلاح پسند ڪن ٿا. انهن جو بنيادي اعتراض اهو آهي ته جوهري وزن، حقيقت ۾، [[وزن]] ناهي؛ وزن اها [[قوت]] آهي جيڪا [[ڪشش ثقل جي ميدان]] ۾ ڪنهن شيءِ تي لڳندي آهي ۽ قوت جي ايڪائين، جهڙوڪ [[نيوٽن (ايڪائي)|نيوٽن]] يا [[پائونڊل]]، ۾ ماپي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://www.osti.gov/biblio/5115105 |title=Atomic weight versus atomic mass controversy |last=Holden |first=N. E. |date=1985-01-01 |publisher=Brookhaven National Lab., Upton, NY (US) |issue=BNL-NCS-36952; CONF-8508138-5 |osti=5115105 |language=English}}&lt;/ref&gt;

«جوهري وزن» واري اصطلاح جا حامي (ٻين دليلن سان گڏ)&lt;ref name=&quot;IUPAChist&quot; /&gt; هي نڪتا پيش ڪن ٿا:
* هي نالو 1808ع ۾ پهريون ڀيرو تصور ٿيڻ کان وٺي ساڳئي مقدار لاءِ لڳاتار استعمال ٿيندو رهيو آهي؛&lt;ref&gt;{{cite book | first = John | last = Dalton | author-link = John Dalton | title = A New System of Chemical Philosophy | url = https://archive.org/details/newsystemofchemi01daltuoft | location = Manchester | year = 1808}}&lt;/ref&gt;
* انهيءَ عرصي جي گهڻي حصي ۾ جوهري وزن واقعي تورڻ (يعني [[وزني تجزيو|وزني تجزيي]]) سان ماپيا ويندا هئا؛ جسماني مقدار جو نالو رڳو ان ڪري نه بدلائڻ گهرجي جو ان جي تعين جو طريقو بدلجي ويو آهي؛
* «نسبتي جوهري ماس» جو اصطلاح ڪنهن مخصوص [[نيوڪلائيڊ]] (يا [[آئسوٽوپ]]) جي ماس لاءِ مخصوص رکڻ گهرجي، جڏهن ته «جوهري ''وزن''» نموني جي سڀني جوهرن جي جوهري ماسن جي [[وزني اوسط|''وزني'' اوسط]] لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجي؛
* جسماني مقدار جا اهڙا گمراهه ڪندڙ نالا برقرار رهڻ غيرمعمولي ڳالهه ناهي، جيڪي تاريخي سببن ڪري قائم رهيا آهن؛ مثال طور:
** [[برقي محرڪ قوت]]، جيڪا قوت ناهي؛
** [[بصري تفريق|حل ڪرڻ جي سگهه]]، جيڪا [[طاقت (طبعيات)|طاقت]] واري مقدار ناهي؛
** [[مولر ارتڪاز]]، جيڪو مولر مقدار ناهي (يعني مادي جي مقدار جي في ايڪائي طور ظاهر ڪيل مقدار).
اهو به چئي سگهجي ٿو ته جوهري وزن حقيقت ۾ هميشه «جوهري» به ناهي، ڇاڪاڻ ته اهو ڪنهن هڪ جوهر جي خاصيت جي نمائندگي نٿو ڪري. ساڳيو اعتراض هن معنى ۾ استعمال ٿيندڙ «نسبتي جوهري ماس» تي به ڪري سگهجي ٿو.

== شايع ڪيل قدر ==
آءِ يو پي اي سي، [[آئسوٽوپن جي گهڻائي ۽ جوهري وزن بابت ڪميشن]] (CIAAW) وسيلي، هر اهڙي عنصر لاءِ معياري جوهري وزن جو باقاعده قدر شايع ڪري ٿي، جنهن جو گهٽ ۾ گهٽ هڪ مستحڪم آئسوٽوپ يا زميني آئسوٽوپي بناوت چڱيءَ طرح مقرر ٿيل هجي.&lt;ref name=&quot;CIAAW2024&quot;&gt;{{cite web |url=https://ciaaw.org/atomic-weights.htm |title=Standard Atomic Weights |publisher=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |access-date=20 November 2025}}&lt;/ref&gt;{{rp|loc=Table 1}} نيون تبديليون تڏهن ئي ڪيون وينديون آهن جڏهن اعليٰ درستيءَ واريون نيون ماپون انهن کي جائز ثابت ڪن؛ هاڻي تبديليون مقرر هر ٻن سالن جي شيڊيول موجب جاري نٿيون ٿين.&lt;ref name=&quot;IUPAC2025&quot;&gt;{{cite web |url=https://iupac.org/standard-atomic-weights-of-three-technology-critical-elements-revised/ |title=Standard atomic weights of three technology-critical elements revised |date=8 January 2025 |publisher=IUPAC |access-date=20 November 2025}}&lt;/ref&gt; سڀ کان تازيون نظرثانيون (جنوري 2025ع) ٽن عنصرن: گيڊولينيم، لوٽيشيم ۽ زرڪونيم، تي لاڳو ٿيون.&lt;ref name=&quot;IUPAC2025&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Standard atomic weights of three technology-critical elements revised |journal=Chemistry International |volume=47 |issue=1 |pages=20 |year=2025 |doi=10.1515/ci-2025-0105 |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/ci-2025-0105/html |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

شايع ڪيل قدر غيريقينيءَ سان ڏنو وڃي سگهي ٿو، مثال طور نيئون: {{val|20.1797|(6)}}؛ يا وقفي طور، مثال طور بوران: [{{val|10.806}},&amp;nbsp;{{val|10.821}}].

هن وقت 83 عنصرن لاءِ معياري جوهري وزن مقرر ٿيل آهي.&lt;ref name=&quot;CIAAW2024&quot;/&gt; مڪمل درستيءَ وارن قدرن کان سواءِ CIAAW پنج اهم انگن تائين ''مختصر ڪيل'' معياري جوهري وزن پڻ شايع ڪري ٿي. جن ٻارهن عنصرن جا جوهري وزن وقفي طور ڏنا ويا آهن، تن لاءِ اهو هڪ عدد وارو ''رواجي'' جوهري وزن پڻ ڏئي ٿي، جيڪو تڏهن استعمال ڪري سگهجي ٿو جڏهن آئسوٽوپي ڦيرڦار اهم نه هجي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ciaaw.org/abridged-atomic-weights.htm |title=Abridged Standard Atomic Weights |publisher=Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights |access-date=20 November 2025}}&lt;/ref&gt;

علامت ''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;(E) عنصر E جي ڪنهن مخصوص نموني جو نسبتي جوهري ماس ظاهر ڪري ٿي، جڏهن ته معياري جوهري وزن {{nowrap|''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°(E)}} سان ظاهر ڪيو وڃي ٿو؛ هتي دائرو ° مقرر معياري حالت واري بناوت ڏيکاري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Possolo, Antonio |author2=van der Veen, Adriaan M. H. |author3=Meija, Juris |author4=Hibbert, D. Brynn |title=Interpreting and propagating the uncertainty of the standard atomic weights (IUPAC Technical Report) |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=90 |issue=2 |year=2018 |pages=395–424 |doi=10.1515/pac-2016-0402 |s2cid=103132966 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== مختصر ڪيل جوهري وزن ===
'''مختصر ڪيل جوهري وزن'''،&lt;!-- CIAAW 2016 Section 6 --&gt; جيڪو CIAAW پڻ شايع ڪري ٿي، معياري جوهري وزن مان حاصل ڪيو وڃي ٿو ۽ انگن کي پنجن اهم انگن تائين آڻي ٿو. نالي مان اهو ظاهر نٿو ٿئي ته قدر کي «گول» ڪيو ويو آهي.

وقفي جي هيٺين حد کي ''هيٺ'' ۽ مٿين حد کي ''مٿي'' گول ڪيو ويندو آهي. اهڙيءَ طرح وڌيڪ درستيءَ وارو اصل وقفو مڪمل طور ڍڪجي وڃي ٿو.{{CIAAW2016}}{{Rp|loc=Table 2}}

مثال:
* ڪيلشيم: {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°(Ca) = 40.078(4)}} → {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r, abridged&lt;/sub&gt;°(Ca) = 40.078}}
* هيليم: {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°(He) = 4.002602(2)}} → {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r, abridged&lt;/sub&gt;°(He) = 4.0026}}
* هائڊروجن: {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°(H) = [1.00784, 1.00811]}} → {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r, abridged&lt;/sub&gt;°(H) = [1.0078, 1.0082]}}

=== رواجي جوهري وزن ===
چوڏهن ڪيميائي عنصرن—هائڊروجن، ليٿيم، بوران، ڪاربان، نائٽروجن، آڪسيجن، ميگنيشيم، سيليڪان، سلفر، ڪلورين، ارغون، برومين، ٿاليم ۽ سِسي—جو معياري جوهري وزن هڪ عدد بدران وقفي طور مقرر ٿيل آهي. مثال طور، هائڊروجن لاءِ {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;°(H) = [1.00 784,&amp;nbsp;1.00811]}} آهي. اها لکڻي ٻڌائي ٿي ته ڌرتيءَ جا مختلف ذريعا آئسوٽوپي بناوت ۾ ڪافي مختلف آهن ۽ انهن سڀني جي غيريقينيءَ جي حد انهن ٻن عددن ۾ اچي ٿي. انهن عنصرن لاءِ ڌرتيءَ تي هڪ واحد «اوسط» بناوت موجود ناهي؛ ۽ «صحيح» قدر وقفي جو وچون عدد به ناهي (هائڊروجن لاءِ وچون قدر 1.007975 ٿئي ها، جنهن جي غيريقيني ±0.000135 هجي ها ۽ جيڪا رڳو وقفي کي پورو ڍڪي ها). تنهن هوندي به، جتي گهٽ درستيءَ وارو قدر قبول هجي، مثال طور واپار ۾، اتي CIAAW هڪ عدد وارو '''رواجي جوهري وزن''' شايع ڪيو آهي. هائڊروجن لاءِ {{nowrap|1=''A''&lt;sub&gt;r, conventional&lt;/sub&gt;°(H) = 1.008}} آهي.{{CIAAW2016}}{{Rp|loc=Table 3}}

=== باقاعده مختصر جوهري وزن ===
مختصر ڪيل قدر ۽ وقفي وارن چوڏهن عنصرن لاءِ رواجي قدر استعمال ڪري، سڀني مستحڪم عنصرن لاءِ آءِ يو پي اي سي جي مقرر ڪيل مختصر قدر (پنج انگ ۽ غيريقيني) ڏئي سگهجي ٿو. ڪيترين حالتن ۽ دورياتي جدولن ۾ ايتري تفصيل ڪافي ٿي سگهي ٿي.{{CIAAW2016}}{{Rp|loc=Tables 2 and 3}}

{{Infobox element/standard atomic weight/value illustration}}


== جوهري وزنن جي فهرست ==

{{Standard atomic weight of the elements}}

=== دورياتي جدول ۾ ===
{{Periodic table}}

== پڻ ڏسو ==
* [[بين الاقوامي خالص ۽ اطلاقِي ڪيميا اتحاد]] (IUPAC)
* [[آئسوٽوپن جي گهڻائي ۽ جوهري وزن بابت ڪميشن]] (CIAAW)

== حوالا ==
{{Reflist|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.ciaaw.org/ آءِ يو پي اي سي جي آئسوٽوپن جي گهڻائي ۽ جوهري وزن بابت ڪميشن]
* [https://www.iupac.org/publications/pac/85/5/1047/ عنصرن جا جوهري وزن، 2011ع]

{{Chemical elements data}}
{{navbox periodic table}}

{{Authority control}}

[[Category:مادي جي مقدار]]
[[Category:ڪيميائي خاصيتون]]
[[Category:اسٽوئڪيوميٽري]]
[[Category:دورياتي جدول]]
[[Category:ڪيميائي مقدارون]]</text>
      <sha1>0jjsq2h6tjnwrp9v2qpnpruo0tdxel1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:CIAAW2013/cite journal</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105739</id>
    <revision>
      <id>430364</id>
      <timestamp>2026-11-09T16:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{cite journal |last1=Meija|first1=Juris  |last2=Coplen|first2=Tyler B.  |last3=Berglund|first3=Michael  |last4=Brand|first4=Willi A.  |last5=De Bièvre|first5=Paul  |last6=Gröning|first6=Manfred  |last7=Holden|first7=Norman E.  |last8=Irrgeher|first8=Johanna  |last9=Loss|first9=Robert D.  |last10=Walczyk|first10=Thomas  |last11=Prohaska|first11=Thomas |display-authors=1 |year=2016 |title=Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure and Appl...</comment>
      <origin>430364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1064" sha1="ked3lpjzb4hj39g9ppwj72xevu2hd5v" xml:space="preserve">{{cite journal
|last1=Meija|first1=Juris 
|last2=Coplen|first2=Tyler B. 
|last3=Berglund|first3=Michael 
|last4=Brand|first4=Willi A. 
|last5=De Bièvre|first5=Paul 
|last6=Gröning|first6=Manfred 
|last7=Holden|first7=Norman E. 
|last8=Irrgeher|first8=Johanna 
|last9=Loss|first9=Robert D. 
|last10=Walczyk|first10=Thomas 
|last11=Prohaska|first11=Thomas
|display-authors=1
|year=2016
|title=Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)
|journal=Pure and Applied Chemistry
|volume=88|issue=3
|pages={{#if:{{{at|}}}||265–291}}
|at={{#if:{{{at|}}}|{{#switch:{{lc:{{{at|}}}}}
 |table 1=جدول 1: 2013ع جا معياري جوهري وزن، ص.&amp;nbsp;272&amp;ndash;274
 |table 2=جدول 2: پنج اهم انگن تائين مختصر ڪيل 2013ع جا معياري جوهري وزن، ص.&amp;nbsp;282&amp;ndash;284
 |table 3=جدول 3: رواجي جوهري وزن، ص. 284
 |#default={{{at|}}}}}}}
|doi=10.1515/pac-2015-0305|doi-access=free
&lt;!-- | ISSN=0033-4545 | EISSN=1365-3075 --&gt;
|access-date={{{access-date|{{{accessdate|}}}}}}
|ref={{{ref|}}}
}}</text>
      <sha1>ked3lpjzb4hj39g9ppwj72xevu2hd5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430365</id>
      <parentid>430364</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1026" sha1="iemu4ww5freprwmdhxs0dy89emmkeqg" xml:space="preserve">{{cite journal
|last1=Meija|first1=Juris 
|last2=Coplen|first2=Tyler B. 
|last3=Berglund|first3=Michael 
|last4=Brand|first4=Willi A. 
|last5=De Bièvre|first5=Paul 
|last6=Gröning|first6=Manfred 
|last7=Holden|first7=Norman E. 
|last8=Irrgeher|first8=Johanna 
|last9=Loss|first9=Robert D. 
|last10=Walczyk|first10=Thomas 
|last11=Prohaska|first11=Thomas
| display-authors=1
| year=2016
| title=Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)
| journal=[[Pure and Applied Chemistry]] 
| volume=88 | issue=3
| pages={{#if:{{{at|}}}||265–291}}
| at={{#if:{{{at|}}}|{{#switch:{{lc:{{{at|}}}}}
 |table 1=Table 1: Standard atomic weights 2013, pp.&amp;nbsp;272&amp;ndash;274
 |table 2=Table 2: Standard atomic weights 2013, abridged to five significant digits, pp.&amp;nbsp;282&amp;ndash;284
 |table 3=Table 3: Conventional atomic weights, p. 284
 |#default={{{at|}}}}}}}
| doi=10.1515/pac-2015-0305 | doi-access=free
&lt;!-- | ISSN=0033-4545 | EISSN=1365-3075 --&gt;
| access-date={{{access-date|{{{accessdate|}}}}}}
| ref={{{ref|}}}
}}</text>
      <sha1>iemu4ww5freprwmdhxs0dy89emmkeqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Redirect1</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105740</id>
    <redirect title="سانچو:Redirect" />
    <revision>
      <id>430366</id>
      <timestamp>2026-11-09T16:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سانچو:Redirect]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>430366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="ivs6mvijo21rrjvvb3tx6c4ev7n210q" xml:space="preserve">#چوريو[[سانچو:Redirect]]</text>
      <sha1>ivs6mvijo21rrjvvb3tx6c4ev7n210q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Cite interview</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105741</id>
    <revision>
      <id>430367</id>
      <timestamp>2026-11-09T16:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;{{#invoke:citation/CS1|citation |CitationClass=interview }}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation}} [[Category:Lua-based templates]] &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>430367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161" sha1="fiwdindy6agekhy6sc8j6qye9bqs95a" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:citation/CS1|citation
|CitationClass=interview
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
[[Category:Lua-based templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fiwdindy6agekhy6sc8j6qye9bqs95a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Standard atomic weight of the elements</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105742</id>
    <revision>
      <id>430368</id>
      <timestamp>2026-11-09T16:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{align|right|{{nowrap|1=&amp;nbsp; {{mono|1=(&lt;small&gt;هيءَ فهرست:&lt;/small&gt; {{view|ڏسو|ترميم|template=Standard atomic weight of the elements/ciaaw-list-of-updates}}}})}}}} CIAAW جوهري وزنن ۾ تبديليون (انهن جي درستي ۽ انهن مان نڪتل قدرن سميت) شايع ڪري سگهي ٿي. 1947ع کان وٺي، اهڙيون تبديليون عام طور طاق سالن ۾ شايع ٿينديون رهيون آهن؛ اصل اشا...</comment>
      <origin>430368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="qcrbihuy6226t3kuge37loafqyghlwf" xml:space="preserve">{{align|right|{{nowrap|1=&amp;nbsp; {{mono|1=(&lt;small&gt;هيءَ فهرست:&lt;/small&gt; {{view|ڏسو|ترميم|template=Standard atomic weight of the elements/ciaaw-list-of-updates}}}})}}}} CIAAW جوهري وزنن ۾ تبديليون (انهن جي درستي ۽ انهن مان نڪتل قدرن سميت) شايع ڪري سگهي ٿي. 1947ع کان وٺي، اهڙيون تبديليون عام طور طاق سالن ۾ شايع ٿينديون رهيون آهن؛ اصل اشاعت جي تاريخ ڪجهه وقت پوءِ به ٿي سگهي ٿي.&lt;!-- مکيه نالي واري جڳهه ۾ چڱيءَ طرح ڪم نٿو ڪري: {{#tag:ref|{{cite web|url=http://www.ciaaw.org/publications.htm#P1|title=CIAAW Publications|access-date=2019-06-16}}}} --&gt;
*'''2009ع''' {{main other||{{tlx|CIAAW2009}}}} (وقفي واري لکڻي متعارف؛ Ge):
:{{CIAAW2009|plain}}
*'''2011ع''' {{main other||{{tlx|CIAAW2011}}}} (Br ۽ Mg لاءِ وقفو):
:{{CIAAW2011|plain}}
*'''2013ع''' {{main other||{{tlx|CIAAW2013}}}} ('''''سڀ عنصر درج ڪيا ويا'''''):
:{{CIAAW2013|plain}}
*'''2015ع''' {{main other||{{tlx|CIAAW2015}}}} (يٽربيم جو قدر تبديل ٿيو):
:{{CIAAW2015|plain}}
*'''2017ع''' {{main other||{{tlx|CIAAW2017}}}} (14 قدر تبديل ٿيا):
:{{CIAAW2017|plain}}
*'''2019ع''' (هفنيم جو قدر تبديل ٿيو): {{cite web|url=https://iupac.org/standard-atomic-weight-of-hafnium-revised/|title=Standard atomic weight of hafnium revised|date=2019-12-09|publisher=CIAAW|first1=Juris|last1=Meija|display-authors=et al|access-date=2020-02-25}}
*'''2020ع'''&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; (سِسيءَ جو قدر تبديل ٿيو): {{cite web|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/pac-2018-0916/html|title=Variation of lead isotopic composition and atomic weight in terrestrial materials (IUPAC Technical Report)|doi=10.1515/pac-2018-0916|first1=
Xiang-Kun |last1=Zhu |first2=Jacqueline |last2=Benefield |first3=Tyler B. |last3=Coplen |first4=Zhaofu |last4=Gao |first5=Norman E. |last5=Holden|date=1 October 2020}}
::&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; &lt;small&gt;«2020ع» تبديلي جي اشاعت لاءِ غير هم آهنگ سال آهي: CIAAW موجب تبديليون رڳو طاق سالن ۾ عام ڪيون وينديون آهن.&lt;/small&gt;
*'''2021ع''' {{main other||{{tlx|CIAAW2021}}}} ('''''سڀ عنصر درج ڪيا ويا'''''); (4 قدر تبديل ٿيا؛ نئين علامت متعارف ٿي؛ «رواجي» ۽ «مختصر ڪيل» ڪالمن کي گڏ ڪيو ويو؛ غيريقينيءَ جي لکڻي تبديل ڪئي وئي (‎&amp;plusmn;‎ استعمال ڪريو)
:{{CIAAW2021|plain}}
;غيريقينيءَ جو اظهار
قدرن جي غيريقينيءَ جي لکڻي ۽ ان جي استعمال بابت، جن ۾ [&amp;nbsp;] واري وقفي جا قدر به شامل آهن:
* {{cite web|url=https://www.degruyter.com/view/journals/pac/90/2/article-p395.xml|title=Interpreting and propagating the uncertainty of the standard atomic weights (IUPAC Technical Report)|doi=10.1515/pac-2016-0402 |date=4 Jan 2018|access-date=20 Oct 2020|first1=Antonio|last1=Possolo|first2=Adriaan M.H.|last2=van der Veen|first3=Juris |last3=Meija|first4=D. Brynn |last4=Hibbert|display-authors=3}}
* {{tl|CIAAW2021}}: لکڻي (يعني تشريح، نه قدر) {{mono|1={{val|123.45|(2)}}}} مان بدلائي {{mono|1={{val|123.45|0.02}}}} ڪئي وئي.

{{collapse top|title=پراڻا حوالا|bg=#eee}}
* {{tl|NUBASE 1997}} &amp;mdash; آڊي
* {{tl|NUBASE 2003}} &amp;mdash; آڊي (2008ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا جي «عنصر جا آئسوٽوپ» وارن وڏن جدولن ۾ استعمال ٿيو)
* {{tl|NUBASE 2012}}
* {{tl|CIAAW2003}} &amp;mdash; ڊي لايٽر
* {{tl|CIAAW 2005}} &amp;mdash; وائزر

* {{tl|CRC85}} &lt;nowiki&gt;({{CRC85|chapter=11}})&lt;/nowiki&gt; &amp;mdash; هولڊن
* {{cite web|url=http://www.nucleonica.net/unc.aspx |title=Universal Nuclide Chart |publisher=nucleonica |url-access=registration}} &amp;mdash; رسائيءَ جو ڳنڍڻو خراب يا ناقابلِ استعمال
{{collapse bottom}}
:''پڻ ڏسو: {{tl|Isotopes table/references}}''&lt;!--


--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qcrbihuy6226t3kuge37loafqyghlwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Periodic table legend/Occurrence</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105743</id>
    <revision>
      <id>430387</id>
      <timestamp>2026-11-09T19:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;!-- موجودگي --&gt; &lt;span style=&quot;text-align:center;display:inline-block; width:8em; {{#ifeq:{{{border|1234}}}|13|border-top:{{element color|Primordial}}; border-bottom:{{element color|Primordial}}|border:{{element color|Primordial}}}}; background:{{element color|table2}};&quot;&gt;[[ابتدائي نيوڪليئڊ|قديم]]&lt;/span&gt;&amp;emsp;&lt;!--  --&gt;&lt;span style=&quot;text-align:center;display:inline-block; width:8em; {{#ifeq:{{{border|1234}}}|13|border-top:{{element color|From decay}}...</comment>
      <origin>430387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1358" sha1="7rcedispm2jyx57oif7zldb3k2wfpnw" xml:space="preserve">&lt;!-- موجودگي --&gt;
&lt;span style=&quot;text-align:center;display:inline-block; width:8em; {{#ifeq:{{{border|1234}}}|13|border-top:{{element color|Primordial}}; border-bottom:{{element color|Primordial}}|border:{{element color|Primordial}}}}; background:{{element color|table2}};&quot;&gt;[[ابتدائي نيوڪليئڊ|قديم]]&lt;/span&gt;&amp;emsp;&lt;!--

--&gt;&lt;span style=&quot;text-align:center;display:inline-block; width:8em; {{#ifeq:{{{border|1234}}}|13|border-top:{{element color|From decay}}; border-bottom:{{element color|From decay}}|border:{{element color|From decay}}}}; background:{{element color|table2}};&quot;&gt; [[سراغي ريڊيوآئسوٽوپ|{{nowrap|زوال مان پيدا ٿيل}}]]&lt;/span&gt;&amp;emsp;&lt;!--

--&gt;&lt;span style=&quot;text-align:center;display:inline-block; width:8em; {{#ifeq:{{{border|1234}}}|13|border-top:{{element color|Synthetic}}; border-bottom:{{element color|Synthetic}}|border:{{element color|Synthetic}}}}; background:{{element color|table2}};&quot;&gt; [[مصنوعي عنصر|مصنوعي]]&lt;/span&gt;&amp;emsp;&lt;!--

--&gt;{{#ifeq:{{{unknown|no}}}|yes|&lt;!--

--&gt;&lt;span style=&quot;text-align:center;display:inline-block; width:8em; border:{{element color|Undiscovered}}; background:{{element color|table2}};&quot;&gt;اڻلڌل&lt;/span&gt;&amp;emsp;}}{{nowrap|{{#ifeq:{{{text|%omitted%}}}|%omitted%|'''ڪنارو''' عنصر جي قدرتي موجودگي ڏيکاري ٿو}}|{{{text|}}} }}</text>
      <sha1>7rcedispm2jyx57oif7zldb3k2wfpnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڊارمسٽاڊيئم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105744</id>
    <revision>
      <id>430390</id>
      <timestamp>2026-11-09T19:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Infobox chemical element | name = ڊارمسٽاڊيئم | symbol = Ds | atomic_number = 110 | group = 10 | period = 7 | block = d | category = منتقلي ڌاتو؛ ٽرانس ايڪٽينائيڊ | atomic_mass = [281] | electron_configuration = [Rn] 5f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 6d&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; 7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (حسابي اڳڪٿي) | electrons_per_shell = 2، 8، 18، 32، 32، 16، 2 | discovered_by = سگورڊ هوفمان جي اڳواڻيءَ ۾ تحقيقي ٽيم | discove...</comment>
      <origin>430390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16407" sha1="82let0k2ooz8vai24motu7ezcbou0h5" xml:space="preserve">{{Infobox chemical element
| name = ڊارمسٽاڊيئم
| symbol = Ds
| atomic_number = 110
| group = 10
| period = 7
| block = d
| category = منتقلي ڌاتو؛ ٽرانس ايڪٽينائيڊ
| atomic_mass = [281]
| electron_configuration = [Rn] 5f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 6d&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; 7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (حسابي اڳڪٿي)
| electrons_per_shell = 2، 8، 18، 32، 32، 16، 2
| discovered_by = سگورڊ هوفمان جي اڳواڻيءَ ۾ تحقيقي ٽيم
| discovery_date = 9 نومبر 1994ع
| named_after = دارمشتات، جرمني
}}

'''ڊارمسٽاڊيئم''' هڪ مصنوعي ۽ تابڪاري ڪيميائي عنصر آهي. ان جي علامت '''Ds''' ۽ ائٽمي نمبر 110 آهي. اهو دوراني جدول جي ستين دور، ڏهين گروهه ۽ ڊي-بلاڪ ۾ رکيل ٽرانس ايڪٽينائيڊ عنصر آهي. ان جو ڪو به مستحڪم يا قدرتي طور ملندڙ آئسوٽوپ معلوم ناهي. هن وقت تائين ڄاتل ڊارمسٽاڊيئم آئسوٽوپن مان سڀ کان ڊگهي اڌ عمر وارو &lt;sup&gt;281&lt;/sup&gt;Ds آهي، جنهن جي اڌ عمر لڳ ڀڳ 14 سيڪنڊ آهي.&lt;ref name=&quot;NUBASE&quot;&gt;{{cite journal|last1=Audi|first1=G.|last2=Kondev|first2=F. G.|last3=Wang|first3=M.|last4=Huang|first4=W. J.|last5=Naimi|first5=S.|title=The NUBASE2020 evaluation of nuclear physics properties|journal=Chinese Physics C|volume=45|issue=3|year=2021|article-number=030001|doi=10.1088/1674-1137/abddae}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oganessian2015&quot;&gt;{{cite journal|last=Oganessian|first=Y. T.|title=Super-heavy element research|journal=Reports on Progress in Physics|volume=78|issue=3|year=2015|article-number=036301|doi=10.1088/0034-4885/78/3/036301}}&lt;/ref&gt;

ڊارمسٽاڊيئم پهريون ڀيرو نومبر 1994ع ۾ جرمنيءَ جي شهر دارمشتات ۾ واقع ڳري آئنن جي تحقيق واري مرڪز ۾ ٺاهيو ويو. ان جو نالو به انهيءَ شهر جي نالي تان رکيو ويو. انتهائي ٿوري مقدار ۾ پيدا ٿيڻ ۽ تمام جلدي ٽٽڻ سبب ان جي ڪيميائي خاصيتن جي سڌي تجربي سان ماپ اڃا تائين نه ٿي سگهي آهي؛ ان بابت گهڻيون ڄاڻون نظرياتي حسابن تي ٻڌل آهن.&lt;ref name=&quot;GSI&quot;&gt;{{cite web|title=New Elements|url=https://www.gsi.de/en/researchaccelerators/research_an_overview/new_elements|website=GSI Helmholtzzentrum für Schwerionenforschung}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IUPACname&quot;&gt;{{cite journal|last1=Corish|first1=J.|last2=Rosenblatt|first2=G. M.|title=Name and symbol of the element with atomic number 110 (IUPAC Recommendations 2003)|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=75|issue=10|pages=1613–1615|year=2003|doi=10.1351/pac200375101613}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
=== دريافت ===
9 نومبر 1994ع تي سگورڊ هوفمان جي اڳواڻيءَ ۾ پيٽر آرمبرسٽر، گوٽفريڊ منزنبرگ ۽ سندن ساٿين دارمشتات جي ڳري آئنن جي تحقيق واري مرڪز ۾ عنصر 110 جو پهريون ائٽم پيدا ڪيو. هنن تيز ڪيل نڪل-62 جي نيوڪليئر شعاع کي سيهي-208 جي هدف تي هلايو. ان عمل ۾ ڊارمسٽاڊيئم-269 جو هڪ ائٽم ٺهيو، جيڪو الفا زوال ذريعي ٽٽيو. ساڳين تجربن ۾ 12 ۽ 17 نومبر تي ٻيا ائٽم به ڏٺا ويا.&lt;ref name=&quot;Hofmann1995&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hofmann|first1=S.|last2=Ninov|first2=V.|last3=Heßberger|first3=F. P.|last4=Armbruster|first4=P.|last5=Folger|first5=H.|last6=Münzenberg|first6=G.|title=Production and decay of &lt;sup&gt;269&lt;/sup&gt;110|journal=Zeitschrift für Physik A|volume=350|issue=4|pages=277–280|year=1995|doi=10.1007/BF01291181}}&lt;/ref&gt;

{{block indent|&lt;sup&gt;208&lt;/sup&gt;Pb + &lt;sup&gt;62&lt;/sup&gt;Ni → &lt;sup&gt;269&lt;/sup&gt;Ds + n}}

2001ع ۾ IUPAC ۽ IUPAP جي گڏيل ورڪنگ پارٽيءَ GSI جي ٽيم کي عنصر 110 جي دريافت جو ڪريڊٽ ڏنو. ان کان پوءِ دريافت ڪندڙن کي نالو تجويز ڪرڻ جو حق مليو.&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal|last1=Karol|first1=P. J.|last2=Nakahara|first2=H.|last3=Petley|first3=B. W.|last4=Vogt|first4=E.|title=On the discovery of the elements 110–112 (IUPAC Technical Report)|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=73|issue=6|pages=959–967|year=2001|doi=10.1351/pac200173060959}}&lt;/ref&gt;

عنصر 110 ٺاهڻ جون اڳيون ڪوششون ڊبنا جي گڏيل نيوڪليئر تحقيق واري اداري ۽ GSI ۾ ڪيون ويون هيون، پر انهن مان دريافت جي پڪي تصديق نه ٿي. 1995ع ۾ ڪيليفورنيا جي ليبارٽريءَ ۾ به هڪ ممڪن آئسوٽوپ جا اشارا رپورٽ ٿيا، پر اهي نتيجا قطعي نه هئا. عنصرن جي دريافت بابت شروعاتي دعوائن جي جائزي ۾ IUPAC-IUPAP ورڪنگ پارٽي تجرباتي ثبوتن ۽ زوال جي زنجيرن کي دريافت جي تصديق لاءِ بنيادي معيار قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Barber&quot;&gt;{{cite journal|last1=Barber|first1=R. C.|last2=Greenwood|first2=N. N.|last3=Hrynkiewicz|first3=A. Z.|last4=Jeannin|first4=Y. P.|last5=Lefort|first5=M.|last6=Sakai|first6=M.|last7=Ulehla|first7=I.|last8=Wapstra|first8=A. P.|last9=Wilkinson|first9=D. H.|title=Discovery of the transfermium elements|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=65|issue=8|pages=1757–1814|year=1993|doi=10.1351/pac199365081757}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dalton&quot;&gt;{{cite journal|last=Dalton|first=Rex|title=California lab fires physicist over retracted finding|journal=Nature|volume=418|issue=6895|page=261|year=2002|doi=10.1038/418261b}}&lt;/ref&gt;

=== نالو ===
دريافت ڪندڙ ٽيم عنصر لاءِ '''ڊارمسٽاڊيئم''' نالو تجويز ڪيو، جيڪو ان شهر جي نالي تان ورتل آهي جتي عنصر ٺاهيو ويو. IUPAC ڪائونسل 16 آگسٽ 2003ع تي نالو ۽ علامت '''Ds''' منظور ڪئي. ان کان اڳ، عنصر 110 لاءِ IUPAC جو عارضي نظامي نالو ''ununilium'' ۽ علامت ''Uun'' تجويز ٿيل هئا.&lt;ref name=&quot;IUPACname&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chatt&quot;&gt;{{cite journal|last=Chatt|first=J.|title=Recommendations for the naming of elements of atomic numbers greater than 100|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=51|issue=2|pages=381–384|year=1979|doi=10.1351/pac197951020381}}&lt;/ref&gt;

== آئسوٽوپ ==
ڊارمسٽاڊيئم جا سڀ آئسوٽوپ تابڪاري آهن. ان جا نيوڪليئر خاصيتون مختلف تجربن ۽ نيوڪليئر ڊيٽا جي جائزي مان معلوم ڪيا ويا آهن. رپورٽ ٿيل آئسوٽوپن ۾ &lt;sup&gt;269–271&lt;/sup&gt;Ds، &lt;sup&gt;273&lt;/sup&gt;Ds، &lt;sup&gt;275–277&lt;/sup&gt;Ds ۽ &lt;sup&gt;279–281&lt;/sup&gt;Ds شامل آهن. &lt;sup&gt;267&lt;/sup&gt;Ds جي اڳوڻي دعويٰ جي تصديق اڃا قطعي ناهي. &lt;sup&gt;275&lt;/sup&gt;Ds کي 2024ع ۾ ڪيل تجربن ۾ سڃاتو ويو؛ ان جي اڌ عمر لڳ ڀڳ 0.43 ملي سيڪنڊ رپورٽ ڪئي وئي. &lt;sup&gt;276&lt;/sup&gt;Ds پڻ ڪيلشيم-48 سان ٿوريم-232 جي ردعمل ۾ پيدا ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;NUBASE&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;275&quot;&gt;{{cite journal|last1=Oganessian|first1=Y. T.|last2=Utyonkov|first2=V. K.|last3=Shumeiko|first3=M. V.|title=Synthesis and decay properties of isotopes of element 110: &lt;sup&gt;273&lt;/sup&gt;Ds and &lt;sup&gt;275&lt;/sup&gt;Ds|journal=Physical Review C|volume=109|issue=5|article-number=054307|year=2024|doi=10.1103/PhysRevC.109.054307}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;276&quot;&gt;{{cite journal|last1=Oganessian|first1=Y. T.|last2=Utyonkov|first2=V. K.|title=New isotope &lt;sup&gt;276&lt;/sup&gt;Ds and its decay products &lt;sup&gt;272&lt;/sup&gt;Hs and &lt;sup&gt;268&lt;/sup&gt;Sg from the &lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th + &lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca reaction|journal=Physical Review C|volume=108|article-number=024611|year=2023|doi=10.1103/PhysRevC.108.024611}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ چونڊيل ڊارمسٽاڊيئم آئسوٽوپ
! آئسوٽوپ !! اڌ عمر !! ڄاڻ
|-
| &lt;sup&gt;269&lt;/sup&gt;Ds || لڳ ڀڳ 0.17 ملي سيڪنڊ || 1994ع ۾ پهريون ڀيرو پيدا ڪيل؛ الفا زوال ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Hofmann1995&quot; /&gt;
|-
| &lt;sup&gt;275&lt;/sup&gt;Ds || 0.43 ملي سيڪنڊ || 2024ع ۾ سڃاتو ويو.&lt;ref name=&quot;275&quot; /&gt;
|-
| &lt;sup&gt;276&lt;/sup&gt;Ds || هڪ ملي سيڪنڊ کان گهٽ || ٿوريم-232 ۽ ڪيلشيم-48 جي ردعمل مان پيدا ڪيل.&lt;ref name=&quot;276&quot; /&gt;
|-
| &lt;sup&gt;279&lt;/sup&gt;Ds || لڳ ڀڳ 0.18 سيڪنڊ || گهڻو ڪري پاڻمرادو نيوڪليئر ٽٽڻ وسيلي زوال ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;NUBASE&quot; /&gt;
|-
| &lt;sup&gt;280&lt;/sup&gt;Ds || لڳ ڀڳ 518 مائڪروسيڪنڊ || فليروويم جي زوال واري زنجير ۾ ڏٺو ويو.&lt;ref name=&quot;Samark&quot;&gt;{{cite journal|last1=Såmark-Roth|first1=A.|last2=Cox|first2=D. M.|last3=Rudolph|first3=D.|title=Spectroscopy along Flerovium Decay Chains: Discovery of &lt;sup&gt;280&lt;/sup&gt;Ds and an Excited State in &lt;sup&gt;282&lt;/sup&gt;Cn|journal=Physical Review Letters|volume=126|article-number=032503|year=2021|doi=10.1103/PhysRevLett.126.032503}}&lt;/ref&gt;
|-
| &lt;sup&gt;281&lt;/sup&gt;Ds || لڳ ڀڳ 14 سيڪنڊ || هينئر تائين ڄاتل ڊارمسٽاڊيئم آئسوٽوپن مان سڀ کان ڊگهي اڌ عمر وارو.&lt;ref name=&quot;Oganessian2015&quot; /&gt;
|}

== خاصيتون ==
ڊارمسٽاڊيئم دوراني جدول جي ڏهين گروهه ۾ نڪل، پيليڊيم ۽ پلاٽينم جي هيٺان رکيل آهي. ان ڪري ان کي انهن عنصرن جو ڳرو هم منصب سمجهيو ويندو آهي. پر ڊارمسٽاڊيئم جا ايترا ٿورا ائٽم پيدا ٿين ٿا ۽ اهي ايتري جلدي ٽٽن ٿا جو ان جي جسماني حالت، کثافت، پگھلڻ جو گرمي پد يا ڪيميائي مرڪبن جون خاصيتون سڌيءَ طرح ماپڻ ممڪن نه ٿيو آهي. تنهنڪري ان بابت اهڙيون قدرون تجرباتي طور معلوم ٿيل حقيقتون نه، پر نظرياتي اڳڪٿيون آهن.&lt;ref name=&quot;Haire&quot;&gt;{{cite book|last=Haire|first=Richard G.|chapter=The transactinide elements|title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements|edition=3rd|publisher=Springer|year=2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dullmann&quot;&gt;{{cite journal|last=Düllmann|first=Christoph E.|title=Superheavy elements at GSI: a broad research program with element 114 in the focus of physics and chemistry|journal=Radiochimica Acta|volume=100|issue=2|pages=67–74|year=2012|doi=10.1524/ract.2011.1842}}&lt;/ref&gt;

=== ڪيميائي اڳڪٿيون ===
حسابن موجب ڊارمسٽاڊيئم جا ڪي خاص ائٽمي ۽ آئنڪ ماپون پلاٽينم سان مشابهت رکن ٿيون. ڪجهه نظرياتي مطالعي ۾ +2، +4 ۽ +6 آڪسائيڊيشن حالتون ممڪن ڄاڻايون ويون آهن؛ پر اهي تجربن سان ثابت ٿيل ڪيميائي خاصيتون ناهن. نسبتي اثرن سبب ڳري عنصرن جي اليڪٽرانڪ بناوت هلڪن هم منصبن کان مختلف ٿي سگهي ٿي، تنهنڪري ان جي ڪيميائي رويي بابت اڳڪٿيون حسابي نموني تي دارومدار رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Griffith&quot;&gt;{{cite journal|last=Griffith|first=W. P.|title=The Periodic Table and the Platinum Group Metals|journal=Platinum Metals Review|volume=52|issue=2|pages=114–119|year=2008|doi=10.1595/147106708X297486}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rosen&quot;&gt;{{cite journal|last1=Rosen|first1=A.|last2=Fricke|first2=B.|last3=Morovic|first3=T.|last4=Ellis|first4=D. E.|title=Relativistic molecular calculations of superheavy molecules|journal=Journal de Physique Colloques|volume=40|pages=C4-218–C4-219|year=1979|doi=10.1051/jphyscol:1979467}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Waber&quot;&gt;{{cite journal|last1=Waber|first1=J. T.|last2=Averill|first2=F. W.|title=Molecular orbitals of PtF6 and E110F6 calculated by the self-consistent multiple scattering Xα method|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=60|issue=11|pages=4460–4470|year=1974|doi=10.1063/1.1680924}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thayer&quot;&gt;{{cite book|last=Thayer|first=John S.|chapter=Relativistic Effects and the Chemistry of the Heavier Main Group Elements|title=Relativistic Methods for Chemists|series=Challenges and Advances in Computational Chemistry and Physics|volume=10|publisher=Springer|year=2010|pages=82–}}&lt;/ref&gt;

ڊارمسٽاڊيئم جي ڪيميائي جاچ لاءِ اهڙو آئسوٽوپ گهربل آهي، جنهن جي اڌ عمر گهٽ ۾ گهٽ هڪ سيڪنڊ هجي، ۽ گڏوگڏ هر هفتي ڪيترائي ائٽم پيدا ڪرڻ ممڪن هجي. &lt;sup&gt;281&lt;/sup&gt;Ds جي اڌ عمر 14 سيڪنڊ هجڻ باوجود، ان جي پيداوار تمام گهٽ آهي؛ ان ڪري ان جي ڪيميائي ردعملن بابت اڃا تائين معتبر تجرباتي نتيجا موجود ناهن. ڊارمسٽاڊيئم جي سائيناڊ سان بندن، فلورائيڊن ۽ ٻين مرڪبن بابت شايع ٿيل ڪم نظرياتي حسابن تي ٻڌل آهن.&lt;ref name=&quot;Eichler&quot;&gt;{{cite journal|last=Eichler|first=Robert|title=First foot prints of chemistry on the shore of the Island of Superheavy Elements|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=420|article-number=012003|year=2013|doi=10.1088/1742-6596/420/1/012003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Demissie&quot;&gt;{{cite journal|last1=Demissie|first1=Taye B.|last2=Ruud|first2=Kenneth|title=Darmstadtium, roentgenium, and copernicium form strong bonds with cyanide|journal=International Journal of Quantum Chemistry|year=2017|article-number=e25393|doi=10.1002/qua.25393}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moody&quot;&gt;{{cite book|last=Moody|first=Ken|chapter=Synthesis of Superheavy Elements|title=The Chemistry of Superheavy Elements|edition=2nd|publisher=Springer|year=2013|pages=24–28}}&lt;/ref&gt;

=== ائٽمي بناوت ۽ پيدائش ===
ڊارمسٽاڊيئم جو ائٽمي نمبر 110 آهي، يعني ان جي نيوڪليس ۾ 110 پروٽان هوندا آهن. ان جي اليڪٽرانن جي ترتيب بابت حسابي ماڊل &lt;nowiki&gt;[Rn] 5f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 6d&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; 7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt; پيش ڪن ٿا. عنصر کي پيدا ڪرڻ لاءِ ڳري نيوڪليئر هدف تي تيز آئن هلايا وڃن ٿا؛ ٺهندڙ ائٽم کي سڌو ڏسڻ بدران ان جي الفا زوال ۽ پٺيان ٺهندڙ نيوڪليئر زنجيرن کي ماپيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;GSI&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hofmann1998&quot;&gt;{{cite journal|last=Hofmann|first=S.|title=New elements—approaching|journal=Reports on Progress in Physics|volume=61|issue=6|pages=639–689|year=1998|doi=10.1088/0034-4885/61/6/002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oganessian2004&quot;&gt;{{cite journal|last1=Oganessian|first1=Y. T.|last2=Utyonkov|first2=V.|last3=Lobanov|first3=Y.|title=Measurements of cross sections for the fusion-evaporation reactions &lt;sup&gt;244&lt;/sup&gt;Pu(&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca,xn)&lt;sup&gt;292−x&lt;/sup&gt;114 and &lt;sup&gt;245&lt;/sup&gt;Cm(&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca,xn)&lt;sup&gt;293−x&lt;/sup&gt;116|journal=Physical Review C|volume=69|issue=5|article-number=054607|year=2004|doi=10.1103/PhysRevC.69.054607}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feng&quot;&gt;{{cite journal|last1=Feng|first1=Z.|last2=Jin|first2=G.|last3=Li|first3=J.|last4=Scheid|first4=W.|title=Production of heavy and superheavy nuclei in massive fusion reactions|journal=Nuclear Physics A|volume=816|issue=1|pages=33–51|year=2009|doi=10.1016/j.nuclphysa.2008.11.003}}&lt;/ref&gt;

== تحقيق ۽ غير يقيني ڄاڻ ==
ڊارمسٽاڊيئم جهڙن سپرهيڊي عنصرن جي دريافت ۽ خاصيتن جي جاچ لاءِ مختلف ليبارٽرين جا نتيجا، زوال جي زنجيرن ۽ نيوڪليئر ڊيٽا سان ڀيٽيا ويندا آهن. آئسوٽوپن جي اڌ عمر ۽ زوال جي طريقن بابت ڊيٽا وقت سان نئين تجربن ۽ جائزي سان بدلجي سگهي ٿي. تنهنڪري هن مضمون ۾ شامل ائٽمي قدرون انهن تاريخن ۽ حوالن جي مطابق آهن، ۽ ڪيميائي خاصيتن بابت بيانن کي نظرياتي اڳڪٿين طور پڙهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;NUBASE&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Oganessian2015&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dullmann&quot; /&gt;

== تصوير ==
[[فائل:Luisenplatz, Darmstadt.jpg|thumb|دارمشتات جو لويزن پلاٽز؛ ڊارمسٽاڊيئم جو نالو هن شهر تان رکيو ويو.]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>82let0k2ooz8vai24motu7ezcbou0h5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430391</id>
      <parentid>430390</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15877" sha1="06ssmu02mshq87pwg1mbfuaarhshfch" xml:space="preserve">{{Infobox darmstadtium}}

'''ڊارمسٽاڊيئم''' هڪ مصنوعي ۽ تابڪاري ڪيميائي عنصر آهي. ان جي علامت '''Ds''' ۽ ائٽمي نمبر 110 آهي. اهو دوراني جدول جي ستين دور، ڏهين گروهه ۽ ڊي-بلاڪ ۾ رکيل ٽرانس ايڪٽينائيڊ عنصر آهي. ان جو ڪو به مستحڪم يا قدرتي طور ملندڙ آئسوٽوپ معلوم ناهي. هن وقت تائين ڄاتل ڊارمسٽاڊيئم آئسوٽوپن مان سڀ کان ڊگهي اڌ عمر وارو &lt;sup&gt;281&lt;/sup&gt;Ds آهي، جنهن جي اڌ عمر لڳ ڀڳ 14 سيڪنڊ آهي.&lt;ref name=&quot;NUBASE&quot;&gt;{{cite journal|last1=Audi|first1=G.|last2=Kondev|first2=F. G.|last3=Wang|first3=M.|last4=Huang|first4=W. J.|last5=Naimi|first5=S.|title=The NUBASE2020 evaluation of nuclear physics properties|journal=Chinese Physics C|volume=45|issue=3|year=2021|article-number=030001|doi=10.1088/1674-1137/abddae}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oganessian2015&quot;&gt;{{cite journal|last=Oganessian|first=Y. T.|title=Super-heavy element research|journal=Reports on Progress in Physics|volume=78|issue=3|year=2015|article-number=036301|doi=10.1088/0034-4885/78/3/036301}}&lt;/ref&gt;

ڊارمسٽاڊيئم پهريون ڀيرو نومبر 1994ع ۾ جرمنيءَ جي شهر دارمشتات ۾ واقع ڳري آئنن جي تحقيق واري مرڪز ۾ ٺاهيو ويو. ان جو نالو به انهيءَ شهر جي نالي تان رکيو ويو. انتهائي ٿوري مقدار ۾ پيدا ٿيڻ ۽ تمام جلدي ٽٽڻ سبب ان جي ڪيميائي خاصيتن جي سڌي تجربي سان ماپ اڃا تائين نه ٿي سگهي آهي؛ ان بابت گهڻيون ڄاڻون نظرياتي حسابن تي ٻڌل آهن.&lt;ref name=&quot;GSI&quot;&gt;{{cite web|title=New Elements|url=https://www.gsi.de/en/researchaccelerators/research_an_overview/new_elements|website=GSI Helmholtzzentrum für Schwerionenforschung}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IUPACname&quot;&gt;{{cite journal|last1=Corish|first1=J.|last2=Rosenblatt|first2=G. M.|title=Name and symbol of the element with atomic number 110 (IUPAC Recommendations 2003)|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=75|issue=10|pages=1613–1615|year=2003|doi=10.1351/pac200375101613}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
=== دريافت ===
9 نومبر 1994ع تي سگورڊ هوفمان جي اڳواڻيءَ ۾ پيٽر آرمبرسٽر، گوٽفريڊ منزنبرگ ۽ سندن ساٿين دارمشتات جي ڳري آئنن جي تحقيق واري مرڪز ۾ عنصر 110 جو پهريون ائٽم پيدا ڪيو. هنن تيز ڪيل نڪل-62 جي نيوڪليئر شعاع کي سيهي-208 جي هدف تي هلايو. ان عمل ۾ ڊارمسٽاڊيئم-269 جو هڪ ائٽم ٺهيو، جيڪو الفا زوال ذريعي ٽٽيو. ساڳين تجربن ۾ 12 ۽ 17 نومبر تي ٻيا ائٽم به ڏٺا ويا.&lt;ref name=&quot;Hofmann1995&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hofmann|first1=S.|last2=Ninov|first2=V.|last3=Heßberger|first3=F. P.|last4=Armbruster|first4=P.|last5=Folger|first5=H.|last6=Münzenberg|first6=G.|title=Production and decay of &lt;sup&gt;269&lt;/sup&gt;110|journal=Zeitschrift für Physik A|volume=350|issue=4|pages=277–280|year=1995|doi=10.1007/BF01291181}}&lt;/ref&gt;

{{block indent|&lt;sup&gt;208&lt;/sup&gt;Pb + &lt;sup&gt;62&lt;/sup&gt;Ni → &lt;sup&gt;269&lt;/sup&gt;Ds + n}}

2001ع ۾ IUPAC ۽ IUPAP جي گڏيل ورڪنگ پارٽيءَ GSI جي ٽيم کي عنصر 110 جي دريافت جو ڪريڊٽ ڏنو. ان کان پوءِ دريافت ڪندڙن کي نالو تجويز ڪرڻ جو حق مليو.&lt;ref name=&quot;JWP&quot;&gt;{{cite journal|last1=Karol|first1=P. J.|last2=Nakahara|first2=H.|last3=Petley|first3=B. W.|last4=Vogt|first4=E.|title=On the discovery of the elements 110–112 (IUPAC Technical Report)|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=73|issue=6|pages=959–967|year=2001|doi=10.1351/pac200173060959}}&lt;/ref&gt;

عنصر 110 ٺاهڻ جون اڳيون ڪوششون ڊبنا جي گڏيل نيوڪليئر تحقيق واري اداري ۽ GSI ۾ ڪيون ويون هيون، پر انهن مان دريافت جي پڪي تصديق نه ٿي. 1995ع ۾ ڪيليفورنيا جي ليبارٽريءَ ۾ به هڪ ممڪن آئسوٽوپ جا اشارا رپورٽ ٿيا، پر اهي نتيجا قطعي نه هئا. عنصرن جي دريافت بابت شروعاتي دعوائن جي جائزي ۾ IUPAC-IUPAP ورڪنگ پارٽي تجرباتي ثبوتن ۽ زوال جي زنجيرن کي دريافت جي تصديق لاءِ بنيادي معيار قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Barber&quot;&gt;{{cite journal|last1=Barber|first1=R. C.|last2=Greenwood|first2=N. N.|last3=Hrynkiewicz|first3=A. Z.|last4=Jeannin|first4=Y. P.|last5=Lefort|first5=M.|last6=Sakai|first6=M.|last7=Ulehla|first7=I.|last8=Wapstra|first8=A. P.|last9=Wilkinson|first9=D. H.|title=Discovery of the transfermium elements|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=65|issue=8|pages=1757–1814|year=1993|doi=10.1351/pac199365081757}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dalton&quot;&gt;{{cite journal|last=Dalton|first=Rex|title=California lab fires physicist over retracted finding|journal=Nature|volume=418|issue=6895|page=261|year=2002|doi=10.1038/418261b}}&lt;/ref&gt;

=== نالو ===
دريافت ڪندڙ ٽيم عنصر لاءِ '''ڊارمسٽاڊيئم''' نالو تجويز ڪيو، جيڪو ان شهر جي نالي تان ورتل آهي جتي عنصر ٺاهيو ويو. IUPAC ڪائونسل 16 آگسٽ 2003ع تي نالو ۽ علامت '''Ds''' منظور ڪئي. ان کان اڳ، عنصر 110 لاءِ IUPAC جو عارضي نظامي نالو ''ununilium'' ۽ علامت ''Uun'' تجويز ٿيل هئا.&lt;ref name=&quot;IUPACname&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chatt&quot;&gt;{{cite journal|last=Chatt|first=J.|title=Recommendations for the naming of elements of atomic numbers greater than 100|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=51|issue=2|pages=381–384|year=1979|doi=10.1351/pac197951020381}}&lt;/ref&gt;

== آئسوٽوپ ==
ڊارمسٽاڊيئم جا سڀ آئسوٽوپ تابڪاري آهن. ان جا نيوڪليئر خاصيتون مختلف تجربن ۽ نيوڪليئر ڊيٽا جي جائزي مان معلوم ڪيا ويا آهن. رپورٽ ٿيل آئسوٽوپن ۾ &lt;sup&gt;269–271&lt;/sup&gt;Ds، &lt;sup&gt;273&lt;/sup&gt;Ds، &lt;sup&gt;275–277&lt;/sup&gt;Ds ۽ &lt;sup&gt;279–281&lt;/sup&gt;Ds شامل آهن. &lt;sup&gt;267&lt;/sup&gt;Ds جي اڳوڻي دعويٰ جي تصديق اڃا قطعي ناهي. &lt;sup&gt;275&lt;/sup&gt;Ds کي 2024ع ۾ ڪيل تجربن ۾ سڃاتو ويو؛ ان جي اڌ عمر لڳ ڀڳ 0.43 ملي سيڪنڊ رپورٽ ڪئي وئي. &lt;sup&gt;276&lt;/sup&gt;Ds پڻ ڪيلشيم-48 سان ٿوريم-232 جي ردعمل ۾ پيدا ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;NUBASE&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;275&quot;&gt;{{cite journal|last1=Oganessian|first1=Y. T.|last2=Utyonkov|first2=V. K.|last3=Shumeiko|first3=M. V.|title=Synthesis and decay properties of isotopes of element 110: &lt;sup&gt;273&lt;/sup&gt;Ds and &lt;sup&gt;275&lt;/sup&gt;Ds|journal=Physical Review C|volume=109|issue=5|article-number=054307|year=2024|doi=10.1103/PhysRevC.109.054307}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;276&quot;&gt;{{cite journal|last1=Oganessian|first1=Y. T.|last2=Utyonkov|first2=V. K.|title=New isotope &lt;sup&gt;276&lt;/sup&gt;Ds and its decay products &lt;sup&gt;272&lt;/sup&gt;Hs and &lt;sup&gt;268&lt;/sup&gt;Sg from the &lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th + &lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca reaction|journal=Physical Review C|volume=108|article-number=024611|year=2023|doi=10.1103/PhysRevC.108.024611}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ چونڊيل ڊارمسٽاڊيئم آئسوٽوپ
! آئسوٽوپ !! اڌ عمر !! ڄاڻ
|-
| &lt;sup&gt;269&lt;/sup&gt;Ds || لڳ ڀڳ 0.17 ملي سيڪنڊ || 1994ع ۾ پهريون ڀيرو پيدا ڪيل؛ الفا زوال ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Hofmann1995&quot; /&gt;
|-
| &lt;sup&gt;275&lt;/sup&gt;Ds || 0.43 ملي سيڪنڊ || 2024ع ۾ سڃاتو ويو.&lt;ref name=&quot;275&quot; /&gt;
|-
| &lt;sup&gt;276&lt;/sup&gt;Ds || هڪ ملي سيڪنڊ کان گهٽ || ٿوريم-232 ۽ ڪيلشيم-48 جي ردعمل مان پيدا ڪيل.&lt;ref name=&quot;276&quot; /&gt;
|-
| &lt;sup&gt;279&lt;/sup&gt;Ds || لڳ ڀڳ 0.18 سيڪنڊ || گهڻو ڪري پاڻمرادو نيوڪليئر ٽٽڻ وسيلي زوال ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;NUBASE&quot; /&gt;
|-
| &lt;sup&gt;280&lt;/sup&gt;Ds || لڳ ڀڳ 518 مائڪروسيڪنڊ || فليروويم جي زوال واري زنجير ۾ ڏٺو ويو.&lt;ref name=&quot;Samark&quot;&gt;{{cite journal|last1=Såmark-Roth|first1=A.|last2=Cox|first2=D. M.|last3=Rudolph|first3=D.|title=Spectroscopy along Flerovium Decay Chains: Discovery of &lt;sup&gt;280&lt;/sup&gt;Ds and an Excited State in &lt;sup&gt;282&lt;/sup&gt;Cn|journal=Physical Review Letters|volume=126|article-number=032503|year=2021|doi=10.1103/PhysRevLett.126.032503}}&lt;/ref&gt;
|-
| &lt;sup&gt;281&lt;/sup&gt;Ds || لڳ ڀڳ 14 سيڪنڊ || هينئر تائين ڄاتل ڊارمسٽاڊيئم آئسوٽوپن مان سڀ کان ڊگهي اڌ عمر وارو.&lt;ref name=&quot;Oganessian2015&quot; /&gt;
|}

== خاصيتون ==
ڊارمسٽاڊيئم دوراني جدول جي ڏهين گروهه ۾ نڪل، پيليڊيم ۽ پلاٽينم جي هيٺان رکيل آهي. ان ڪري ان کي انهن عنصرن جو ڳرو هم منصب سمجهيو ويندو آهي. پر ڊارمسٽاڊيئم جا ايترا ٿورا ائٽم پيدا ٿين ٿا ۽ اهي ايتري جلدي ٽٽن ٿا جو ان جي جسماني حالت، کثافت، پگھلڻ جو گرمي پد يا ڪيميائي مرڪبن جون خاصيتون سڌيءَ طرح ماپڻ ممڪن نه ٿيو آهي. تنهنڪري ان بابت اهڙيون قدرون تجرباتي طور معلوم ٿيل حقيقتون نه، پر نظرياتي اڳڪٿيون آهن.&lt;ref name=&quot;Haire&quot;&gt;{{cite book|last=Haire|first=Richard G.|chapter=The transactinide elements|title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements|edition=3rd|publisher=Springer|year=2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dullmann&quot;&gt;{{cite journal|last=Düllmann|first=Christoph E.|title=Superheavy elements at GSI: a broad research program with element 114 in the focus of physics and chemistry|journal=Radiochimica Acta|volume=100|issue=2|pages=67–74|year=2012|doi=10.1524/ract.2011.1842}}&lt;/ref&gt;

=== ڪيميائي اڳڪٿيون ===
حسابن موجب ڊارمسٽاڊيئم جا ڪي خاص ائٽمي ۽ آئنڪ ماپون پلاٽينم سان مشابهت رکن ٿيون. ڪجهه نظرياتي مطالعي ۾ +2، +4 ۽ +6 آڪسائيڊيشن حالتون ممڪن ڄاڻايون ويون آهن؛ پر اهي تجربن سان ثابت ٿيل ڪيميائي خاصيتون ناهن. نسبتي اثرن سبب ڳري عنصرن جي اليڪٽرانڪ بناوت هلڪن هم منصبن کان مختلف ٿي سگهي ٿي، تنهنڪري ان جي ڪيميائي رويي بابت اڳڪٿيون حسابي نموني تي دارومدار رکن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Griffith&quot;&gt;{{cite journal|last=Griffith|first=W. P.|title=The Periodic Table and the Platinum Group Metals|journal=Platinum Metals Review|volume=52|issue=2|pages=114–119|year=2008|doi=10.1595/147106708X297486}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rosen&quot;&gt;{{cite journal|last1=Rosen|first1=A.|last2=Fricke|first2=B.|last3=Morovic|first3=T.|last4=Ellis|first4=D. E.|title=Relativistic molecular calculations of superheavy molecules|journal=Journal de Physique Colloques|volume=40|pages=C4-218–C4-219|year=1979|doi=10.1051/jphyscol:1979467}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Waber&quot;&gt;{{cite journal|last1=Waber|first1=J. T.|last2=Averill|first2=F. W.|title=Molecular orbitals of PtF6 and E110F6 calculated by the self-consistent multiple scattering Xα method|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=60|issue=11|pages=4460–4470|year=1974|doi=10.1063/1.1680924}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thayer&quot;&gt;{{cite book|last=Thayer|first=John S.|chapter=Relativistic Effects and the Chemistry of the Heavier Main Group Elements|title=Relativistic Methods for Chemists|series=Challenges and Advances in Computational Chemistry and Physics|volume=10|publisher=Springer|year=2010|pages=82–}}&lt;/ref&gt;

ڊارمسٽاڊيئم جي ڪيميائي جاچ لاءِ اهڙو آئسوٽوپ گهربل آهي، جنهن جي اڌ عمر گهٽ ۾ گهٽ هڪ سيڪنڊ هجي، ۽ گڏوگڏ هر هفتي ڪيترائي ائٽم پيدا ڪرڻ ممڪن هجي. &lt;sup&gt;281&lt;/sup&gt;Ds جي اڌ عمر 14 سيڪنڊ هجڻ باوجود، ان جي پيداوار تمام گهٽ آهي؛ ان ڪري ان جي ڪيميائي ردعملن بابت اڃا تائين معتبر تجرباتي نتيجا موجود ناهن. ڊارمسٽاڊيئم جي سائيناڊ سان بندن، فلورائيڊن ۽ ٻين مرڪبن بابت شايع ٿيل ڪم نظرياتي حسابن تي ٻڌل آهن.&lt;ref name=&quot;Eichler&quot;&gt;{{cite journal|last=Eichler|first=Robert|title=First foot prints of chemistry on the shore of the Island of Superheavy Elements|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=420|article-number=012003|year=2013|doi=10.1088/1742-6596/420/1/012003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Demissie&quot;&gt;{{cite journal|last1=Demissie|first1=Taye B.|last2=Ruud|first2=Kenneth|title=Darmstadtium, roentgenium, and copernicium form strong bonds with cyanide|journal=International Journal of Quantum Chemistry|year=2017|article-number=e25393|doi=10.1002/qua.25393}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moody&quot;&gt;{{cite book|last=Moody|first=Ken|chapter=Synthesis of Superheavy Elements|title=The Chemistry of Superheavy Elements|edition=2nd|publisher=Springer|year=2013|pages=24–28}}&lt;/ref&gt;

=== ائٽمي بناوت ۽ پيدائش ===
ڊارمسٽاڊيئم جو ائٽمي نمبر 110 آهي، يعني ان جي نيوڪليس ۾ 110 پروٽان هوندا آهن. ان جي اليڪٽرانن جي ترتيب بابت حسابي ماڊل &lt;nowiki&gt;[Rn] 5f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 6d&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; 7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt; پيش ڪن ٿا. عنصر کي پيدا ڪرڻ لاءِ ڳري نيوڪليئر هدف تي تيز آئن هلايا وڃن ٿا؛ ٺهندڙ ائٽم کي سڌو ڏسڻ بدران ان جي الفا زوال ۽ پٺيان ٺهندڙ نيوڪليئر زنجيرن کي ماپيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;GSI&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hofmann1998&quot;&gt;{{cite journal|last=Hofmann|first=S.|title=New elements—approaching|journal=Reports on Progress in Physics|volume=61|issue=6|pages=639–689|year=1998|doi=10.1088/0034-4885/61/6/002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oganessian2004&quot;&gt;{{cite journal|last1=Oganessian|first1=Y. T.|last2=Utyonkov|first2=V.|last3=Lobanov|first3=Y.|title=Measurements of cross sections for the fusion-evaporation reactions &lt;sup&gt;244&lt;/sup&gt;Pu(&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca,xn)&lt;sup&gt;292−x&lt;/sup&gt;114 and &lt;sup&gt;245&lt;/sup&gt;Cm(&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca,xn)&lt;sup&gt;293−x&lt;/sup&gt;116|journal=Physical Review C|volume=69|issue=5|article-number=054607|year=2004|doi=10.1103/PhysRevC.69.054607}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feng&quot;&gt;{{cite journal|last1=Feng|first1=Z.|last2=Jin|first2=G.|last3=Li|first3=J.|last4=Scheid|first4=W.|title=Production of heavy and superheavy nuclei in massive fusion reactions|journal=Nuclear Physics A|volume=816|issue=1|pages=33–51|year=2009|doi=10.1016/j.nuclphysa.2008.11.003}}&lt;/ref&gt;

== تحقيق ۽ غير يقيني ڄاڻ ==
ڊارمسٽاڊيئم جهڙن سپرهيڊي عنصرن جي دريافت ۽ خاصيتن جي جاچ لاءِ مختلف ليبارٽرين جا نتيجا، زوال جي زنجيرن ۽ نيوڪليئر ڊيٽا سان ڀيٽيا ويندا آهن. آئسوٽوپن جي اڌ عمر ۽ زوال جي طريقن بابت ڊيٽا وقت سان نئين تجربن ۽ جائزي سان بدلجي سگهي ٿي. تنهنڪري هن مضمون ۾ شامل ائٽمي قدرون انهن تاريخن ۽ حوالن جي مطابق آهن، ۽ ڪيميائي خاصيتن بابت بيانن کي نظرياتي اڳڪٿين طور پڙهڻ گهرجي.&lt;ref name=&quot;NUBASE&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JWP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Oganessian2015&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dullmann&quot; /&gt;

== تصوير ==
[[فائل:Luisenplatz, Darmstadt.jpg|thumb|دارمشتات جو لويزن پلاٽز؛ ڊارمسٽاڊيئم جو نالو هن شهر تان رکيو ويو.]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>06ssmu02mshq87pwg1mbfuaarhshfch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox darmstadtium</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105745</id>
    <revision>
      <id>430392</id>
      <timestamp>2026-11-09T19:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Infobox element |number=110 |symbol=Ds |name=ڊارمسٽاڊيئم |abundance= |abundance in earth's crust= |abundance in oceans= |abundance in solar system= |left=[[مائيٽنيريم]] |right=[[رونٽجينيم]] |above=[[پلاٽينم|Pt]] |below=([[عنصر 124|Uhq]]) |category=unknown chemical properties |category comment=پر ممڪن طور هڪ [[منتقلي ڌاتو]] |group=10 |period=7 |block=d |appearance= |electron configuration=&amp;#91;[[ريڊون|Rn]...</comment>
      <origin>430392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3780" sha1="ord6mehwuv05rh0zudlpa4bhhr34j9e" xml:space="preserve">{{Infobox element
|number=110
|symbol=Ds
|name=ڊارمسٽاڊيئم
|abundance=
|abundance in earth's crust=
|abundance in oceans=
|abundance in solar system=
|left=[[مائيٽنيريم]]
|right=[[رونٽجينيم]]
|above=[[پلاٽينم|Pt]]
|below=([[عنصر 124|Uhq]])
|category=unknown chemical properties
|category comment=پر ممڪن طور هڪ [[منتقلي ڌاتو]]
|group=10
|period=7
|block=d
|appearance=
|electron configuration=&amp;#91;[[ريڊون|Rn]]&amp;#93; 5f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 6d&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; 7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|electron configuration comment=''اڳڪٿي ڪيل''
|electron configuration ref=&lt;ref name=&quot;Haire2&quot;&gt;{{cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss|editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger|editor3-first=Jean| last1=Hoffman|first1=Darleane C.| last2=Lee|first2=Diana M. |last3=Pershina|first3=Valeria | chapter=Transactinides and the future elements| publisher=Springer Science+Business Media| year=2006| page= | isbn=1-4020-3555-1| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}&lt;/ref&gt;
|electrons per shell=2، 8، 18، 32، 32، 16، 2
|electrons per shell comment=''اڳڪٿي ڪيل''&lt;ref name=&quot;Haire2&quot;/&gt;
|phase=solid
|phase comment=''اڳڪٿي ڪيل''&lt;ref name=bcc/&gt;
|density gpcm3nrt=34.8
|density gpcm3nrt comment=''اڳڪٿي ڪيل''&lt;ref name=&quot;Haire2&quot;/&gt;
|crystal structure=body-centered cubic
|crystal structure comment=''اڳڪٿي ڪيل''&lt;ref name=bcc&gt;{{cite journal|doi=10.1103/PhysRevB.84.113104|title=First-principles calculation of the structural stability of 6d transition metals|year=2011|last1=Östlin|first1=A.|last2=Vitos|first2=L.|journal=Physical Review B|volume=84|issue=11|bibcode=2011PhRvB..84k3104O }}&lt;/ref&gt;
|oxidation states='''8''', 6، 4، '''2''', '''0'''
|oxidation states comment=''اڳڪٿي ڪيل''&lt;ref name=&quot;Haire2&quot;/&gt;&lt;ref name=BFricke/&gt;
|number of ionization energies=5
|ionization energy 1=960
|ionization energy 2=1890
|ionization energy 3=3030
|ionization energy comment=''سڀ قدر تخميني آهن''&lt;ref name=&quot;Haire2&quot;/&gt;
|atomic radius=132
|atomic radius comment=''اڳڪٿي ڪيل''&lt;ref name=&quot;Haire2&quot;/&gt;&lt;ref name=BFricke&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |year=1975 |title=Superheavy elements: a prediction of their chemical and physical properties |journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry |volume=21 |pages=89–144 |doi=10.1007/BFb0116498 |url=https://www.researchgate.net/publication/225672062_Superheavy_elements_a_prediction_of_their_chemical_and_physical_properties |accessdate=4 October 2013}}&lt;/ref&gt;
|covalent radius=128
|covalent radius comment=''تخميني''&lt;ref name=rsc&gt;[http://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/pages/data/darmstadtium_data.html Chemical Data. Darmstadtium - Ds], رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽري.&lt;/ref&gt;
|CAS number=54083-77-1
|magnetic susceptibility=
|magnetic susceptibility ref=
|isotopes=

{{infobox element/isotopes decay2 | mn=279| sym=Ds | na=syn | hl=0.2&amp;nbsp;s |
 dm1=10% α | de1=9.70 | link1=ھاسيم-275 | pn1=275 | ps1=Hs
|dm2=90% SF | de2= | pn2= | ps2=}}
{{infobox element/isotopes decay2 | mn=281 | sym=Ds | na=[[مصنوعي تابڪاري آئسوٽوپ|syn]] | hl=14&amp;nbsp;s | dm1=94% [[پاڻمرادو نيوڪليئر فشن|SF]]
|de1= | pn1= | ps1= | dm2=6% [[الفا زوال|α]]
|de2=8.67 | link2=ھاسيم-277 | pn2=277 | ps2=Hs}}

|naming=دارمشتات، جرمنيءَ جي نالي تان؛ عنصر اتي دريافت ٿيو
|discovered by=[[ڳري آئنن جي تحقيق وارو مرڪز|GSI]]
|discovery date=1994ع
|QID=Q1266
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Infobox element/element navigation|symbol=Ds}}
{{Template reference list}}
{{documentation|1=Template:Infobox element/doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ord6mehwuv05rh0zudlpa4bhhr34j9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430481</id>
      <parentid>430392</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="bqjveltrw9ho4fqa2fdt0yaadoc98i0" xml:space="preserve">{{Infobox element
|number=110
|symbol=Ds
|name=ڊارمسٽاڊيئم
|abundance=
|abundance in earth's crust=
|abundance in oceans=
|abundance in solar system=
|left=[[مائيٽنيريم]]
|right=[[رونٽجينيم]]
|above=[[پلاٽينم|Pt]]
|below=([[عنصر 124|Uhq]])
|category=unknown chemical properties
|category comment=پر ممڪن طور هڪ [[منتقلي ڌاتو]]
|group=10
|period=7
|block=d
|appearance=
|electron configuration=&amp;#91;[[ريڊون|Rn]]&amp;#93; 5f&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 6d&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; 7s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|electron configuration comment=''اڳڪٿي ڪيل''
|electron configuration ref=&lt;ref name=&quot;Haire2&quot;&gt;{{cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss|editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger|editor3-first=Jean| last1=Hoffman|first1=Darleane C.| last2=Lee|first2=Diana M. |last3=Pershina|first3=Valeria | chapter=Transactinides and the future elements| publisher=Springer Science+Business Media| year=2006| page= | isbn=1-4020-3555-1| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}&lt;/ref&gt;
|electrons per shell=2، 8، 18، 32، 32، 16، 2
|electrons per shell comment=''اڳڪٿي ڪيل''
|phase=solid
|phase comment=''اڳڪٿي ڪيل''&lt;ref name=bcc/&gt;
|density gpcm3nrt=34.8
|density gpcm3nrt comment=''اڳڪٿي ڪيل''
|crystal structure=body-centered cubic
|crystal structure comment=''اڳڪٿي ڪيل''&lt;ref name=bcc&gt;{{cite journal|doi=10.1103/PhysRevB.84.113104|title=First-principles calculation of the structural stability of 6d transition metals|year=2011|last1=Östlin|first1=A.|last2=Vitos|first2=L.|journal=Physical Review B|volume=84|issue=11|bibcode=2011PhRvB..84k3104O }}&lt;/ref&gt;
|oxidation states='''8''', 6، 4، '''2''', '''0'''
|oxidation states comment=''اڳڪٿي ڪيل''
|number of ionization energies=5
|ionization energy 1=960
|ionization energy 2=1890
|ionization energy 3=3030
|ionization energy comment=''سڀ قدر تخميني آهن''
|atomic radius=132
|atomic radius comment=''اڳڪٿي ڪيل''&lt;ref name=BFricke&gt;{{cite journal |last1=Fricke |first1=Burkhard |year=1975 |title=Superheavy elements: a prediction of their chemical and physical properties |journal=Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry |volume=21 |pages=89–144 |doi=10.1007/BFb0116498 |url=https://www.researchgate.net/publication/225672062_Superheavy_elements_a_prediction_of_their_chemical_and_physical_properties |accessdate=4 October 2013}}&lt;/ref&gt;
|covalent radius=128
|covalent radius comment=''تخميني''&lt;ref name=rsc&gt;[http://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/pages/data/darmstadtium_data.html Chemical Data. Darmstadtium - Ds], رائل سوسائٽي آف ڪيمسٽري.&lt;/ref&gt;
|CAS number=54083-77-1
|magnetic susceptibility=
|magnetic susceptibility ref=
|isotopes=

{{infobox element/isotopes decay2 | mn=279| sym=Ds | na=syn | hl=0.2&amp;nbsp;s |
 dm1=10% α | de1=9.70 | link1=ھاسيم-275 | pn1=275 | ps1=Hs
|dm2=90% SF | de2= | pn2= | ps2=}}
{{infobox element/isotopes decay2 | mn=281 | sym=Ds | na=[[مصنوعي تابڪاري آئسوٽوپ|syn]] | hl=14&amp;nbsp;s | dm1=94% [[پاڻمرادو نيوڪليئر فشن|SF]]
|de1= | pn1= | ps1= | dm2=6% [[الفا زوال|α]]
|de2=8.67 | link2=ھاسيم-277 | pn2=277 | ps2=Hs}}

|naming=دارمشتات، جرمنيءَ جي نالي تان؛ عنصر اتي دريافت ٿيو
|discovered by=[[ڳري آئنن جي تحقيق وارو مرڪز|GSI]]
|discovery date=1994ع
|QID=Q1266
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Infobox element/element navigation|symbol=Ds}}
{{Template reference list}}
{{documentation|1=Template:Infobox element/doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bqjveltrw9ho4fqa2fdt0yaadoc98i0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Order of magnitude/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105746</id>
    <revision>
      <id>430394</id>
      <timestamp>2026-11-09T19:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{high-risk|160,000+}}  ===استعمال=== هي سانچو انهن عددن جو ڏهائي [[مقداري مرتبو|مقدار جو مرتبو]] ڳڻي ٿو، جيڪي 10&lt;sup&gt;300&lt;/sup&gt; کان 10&lt;sup&gt;−300&lt;/sup&gt; تائين ۽ −10&lt;sup&gt;−300&lt;/sup&gt; کان −10&lt;sup&gt;300&lt;/sup&gt; تائين هجن.  قابلِ قبول اِن پُٽ ۽ ان مان نڪرندڙ نتيجي کي ٻين سانچن ۾ استعمال لاءِ ترتيب ڏنو ويو...</comment>
      <origin>430394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3465" sha1="t2hwc74j9xt4mwdopwv5zs28i9borxg" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{high-risk|160,000+}}

===استعمال===
هي سانچو انهن عددن جو ڏهائي [[مقداري مرتبو|مقدار جو مرتبو]] ڳڻي ٿو، جيڪي 10&lt;sup&gt;300&lt;/sup&gt; کان 10&lt;sup&gt;−300&lt;/sup&gt; تائين ۽ −10&lt;sup&gt;−300&lt;/sup&gt; کان −10&lt;sup&gt;300&lt;/sup&gt; تائين هجن.

قابلِ قبول اِن پُٽ ۽ ان مان نڪرندڙ نتيجي کي ٻين سانچن ۾ استعمال لاءِ ترتيب ڏنو ويو آهي.

* منفي عددن لاءِ عام هائفن (-) استعمال ٿئي ٿو، رياضيءَ جي مائنس جي نشاني (−) نه.
* هزارن لاءِ ڪو به جدا ڪندڙ استعمال نٿو ٿئي.
* صفر لاءِ نتيجو 0 ڏنو وڃي ٿو. رياضيءَ جي سخت وصف موجب اهو درست ناهي، پر ٻين سانچن ۾ وڌيڪ ڪارائتو هجڻ لاءِ ائين ٺاهيو ويو آهي. مثال طور، {{tl|convert}} ۾ 0&amp;nbsp;°C يا 0&amp;nbsp;°F کي ترتيبوار ±1&amp;nbsp;°C يا ±1&amp;nbsp;°F جي ساڳئي مقداري مرتبي ۾ شمار ڪيو ويندو آهي.

===مثال===
* {{tld|Order of magnitude|123400|_show_result=y}}
* {{tld|Order of magnitude|12340|_show_result=y}}
* {{tld|Order of magnitude|1234|_show_result=y}}
* {{tld|Order of magnitude|123.4|_show_result=y}}
* {{tld|Order of magnitude|12.34|_show_result=y}}
* {{tld|Order of magnitude|1.234|_show_result=y}}
* {{tld|Order of magnitude|.1234|_show_result=y}}
* {{tld|Order of magnitude|.01234|_show_result=y}}
* {{tld|Order of magnitude|0|_show_result=y}}
* {{tld|Order of magnitude|_show_result=y}}

===غلط استعمال===
اِن پُٽ اڻفارميٽ ڪيل عدد هجڻ گهرجي؛ ٻي صورت ۾ سانچو غلطيون ڏيکاريندو:

*&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Order of magnitude|}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;Expression error: Unexpected = operator&lt;/strong&gt;
*&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Order of magnitude|123,400}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;Expression error: Unrecognised punctuation character &quot;,&quot;&lt;/strong&gt;
*&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Order of magnitude|foo}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;Expression error: Unrecognised word &quot;foo&quot;&lt;/strong&gt;

===فني تفصيل===
هي سانچو عدد جي مطلق قدر جو [[قدرتي لوگارٿم]] ڪڍي، ان کي 10 جي لوگارٿم سان ونڊي، مقدار جو مرتبو ڳڻي ٿو. ڊجيٽل شڪل ۾ ڪٽجڻ جي غلطيءَ کي نظر ۾ رکندي نتيجي کي درست ڪيو وڃي ٿو، ۽ پوءِ نتيجي جو هيٺيون صحيح عدد ورتو وڃي ٿو. ننڍن ڀاڱن جو مقدار به ڳڻيو وڃي ٿو؛ مثال طور، 0+1/1000 جو نتيجو −3 آهي. ڪوڊ ۾ توسيع جي کوٽائيءَ جا چار مرحلا استعمال ٿين ٿا.

===سانچي جي ڄاڻ===
{{TemplateDataHeader}}
&lt;templatedata&gt;{
&quot;description&quot;: &quot;هي سانچو 10^300 کان 10^−300 ۽ −10^−300 کان −10^300 جي حدن اندر عددن جو مقداري مرتبو ڳڻي ٿو.&quot;,
&quot;params&quot;: {
  &quot;1&quot;: {
    &quot;label&quot;: &quot;عدد&quot;,
    &quot;description&quot;: &quot;اهو عدد جنهن جو مقداري مرتبو ڳڻڻو آهي&quot;,
    &quot;type&quot;: &quot;number&quot;,
    &quot;required&quot;: true
  }
}}&lt;/templatedata&gt;

==پڻ ڏسو==
*{{tl|Orders of magnitude}}
*{{tl|Fractions}}
*{{tl|Fractions and ratios}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[زمرو:رياضياتي فعلي جا سانچا|مقداري مرتبو]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>t2hwc74j9xt4mwdopwv5zs28i9borxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox darmstadtium isotopes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105747</id>
    <revision>
      <id>430395</id>
      <timestamp>2026-11-09T20:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Infobox isotopes (meta) |symbol   =Ds |ref-table= |ref-nubase2020 =yes |isotopes = {{Isotopes/main/isotope |mn=279 |sym=Ds  |na=synth_link |hl={{val|0.2|u=s}}  |dm1=α_link |perc1=10 |link1=hassium-275 |pn1=275 |ps1=Hs  |dm2=SF_link |perc2=90 |pn2= |ps2=– }} {{Isotopes/main/isotope |mn=281 |sym=Ds  |na=synth |hl={{val|14|u=s}}  |dm1=SF |perc1=94 |pn1= |ps1=–  |dm2=α |perc2=6 |link2=hassium-277 |pn2=277 |ps2=Hs }} |footnote = |child    ={{{child|no}}} }}&lt;!--  --&gt;&lt;no...</comment>
      <origin>430395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="643" sha1="a2wa11n1ckt555re16fts0wyly3iik8" xml:space="preserve">{{Infobox isotopes (meta)
|symbol   =Ds
|ref-table=
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes =
{{Isotopes/main/isotope |mn=279 |sym=Ds
 |na=synth_link |hl={{val|0.2|u=s}}
 |dm1=α_link |perc1=10 |link1=hassium-275 |pn1=275 |ps1=Hs
 |dm2=SF_link |perc2=90 |pn2= |ps2=– }}
{{Isotopes/main/isotope |mn=281 |sym=Ds
 |na=synth |hl={{val|14|u=s}}
 |dm1=SF |perc1=94 |pn1= |ps1=–
 |dm2=α |perc2=6 |link2=hassium-277 |pn2=277 |ps2=Hs }}
|footnote =
|child    ={{{child|no}}}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Infobox element/element navigation |symbol=Ds |footnote=}}
{{Template reference list}}
{{documentation|1=Template:Infobox isotopes (meta)/doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2wa11n1ckt555re16fts0wyly3iik8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430396</id>
      <parentid>430395</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Intisar Ali صفحي [[سانچو:Infobox ڊارمسٽاڊيئم isotopes]] کي [[سانچو:Infobox darmstadtium isotopes]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>430395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="643" sha1="a2wa11n1ckt555re16fts0wyly3iik8" xml:space="preserve">{{Infobox isotopes (meta)
|symbol   =Ds
|ref-table=
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes =
{{Isotopes/main/isotope |mn=279 |sym=Ds
 |na=synth_link |hl={{val|0.2|u=s}}
 |dm1=α_link |perc1=10 |link1=hassium-275 |pn1=275 |ps1=Hs
 |dm2=SF_link |perc2=90 |pn2= |ps2=– }}
{{Isotopes/main/isotope |mn=281 |sym=Ds
 |na=synth |hl={{val|14|u=s}}
 |dm1=SF |perc1=94 |pn1= |ps1=–
 |dm2=α |perc2=6 |link2=hassium-277 |pn2=277 |ps2=Hs }}
|footnote =
|child    ={{{child|no}}}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Infobox element/element navigation |symbol=Ds |footnote=}}
{{Template reference list}}
{{documentation|1=Template:Infobox isotopes (meta)/doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2wa11n1ckt555re16fts0wyly3iik8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430398</id>
      <parentid>430396</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="695" sha1="phitrhd8qm2739s6mq2v055d1u2s2gn" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{{1|}}}|ref
|&lt;ref name=&quot;NUBASE2020&quot;&gt;F. G. Kondev, M. Wang, W. J. Huang, S. Naimi ۽ G. Audi، “The NUBASE2020 evaluation of nuclear physics properties”، ''Chinese Physics C''، جلد 45، شمارو 3، 030001 (2021). [https://doi.org/10.1088/1674-1137/abddae doi:10.1088/1674-1137/abddae].&lt;/ref&gt;
|{{#ifeq:{{{1|}}}|name
|&lt;ref name=&quot;NUBASE2020&quot;/&gt;
|F. G. Kondev, M. Wang, W. J. Huang, S. Naimi ۽ G. Audi، “The NUBASE2020 evaluation of nuclear physics properties”، ''Chinese Physics C''، جلد 45، شمارو 3، 030001 (2021). [https://doi.org/10.1088/1674-1137/abddae doi:10.1088/1674-1137/abddae].
}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>phitrhd8qm2739s6mq2v055d1u2s2gn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox ڊارمسٽاڊيئم isotopes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105748</id>
    <redirect title="سانچو:Infobox darmstadtium isotopes" />
    <revision>
      <id>430397</id>
      <timestamp>2026-11-09T20:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>Intisar Ali صفحي [[سانچو:Infobox ڊارمسٽاڊيئم isotopes]] کي [[سانچو:Infobox darmstadtium isotopes]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>430397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="1psrleo8j2gmx97n0fcvk5uxpcm3n1v" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:Infobox darmstadtium isotopes]]</text>
      <sha1>1psrleo8j2gmx97n0fcvk5uxpcm3n1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/isotope</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105749</id>
    <revision>
      <id>430399</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;{{documentation|content=|link box={{tl|Infobox isotopes (meta)}}{{bullet}}{{tl|Isotopes}}}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!--  --&gt;{{trim|1={{Isotopes/main/isotope/iso-na-hl |mn    ={{{mn|}}} |sym   ={{{sym|}}} |link  ={{{link|}}} |raw-na={{{na|}}} |na-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{na|}}} |type=na}} |raw-hl={{{hl|}}} |hl-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{hl|}}} |type=hl}} |ref   ={{{ref|}}} |iso-data-count={{count|base=0|{...</comment>
      <origin>430399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="2pw1x7b9mxnj1dgvtodb6r7zcytsaus" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation|content=|link box={{tl|Infobox isotopes (meta)}}{{bullet}}{{tl|Isotopes}}}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!--
 --&gt;{{trim|1={{Isotopes/main/isotope/iso-na-hl
|mn    ={{{mn|}}}
|sym   ={{{sym|}}}
|link  ={{{link|}}}
|raw-na={{{na|}}}
|na-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{na|}}} |type=na}}
|raw-hl={{{hl|}}}
|hl-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{hl|}}} |type=hl}}
|ref   ={{{ref|}}}
|iso-data-count={{count|base=0|{{{mn|}}}|{{{sym|}}}|{{{na|}}}|{{{hl|}}}}}&lt;!-- ==4? check --&gt;
|dm-count={{count|base=0|{{{dm|}}}{{{dm1|}}}|{{{dm2|}}}|{{{dm3|}}}|{{{dm4|}}}}}
}}&lt;!-- DECAY MODE 1. newline required here: --&gt;
{{#if:{{{dm|}}}{{{dm1|}}}|{{Isotopes/main/isotope/decay
|sym={{{sym|}}}
|dm-i =1
|raw-dm={{{dm|}}}{{{dm1|}}}
|dm-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{dm|}}}{{{dm1|}}} |type=dm}}
|raw-dm-perc ={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{perc1|}}}}}
|mn   ={{{mn1|}}}
|link-product ={{{link1|}}}
|pn   ={{{pn|}}}{{{pn1|}}}
|ps   ={{#invoke:String|replace |source={{{ps|}}}{{{ps1|}}}|pattern=^%-$|replace=–|plain=false }}&lt;!-- hyphen into ndash --&gt;
|ref  ={{{ref1|}}}
|prev-dm=not-applicable
}}}}&lt;!-- DECAY MODE 2. --&gt;
{{#if:{{{dm2|}}}|{{Isotopes/main/isotope/decay
|sym={{{sym|}}}
|dm-i =2
|raw-dm={{{dm2|}}}
|dm-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{dm2|}}} |type=dm}}
|raw-dm-perc ={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{perc2|}}}}}
|mn   ={{{mn2|}}}
|link-product ={{{link2|}}}
|pn   ={{{pn2|}}}
|ps   ={{#invoke:String|replace |source={{{ps2|}}}|pattern=^%-$|replace=–|plain=false }}&lt;!-- hyphen into ndash --&gt;
|ref  ={{{ref2|}}}
|prev-dm={{{dm1|}}}{{{dm|}}}
}}}}&lt;!-- DECAY MODE 3. --&gt;
{{#if:{{{dm3|}}}|{{Isotopes/main/isotope/decay
|sym={{{sym|}}}
|dm-i =3
|raw-dm={{{dm3|}}}
|dm-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{dm3|}}} |type=dm}}
|raw-dm-perc ={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{perc3|}}}}}
|mn   ={{{mn3|}}}
|link-product ={{{link3|}}}
|pn   ={{{pn3|}}}
|ps   ={{#invoke:String|replace |source={{{ps3|}}}|pattern=^%-$|replace=–|plain=false }}&lt;!-- hyphen into ndash --&gt;
|ref  ={{{ref3|}}}
|prev-dm={{{dm2|}}}
}}}}&lt;!-- DECAY MODE 4. --&gt;
{{#if:{{{dm4|}}}|{{Isotopes/main/isotope/decay
|sym={{{sym|}}}
|dm-i =4
|raw-dm={{{dm4|}}}
|dm-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{dm4|}}} |type=dm}}
|raw-dm-perc ={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{perc4|}}}}}
|mn   ={{{mn4|}}}
|link-product ={{{link4|}}}
|pn   ={{{pn4|}}}
|ps   ={{#invoke:String|replace |source={{{ps4|}}}|pattern=^%-$|replace=–|plain=false}}&lt;!-- hyphen into ndash --&gt;
|ref  ={{{ref4|}}}
|prev-dm={{{dm3|}}}
}}}}
}}&lt;!--

--&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|preview =Unknown parameter [[:Category:Isotope template issues|cat:#U &quot;_VALUE_&quot;]]&lt;!-- Ui (i undocumented, see Um, Ut) --&gt;
|unknown ={{main other |1=[[Category:Isotope template issues|Ui _VALUE_]]&lt;!-- Ui (i undocumented, see Um, Ut) --&gt;}}
|showblankpositional =1
 |mn |sym |link
 |na |hl  |ref
 |dm1 |perc1 |pn1 |ps1 |ref1 |link1
 |dm2 |perc2 |pn2 |ps2 |ref2 |link2
 |dm3 |perc3 |pn3 |ps3 |ref3 |link3
 |dm4 |perc4 |pn4 |ps4 |ref4 |link4
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/main/table/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2pw1x7b9mxnj1dgvtodb6r7zcytsaus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430479</id>
      <parentid>430399</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="eiioatqbtb54md74zdc6ymcxeo2ff84" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation|content=|link box={{tl|Infobox isotopes (meta)}}{{bullet}}{{tl|Isotopes}}}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;includeonly&gt;&lt;!--
 --&gt;{{Isotopes/main/isotope/iso-na-hl
|mn={{{mn|}}}
|sym={{{sym|}}}
|link={{{link|}}}
|raw-na={{{na|}}}
|na-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{na|}}}|type=na}}
|raw-hl={{{hl|}}}
|hl-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{hl|}}}|type=hl}}
|ref={{{ref|}}}
|iso-data-count={{count|base=0|{{{mn|}}}|{{{sym|}}}|{{{na|}}}|{{{hl|}}}}}
|dm-count={{count|base=0|{{{dm|}}}{{{dm1|}}}|{{{dm2|}}}|{{{dm3|}}}|{{{dm4|}}}}}
}}&lt;!-- DECAY MODE 1. Keep the newline before this row. --&gt;
{{#if:{{{dm|}}}{{{dm1|}}}|{{Isotopes/main/isotope/decay
|sym={{{sym|}}}
|dm-i=1
|raw-dm={{{dm|}}}{{{dm1|}}}
|dm-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{dm|}}}{{{dm1|}}}|type=dm}}
|raw-dm-perc={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{perc1|}}}}}
|mn={{{mn1|}}}
|link-product={{{link1|}}}
|pn={{{pn|}}}{{{pn1|}}}
|ps={{#invoke:String|replace|source={{{ps|}}}{{{ps1|}}}|pattern=^%-$|replace=–|plain=false}}
|ref={{{ref1|}}}
|prev-dm=not-applicable
}}}}&lt;!-- DECAY MODE 2. --&gt;
{{#if:{{{dm2|}}}|{{Isotopes/main/isotope/decay
|sym={{{sym|}}}
|dm-i=2
|raw-dm={{{dm2|}}}
|dm-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{dm2|}}}|type=dm}}
|raw-dm-perc={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{perc2|}}}}}
|mn={{{mn2|}}}
|link-product={{{link2|}}}
|pn={{{pn2|}}}
|ps={{#invoke:String|replace|source={{{ps2|}}}|pattern=^%-$|replace=–|plain=false}}
|ref={{{ref2|}}}
|prev-dm={{{dm1|}}}{{{dm|}}}
}}}}&lt;!-- DECAY MODE 3. --&gt;
{{#if:{{{dm3|}}}|{{Isotopes/main/isotope/decay
|sym={{{sym|}}}
|dm-i=3
|raw-dm={{{dm3|}}}
|dm-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{dm3|}}}|type=dm}}
|raw-dm-perc={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{perc3|}}}}}
|mn={{{mn3|}}}
|link-product={{{link3|}}}
|pn={{{pn3|}}}
|ps={{#invoke:String|replace|source={{{ps3|}}}|pattern=^%-$|replace=–|plain=false}}
|ref={{{ref3|}}}
|prev-dm={{{dm2|}}}
}}}}&lt;!-- DECAY MODE 4. --&gt;
{{#if:{{{dm4|}}}|{{Isotopes/main/isotope/decay
|sym={{{sym|}}}
|dm-i=4
|raw-dm={{{dm4|}}}
|dm-normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{dm4|}}}|type=dm}}
|raw-dm-perc={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{perc4|}}}}}
|mn={{{mn4|}}}
|link-product={{{link4|}}}
|pn={{{pn4|}}}
|ps={{#invoke:String|replace|source={{{ps4|}}}|pattern=^%-$|replace=–|plain=false}}
|ref={{{ref4|}}}
|prev-dm={{{dm3|}}}
}}}}&lt;!--

--&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|preview=Unknown parameter [[:Category:Isotope template issues|cat:#U &quot;_VALUE_&quot;]]
|unknown={{main other|1=[[Category:Isotope template issues|Ui _VALUE_]]}}
|showblankpositional=1
|mn |sym |link
|na |hl |ref
|dm |pn |ps
|dm1 |perc1 |pn1 |ps1 |ref1 |link1
|dm2 |perc2 |pn2 |ps2 |ref2 |link2
|dm3 |perc3 |pn3 |ps3 |ref3 |link3
|dm4 |perc4 |pn4 |ps4 |ref4 |link4
}}
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/main/table/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eiioatqbtb54md74zdc6ymcxeo2ff84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox darmstadtium isotopes/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105750</id>
    <revision>
      <id>430400</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox isotopes (meta) | {{Uses TemplateStyles}} &lt;!-- مکيه ٽيمپليٽ --&gt;هي عنصرن جي آئسوٽوپ واري خاني لاءِ '''ميٽا ٽيمپليٽ''' {{tl|Infobox isotopes (meta)}} آهي ({{clc|Category:Infobox element isotopes templates|pages}}). هن 18 مارچ 2023ع تي {{tlf|Infobox element isotopes}} (ميٽا) جي جاءِ ورتي. |&lt;!-- ٽيمپليٽ صفحي جو مثال --&gt;هن صفح...</comment>
      <origin>430400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15702" sha1="d0dwsd5tyxf6liw2iho1nkqma8w92rl" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox isotopes (meta)
|
{{Uses TemplateStyles}}
&lt;!-- مکيه ٽيمپليٽ --&gt;هي عنصرن جي آئسوٽوپ واري خاني لاءِ '''ميٽا ٽيمپليٽ''' {{tl|Infobox isotopes (meta)}} آهي ({{clc|Category:Infobox element isotopes templates|pages}}). هن 18 مارچ 2023ع تي {{tlf|Infobox element isotopes}} (ميٽا) جي جاءِ ورتي.
|&lt;!-- ٽيمپليٽ صفحي جو مثال --&gt;هن صفحي تي عنصرن جي آئسوٽوپ واري خاني لاءِ '''ميٽا''' خانو {{tl|Infobox isotopes (meta)}} استعمال ٿئي ٿو.}}

هن خاني ۾ ''مکيه آئسوٽوپن جي جدول'' ۽ [[معياري جوهري وزن]] شامل آهن.
مثال طور، '''{{tl|Infobox uranium isotopes}}'''، جيڪو '''[[يورينيم جا آئسوٽوپ]]''' واري صفحي تي استعمال ٿئي ٿو.

مکيه آئسوٽوپن جي جدول عام عنصر واري خاني ۾ به ٻيهر استعمال ٿئي ٿي: {{tl|Infobox uranium}}.

== بنيادي مثال ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
|footnote  =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{cite book|...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |mn=58 |sym=Ni
 |na=68.077% |hl=stable _link
 }}
{{Isotopes/main/isotope |mn=59 |sym=Ni
 |na=trace_link |hl={{val|7.6|e=4|u=y}}
 |dm1=e _link |link1=cobalt-59 |pn1=59 |ps1=Co
 }}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{cite book|...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |mn=58 |sym=Ni
 |na=68.077% |hl=stable _link
 }}
{{Isotopes/main/isotope |mn=59 |sym=Ni
 |na=trace_link |hl={{val|7.6|e=4|u=y}}
 |dm1=e _link |link1=cobalt-59 |pn1=59 |ps1=Co
 }}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== پيرا ميٽر ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
|
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; xxxstyle=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope|..}}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

|
* {{para|symbol}} ''ڪيميائي عنصر جي علامت؛ گهربل''
* {{para|ref-table}} ''ڪالمن جي عنوان سان حوالو شامل ڪري ٿو؛ مثال طور'' &quot;{{mono|1=Main isotopes&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;}}&quot;
* {{para|ref-nubase2020|yes/no}} ''{{mono|yes}} سان {{tl|NUBASE2020}}{{NUBASE2020|ref}} جو حوالو “آئسوٽوپ” واري ڪالمن جي عنوان ۾ شامل ٿئي ٿو''
* {{para|isotopes}} ''مکيه آئسوٽوپن جي فهرست؛ هيٺ ڏسو''
* {{para|footnote}} ''حاشيو، جيڪو آئسوٽوپن جي جدول جي هيٺان ظاهر ٿيندو''
* {{para|1=child|2=&lt;nowiki&gt;{{{child|no}}}&lt;/nowiki&gt;}} ''{{tl|Infobox element}} سان گڏ ڪم ڪرڻ لاءِ گهربل؛ جيئن آهي تيئن ڇڏي ڏيو''
|}

== مکيه آئسوٽوپن جي جدول&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Main isotopes&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Main isotopes table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
:''{{tl|Isotopes/main/table/doc}}''
'''مکيه آئسوٽوپن جي جدول''' ۾ هر آئسوٽوپ جي قطار لاءِ الڳ ٽيمپليٽ داخل ڪيو ويندو آهي.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
...
|isotopes =
{{Isotopes/main/isotope |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |ref1= |link1= |pn1= |ps1= 
 |dm2= |perc2= |ref2= |link2= |pn2= |ps2=
 }}
...
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 85%; background:#E6FFE6;color:inherit;&quot;&gt;
 هڪ قطار جا پيرا ميٽر، وضاحت سان
 &quot;!&quot; = گهربل ٿي سگهي ٿو؛
 ..1–4 جو تعلق زوال جي طريقي dm# سان آهي
{{Isotopes/main/isotope
 |mn    =! ماس نمبر
 |sym   =! علامت
 |link  =  آئسوٽوپ واري صفحي جو نالو: uranium-232
 |ref   =  آئسوٽوپ جي قطار لاءِ حوالو
 |na    =! قدرتي موجودگي (هي به ٿي سگهي ٿو: synth، trace)
 |hl    =! اڌ عمر (هي به ٿي سگهي ٿو: stable)

 |dm1   =! زوال جو پهريون طريقو
 |perc1 =  زوال جو سيڪڙو
 |ref1  =  زوال جي پهرئين طريقي جو حوالو
 |link1 =  پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ واري صفحي جو نالو
 |pn1   =! پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ جو ماس نمبر
 |ps1   =! پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ جي علامت

 |dm2   =  زوال جو ٻيو طريقو وغيره
 |dm3   =  زوال جو ٽيون طريقو وغيره
 |dm4   =  زوال جو چوٿون طريقو وغيره
 }}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

*جيڪڏهن ڪو ڪوڊ يا ترتيب ڏنل قدر سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.*

=== موجودگي، اڌ عمر ۽ ڪيبورڊ ڪوڊ {{mono|1=trace, synthetic, stable}} ===
*{{para|na}} ۽ {{para|hl}} وارا پيرا ميٽر سادا ''ڪيبورڊ ڪوڊ'' قبول ڪن ٿا. ان سان لکڻ سولو ٿئي ٿو:
::{{para|1=na|2={{highlight|trace}}, {{highlight|synth}}}}؛ {{para|1=hl|2={{highlight|stable}}, {{highlight|obs stable}}}}.
:{{para|1=na|2=synth{{highlight|1=_link|2=LightYellow}}}} سان لنڪ ٺهندو &amp;rarr; [[مصنوعي عنصر|synth]]
:هيٺ “سيڪڙو موجودگي” وارو ڀاڱو پڻ ڏسو.
:جيڪڏهن ڪو قدر سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.

=== زوال جو طريقو ({{mono|1=&amp;beta;&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;&amp;beta;&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;}}) ڪيبورڊ ڪوڊ سان ===
*زوال جي طريقن '''{{para|1=dm1–4}}''' ۾ ڪيبورڊ ڪوڊ لکي سگهجي ٿو:
::{{para|1=dm1|2={{highlight|b+b+}}}} ({{!xt|1={{!}}&lt;nowiki&gt;dm1=&amp;amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&amp;amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt;}} بدران)، جنهن سان &lt;big&gt;{{mono|1=β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}&lt;/big&gt; ڏيکاربو.
:لنڪ ٺاهڻ لاءِ:
::{{para|1=dm1|2=b+b+{{highlight|1=_link|2=LightYellow}}}} &amp;rarr; &lt;big&gt;[[ٻٽو بيٽا زوال|{{mono|1=β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}]]&lt;/big&gt;.

:جيڪڏهن ڪو ڪوڊ سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.

;dm1–4 ڪوڊ جا بنيادي اصول
* &lt;big&gt;&amp;alpha;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|a}}، &lt;big&gt;&amp;beta;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|b}}، &lt;big&gt;&amp;gamma;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|g}}، ۽ &lt;big&gt;&amp;epsilon;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|e}}
:نوٽ: لاطيني ننڍو اکر {{code|e}} رڳو “e+” ۾ استعمال ٿئي ٿو. εε/ee لاءِ {{code|ee}} لکبو.
* &lt;big&gt;x&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، x&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|+}} ۽ {{code|−}}؛ نشان مٿئين پاسي ڏيکاربو.
* {{code|-}} (ڪيبورڊ وارو هائفن) کي مائنس جي نشاني طور ورتو ويندو.
* وڏن ۽ ننڍن اکرن ۾ فرق آهي: SF لاءِ {{code|SF}} لکو؛ {{!xt|sf}} نه لکو.

=== سيڪڙو موجودگي ۽ زوال جي طريقي جي ترتيب ===
* اڌ عمر لاءِ وقت کي ترتيب ڏيڻ واسطي اڪثر {{tlx|val}} استعمال ڪريو؛ مثال: {{para|1=hl|2=&lt;nowiki&gt;{{val|12.3|e=4|u=Ey}}&lt;/nowiki&gt;}} &amp;rarr; {{val|12.3|e=4|u=Ey}}. وقت جي ايڪائي کي لنڪ نه ڪريو.
* سيڪڙو وارا پيرا ميٽر: {{para|na}} ۽ {{para|perc1, perc2, perc3, perc4}}
:{{tlx|val}} جي ضرورت ناهي؛ سادو “12.34%” ڪافي آهي.
:عدد کي ٽن اهم انگن تائين گول ڪيو ويندو.
:جيڪڏهن dm-% ۾ {{para|perc1|0.003%}} ڏنو وڃي، ته “&lt;0.01%” ڏيکاربو.
:جيڪڏهن dm-% ۾ {{para|perc1|2.7e-12}} ڏنو وڃي، ته “&amp;#x226A;0.01%” ڏيکاربو.

:هن قاعدي کان بچڻ لاءِ {{tlf|val}} استعمال ڪريو: {{para|1=na|2=&lt;nowiki&gt;{{val|0.9995|u=%}}&lt;/nowiki&gt;}} (مثال طور [[:Template:Infobox hydrogen isotopes|هائيڊروجن]]).

:غيريقينيءَ جون قيمتون، جهڙوڪ {{!xt|1=(5)}} يا {{!xt|&amp;plusmn;0.3}}، شامل نه ڪريو.

=== حوالو شامل ڪرڻ ===
*حوالو ڏيڻ لاءِ مخصوص پيرا ميٽر استعمال ڪريو:
*{{para|ref-table|&amp;lt;ref&gt;...}} ڪالمن جي عنوان ۾ حوالو شامل ڪري ٿو.
*{{para|ref-nubase2020|yes/no}} سان {{tl|NUBASE2020}} جو حوالو شامل ٿئي ٿو.
*{{para|ref}} هر آئسوٽوپ جي قطار لاءِ آهي.
*{{para|ref}} هر زوال واري طريقي لاءِ آهي.

حوالو ڏيڻ لاءِ قدر جي اندر هيئن نه لکو: {{!xt|1=dm1=&amp;alpha;&amp;lt;ref&gt;..&amp;lt;/ref&gt;}}

=== زوال جا طريقا ===
{{Isotopes/decay-mode/overview|state=collapsed}}

=== /isotope جا مڪمل پيرا ميٽر ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/isotope |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ref1= |pn1= |ps1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ref2= |pn2= |ps2=
 |dm3= |perc3= |link3= |ref3= |pn3= |ps3=
 |dm4= |perc4= |link4= |ref4= |pn4= |ps4=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== معياري جوهري وزن ===
هن خاني ۾ ''مکيه آئسوٽوپن جي جدول'' ۽ [[معياري جوهري وزن]] شامل آهن. معياري جوهري وزن CIAAW جي شايع ڪيل انگن موجب ڏنو ويندو آهي؛ ڏسو {{tl|Infobox element/symbol-to-saw/CIAAW-saw-element-page}}.

مستحڪم عنصر لاءِ مثال:
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=Li
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=Li
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

== نئون ڇا آهي ==
;مارچ 2023ع
:&lt;small&gt;''مکيه'' مان مراد عام طور تي ''مکيه آئسوٽوپ'' آهي؛ ان مان مراد مکيه صفحو يا ڪنهن موضوع بابت مکيه مضمون ناهي.&lt;/small&gt;

:{{para|isobox ref}} پراڻو آهي؛ ان جي جاءِ تي {{para|ref-table}} استعمال ڪريو. پوزيشن مٿين جدول ۾ هوندي؛ ذيلي خاني جي صورت ۾ اڃا جاچ گهربل آهي.
:{{para|ref-nubase2020|yes/no}} (متبادل نالو {{para|ref-NUBASE2020}}) سان {{tl|NUBASE2020}} جو نالي وارو حوالو شامل ٿئي ٿو؛ هي بنيادي طئي ٿيل اختيار آهي.

== استعمال ==
هي عنصر جي '''[[وڪيپيڊيا:مکيه آئسوٽوپ|مکيه آئسوٽوپن]]''' لاءِ خانو آهي. ميٽا ٽيمپليٽ جو نالو '''{{tl|Infobox isotopes (meta)}}''' آهي {{smallcaps2|(META)}}.

هن ۾ ''مکيه آئسوٽوپن'' جي جدول ۽، ضرورت پوڻ تي، [[معياري جوهري وزن]] شامل هوندو آهي.

{{As of|Jan 2023}}، “مکيه آئسوٽوپ” مان مراد [[وڪيپيڊيا:مکيه آئسوٽوپ|مکيه آئسوٽوپ بابت رهنما اصول]] موجب آئسوٽوپ آهي (تجويز هيٺ؛ ڏسو [[Wikipedia_talk:WikiProject_Elements#What_is_a_&quot;Main_isotope&quot;?|وڪيپيڊيا:عناصر رٿا منصوبي جي ڳالهه ٻولهه]]).

هر آئسوٽوپ جي الڳ قطار هوندي، جنهن ۾ زوال جا طريقا ڏنا ويندا:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;&gt;
سڀ پيرا ميٽر
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020=&lt;!-- yes/no --&gt;
|ref-NUBASE2020=&lt;!-- متبادل نالو --&gt;
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope
 |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ref1= |pn1= |ps1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ref2= |pn2= |ps2=
 |dm3= |perc3= |link3= |ref3= |pn3= |ps3=
 |dm4= |perc4= |link4= |ref4= |pn4= |ps4= }}
|footnote  =
|child     ={{{child|no}}}&lt;!-- [IB element] --&gt;
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
:هي جدول {{tl|Infobox element}} ۾ پڻ استعمال ٿئي ٿي.

=== آئسوٽوپ زوال جو مثال ===
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020=
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=95% |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha; |perc1= |ref1= |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2= |ref2= |ps2=Pu |pn2=242 }}
|footnote =
|child    =
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=95% |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha; |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.001% |ref2=&lt;ref&gt;زوال-2 جو حوالو&lt;/ref&gt;|ps2=Pu |pn2=242 }}
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=95% |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha; |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.001% |ref2=&lt;ref&gt;زوال-2 جو حوالو&lt;/ref&gt;|ps2=Pu |pn2=242 }}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

;استعمال ٿيندڙ ٻيا پيرا ميٽر
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=
|footnote=ڪجهه حاشيو
|ref-table      =&lt;ref&gt;ڪتاب جو حوالو: Hello World&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =no
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=trace_link |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha;  |perc1=95%    |link1=Cn-247        |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.005% |link2=plutonium-242 |ps2=Pu |pn2=242 }}
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=trace_link |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha;  |perc1=95%    |link1=Cn-247        |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.005% |link2=plutonium-242 |ps2=Pu |pn2=242 }}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope
 |link= |sym= |mn=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ps1= |pn1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ps2= |pn2= 
 |dm3= |perc3= |link3= |ps3= |pn3= }}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== معياري جوهري وزن ==
مستحڪم عنصرن لاءِ CIAAW پاران شايع ڪيل رسمي [[معياري جوهري وزن]] شامل ڪيو ويندو آهي. جيڪڏهن معياري جوهري وزن وقفي جي صورت ۾ ڏنل هجي، ته ان سان گڏ ان جي رواجي قيمت پڻ شامل ڪئي ويندي آهي. انگ {{tl|Infobox element/symbol-to-saw/doc}} ۾ ڏنل مرڪزي معياري جوهري وزن جي فهرستن مان ورتا ويندا آهن؛ ترتيب {{tl|Infobox element/standard atomic weight format}} سان ٿيندي آهي، جيڪو {{tl|infobox element}} ۾ به استعمال ٿئي ٿو.

== نگراني ==
* {{tl|Isotopes/main/error-message}}
:{{clc|Category:Isotope template issues|pages}}
:{{clc|Category:Isotope template trackings|pages}}

{{Template reference list}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Isotopes summary‎‎}} — مضمون اندر جدول، خاص ڪري سپرهيي عنصرن لاءِ؛ مثال طور [[ڪوپرنيڪيم]].
* {{tl|Infobox element}} — عنصر جي خاني ۾ هي ٽيمپليٽ ڏيکاري ٿو.
* {{Category link with count|Infobox element isotopes templates}}
:{{tl|Index to chemical element pages}}
* {{tl|Infobox element/element navigation}} — مٿئين کاٻي پاسي اضافي ڄاڻ جا خانا.

{{Navbox isotope templates‎‎}}
&lt;includeonly&gt;&lt;!--
 --&gt;{{Template other
  | 1={{sandbox other||&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Infobox isotopes (meta)&lt;!--
--&gt;|[[Category:Infobox element isotopes templates|*]]&lt;!--
   --&gt;|{{subpage other||[[Category:Infobox element isotopes templates]]}}}}&lt;!--
--&gt;}}
  | 2=&lt;!-- هن ٽيمپليٽ جي جاءِ کان ٻاهر لاڳو نه ٿيندو
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>d0dwsd5tyxf6liw2iho1nkqma8w92rl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430473</id>
      <parentid>430400</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15235" sha1="oa9ey6af6m27wj4ykxym2yq6osbpew2" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox isotopes (meta)
|
{{Uses TemplateStyles}}
&lt;!-- مکيه ٽيمپليٽ --&gt;هي عنصرن جي آئسوٽوپ واري خاني لاءِ '''ميٽا ٽيمپليٽ''' {{tl|Infobox isotopes (meta)}} آهي ({{clc|Category:Infobox element isotopes templates|pages}}). هن 18 مارچ 2023ع تي {{tlf|Infobox element isotopes}} (ميٽا) جي جاءِ ورتي.
|&lt;!-- ٽيمپليٽ صفحي جو مثال --&gt;هن صفحي تي عنصرن جي آئسوٽوپ واري خاني لاءِ '''ميٽا''' خانو {{tl|Infobox isotopes (meta)}} استعمال ٿئي ٿو.}}

هن خاني ۾ ''مکيه آئسوٽوپن جي جدول'' ۽ [[معياري جوهري وزن]] شامل آهن.
مثال طور، '''{{tl|Infobox uranium isotopes}}'''، جيڪو '''[[يورينيم جا آئسوٽوپ]]''' واري صفحي تي استعمال ٿئي ٿو.

مکيه آئسوٽوپن جي جدول عام عنصر واري خاني ۾ به ٻيهر استعمال ٿئي ٿي: {{tl|Infobox uranium}}.

== بنيادي مثال ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
|footnote  =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{cite book|...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |mn=58 |sym=Ni
 |na=68.077% |hl=stable _link
 }}
{{Isotopes/main/isotope |mn=59 |sym=Ni
 |na=trace_link |hl={{val|7.6|e=4|u=y}}
 |dm1=e _link |link1=cobalt-59 |pn1=59 |ps1=Co
 }}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{cite book|...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |mn=58 |sym=Ni
 |na=68.077% |hl=stable _link
 }}
{{Isotopes/main/isotope |mn=59 |sym=Ni
 |na=trace_link |hl={{val|7.6|e=4|u=y}}
 |dm1=e _link |link1=cobalt-59 |pn1=59 |ps1=Co
 }}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== پيرا ميٽر ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
|
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; xxxstyle=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope|..}}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

|
* {{para|symbol}} ''ڪيميائي عنصر جي علامت؛ گهربل''
* {{para|ref-table}} ''ڪالمن جي عنوان سان حوالو شامل ڪري ٿو؛ مثال طور'' &quot;{{mono|1=Main isotopes&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;}}&quot;
* {{para|ref-nubase2020|yes/no}} ''{{mono|yes}} سان {{tl|NUBASE2020}}{{NUBASE2020|ref}} جو حوالو “آئسوٽوپ” واري ڪالمن جي عنوان ۾ شامل ٿئي ٿو''
* {{para|isotopes}} ''مکيه آئسوٽوپن جي فهرست؛ هيٺ ڏسو''
* {{para|footnote}} ''حاشيو، جيڪو آئسوٽوپن جي جدول جي هيٺان ظاهر ٿيندو''
* {{para|1=child|2=&lt;nowiki&gt;{{{child|no}}}&lt;/nowiki&gt;}} ''{{tl|Infobox element}} سان گڏ ڪم ڪرڻ لاءِ گهربل؛ جيئن آهي تيئن ڇڏي ڏيو''
|}

== مکيه آئسوٽوپن جي جدول&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Main isotopes&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Main isotopes table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
:''{{tl|Isotopes/main/table/doc}}''
'''مکيه آئسوٽوپن جي جدول''' ۾ هر آئسوٽوپ جي قطار لاءِ الڳ ٽيمپليٽ داخل ڪيو ويندو آهي.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
...
|isotopes =
{{Isotopes/main/isotope |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |ref1= |link1= |pn1= |ps1= 
 |dm2= |perc2= |ref2= |link2= |pn2= |ps2=
 }}
...
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 85%; background:#E6FFE6;color:inherit;&quot;&gt;
 هڪ قطار جا پيرا ميٽر، وضاحت سان
 &quot;!&quot; = گهربل ٿي سگهي ٿو؛
 ..1–4 جو تعلق زوال جي طريقي dm# سان آهي
{{Isotopes/main/isotope
 |mn    =! ماس نمبر
 |sym   =! علامت
 |link  =  آئسوٽوپ واري صفحي جو نالو: uranium-232
 |ref   =  آئسوٽوپ جي قطار لاءِ حوالو
 |na    =! قدرتي موجودگي (هي به ٿي سگهي ٿو: synth، trace)
 |hl    =! اڌ عمر (هي به ٿي سگهي ٿو: stable)

 |dm1   =! زوال جو پهريون طريقو
 |perc1 =  زوال جو سيڪڙو
 |ref1  =  زوال جي پهرئين طريقي جو حوالو
 |link1 =  پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ واري صفحي جو نالو
 |pn1   =! پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ جو ماس نمبر
 |ps1   =! پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ جي علامت

 |dm2   =  زوال جو ٻيو طريقو وغيره
 |dm3   =  زوال جو ٽيون طريقو وغيره
 |dm4   =  زوال جو چوٿون طريقو وغيره
 }}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

*جيڪڏهن ڪو ڪوڊ يا ترتيب ڏنل قدر سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.*

=== موجودگي، اڌ عمر ۽ ڪيبورڊ ڪوڊ {{mono|1=trace, synthetic, stable}} ===
*{{para|na}} ۽ {{para|hl}} وارا پيرا ميٽر سادا ''ڪيبورڊ ڪوڊ'' قبول ڪن ٿا. ان سان لکڻ سولو ٿئي ٿو:
::{{para|1=na|2={{highlight|trace}}, {{highlight|synth}}}}؛ {{para|1=hl|2={{highlight|stable}}, {{highlight|obs stable}}}}.
:{{para|1=na|2=synth{{highlight|1=_link|2=LightYellow}}}} سان لنڪ ٺهندو &amp;rarr; [[مصنوعي عنصر|synth]]
:هيٺ “سيڪڙو موجودگي” وارو ڀاڱو پڻ ڏسو.
:جيڪڏهن ڪو قدر سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.

=== زوال جو طريقو ({{mono|1=&amp;beta;&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;&amp;beta;&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;}}) ڪيبورڊ ڪوڊ سان ===
*زوال جي طريقن '''{{para|1=dm1–4}}''' ۾ ڪيبورڊ ڪوڊ لکي سگهجي ٿو:
::{{para|1=dm1|2={{highlight|b+b+}}}} ({{!xt|1={{!}}&lt;nowiki&gt;dm1=&amp;amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&amp;amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt;}} بدران)، جنهن سان &lt;big&gt;{{mono|1=β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}&lt;/big&gt; ڏيکاربو.
:لنڪ ٺاهڻ لاءِ:
::{{para|1=dm1|2=b+b+{{highlight|1=_link|2=LightYellow}}}} &amp;rarr; &lt;big&gt;[[ٻٽو بيٽا زوال|{{mono|1=β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}]]&lt;/big&gt;.

:جيڪڏهن ڪو ڪوڊ سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.

;dm1–4 ڪوڊ جا بنيادي اصول
* &lt;big&gt;&amp;alpha;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|a}}، &lt;big&gt;&amp;beta;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|b}}، &lt;big&gt;&amp;gamma;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|g}}، ۽ &lt;big&gt;&amp;epsilon;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|e}}
:نوٽ: لاطيني ننڍو اکر {{code|e}} رڳو “e+” ۾ استعمال ٿئي ٿو. εε/ee لاءِ {{code|ee}} لکبو.
* &lt;big&gt;x&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، x&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|+}} ۽ {{code|−}}؛ نشان مٿئين پاسي ڏيکاربو.
* {{code|-}} (ڪيبورڊ وارو هائفن) کي مائنس جي نشاني طور ورتو ويندو.
* وڏن ۽ ننڍن اکرن ۾ فرق آهي: SF لاءِ {{code|SF}} لکو؛ {{!xt|sf}} نه لکو.

=== سيڪڙو موجودگي ۽ زوال جي طريقي جي ترتيب ===
* اڌ عمر لاءِ وقت کي ترتيب ڏيڻ واسطي اڪثر {{tlx|val}} استعمال ڪريو؛ مثال: {{para|1=hl|2=&lt;nowiki&gt;{{val|12.3|e=4|u=Ey}}&lt;/nowiki&gt;}} &amp;rarr; {{val|12.3|e=4|u=Ey}}. وقت جي ايڪائي کي لنڪ نه ڪريو.
* سيڪڙو وارا پيرا ميٽر: {{para|na}} ۽ {{para|perc1, perc2, perc3, perc4}}
:{{tlx|val}} جي ضرورت ناهي؛ سادو “12.34%” ڪافي آهي.
:عدد کي ٽن اهم انگن تائين گول ڪيو ويندو.
:جيڪڏهن dm-% ۾ {{para|perc1|0.003%}} ڏنو وڃي، ته “&lt;0.01%” ڏيکاربو.
:جيڪڏهن dm-% ۾ {{para|perc1|2.7e-12}} ڏنو وڃي، ته “&amp;#x226A;0.01%” ڏيکاربو.

:هن قاعدي کان بچڻ لاءِ {{tlf|val}} استعمال ڪريو: {{para|1=na|2=&lt;nowiki&gt;{{val|0.9995|u=%}}&lt;/nowiki&gt;}} (مثال طور [[:Template:Infobox hydrogen isotopes|هائيڊروجن]]).

:غيريقينيءَ جون قيمتون، جهڙوڪ {{!xt|1=(5)}} يا {{!xt|&amp;plusmn;0.3}}، شامل نه ڪريو.

=== حوالو شامل ڪرڻ ===
*حوالو ڏيڻ لاءِ مخصوص پيرا ميٽر استعمال ڪريو:
*{{para|ref-table|&amp;lt;ref&gt;...}} ڪالمن جي عنوان ۾ حوالو شامل ڪري ٿو.
*{{para|ref-nubase2020|yes/no}} سان {{tl|NUBASE2020}} جو حوالو شامل ٿئي ٿو.
*{{para|ref}} هر آئسوٽوپ جي قطار لاءِ آهي.
*{{para|ref}} هر زوال واري طريقي لاءِ آهي.

حوالو ڏيڻ لاءِ قدر جي اندر هيئن نه لکو: {{!xt|1=dm1=&amp;alpha;&amp;lt;ref&gt;..&amp;lt;/ref&gt;}}

=== زوال جا طريقا ===
{{Isotopes/decay-mode/overview|state=collapsed}}

=== /isotope جا مڪمل پيرا ميٽر ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/isotope |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ref1= |pn1= |ps1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ref2= |pn2= |ps2=
 |dm3= |perc3= |link3= |ref3= |pn3= |ps3=
 |dm4= |perc4= |link4= |ref4= |pn4= |ps4=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== معياري جوهري وزن ===
هن خاني ۾ ''مکيه آئسوٽوپن جي جدول'' ۽ [[معياري جوهري وزن]] شامل آهن. معياري جوهري وزن CIAAW جي شايع ڪيل انگن موجب ڏنو ويندو آهي؛ ڏسو {{tl|Infobox element/symbol-to-saw/CIAAW-saw-element-page}}.

مستحڪم عنصر لاءِ مثال:
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=Li
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=Li
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

== نئون ڇا آهي ==
;مارچ 2023ع
:&lt;small&gt;''مکيه'' مان مراد عام طور تي ''مکيه آئسوٽوپ'' آهي؛ ان مان مراد مکيه صفحو يا ڪنهن موضوع بابت مکيه مضمون ناهي.&lt;/small&gt;

:{{para|isobox ref}} پراڻو آهي؛ ان جي جاءِ تي {{para|ref-table}} استعمال ڪريو. پوزيشن مٿين جدول ۾ هوندي؛ ذيلي خاني جي صورت ۾ اڃا جاچ گهربل آهي.
:{{para|ref-nubase2020|yes/no}} (متبادل نالو {{para|ref-NUBASE2020}}) سان {{tl|NUBASE2020}} جو نالي وارو حوالو شامل ٿئي ٿو؛ هي بنيادي طئي ٿيل اختيار آهي.

== استعمال ==
هي عنصر جي '''[[وڪيپيڊيا:مکيه آئسوٽوپ|مکيه آئسوٽوپن]]''' لاءِ خانو آهي. ميٽا ٽيمپليٽ جو نالو '''{{tl|Infobox isotopes (meta)}}''' آهي {{smallcaps2|(META)}}.

هن ۾ ''مکيه آئسوٽوپن'' جي جدول ۽، ضرورت پوڻ تي، [[معياري جوهري وزن]] شامل هوندو آهي.

{{As of|Jan 2023}}، “مکيه آئسوٽوپ” مان مراد [[وڪيپيڊيا:مکيه آئسوٽوپ|مکيه آئسوٽوپ بابت رهنما اصول]] موجب آئسوٽوپ آهي (تجويز هيٺ؛ ڏسو [[Wikipedia_talk:WikiProject_Elements#What_is_a_&quot;Main_isotope&quot;?|وڪيپيڊيا:عناصر رٿا منصوبي جي ڳالهه ٻولهه]]).

هر آئسوٽوپ جي الڳ قطار هوندي، جنهن ۾ زوال جا طريقا ڏنا ويندا:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;&gt;
سڀ پيرا ميٽر
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020=&lt;!-- yes/no --&gt;
|ref-NUBASE2020=&lt;!-- متبادل نالو --&gt;
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope
 |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ref1= |pn1= |ps1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ref2= |pn2= |ps2=
 |dm3= |perc3= |link3= |ref3= |pn3= |ps3=
 |dm4= |perc4= |link4= |ref4= |pn4= |ps4= }}
|footnote  =
|child     ={{{child|no}}}&lt;!-- [IB element] --&gt;
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
:هي جدول {{tl|Infobox element}} ۾ پڻ استعمال ٿئي ٿي.

=== آئسوٽوپ جي زوال جو مثال ===

{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=U
|ref-nubase2020=no
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope
 |sym=U
 |mn=234
 |na=trace_link
 |hl=245500 y
 |dm1=alpha
 |pn1=230
 |ps1=Th
}}
}}

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=U
|ref-nubase2020=no
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope
 |sym=U
 |mn=234
 |na=trace_link
 |hl=245500 y
 |dm1=alpha
 |pn1=230
 |ps1=Th
}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

;استعمال ٿيندڙ ٻيا پيرا ميٽر

{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=U
|ref-table=&lt;!-- هتي مستند ڪتابي حوالو شامل ڪريو --&gt;
|ref-nubase2020=no
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope
 |sym=U
 |mn=234
 |na=trace_link
 |hl=245500 y
 |dm1=alpha
 |pn1=230
 |ps1=Th
}}
|footnote=هتي حاشيو شامل ڪريو
}}

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=U
|ref-table=&lt;!-- هتي مستند ڪتابي حوالو شامل ڪريو --&gt;
|ref-nubase2020=no
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope
 |sym=U
 |mn=234
 |na=trace_link
 |hl=245500 y
 |dm1=alpha
 |pn1=230
 |ps1=Th
}}
|footnote=هتي حاشيو شامل ڪريو
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

;آئسوٽوپ جي قطار جا پيرا ميٽر

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/isotope
 |link=
 |sym=U
 |mn=234
 |na=trace_link
 |hl=245500 y
 |ref=
 |dm1=alpha
 |perc1=
 |link1=
 |ps1=Th
 |pn1=230
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== معياري جوهري وزن ==
مستحڪم عنصرن لاءِ CIAAW پاران شايع ڪيل رسمي [[معياري جوهري وزن]] شامل ڪيو ويندو آهي. جيڪڏهن معياري جوهري وزن وقفي جي صورت ۾ ڏنل هجي، ته ان سان گڏ ان جي رواجي قيمت پڻ شامل ڪئي ويندي آهي. انگ {{tl|Infobox element/symbol-to-saw/doc}} ۾ ڏنل مرڪزي معياري جوهري وزن جي فهرستن مان ورتا ويندا آهن؛ ترتيب {{tl|Infobox element/standard atomic weight format}} سان ٿيندي آهي، جيڪو {{tl|infobox element}} ۾ به استعمال ٿئي ٿو.

== نگراني ==
* {{tl|Isotopes/main/error-message}}
:{{clc|Category:Isotope template issues|pages}}
:{{clc|Category:Isotope template trackings|pages}}

{{Template reference list}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Isotopes summary‎‎}} — مضمون اندر جدول، خاص ڪري سپرهيي عنصرن لاءِ؛ مثال طور [[ڪوپرنيڪيم]].
* {{tl|Infobox element}} — عنصر جي خاني ۾ هي ٽيمپليٽ ڏيکاري ٿو.
* {{Category link with count|Infobox element isotopes templates}}
:{{tl|Index to chemical element pages}}
* {{tl|Infobox element/element navigation}} — مٿئين کاٻي پاسي اضافي ڄاڻ جا خانا.

{{Navbox isotope templates‎‎}}
&lt;includeonly&gt;&lt;!--
 --&gt;{{Template other
  | 1={{sandbox other||&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Infobox isotopes (meta)&lt;!--
--&gt;|[[Category:Infobox element isotopes templates|*]]&lt;!--
   --&gt;|{{subpage other||[[Category:Infobox element isotopes templates]]}}}}&lt;!--
--&gt;}}
  | 2=&lt;!-- هن ٽيمپليٽ جي جاءِ کان ٻاهر لاڳو نه ٿيندو
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>oa9ey6af6m27wj4ykxym2yq6osbpew2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox isotopes (meta)/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105751</id>
    <revision>
      <id>430401</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox isotopes (meta) | {{Uses TemplateStyles}} &lt;!-- مکيه ٽيمپليٽ --&gt;هي عنصرن جي آئسوٽوپ واري خاني لاءِ '''ميٽا ٽيمپليٽ''' {{tl|Infobox isotopes (meta)}} آهي ({{clc|Category:Infobox element isotopes templates|pages}}). هن 18 مارچ 2023ع تي {{tlf|Infobox element isotopes}} (ميٽا) جي جاءِ ورتي. |&lt;!-- ٽيمپليٽ صفحي جو مثال --&gt;هن صفح...</comment>
      <origin>430401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15702" sha1="d0dwsd5tyxf6liw2iho1nkqma8w92rl" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox isotopes (meta)
|
{{Uses TemplateStyles}}
&lt;!-- مکيه ٽيمپليٽ --&gt;هي عنصرن جي آئسوٽوپ واري خاني لاءِ '''ميٽا ٽيمپليٽ''' {{tl|Infobox isotopes (meta)}} آهي ({{clc|Category:Infobox element isotopes templates|pages}}). هن 18 مارچ 2023ع تي {{tlf|Infobox element isotopes}} (ميٽا) جي جاءِ ورتي.
|&lt;!-- ٽيمپليٽ صفحي جو مثال --&gt;هن صفحي تي عنصرن جي آئسوٽوپ واري خاني لاءِ '''ميٽا''' خانو {{tl|Infobox isotopes (meta)}} استعمال ٿئي ٿو.}}

هن خاني ۾ ''مکيه آئسوٽوپن جي جدول'' ۽ [[معياري جوهري وزن]] شامل آهن.
مثال طور، '''{{tl|Infobox uranium isotopes}}'''، جيڪو '''[[يورينيم جا آئسوٽوپ]]''' واري صفحي تي استعمال ٿئي ٿو.

مکيه آئسوٽوپن جي جدول عام عنصر واري خاني ۾ به ٻيهر استعمال ٿئي ٿي: {{tl|Infobox uranium}}.

== بنيادي مثال ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
|footnote  =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{cite book|...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |mn=58 |sym=Ni
 |na=68.077% |hl=stable _link
 }}
{{Isotopes/main/isotope |mn=59 |sym=Ni
 |na=trace_link |hl={{val|7.6|e=4|u=y}}
 |dm1=e _link |link1=cobalt-59 |pn1=59 |ps1=Co
 }}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{cite book|...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |mn=58 |sym=Ni
 |na=68.077% |hl=stable _link
 }}
{{Isotopes/main/isotope |mn=59 |sym=Ni
 |na=trace_link |hl={{val|7.6|e=4|u=y}}
 |dm1=e _link |link1=cobalt-59 |pn1=59 |ps1=Co
 }}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== پيرا ميٽر ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
|
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; xxxstyle=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope|..}}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

|
* {{para|symbol}} ''ڪيميائي عنصر جي علامت؛ گهربل''
* {{para|ref-table}} ''ڪالمن جي عنوان سان حوالو شامل ڪري ٿو؛ مثال طور'' &quot;{{mono|1=Main isotopes&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;}}&quot;
* {{para|ref-nubase2020|yes/no}} ''{{mono|yes}} سان {{tl|NUBASE2020}}{{NUBASE2020|ref}} جو حوالو “آئسوٽوپ” واري ڪالمن جي عنوان ۾ شامل ٿئي ٿو''
* {{para|isotopes}} ''مکيه آئسوٽوپن جي فهرست؛ هيٺ ڏسو''
* {{para|footnote}} ''حاشيو، جيڪو آئسوٽوپن جي جدول جي هيٺان ظاهر ٿيندو''
* {{para|1=child|2=&lt;nowiki&gt;{{{child|no}}}&lt;/nowiki&gt;}} ''{{tl|Infobox element}} سان گڏ ڪم ڪرڻ لاءِ گهربل؛ جيئن آهي تيئن ڇڏي ڏيو''
|}

== مکيه آئسوٽوپن جي جدول&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Main isotopes&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Main isotopes table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
:''{{tl|Isotopes/main/table/doc}}''
'''مکيه آئسوٽوپن جي جدول''' ۾ هر آئسوٽوپ جي قطار لاءِ الڳ ٽيمپليٽ داخل ڪيو ويندو آهي.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
...
|isotopes =
{{Isotopes/main/isotope |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |ref1= |link1= |pn1= |ps1= 
 |dm2= |perc2= |ref2= |link2= |pn2= |ps2=
 }}
...
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 85%; background:#E6FFE6;color:inherit;&quot;&gt;
 هڪ قطار جا پيرا ميٽر، وضاحت سان
 &quot;!&quot; = گهربل ٿي سگهي ٿو؛
 ..1–4 جو تعلق زوال جي طريقي dm# سان آهي
{{Isotopes/main/isotope
 |mn    =! ماس نمبر
 |sym   =! علامت
 |link  =  آئسوٽوپ واري صفحي جو نالو: uranium-232
 |ref   =  آئسوٽوپ جي قطار لاءِ حوالو
 |na    =! قدرتي موجودگي (هي به ٿي سگهي ٿو: synth، trace)
 |hl    =! اڌ عمر (هي به ٿي سگهي ٿو: stable)

 |dm1   =! زوال جو پهريون طريقو
 |perc1 =  زوال جو سيڪڙو
 |ref1  =  زوال جي پهرئين طريقي جو حوالو
 |link1 =  پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ واري صفحي جو نالو
 |pn1   =! پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ جو ماس نمبر
 |ps1   =! پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ جي علامت

 |dm2   =  زوال جو ٻيو طريقو وغيره
 |dm3   =  زوال جو ٽيون طريقو وغيره
 |dm4   =  زوال جو چوٿون طريقو وغيره
 }}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

*جيڪڏهن ڪو ڪوڊ يا ترتيب ڏنل قدر سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.*

=== موجودگي، اڌ عمر ۽ ڪيبورڊ ڪوڊ {{mono|1=trace, synthetic, stable}} ===
*{{para|na}} ۽ {{para|hl}} وارا پيرا ميٽر سادا ''ڪيبورڊ ڪوڊ'' قبول ڪن ٿا. ان سان لکڻ سولو ٿئي ٿو:
::{{para|1=na|2={{highlight|trace}}, {{highlight|synth}}}}؛ {{para|1=hl|2={{highlight|stable}}, {{highlight|obs stable}}}}.
:{{para|1=na|2=synth{{highlight|1=_link|2=LightYellow}}}} سان لنڪ ٺهندو &amp;rarr; [[مصنوعي عنصر|synth]]
:هيٺ “سيڪڙو موجودگي” وارو ڀاڱو پڻ ڏسو.
:جيڪڏهن ڪو قدر سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.

=== زوال جو طريقو ({{mono|1=&amp;beta;&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;&amp;beta;&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;}}) ڪيبورڊ ڪوڊ سان ===
*زوال جي طريقن '''{{para|1=dm1–4}}''' ۾ ڪيبورڊ ڪوڊ لکي سگهجي ٿو:
::{{para|1=dm1|2={{highlight|b+b+}}}} ({{!xt|1={{!}}&lt;nowiki&gt;dm1=&amp;amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&amp;amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt;}} بدران)، جنهن سان &lt;big&gt;{{mono|1=β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}&lt;/big&gt; ڏيکاربو.
:لنڪ ٺاهڻ لاءِ:
::{{para|1=dm1|2=b+b+{{highlight|1=_link|2=LightYellow}}}} &amp;rarr; &lt;big&gt;[[ٻٽو بيٽا زوال|{{mono|1=β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}]]&lt;/big&gt;.

:جيڪڏهن ڪو ڪوڊ سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.

;dm1–4 ڪوڊ جا بنيادي اصول
* &lt;big&gt;&amp;alpha;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|a}}، &lt;big&gt;&amp;beta;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|b}}، &lt;big&gt;&amp;gamma;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|g}}، ۽ &lt;big&gt;&amp;epsilon;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|e}}
:نوٽ: لاطيني ننڍو اکر {{code|e}} رڳو “e+” ۾ استعمال ٿئي ٿو. εε/ee لاءِ {{code|ee}} لکبو.
* &lt;big&gt;x&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، x&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|+}} ۽ {{code|−}}؛ نشان مٿئين پاسي ڏيکاربو.
* {{code|-}} (ڪيبورڊ وارو هائفن) کي مائنس جي نشاني طور ورتو ويندو.
* وڏن ۽ ننڍن اکرن ۾ فرق آهي: SF لاءِ {{code|SF}} لکو؛ {{!xt|sf}} نه لکو.

=== سيڪڙو موجودگي ۽ زوال جي طريقي جي ترتيب ===
* اڌ عمر لاءِ وقت کي ترتيب ڏيڻ واسطي اڪثر {{tlx|val}} استعمال ڪريو؛ مثال: {{para|1=hl|2=&lt;nowiki&gt;{{val|12.3|e=4|u=Ey}}&lt;/nowiki&gt;}} &amp;rarr; {{val|12.3|e=4|u=Ey}}. وقت جي ايڪائي کي لنڪ نه ڪريو.
* سيڪڙو وارا پيرا ميٽر: {{para|na}} ۽ {{para|perc1, perc2, perc3, perc4}}
:{{tlx|val}} جي ضرورت ناهي؛ سادو “12.34%” ڪافي آهي.
:عدد کي ٽن اهم انگن تائين گول ڪيو ويندو.
:جيڪڏهن dm-% ۾ {{para|perc1|0.003%}} ڏنو وڃي، ته “&lt;0.01%” ڏيکاربو.
:جيڪڏهن dm-% ۾ {{para|perc1|2.7e-12}} ڏنو وڃي، ته “&amp;#x226A;0.01%” ڏيکاربو.

:هن قاعدي کان بچڻ لاءِ {{tlf|val}} استعمال ڪريو: {{para|1=na|2=&lt;nowiki&gt;{{val|0.9995|u=%}}&lt;/nowiki&gt;}} (مثال طور [[:Template:Infobox hydrogen isotopes|هائيڊروجن]]).

:غيريقينيءَ جون قيمتون، جهڙوڪ {{!xt|1=(5)}} يا {{!xt|&amp;plusmn;0.3}}، شامل نه ڪريو.

=== حوالو شامل ڪرڻ ===
*حوالو ڏيڻ لاءِ مخصوص پيرا ميٽر استعمال ڪريو:
*{{para|ref-table|&amp;lt;ref&gt;...}} ڪالمن جي عنوان ۾ حوالو شامل ڪري ٿو.
*{{para|ref-nubase2020|yes/no}} سان {{tl|NUBASE2020}} جو حوالو شامل ٿئي ٿو.
*{{para|ref}} هر آئسوٽوپ جي قطار لاءِ آهي.
*{{para|ref}} هر زوال واري طريقي لاءِ آهي.

حوالو ڏيڻ لاءِ قدر جي اندر هيئن نه لکو: {{!xt|1=dm1=&amp;alpha;&amp;lt;ref&gt;..&amp;lt;/ref&gt;}}

=== زوال جا طريقا ===
{{Isotopes/decay-mode/overview|state=collapsed}}

=== /isotope جا مڪمل پيرا ميٽر ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/isotope |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ref1= |pn1= |ps1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ref2= |pn2= |ps2=
 |dm3= |perc3= |link3= |ref3= |pn3= |ps3=
 |dm4= |perc4= |link4= |ref4= |pn4= |ps4=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== معياري جوهري وزن ===
هن خاني ۾ ''مکيه آئسوٽوپن جي جدول'' ۽ [[معياري جوهري وزن]] شامل آهن. معياري جوهري وزن CIAAW جي شايع ڪيل انگن موجب ڏنو ويندو آهي؛ ڏسو {{tl|Infobox element/symbol-to-saw/CIAAW-saw-element-page}}.

مستحڪم عنصر لاءِ مثال:
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=Li
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=Li
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

== نئون ڇا آهي ==
;مارچ 2023ع
:&lt;small&gt;''مکيه'' مان مراد عام طور تي ''مکيه آئسوٽوپ'' آهي؛ ان مان مراد مکيه صفحو يا ڪنهن موضوع بابت مکيه مضمون ناهي.&lt;/small&gt;

:{{para|isobox ref}} پراڻو آهي؛ ان جي جاءِ تي {{para|ref-table}} استعمال ڪريو. پوزيشن مٿين جدول ۾ هوندي؛ ذيلي خاني جي صورت ۾ اڃا جاچ گهربل آهي.
:{{para|ref-nubase2020|yes/no}} (متبادل نالو {{para|ref-NUBASE2020}}) سان {{tl|NUBASE2020}} جو نالي وارو حوالو شامل ٿئي ٿو؛ هي بنيادي طئي ٿيل اختيار آهي.

== استعمال ==
هي عنصر جي '''[[وڪيپيڊيا:مکيه آئسوٽوپ|مکيه آئسوٽوپن]]''' لاءِ خانو آهي. ميٽا ٽيمپليٽ جو نالو '''{{tl|Infobox isotopes (meta)}}''' آهي {{smallcaps2|(META)}}.

هن ۾ ''مکيه آئسوٽوپن'' جي جدول ۽، ضرورت پوڻ تي، [[معياري جوهري وزن]] شامل هوندو آهي.

{{As of|Jan 2023}}، “مکيه آئسوٽوپ” مان مراد [[وڪيپيڊيا:مکيه آئسوٽوپ|مکيه آئسوٽوپ بابت رهنما اصول]] موجب آئسوٽوپ آهي (تجويز هيٺ؛ ڏسو [[Wikipedia_talk:WikiProject_Elements#What_is_a_&quot;Main_isotope&quot;?|وڪيپيڊيا:عناصر رٿا منصوبي جي ڳالهه ٻولهه]]).

هر آئسوٽوپ جي الڳ قطار هوندي، جنهن ۾ زوال جا طريقا ڏنا ويندا:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;&gt;
سڀ پيرا ميٽر
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020=&lt;!-- yes/no --&gt;
|ref-NUBASE2020=&lt;!-- متبادل نالو --&gt;
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope
 |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ref1= |pn1= |ps1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ref2= |pn2= |ps2=
 |dm3= |perc3= |link3= |ref3= |pn3= |ps3=
 |dm4= |perc4= |link4= |ref4= |pn4= |ps4= }}
|footnote  =
|child     ={{{child|no}}}&lt;!-- [IB element] --&gt;
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
:هي جدول {{tl|Infobox element}} ۾ پڻ استعمال ٿئي ٿي.

=== آئسوٽوپ زوال جو مثال ===
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020=
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=95% |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha; |perc1= |ref1= |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2= |ref2= |ps2=Pu |pn2=242 }}
|footnote =
|child    =
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=95% |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha; |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.001% |ref2=&lt;ref&gt;زوال-2 جو حوالو&lt;/ref&gt;|ps2=Pu |pn2=242 }}
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=95% |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha; |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.001% |ref2=&lt;ref&gt;زوال-2 جو حوالو&lt;/ref&gt;|ps2=Pu |pn2=242 }}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

;استعمال ٿيندڙ ٻيا پيرا ميٽر
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=
|footnote=ڪجهه حاشيو
|ref-table      =&lt;ref&gt;ڪتاب جو حوالو: Hello World&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =no
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=trace_link |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha;  |perc1=95%    |link1=Cn-247        |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.005% |link2=plutonium-242 |ps2=Pu |pn2=242 }}
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=trace_link |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha;  |perc1=95%    |link1=Cn-247        |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.005% |link2=plutonium-242 |ps2=Pu |pn2=242 }}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope
 |link= |sym= |mn=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ps1= |pn1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ps2= |pn2= 
 |dm3= |perc3= |link3= |ps3= |pn3= }}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== معياري جوهري وزن ==
مستحڪم عنصرن لاءِ CIAAW پاران شايع ڪيل رسمي [[معياري جوهري وزن]] شامل ڪيو ويندو آهي. جيڪڏهن معياري جوهري وزن وقفي جي صورت ۾ ڏنل هجي، ته ان سان گڏ ان جي رواجي قيمت پڻ شامل ڪئي ويندي آهي. انگ {{tl|Infobox element/symbol-to-saw/doc}} ۾ ڏنل مرڪزي معياري جوهري وزن جي فهرستن مان ورتا ويندا آهن؛ ترتيب {{tl|Infobox element/standard atomic weight format}} سان ٿيندي آهي، جيڪو {{tl|infobox element}} ۾ به استعمال ٿئي ٿو.

== نگراني ==
* {{tl|Isotopes/main/error-message}}
:{{clc|Category:Isotope template issues|pages}}
:{{clc|Category:Isotope template trackings|pages}}

{{Template reference list}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Isotopes summary‎‎}} — مضمون اندر جدول، خاص ڪري سپرهيي عنصرن لاءِ؛ مثال طور [[ڪوپرنيڪيم]].
* {{tl|Infobox element}} — عنصر جي خاني ۾ هي ٽيمپليٽ ڏيکاري ٿو.
* {{Category link with count|Infobox element isotopes templates}}
:{{tl|Index to chemical element pages}}
* {{tl|Infobox element/element navigation}} — مٿئين کاٻي پاسي اضافي ڄاڻ جا خانا.

{{Navbox isotope templates‎‎}}
&lt;includeonly&gt;&lt;!--
 --&gt;{{Template other
  | 1={{sandbox other||&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Infobox isotopes (meta)&lt;!--
--&gt;|[[Category:Infobox element isotopes templates|*]]&lt;!--
   --&gt;|{{subpage other||[[Category:Infobox element isotopes templates]]}}}}&lt;!--
--&gt;}}
  | 2=&lt;!-- هن ٽيمپليٽ جي جاءِ کان ٻاهر لاڳو نه ٿيندو
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>d0dwsd5tyxf6liw2iho1nkqma8w92rl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430415</id>
      <parentid>430401</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15746" sha1="l03z7tgfa4gvvd7jdsmeefx85zzjlep" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox isotopes (meta)
|
{{Uses TemplateStyles|Template:Infobox isotopes (meta)/styles.css}}
&lt;!-- مکيه ٽيمپليٽ --&gt;هي عنصرن جي آئسوٽوپ واري خاني لاءِ '''ميٽا ٽيمپليٽ''' {{tl|Infobox isotopes (meta)}} آهي ({{clc|Category:Infobox element isotopes templates|pages}}). هن 18 مارچ 2023ع تي {{tlf|Infobox element isotopes}} (ميٽا) جي جاءِ ورتي.
|&lt;!-- ٽيمپليٽ صفحي جو مثال --&gt;هن صفحي تي عنصرن جي آئسوٽوپ واري خاني لاءِ '''ميٽا''' خانو {{tl|Infobox isotopes (meta)}} استعمال ٿئي ٿو.}}

هن خاني ۾ ''مکيه آئسوٽوپن جي جدول'' ۽ [[معياري جوهري وزن]] شامل آهن.
مثال طور، '''{{tl|Infobox uranium isotopes}}'''، جيڪو '''[[يورينيم جا آئسوٽوپ]]''' واري صفحي تي استعمال ٿئي ٿو.

مکيه آئسوٽوپن جي جدول عام عنصر واري خاني ۾ به ٻيهر استعمال ٿئي ٿي: {{tl|Infobox uranium}}.

== بنيادي مثال ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
|footnote  =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{cite book|...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |mn=58 |sym=Ni
 |na=68.077% |hl=stable _link
 }}
{{Isotopes/main/isotope |mn=59 |sym=Ni
 |na=trace_link |hl={{val|7.6|e=4|u=y}}
 |dm1=e _link |link1=cobalt-59 |pn1=59 |ps1=Co
 }}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =Ni
|ref-table =&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{cite book|...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |mn=58 |sym=Ni
 |na=68.077% |hl=stable _link
 }}
{{Isotopes/main/isotope |mn=59 |sym=Ni
 |na=trace_link |hl={{val|7.6|e=4|u=y}}
 |dm1=e _link |link1=cobalt-59 |pn1=59 |ps1=Co
 }}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== پيرا ميٽر ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
|
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; xxxstyle=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020 =yes
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope|..}}
|footnote  =هتي حاشيو
|child     ={{{child|no}}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

|
* {{para|symbol}} ''ڪيميائي عنصر جي علامت؛ گهربل''
* {{para|ref-table}} ''ڪالمن جي عنوان سان حوالو شامل ڪري ٿو؛ مثال طور'' &quot;{{mono|1=Main isotopes&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;}}&quot;
* {{para|ref-nubase2020|yes/no}} ''{{mono|yes}} سان {{tl|NUBASE2020}}{{NUBASE2020|ref}} جو حوالو “آئسوٽوپ” واري ڪالمن جي عنوان ۾ شامل ٿئي ٿو''
* {{para|isotopes}} ''مکيه آئسوٽوپن جي فهرست؛ هيٺ ڏسو''
* {{para|footnote}} ''حاشيو، جيڪو آئسوٽوپن جي جدول جي هيٺان ظاهر ٿيندو''
* {{para|1=child|2=&lt;nowiki&gt;{{{child|no}}}&lt;/nowiki&gt;}} ''{{tl|Infobox element}} سان گڏ ڪم ڪرڻ لاءِ گهربل؛ جيئن آهي تيئن ڇڏي ڏيو''
|}

== مکيه آئسوٽوپن جي جدول&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Main isotopes&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Main isotopes table&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
:''{{tl|Isotopes/main/table/doc}}''
'''مکيه آئسوٽوپن جي جدول''' ۾ هر آئسوٽوپ جي قطار لاءِ الڳ ٽيمپليٽ داخل ڪيو ويندو آهي.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
...
|isotopes =
{{Isotopes/main/isotope |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |ref1= |link1= |pn1= |ps1= 
 |dm2= |perc2= |ref2= |link2= |pn2= |ps2=
 }}
...
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 85%; background:#E6FFE6;color:inherit;&quot;&gt;
 هڪ قطار جا پيرا ميٽر، وضاحت سان
 &quot;!&quot; = گهربل ٿي سگهي ٿو؛
 ..1–4 جو تعلق زوال جي طريقي dm# سان آهي
{{Isotopes/main/isotope
 |mn    =! ماس نمبر
 |sym   =! علامت
 |link  =  آئسوٽوپ واري صفحي جو نالو: uranium-232
 |ref   =  آئسوٽوپ جي قطار لاءِ حوالو
 |na    =! قدرتي موجودگي (هي به ٿي سگهي ٿو: synth، trace)
 |hl    =! اڌ عمر (هي به ٿي سگهي ٿو: stable)

 |dm1   =! زوال جو پهريون طريقو
 |perc1 =  زوال جو سيڪڙو
 |ref1  =  زوال جي پهرئين طريقي جو حوالو
 |link1 =  پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ واري صفحي جو نالو
 |pn1   =! پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ جو ماس نمبر
 |ps1   =! پيدا ٿيندڙ آئسوٽوپ جي علامت

 |dm2   =  زوال جو ٻيو طريقو وغيره
 |dm3   =  زوال جو ٽيون طريقو وغيره
 |dm4   =  زوال جو چوٿون طريقو وغيره
 }}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

*جيڪڏهن ڪو ڪوڊ يا ترتيب ڏنل قدر سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.*

=== موجودگي، اڌ عمر ۽ ڪيبورڊ ڪوڊ {{mono|1=trace, synthetic, stable}} ===
*{{para|na}} ۽ {{para|hl}} وارا پيرا ميٽر سادا ''ڪيبورڊ ڪوڊ'' قبول ڪن ٿا. ان سان لکڻ سولو ٿئي ٿو:
::{{para|1=na|2={{highlight|trace}}, {{highlight|synth}}}}؛ {{para|1=hl|2={{highlight|stable}}, {{highlight|obs stable}}}}.
:{{para|1=na|2=synth{{highlight|1=_link|2=LightYellow}}}} سان لنڪ ٺهندو &amp;rarr; [[مصنوعي عنصر|synth]]
:هيٺ “سيڪڙو موجودگي” وارو ڀاڱو پڻ ڏسو.
:جيڪڏهن ڪو قدر سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.

=== زوال جو طريقو ({{mono|1=&amp;beta;&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;&amp;beta;&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;}}) ڪيبورڊ ڪوڊ سان ===
*زوال جي طريقن '''{{para|1=dm1–4}}''' ۾ ڪيبورڊ ڪوڊ لکي سگهجي ٿو:
::{{para|1=dm1|2={{highlight|b+b+}}}} ({{!xt|1={{!}}&lt;nowiki&gt;dm1=&amp;amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&amp;amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt;}} بدران)، جنهن سان &lt;big&gt;{{mono|1=β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}&lt;/big&gt; ڏيکاربو.
:لنڪ ٺاهڻ لاءِ:
::{{para|1=dm1|2=b+b+{{highlight|1=_link|2=LightYellow}}}} &amp;rarr; &lt;big&gt;[[ٻٽو بيٽا زوال|{{mono|1=β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}]]&lt;/big&gt;.

:جيڪڏهن ڪو ڪوڊ سڃاتو نه وڃي، ته اهو جيئن داخل ڪيو ويو آهي تيئن ئي ڏيکاريو ويندو.

;dm1–4 ڪوڊ جا بنيادي اصول
* &lt;big&gt;&amp;alpha;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|a}}، &lt;big&gt;&amp;beta;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|b}}، &lt;big&gt;&amp;gamma;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|g}}، ۽ &lt;big&gt;&amp;epsilon;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|e}}
:نوٽ: لاطيني ننڍو اکر {{code|e}} رڳو “e+” ۾ استعمال ٿئي ٿو. εε/ee لاءِ {{code|ee}} لکبو.
* &lt;big&gt;x&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;، x&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt; لاءِ {{code|+}} ۽ {{code|−}}؛ نشان مٿئين پاسي ڏيکاربو.
* {{code|-}} (ڪيبورڊ وارو هائفن) کي مائنس جي نشاني طور ورتو ويندو.
* وڏن ۽ ننڍن اکرن ۾ فرق آهي: SF لاءِ {{code|SF}} لکو؛ {{!xt|sf}} نه لکو.

=== سيڪڙو موجودگي ۽ زوال جي طريقي جي ترتيب ===
* اڌ عمر لاءِ وقت کي ترتيب ڏيڻ واسطي اڪثر {{tlx|val}} استعمال ڪريو؛ مثال: {{para|1=hl|2=&lt;nowiki&gt;{{val|12.3|e=4|u=Ey}}&lt;/nowiki&gt;}} &amp;rarr; {{val|12.3|e=4|u=Ey}}. وقت جي ايڪائي کي لنڪ نه ڪريو.
* سيڪڙو وارا پيرا ميٽر: {{para|na}} ۽ {{para|perc1, perc2, perc3, perc4}}
:{{tlx|val}} جي ضرورت ناهي؛ سادو “12.34%” ڪافي آهي.
:عدد کي ٽن اهم انگن تائين گول ڪيو ويندو.
:جيڪڏهن dm-% ۾ {{para|perc1|0.003%}} ڏنو وڃي، ته “&lt;0.01%” ڏيکاربو.
:جيڪڏهن dm-% ۾ {{para|perc1|2.7e-12}} ڏنو وڃي، ته “&amp;#x226A;0.01%” ڏيکاربو.

:هن قاعدي کان بچڻ لاءِ {{tlf|val}} استعمال ڪريو: {{para|1=na|2=&lt;nowiki&gt;{{val|0.9995|u=%}}&lt;/nowiki&gt;}} (مثال طور [[:Template:Infobox hydrogen isotopes|هائيڊروجن]]).

:غيريقينيءَ جون قيمتون، جهڙوڪ {{!xt|1=(5)}} يا {{!xt|&amp;plusmn;0.3}}، شامل نه ڪريو.

=== حوالو شامل ڪرڻ ===
*حوالو ڏيڻ لاءِ مخصوص پيرا ميٽر استعمال ڪريو:
*{{para|ref-table|&amp;lt;ref&gt;...}} ڪالمن جي عنوان ۾ حوالو شامل ڪري ٿو.
*{{para|ref-nubase2020|yes/no}} سان {{tl|NUBASE2020}} جو حوالو شامل ٿئي ٿو.
*{{para|ref}} هر آئسوٽوپ جي قطار لاءِ آهي.
*{{para|ref}} هر زوال واري طريقي لاءِ آهي.

حوالو ڏيڻ لاءِ قدر جي اندر هيئن نه لکو: {{!xt|1=dm1=&amp;alpha;&amp;lt;ref&gt;..&amp;lt;/ref&gt;}}

=== زوال جا طريقا ===
{{Isotopes/decay-mode/overview|state=collapsed}}

=== /isotope جا مڪمل پيرا ميٽر ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/isotope |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ref1= |pn1= |ps1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ref2= |pn2= |ps2=
 |dm3= |perc3= |link3= |ref3= |pn3= |ps3=
 |dm4= |perc4= |link4= |ref4= |pn4= |ps4=
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== معياري جوهري وزن ===
هن خاني ۾ ''مکيه آئسوٽوپن جي جدول'' ۽ [[معياري جوهري وزن]] شامل آهن. معياري جوهري وزن CIAAW جي شايع ڪيل انگن موجب ڏنو ويندو آهي؛ ڏسو {{tl|Infobox element/symbol-to-saw/CIAAW-saw-element-page}}.

مستحڪم عنصر لاءِ مثال:
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=Li
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=Li
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

== نئون ڇا آهي ==
;مارچ 2023ع
:&lt;small&gt;''مکيه'' مان مراد عام طور تي ''مکيه آئسوٽوپ'' آهي؛ ان مان مراد مکيه صفحو يا ڪنهن موضوع بابت مکيه مضمون ناهي.&lt;/small&gt;

:{{para|isobox ref}} پراڻو آهي؛ ان جي جاءِ تي {{para|ref-table}} استعمال ڪريو. پوزيشن مٿين جدول ۾ هوندي؛ ذيلي خاني جي صورت ۾ اڃا جاچ گهربل آهي.
:{{para|ref-nubase2020|yes/no}} (متبادل نالو {{para|ref-NUBASE2020}}) سان {{tl|NUBASE2020}} جو نالي وارو حوالو شامل ٿئي ٿو؛ هي بنيادي طئي ٿيل اختيار آهي.

== استعمال ==
هي عنصر جي '''[[وڪيپيڊيا:مکيه آئسوٽوپ|مکيه آئسوٽوپن]]''' لاءِ خانو آهي. ميٽا ٽيمپليٽ جو نالو '''{{tl|Infobox isotopes (meta)}}''' آهي {{smallcaps2|(META)}}.

هن ۾ ''مکيه آئسوٽوپن'' جي جدول ۽، ضرورت پوڻ تي، [[معياري جوهري وزن]] شامل هوندو آهي.

{{As of|Jan 2023}}، “مکيه آئسوٽوپ” مان مراد [[وڪيپيڊيا:مکيه آئسوٽوپ|مکيه آئسوٽوپ بابت رهنما اصول]] موجب آئسوٽوپ آهي (تجويز هيٺ؛ ڏسو [[Wikipedia_talk:WikiProject_Elements#What_is_a_&quot;Main_isotope&quot;?|وڪيپيڊيا:عناصر رٿا منصوبي جي ڳالهه ٻولهه]]).

هر آئسوٽوپ جي الڳ قطار هوندي، جنهن ۾ زوال جا طريقا ڏنا ويندا:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;&gt;
سڀ پيرا ميٽر
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020=&lt;!-- yes/no --&gt;
|ref-NUBASE2020=&lt;!-- متبادل نالو --&gt;
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope
 |link= |mn= |sym=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ref1= |pn1= |ps1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ref2= |pn2= |ps2=
 |dm3= |perc3= |link3= |ref3= |pn3= |ps3=
 |dm4= |perc4= |link4= |ref4= |pn4= |ps4= }}
|footnote  =
|child     ={{{child|no}}}&lt;!-- [IB element] --&gt;
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
:هي جدول {{tl|Infobox element}} ۾ پڻ استعمال ٿئي ٿي.

=== آئسوٽوپ زوال جو مثال ===
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol    =
|ref-table =
|ref-nubase2020=
|isotopes  =
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=95% |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha; |perc1= |ref1= |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2= |ref2= |ps2=Pu |pn2=242 }}
|footnote =
|child    =
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=95% |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha; |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.001% |ref2=&lt;ref&gt;زوال-2 جو حوالو&lt;/ref&gt;|ps2=Pu |pn2=242 }}
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=95% |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha; |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.001% |ref2=&lt;ref&gt;زوال-2 جو حوالو&lt;/ref&gt;|ps2=Pu |pn2=242 }}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

;استعمال ٿيندڙ ٻيا پيرا ميٽر
{{Infobox isotopes (meta)
|symbol=
|footnote=ڪجهه حاشيو
|ref-table      =&lt;ref&gt;ڪتاب جو حوالو: Hello World&lt;/ref&gt;
|ref-nubase2020 =no
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=trace_link |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha;  |perc1=95%    |link1=Cn-247        |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.005% |link2=plutonium-242 |ps2=Pu |pn2=242 }}
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/isotope |sym=U |mn=234
 |na=trace_link |hl=2 y
 |ref=&lt;ref&gt;حوالو الف&lt;/ref&gt;
 |dm1=&amp;alpha;  |perc1=95%    |link1=Cn-247        |ps1=Cn |pn1=247
 |dm2=&amp;beta;  |perc2=0.005% |link2=plutonium-242 |ps2=Pu |pn2=242 }}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotopes (meta)
|isotopes=
{{Isotopes/main/isotope
 |link= |sym= |mn=
 |na= |hl=
 |ref=
 |dm1= |perc1= |link1= |ps1= |pn1=
 |dm2= |perc2= |link2= |ps2= |pn2= 
 |dm3= |perc3= |link3= |ps3= |pn3= }}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== معياري جوهري وزن ==
مستحڪم عنصرن لاءِ CIAAW پاران شايع ڪيل رسمي [[معياري جوهري وزن]] شامل ڪيو ويندو آهي. جيڪڏهن معياري جوهري وزن وقفي جي صورت ۾ ڏنل هجي، ته ان سان گڏ ان جي رواجي قيمت پڻ شامل ڪئي ويندي آهي. انگ {{tl|Infobox element/symbol-to-saw/doc}} ۾ ڏنل مرڪزي معياري جوهري وزن جي فهرستن مان ورتا ويندا آهن؛ ترتيب {{tl|Infobox element/standard atomic weight format}} سان ٿيندي آهي، جيڪو {{tl|infobox element}} ۾ به استعمال ٿئي ٿو.

== نگراني ==
* {{tl|Isotopes/main/error-message}}
:{{clc|Category:Isotope template issues|pages}}
:{{clc|Category:Isotope template trackings|pages}}

{{Template reference list}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Isotopes summary‎‎}} — مضمون اندر جدول، خاص ڪري سپرهيي عنصرن لاءِ؛ مثال طور [[ڪوپرنيڪيم]].
* {{tl|Infobox element}} — عنصر جي خاني ۾ هي ٽيمپليٽ ڏيکاري ٿو.
* {{Category link with count|Infobox element isotopes templates}}
:{{tl|Index to chemical element pages}}
* {{tl|Infobox element/element navigation}} — مٿئين کاٻي پاسي اضافي ڄاڻ جا خانا.

{{Navbox isotope templates‎‎}}
&lt;includeonly&gt;&lt;!--
 --&gt;{{Template other
  | 1={{sandbox other||&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Infobox isotopes (meta)&lt;!--
--&gt;|[[Category:Infobox element isotopes templates|*]]&lt;!--
   --&gt;|{{subpage other||[[Category:Infobox element isotopes templates]]}}}}&lt;!--
--&gt;}}
  | 2=&lt;!-- هن ٽيمپليٽ جي جاءِ کان ٻاهر لاڳو نه ٿيندو
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>l03z7tgfa4gvvd7jdsmeefx85zzjlep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/isotope/iso-na-hl</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105752</id>
    <revision>
      <id>430403</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  |- &lt;!--   col1: ISOTOPE symbol-id --&gt; ! rowspan=&quot;{{max|1|{{{dm-count|0}}}}}&quot; style=&quot;vertical-align: top;&quot; | &lt;!-- --&gt;{{#if:{{{link|}}} |[[{{{link|}}}|&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}]] |&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}}}&lt;!--   col2: NATURAL ABUNDANCE na --&gt; |{{Isotopes/main/isotope/cell-format  |cell-content ={{Isotopes/abundance/decode|na={{{raw-na|}}} }} |type =na |type-normal-code =na-{{Isotopes/abundance/code/normalise|code-in={{{raw-na|}}} }} |dm-count ={{{dm-count|0}}}...</comment>
      <origin>430403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="2ceck686odhtg5nd0wvsnwrrlimcuwb" xml:space="preserve">
|- &lt;!--

 col1: ISOTOPE symbol-id --&gt;
! rowspan=&quot;{{max|1|{{{dm-count|0}}}}}&quot; style=&quot;vertical-align: top;&quot; | &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{link|}}} |[[{{{link|}}}|&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}]] |&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}}}&lt;!--

 col2: NATURAL ABUNDANCE na --&gt;
|{{Isotopes/main/isotope/cell-format
 |cell-content ={{Isotopes/abundance/decode|na={{{raw-na|}}} }}
|type =na
|type-normal-code =na-{{Isotopes/abundance/code/normalise|code-in={{{raw-na|}}} }}
|dm-count ={{{dm-count|0}}}
|sym ={{{sym|}}}
}}&lt;!--

 col3-NEW HALF-LIFE hl --&gt;
| {{Isotopes/main/isotope/cell-format
 |cell-content ={{#if:{{{hl-normal-code|}}}
 |{{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{hl-normal-code|}}} |property=dm-symbol
   |do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|raw-code={{{raw-hl|}}} |normal-code={{{hl-normal-code|}}} |type=na}} }}
 |{{{raw-hl|}}} }}
|type =hl
|type-normal-code =hl-{{{hl-normal-code|}}}
|dm-count ={{{dm-count|0}}}
|sym={{{sym|}}}
}}{{{ref|}}}&lt;!--

--&gt;{{#ifexpr:({{{iso-data-count|0}}}&lt;&gt;4) |{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Pi |sym={{{sym|}}}
 |msg=Isotope data incomplete {{#ifexpr:({{count|base=0|{{{raw-na|}}}|{{{raw-hl|}}}}}&lt;&gt;2)|({{trim|1={{#if:{{{raw-na|}}}||na=?}} {{#if:{{{raw-hl|}}}||hl=?}}}})}}
 |value={{#if:{{{sym|}}}|{{{sym|Xx?}}}|??}}-{{#if:{{{mn|}}}|{{{mn|}}}|0?}}
 |sender=Isotopes/main/isotope/iso-na-hl }}&lt;!--
--&gt;}}
&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ceck686odhtg5nd0wvsnwrrlimcuwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430475</id>
      <parentid>430403</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1383" sha1="s47ncy6u8ezzmpxji3f0b2ohp75q5uc" xml:space="preserve">
|- &lt;!--

 col1: ISOTOPE symbol-id --&gt;
! rowspan=&quot;{{max|1|{{{dm-count|0}}}}}&quot; style=&quot;vertical-align: top;&quot; | &lt;!--
--&gt;{{#if:{{{link|}}} |[[{{{link|}}}|&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}]] |&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}}}&lt;!--

 col2: NATURAL ABUNDANCE na --&gt;
|{{Isotopes/main/isotope/cell-format
 |cell-content ={{Isotopes/abundance/decode|na={{{raw-na|}}} }}
|type =na
|type-normal-code =na-{{Isotopes/abundance/code/normalise|code-in={{{raw-na|}}} }}
|dm-count ={{{dm-count|0}}}
|sym ={{{sym|}}}
}}&lt;!--

 col3-NEW HALF-LIFE hl --&gt;
| {{Isotopes/main/isotope/cell-format
 |cell-content ={{#if:{{{hl-normal-code|}}}
 |{{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{hl-normal-code|}}} |property=dm-symbol
   |do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|raw-code={{{raw-hl|}}} |normal-code={{{hl-normal-code|}}} |type=na}} }}
 |{{{raw-hl|}}} }}
|type =hl
|type-normal-code =hl-{{{hl-normal-code|}}}
|dm-count ={{{dm-count|0}}}
|sym={{{sym|}}}
}}{{{ref|}}}&lt;!--

--&gt;{{#ifexpr:({{{iso-data-count|0}}}&lt;&gt;4) |{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Pi |sym={{{sym|}}}
 |msg=Isotope data incomplete {{#ifexpr:({{count|base=0|{{{raw-na|}}}|{{{raw-hl|}}}}}&lt;&gt;2)|({{trim|1={{#if:{{{raw-na|}}}||na=?}} {{#if:{{{raw-hl|}}}||hl=?}}}})}}
 |value={{#if:{{{sym|}}}|{{{sym|Xx?}}}|??}}-{{#if:{{{mn|}}}|{{{mn|}}}|0?}}
 |sender=Isotopes/main/isotope/iso-na-hl }}}}
&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s47ncy6u8ezzmpxji3f0b2ohp75q5uc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430476</id>
      <parentid>430475</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1336" sha1="8sf8mzgqpzl48c3rj5o3uveuca9sbo5" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;|-
! rowspan=&quot;{{max|1|{{{dm-count|0}}}}}&quot; style=&quot;vertical-align: top;&quot; |
{{#if:{{{link|}}}|[[{{{link|}}}|&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}]]|&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}}}
|{{Isotopes/main/isotope/cell-format
 |cell-content={{Isotopes/abundance/decode|na={{{raw-na|}}}}}
 |type=na
 |type-normal-code=na-{{Isotopes/abundance/code/normalise|code-in={{{raw-na|}}}}}
 |dm-count={{{dm-count|0}}}
 |sym={{{sym|}}}
}}
|{{Isotopes/main/isotope/cell-format
 |cell-content={{#if:{{{hl-normal-code|}}}
  |{{Isotopes/decay-mode/property
    |normal-code={{{hl-normal-code|}}}
    |property=dm-symbol
    |do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest
      |raw-code={{{raw-hl|}}}
      |normal-code={{{hl-normal-code|}}}
      |type=hl
    }}
  }}
  |{{{raw-hl|}}}
 }}
 |type=hl
 |type-normal-code=hl-{{{hl-normal-code|}}}
 |dm-count={{{dm-count|0}}}
 |sym={{{sym|}}}
}}{{{ref|}}}
{{#ifexpr:({{{iso-data-count|0}}}&lt;&gt;4)
 |{{Isotopes/main/error-message
   |catsort=Pi
   |sym={{{sym|}}}
   |msg=Isotope data incomplete {{#ifexpr:({{count|base=0|{{{raw-na|}}}|{{{raw-hl|}}}}}&lt;&gt;2)|({{trim|1={{#if:{{{raw-na|}}}||na=?}} {{#if:{{{raw-hl|}}}||hl=?}}}})}}
   |value={{#if:{{{sym|}}}|{{{sym|Xx?}}}|??}}-{{#if:{{{mn|}}}|{{{mn|}}}|0?}}
   |sender=Isotopes/main/isotope/iso-na-hl
  }}
}}
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8sf8mzgqpzl48c3rj5o3uveuca9sbo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430477</id>
      <parentid>430476</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1368" sha1="mfnxuhv8sx0m3z1m2fk2gxvqrjv4k8z" xml:space="preserve">|- &lt;!--

col1: ISOTOPE symbol-id --&gt;
! rowspan=&quot;{{max|1|{{{dm-count|0}}}}}&quot; style=&quot;vertical-align: top;&quot; | &lt;!--  
--&gt;{{#if:{{{link|}}} |[[{{{link|}}}|&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}]] |&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}}}&lt;!--

col2: NATURAL ABUNDANCE na --&gt;
|{{Isotopes/main/isotope/cell-format
|cell-content ={{Isotopes/abundance/decode|na={{{raw-na|}}} }}
|type =na
|type-normal-code =na-{{Isotopes/abundance/code/normalise|code-in={{{raw-na|}}} }}
|dm-count ={{{dm-count|0}}}
|sym ={{{sym|}}}
}}&lt;!--

col3-NEW HALF-LIFE hl --&gt;
| {{Isotopes/main/isotope/cell-format
|cell-content ={{#if:{{{hl-normal-code|}}}
|{{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{hl-normal-code|}}} |property=dm-symbol
|do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|raw-code={{{raw-hl|}}} |normal-code={{{hl-normal-code|}}} |type=na}} }}
|{{{raw-hl|}}} }}
|type =hl
|type-normal-code =hl-{{{hl-normal-code|}}}
|dm-count ={{{dm-count|0}}}
|sym={{{sym|}}}
}}{{{ref|}}}&lt;!--

--&gt;{{#ifexpr:({{{iso-data-count|0}}}&lt;&gt;4) |{{Isotopes/main/error-message
|catsort=Pi |sym={{{sym|}}}
|msg=Isotope data incomplete {{#ifexpr:({{count|base=0|{{{raw-na|}}}|{{{raw-hl|}}}}}&lt;&gt;2)|({{trim|1={{#if:{{{raw-na|}}}||na=?}} {{#if:{{{raw-hl|}}}||hl=?}}}})}}
|value={{#if:{{{sym|}}}|{{{sym|Xx?}}}|??}}-{{#if:{{{mn|}}}|{{{mn|}}}|0?}}
|sender=Isotopes/main/isotope/iso-na-hl }}
&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mfnxuhv8sx0m3z1m2fk2gxvqrjv4k8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430478</id>
      <parentid>430477</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1336" sha1="8sf8mzgqpzl48c3rj5o3uveuca9sbo5" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;|-
! rowspan=&quot;{{max|1|{{{dm-count|0}}}}}&quot; style=&quot;vertical-align: top;&quot; |
{{#if:{{{link|}}}|[[{{{link|}}}|&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}]]|&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}}}
|{{Isotopes/main/isotope/cell-format
 |cell-content={{Isotopes/abundance/decode|na={{{raw-na|}}}}}
 |type=na
 |type-normal-code=na-{{Isotopes/abundance/code/normalise|code-in={{{raw-na|}}}}}
 |dm-count={{{dm-count|0}}}
 |sym={{{sym|}}}
}}
|{{Isotopes/main/isotope/cell-format
 |cell-content={{#if:{{{hl-normal-code|}}}
  |{{Isotopes/decay-mode/property
    |normal-code={{{hl-normal-code|}}}
    |property=dm-symbol
    |do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest
      |raw-code={{{raw-hl|}}}
      |normal-code={{{hl-normal-code|}}}
      |type=hl
    }}
  }}
  |{{{raw-hl|}}}
 }}
 |type=hl
 |type-normal-code=hl-{{{hl-normal-code|}}}
 |dm-count={{{dm-count|0}}}
 |sym={{{sym|}}}
}}{{{ref|}}}
{{#ifexpr:({{{iso-data-count|0}}}&lt;&gt;4)
 |{{Isotopes/main/error-message
   |catsort=Pi
   |sym={{{sym|}}}
   |msg=Isotope data incomplete {{#ifexpr:({{count|base=0|{{{raw-na|}}}|{{{raw-hl|}}}}}&lt;&gt;2)|({{trim|1={{#if:{{{raw-na|}}}||na=?}} {{#if:{{{raw-hl|}}}||hl=?}}}})}}
   |value={{#if:{{{sym|}}}|{{{sym|Xx?}}}|??}}-{{#if:{{{mn|}}}|{{{mn|}}}|0?}}
   |sender=Isotopes/main/isotope/iso-na-hl
  }}
}}
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8sf8mzgqpzl48c3rj5o3uveuca9sbo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430480</id>
      <parentid>430478</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1337" sha1="klcmybuvwcngm7tgzgb0hus0niu9gw1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;includeonly&gt;|-
! rowspan=&quot;{{max|1|{{{dm-count|0}}}}}&quot; style=&quot;vertical-align: top;&quot; |
{{#if:{{{link|}}}|[[{{{link|}}}|&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}]]|&lt;sup&gt;{{{mn|}}}&lt;/sup&gt;{{{sym|}}}}}
|{{Isotopes/main/isotope/cell-format
 |cell-content={{Isotopes/abundance/decode|na={{{raw-na|}}}}}
 |type=na
 |type-normal-code=na-{{Isotopes/abundance/code/normalise|code-in={{{raw-na|}}}}}
 |dm-count={{{dm-count|0}}}
 |sym={{{sym|}}}
}}
|{{Isotopes/main/isotope/cell-format
 |cell-content={{#if:{{{hl-normal-code|}}}
  |{{Isotopes/decay-mode/property
    |normal-code={{{hl-normal-code|}}}
    |property=dm-symbol
    |do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest
      |raw-code={{{raw-hl|}}}
      |normal-code={{{hl-normal-code|}}}
      |type=hl
    }}
  }}
  |{{{raw-hl|}}}
 }}
 |type=hl
 |type-normal-code=hl-{{{hl-normal-code|}}}
 |dm-count={{{dm-count|0}}}
 |sym={{{sym|}}}
}}{{{ref|}}}
{{#ifexpr:({{{iso-data-count|0}}}&lt;&gt;4)
 |{{Isotopes/main/error-message
   |catsort=Pi
   |sym={{{sym|}}}
   |msg=Isotope data incomplete {{#ifexpr:({{count|base=0|{{{raw-na|}}}|{{{raw-hl|}}}}}&lt;&gt;2)|({{trim|1={{#if:{{{raw-na|}}}||na=?}} {{#if:{{{raw-hl|}}}||hl=?}}}})}}
   |value={{#if:{{{sym|}}}|{{{sym|Xx?}}}|??}}-{{#if:{{{mn|}}}|{{{mn|}}}|0?}}
   |sender=Isotopes/main/isotope/iso-na-hl
  }}
}}
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>klcmybuvwcngm7tgzgb0hus0niu9gw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/isotope/cell-format</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105753</id>
    <revision>
      <id>430404</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#switch:{{{type|}}}&lt;!--  CELLformatting na, hl, dm  (html/css, before pipe {{!}} symbol; initial newline pipe at new line=not here) --&gt;|na|hl=&lt;!--   --&gt; rowspan=&quot;{{max|1|{{{dm-count|0}}}}}&quot;&lt;!--   --&gt; colspan=&quot;{{#switch:{{{type-normal-code|x}}}|hl-stable|hl-obsstable =3 |#default =1}}&quot;&lt;!--   --&gt; style=&quot;vertical-align: top; text-align: {{#switch:{{{type-normal-code|}}}&lt;!--       --&gt;|hl-stable|hl-obsstable =left |na-synth|na-trace =center |na-|#default =right}};&quot;&lt;!--   --&gt;...</comment>
      <origin>430404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="4j3fkffgx9yzyz03dbfpbgbmk8itn8c" xml:space="preserve">{{#switch:{{{type|}}}&lt;!--
 CELLformatting na, hl, dm
 (html/css, before pipe {{!}} symbol; initial newline pipe at new line=not here)
--&gt;|na|hl=&lt;!--
  --&gt; rowspan=&quot;{{max|1|{{{dm-count|0}}}}}&quot;&lt;!--
  --&gt; colspan=&quot;{{#switch:{{{type-normal-code|x}}}|hl-stable|hl-obsstable =3 |#default =1}}&quot;&lt;!--
  --&gt; style=&quot;vertical-align: top; text-align: {{#switch:{{{type-normal-code|}}}&lt;!--
      --&gt;|hl-stable|hl-obsstable =left |na-synth|na-trace =center |na-|#default =right}};&quot;&lt;!--
  --&gt; {{!}} &lt;!--

--&gt;|dm= style=&quot;text-align: left; vertical-align: top;&quot;&lt;!--
  --&gt; {{!}}&lt;!-- dm-cell does not use rowspan
--&gt;}}&lt;!--

 CELL CONTENT =the 'inline' text
 --&gt; {{#ifeq:{{{type|x}}}|dm|&lt;span style=&quot;float: left; font-size: 115%; padding: 0;&quot;&gt;{{{cell-content|}}}&lt;/span&gt;{{{ref|}}}{{#if:{{{dm-perc|}}}|&lt;span style=&quot;float: right; padding-left: 0.2em;&quot;&gt;{{#invoke:String|replace|source={{{dm-perc|}}}|pattern=_$|replace=|plain=false}}&lt;/span&gt;}}&lt;!-- 
   --&gt;|{{#invoke:String|replace|source={{{cell-content|}}}|pattern=_$|replace=|plain=false}}{{{ref|}}}}}&lt;!--

 ERROR CATs hl stable vs. dm-count check 
--&gt;{{#switch:{{{type-normal-code|}}}
|hl-={{#ifexpr:({{{dm-count|0}}}=0)|{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Mc |sym={{{sym|}}}
 |msg=Unstable isotope, decay mode missing
 |value=(dm1, pn1, ps1=...)
 |sender=Isotopes/main/isotope/cell-format }} }}
|hl-stable|hl-obsstable={{#ifexpr:({{{dm-count|0}}}&gt;0)|{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=S |sym={{{sym|}}}
 |msg=Stable isotope cannot have a decay mode
 |value=(dm{{{dm-count|0}}}=)
 |sender=Isotopes/main/isotope/cell-format }}}}
}}&lt;!--

  dm-perc_ =&gt; underscore=code for ISSUE-% (raw input used)
--&gt;{{#switch:{{{type|x}}}&lt;!--
   --&gt;|dm={{#if:{{#invoke:String|match|s={{{dm-perc|}}}|pattern=._$|nomatch=|plain=false}}|&lt;!--
       --&gt;{{Isotopes/main/error-message&lt;!--
       --&gt;|catsort=%dm |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay mode percentage not recognised
 |value=&quot;perc{{{dm-i|}}}={{if empty|1={{{raw-dm-perc|}}}|2=?}}&quot;
 |sender=Isotopes/main/isotope/cell-format }}&lt;!--
       --&gt;}}&lt;!--

  na-perc_ =&gt; underscore=code for ISSUE-% (raw input used)
  --&gt;|na={{#if:{{#invoke:String|match|s={{{cell-content|}}}|pattern=._$|nomatch=|plain=false}}|&lt;!--
      --&gt;{{Isotopes/main/error-message&lt;!--
      --&gt;|catsort=%na |sym={{{sym|}}}
 |msg=Abundance percentage not recognised
 |value=&quot;na={{if empty|1={{#invoke:String|replace|source={{{cell-content|}}}|pattern=_$|nomatch=|plain=false}}|2=?}}&quot;
 |sender=Isotopes/main/isotope/cell-format }}&lt;!--
      --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

 CHECK FOR '_link' in output showing
--&gt;{{#if:{{#invoke:String|match|s={{{cell-content|}}}{{{dm-perc|}}}|pattern=_link|nomatch=|plain=true}}|&lt;!--
   --&gt;{{Isotopes/main/error-message&lt;!--
   --&gt;|catsort=Lc |sym={{{sym|}}}
 |msg=Unexpected code '_link' in output
 |value=&quot;{{#invoke:String|replace|source={{trim|1={{{cell-content|}}} {{{dm-perc|}}}}}|pattern=_$|replace=|plain=false}}&quot;
 |sender=Isotopes/main/isotope/cell-format }}&lt;!--
--&gt;}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4j3fkffgx9yzyz03dbfpbgbmk8itn8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/error-message</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105754</id>
    <revision>
      <id>430405</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{msg|}}}|&lt;!-- IF-1 [not trimmed] --&gt;{{Isotopes/main/error-message/compose&lt;!--  PARAMETERS for subtemplate to compose:   MSG-STR format: 'help: msg value' --&gt; |_MSG-STR =&lt;!-- --&gt;{{trim|1=&lt;!--  --&gt;{{#if:{{{help|}}}|{{{help|}}}|&lt;!--     --&gt;{{#if:{{{sym|}}}|[[Template:Infobox {{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{sym|}}}|format=}} isotopes|Infobox {{{sym|}}} isotopes]]|[[Template:Infobox isotopes (meta)|Infobox isotopes]]}}}}:&lt;!--    --&gt; {{{msg|}}} {{#if:{{{value...</comment>
      <origin>430405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="4sxsu9ysjfy8asno7zcjznziwkymn5t" xml:space="preserve">{{#if:{{{msg|}}}|&lt;!-- IF-1 [not trimmed]
--&gt;{{Isotopes/main/error-message/compose&lt;!--
 PARAMETERS for subtemplate to compose:

 MSG-STR format: 'help: msg value' --&gt;
|_MSG-STR =&lt;!--
--&gt;{{trim|1=&lt;!--
 --&gt;{{#if:{{{help|}}}|{{{help|}}}|&lt;!--
    --&gt;{{#if:{{{sym|}}}|[[Template:Infobox {{Infobox element/symbol-to-name|symbol={{{sym|}}}|format=}} isotopes|Infobox {{{sym|}}} isotopes]]|[[Template:Infobox isotopes (meta)|Infobox isotopes]]}}}}:&lt;!--

  --&gt; {{{msg|}}} {{#if:{{{value|}}}&lt;!--
     --&gt;|{{Isotopes/main/error-message/format-remove-supsub&lt;!--
        --&gt;|1={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup&lt;!--
          --&gt;|1={{KillMarkers|1={{{value|}}} }}&lt;!--
        --&gt;}}&lt;!--
     --&gt;}}&lt;!--
  --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

 CATNAME --&gt;
|_CATNAME ={{#switch:{{{catsort|}}}
 |D|S|%|%na|%dm  =Isotope template trackings
 ||#default      =Isotope template issues
 }}

|_CATSORT ={{str left|1={{plain text |1={{if empty|1={{{catsort|}}}|2={{{value|}}}|3={{PAGENAME}} }} }}|2=1}}&lt;!-- single char

 SENDER (=the template page calling {error-message} in code; debug info) --&gt;
|_SENDER ={{{sender|}}}&lt;!--

 ACTION --&gt;
|11-action-preview-show-AND        =msgclass-issue
|12-action-preview-show-AND        =msgclass-tracked
|21-action-catlink-write-persistent-AND =ns-template, isotope-page, testcases
|31-action-categorise-write-AND    =ns-main, msgclass-issue
|32-action-categorise-write-AND    =ns-template, msgclass-issue, isotope-page, rootpage, not-meta
|36-action-categorise-write-AND    =ns-template, msgclass-tracked, isotope-page, rootpage, not-meta
&lt;!--

 PAGE-TYPES --&gt;
|_PAGETYPES =&lt;!-- CSV string

 NS (todo: option demo?)
--&gt;{{Namespace detect&lt;!-- |demospace={{{demospace|}}} ---&gt;
 |main     =ns-main
 |template =ns-template
 |other    =ns-other
 }}, &lt;!--

 is ISOTOPE-page
 --&gt;{{#switch:{{#invoke:String|match|s={{lc:{{FULLPAGENAME}}}} |pattern=isotope |plain=true |nomatch=}}
|isotope   =isotope-page&lt;!-- has 'isotope' in fullpagename --&gt;
||#default =not-isotope-page
}}, &lt;!--

 ROOTPAGE/SUBPAGE
 --&gt;{{subpage other|{{main other|rootpage|subpage}}|rootpage}}, &lt;!--

 MSGCLASS msgclass-tracked
 --&gt;{{#switch:{{{catsort|}}}
 |D|S|%|%na|%dm  =msgclass-tracked
 ||#default      =msgclass-issue
 }}, &lt;!--

 IS META template
 --&gt;{{#switch:{{lc:{{PAGENAME}}}}
 |infobox isotopes (meta)
 |infobox element isotopes
 |infobox element  =meta
 |#default         =not-meta}}, &lt;!--

 TEMPLATE SUBPAGES /doc /sandbox /testcases
 --&gt;{{Str find word&lt;!--
   --&gt;|source ={{#invoke:String|replace|source={{PAGENAME}} |pattern=%/ |replace=, |plain=false }}&lt;!--
   --&gt;|orw    =doc, sandbox, testcases,&lt;!--
 --&gt;}}, &lt;!--
--&gt;
|}}}}&lt;!-- CLOSE {/subtemplate}, {IF-1} ({trim} not done)

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4sxsu9ysjfy8asno7zcjznziwkymn5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/error-message/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105755</id>
    <revision>
      <id>430406</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} هي ٽيمپليٽ '''{{tl|Infobox isotopes (meta)}}''' ۽ ان مان ٺهيل صفحن، جهڙوڪ {{tl|Isotopes/main/table}} ۽ {{tl|Isotopes/main/isotope}}، جا “غلطيءَ وارا پيغام” سنڀالي ٿو. هتي “غلطيءَ وارا پيغام” مان مراد اهي مسئلا، نگراني ۽ صفحن جي درجابندي آهي، جيڪي مضمون جي متن ۾ شامل نه ٿيڻ گهرجن.  سارسنڀال...</comment>
      <origin>430406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5098" sha1="stjpnb8qkc2fcc4vnlazxvg5upi0058" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
هي ٽيمپليٽ '''{{tl|Infobox isotopes (meta)}}''' ۽ ان مان ٺهيل صفحن، جهڙوڪ {{tl|Isotopes/main/table}} ۽ {{tl|Isotopes/main/isotope}}، جا “غلطيءَ وارا پيغام” سنڀالي ٿو. هتي “غلطيءَ وارا پيغام” مان مراد اهي مسئلا، نگراني ۽ صفحن جي درجابندي آهي، جيڪي مضمون جي متن ۾ شامل نه ٿيڻ گهرجن.

سارسنڀال جون ٻه درجابنديون ڀريون وڃن ٿيون:
* {{cl|Isotope template issues|Category:Isotope template ''issues''}} — يعني “غلطيون”، جيڪي مضمون تي اثرانداز ٿين ٿيون. انهن کي درست ڪرڻ گهرجي؛ مکيه مضمون ۾ پيش‌منظر وقت خبرداري ڏيکاري ويندي.
* {{cl|Isotope template trackings|Category:Isotope template ''trackings''}} — نگرانيءَ جي فهرست؛ هتي مرمت لاءِ ڪجهه ناهي، پر ان جي پيروي ڪرڻ فائديمند آهي.

پيغام ۽ درجابندي مختلف صفحي خاصيتن جي بنياد تي ٿين ٿا:
* “غلطي” وارا مسئلا، جن کي درست ڪرڻ گهرجي: پيش‌منظر خبرداري ۽ صفحي جي درجابندي.
* نگرانيءَ وارا مسئلا: مکيه مضمون ۾ پيش‌منظر خبرداري نه ڏيکاري ويندي؛ رڳو ٽيمپليٽ واري صفحي کي درجابند ڪيو ويندو (مثال واري صفحي کي، ميٽا ٽيمپليٽ کي يا مضمون کي نه). ٽيمپليٽ جي ڪنهن به ذيلي صفحي، جهڙوڪ /testcases يا /sandbox، تي هڪ اضافي نشاني هميشه نظر ايندي:
&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;background: gold&quot;&gt;[[:category:Isotope template trackings|cat:]]&lt;nowiki&gt;#A&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;
* [[:module:Check for unknown parameters|اڻڄاتل پيرا ميٽر جاچڻ وارو ماڊيول]] (”اڻڄاتل پيرا ميٽر جاچڻ“، روايتي طريقو): پيش‌منظر خبرداري ۽ مکيه مضمون جي درجابندي.

=== اڻڄاتل پيرا ميٽر ===
اڻڄاتل پيرا ميٽر [[:Module:Check for unknown parameters]] ([[WP:CFUP]]، checkfup) وسيلي جاچيا ويندا آهن.
مکيه مضمون وارا صفحا {{clc|Isotope template issues|pages}} ۾ “U” هيٺ درجابند ٿيندا آهن.
ان ڪري هڪ ئي غلطي ٻه ڀيرا فهرست ۾ اچي سگهي ٿي؛ مثال طور، [[پولونيم]] ۽ [[پولونيم جا آئسوٽوپ]].

== درجابنديءَ جي ترتيب ==
{{Isotopes/main/error-message/doc/catsort-table|state =uncollapsed}}

== ذيلي ٽيمپليٽ ==
* {{tl|Isotopes/main/error-message}}
* {{tl|Isotopes/main/error-message/compose}}
* {{tl|Isotopes/main/error-message/format-remove-supsub}}

=== صفحي جا قسم ===
:صفحي جي قسم جي سڃاڻپ:
::{{code|1=ns-main, ns-template, ns-other}}
::{{code|1=rootpage, subpage}}
::{{code|1=isotope-page}} — ڇا صفحي جي نالي ۾ “isotope” موجود آهي؟
::{{code|1=meta, not-meta, }} — ڇا هي ميٽا ٽيمپليٽ آهي؟
::{{code|1=msgclass-issue, msgclass-tracked, }} — پيغام جو قسم ({{para|catsort}} مان)

عمل جو فيصلو صفحي جي قسمن کي گڏيل AND-جاچ ذريعي ڪرڻ سان ٿئي ٿو:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
|11-action-preview-show-AND        =msgclass-issue
|12-action-preview-show-AND        =msgclass-tracked
|21-action-catlink-write-persistent-AND =ns-template, isotope-page, testcases
|31-action-categorise-write-AND    =ns-main, msgclass-issue
|32-action-categorise-write-AND    =ns-template, msgclass-issue, isotope-page, rootpage, not-meta
|36-action-categorise-write-AND    =ns-template, msgclass-tracked, isotope-page, rootpage, not-meta
&lt;/syntaxhighlight&gt;

هي خاصيتن واري اسٽرنگ (CSV) {{tl|str find word}} وسيلي جاچي ويندي آهي. مثال: “جيڪڏهن صفحي جي قسمن ۾ ‘ns-template, rootpage, not-meta’ هجي، ته درجابند ڪريو.”

=== پيرا ميٽر ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/error-message
|catsort =
|sym =
|msg =
|value =
|help =
|sender =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/error-message/compose
|_CATNAME =
|_CATSORT =
|_MSG-STR =
|_PAGETYPES =
|_SENDER =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== پڻ ڏسو ==
:{{tl|Checks for unknown parameters}} &amp;ndash; {{smallcaps2|1 =CFUP}}
:{{tl|Isotopes}}
:{{clc|Category:Isotope template issues|pages}}
:{{clc|Category:Isotope template trackings|pages}}
:{{tl|Isotopes/main/error-message/testcases}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- هن ليڪ کان هيٺ درجابنديون --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;
```.

**نوٽ:** ڪوڊ ۾ ٽيمپليٽ، ماڊيول ۽ درجابنديءَ جا اصل نالا برقرار رکيا اٿم، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي فني سڃاڻپون آهن؛ انهن کي ترجمو ڪرڻ سان ڳنڍڻ يا درجابندي ڪم نه ڪري سگهي ٿي.</text>
      <sha1>stjpnb8qkc2fcc4vnlazxvg5upi0058</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/error-message/doc/catsort-table</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105756</id>
    <revision>
      <id>430407</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {| class=&quot;wikitable collapsible {{{state|uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: 100%&quot; |- ! colspan=&quot;5&quot;| {{navbar-collapsible|1=error-message: catsort=message-codes used {{nobold|1=({{tla|1=Isotopes/main/error-message|2=/error-message}})}}|2=Template:Isotopes/main/error-message/doc/catsort-table}} |- &lt;!-- CHECKFUP ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== --&gt; ! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; | Issue Unknown parameter {{nobold|1=({{mono|1=checkfup}}, {{cl|Isotope tem...</comment>
      <origin>430407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2885" sha1="ijfsjbun4ckaaqh5ivl9sedlg1cyy0j" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable collapsible {{{state|uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: 100%&quot;
|-
! colspan=&quot;5&quot;| {{navbar-collapsible|1=error-message: catsort=message-codes used {{nobold|1=({{tla|1=Isotopes/main/error-message|2=/error-message}})}}|2=Template:Isotopes/main/error-message/doc/catsort-table}}
|-
&lt;!-- CHECKFUP ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== --&gt;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; | Issue Unknown parameter {{nobold|1=({{mono|1=checkfup}}, {{cl|Isotope template issues}} §&amp;nbsp;U)}} {{nobold|1=categorise: mainspace page [3&amp;times;/error]}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;U&lt;/big&gt;&lt;!-- Um, Ut, Ui --&gt;
| checkfup
| ''Unknown parameter &quot;foobar&quot;''
| {{ubl
 |1={{tl|Infobox isotopes (meta)}}
 |2={{tl|Isotopes/main/table}}
 |3={{tl|Isotopes/main/isotope}}
 }}
|-
&lt;!-- ISSUE = error ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== --&gt;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; | Issues (aka 'errors') {{nobold|1=({{clc|Category:Isotope template issues|pages}})}} {{nobold|1=categorise: mainspace, root IB instance pages [3&amp;times;/error]}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;P&lt;/big&gt;&lt;!-- Pi --&gt;
| to fix
| ''Isotope data incomplete (mn, sym, na, hl=)''
| {{tl|Isotopes/main/isotope/iso-na-hl}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;P&lt;/big&gt;&lt;!-- Pd --&gt;
| to fix
| ''Decay product missing; pn1, ps1 for &quot;dm1=SF&quot;''
| {{tl|Isotopes/main/isotope/decay}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;M&lt;/big&gt;&lt;!-- Md --&gt;
| to fix
| ''Decay mode is skipped, &quot;dm1=...&quot;''
| {{tlf|Isotopes/main/isotope/decay}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;M&lt;/big&gt;&lt;!-- --&gt;
| to fix
| ''Unstable isotope, decay mode missing (dm1, pn1, ps1=...)''
| {{tl|Isotopes/main/isotope/cell-format}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;L&lt;/big&gt;&lt;!-- Lf --&gt;
| to fix
| ''Unexpected code '_link' in output &quot;100_link%&quot;''
| {{tlf|Isotopes/main/isotope/cell-format}}
|-
&lt;!-- TRACK only ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== --&gt;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; | Tracking ''(nothing to fix)'' {{nobold|1=({{clc|Category:Isotope template trackings|pages}})}} {{nobold|1=categorise: root IB instance; show cat marking: /testcases}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;D&lt;/big&gt;&lt;!-- D --&gt;
| add&amp;nbsp;to&amp;nbsp;data ''or'' fix typo ''or'' leave alone
| ''Decay mode not recognised, input shown unedited, dm1=&amp;delta;+''
| {{template other|1={{tl|Isotopes/main/isotope/decay}}|2=}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;S&lt;/big&gt;&lt;!-- S --&gt;
| remove input ''or'' fix half-life
| ''Stable isotope cannot have a decay mode (dm1=)''
| {{tl|Isotopes/main/isotope/cell-format}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;%&lt;/big&gt;&lt;!-- %na --&gt;
| msg
| ''Abundance percentage not recognised, na= &quot;ca 100%&quot;''
| {{tlf|Isotopes/main/isotope/cell-format}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;%&lt;/big&gt;&lt;!-- %dm --&gt;
| msg
| ''Decay mode percentage not recognised, perc1= &quot;circa 55%&quot;''
| {{tlf|Isotopes/main/isotope/cell-format}}
|}</text>
      <sha1>ijfsjbun4ckaaqh5ivl9sedlg1cyy0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430408</id>
      <parentid>430407</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3739" sha1="4qfud8dw9b0eto5zsouq38o0afb655q" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable collapsible {{{state|uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: 100%&quot;
|-
! colspan=&quot;5&quot;| {{navbar-collapsible|1=غلطي پيغام: استعمال ٿيل catsort پيغام-ڪوڊ {{nobold|1=({{tla|1=Isotopes/main/error-message|2=/error-message}})}}|2=Template:Isotopes/main/error-message/doc/catsort-table}}
|-
&lt;!-- CHECKFUP ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== --&gt;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; | مسئلو: اڻڄاتل پيرا ميٽر {{nobold|1=({{mono|1=checkfup}}, {{cl|Isotope template issues}} §&amp;nbsp;U)}} {{nobold|1=درجابندي: مکيه نالي جي جاءِ وارو صفحو [هر غلطيءَ لاءِ 3&amp;times;]}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;U&lt;/big&gt;&lt;!-- Um, Ut, Ui --&gt;
| checkfup
| ''اڻڄاتل پيرا ميٽر &quot;foobar&quot;''
| {{ubl
 |1={{tl|Infobox isotopes (meta)}}
 |2={{tl|Isotopes/main/table}}
 |3={{tl|Isotopes/main/isotope}}
 }}
|-
&lt;!-- ISSUE = error ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== --&gt;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; | مسئلا (يعني “غلطيون”) {{nobold|1=({{clc|Category:Isotope template issues|pages}})}} {{nobold|1=درجابندي: مکيه نالي جي جاءِ ۽ بنيادي انفو باڪس جا مثال صفحا [هر غلطيءَ لاءِ 3&amp;times;]}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;P&lt;/big&gt;&lt;!-- Pi --&gt;
| درست ڪريو
| ''آئسوٽوپ جي ڄاڻ اڻپوري آهي (mn، sym، na، hl=)''
| {{tl|Isotopes/main/isotope/iso-na-hl}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;P&lt;/big&gt;&lt;!-- Pd --&gt;
| درست ڪريو
| ''زوال جي پيداوار غائب آهي؛ &quot;dm1=SF&quot; لاءِ pn1، ps1 گهربل آهن''
| {{tl|Isotopes/main/isotope/decay}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;M&lt;/big&gt;&lt;!-- Md --&gt;
| درست ڪريو
| ''زوال جو طريقو ڇڏي ڏنو ويو آهي، &quot;dm1=...&quot;''
| {{tlf|Isotopes/main/isotope/decay}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;M&lt;/big&gt;&lt;!-- --&gt;
| درست ڪريو
| ''غيرمستحڪم آئسوٽوپ لاءِ زوال جو طريقو ڏنل ناهي (dm1، pn1، ps1=...)''
| {{tl|Isotopes/main/isotope/cell-format}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;L&lt;/big&gt;&lt;!-- Lf --&gt;
| درست ڪريو
| ''نتيجي &quot;100_link%&quot; ۾ اڻڄاتل ڪوڊ &quot;_link&quot; موجود آهي''
| {{tlf|Isotopes/main/isotope/cell-format}}
|-
&lt;!-- TRACK only ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== --&gt;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; | نگراني ''(درست ڪرڻ جي ضرورت ناهي)'' {{nobold|1=({{clc|Category:Isotope template trackings|pages}})}} {{nobold|1=درجابندي: بنيادي انفو باڪس وارو مثال؛ /testcases تي درجابنديءَ جي نشاني ڏيکاريو}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;D&lt;/big&gt;&lt;!-- D --&gt;
| ڊيٽا ۾ شامل ڪريو ''يا'' ٽائپنگ جي غلطي درست ڪريو ''يا'' جيئن آهي تيئن ڇڏيو
| ''زوال جو طريقو سڃاتو نه ويو؛ داخل ڪيل متن جيئن جو تيئن ڏيکاريل آهي، dm1=&amp;delta;+''
| {{template other|1={{tl|Isotopes/main/isotope/decay}}|2=}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;S&lt;/big&gt;&lt;!-- S --&gt;
| داخل ڪيل قدر هٽايو ''يا'' اڌ عمر درست ڪريو
| ''مستحڪم آئسوٽوپ جو زوال وارو طريقو نٿو ٿي سگهي (dm1=)''
| {{tl|Isotopes/main/isotope/cell-format}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;%&lt;/big&gt;&lt;!-- %na --&gt;
| پيغام
| ''موجودگيءَ جو سيڪڙو سڃاتو نه ويو، na= &quot;ca 100%&quot;''
| {{tlf|Isotopes/main/isotope/cell-format}}
|-
! style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;big&gt;%&lt;/big&gt;&lt;!-- %dm --&gt;
| پيغام
| ''زوال جي طريقي جو سيڪڙو سڃاتو نه ويو، perc1= &quot;circa 55%&quot;''
| {{tlf|Isotopes/main/isotope/cell-format}}
|}</text>
      <sha1>4qfud8dw9b0eto5zsouq38o0afb655q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/isotope/decay</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105757</id>
    <revision>
      <id>430409</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#ifexpr:{{{dm-i|0}}}&gt;1| {{!}}- }}&lt;!--   col4 DM dm: --&gt; | &lt;!-- CELL-FMT --&gt;{{Isotopes/main/isotope/cell-format&lt;!--   --&gt;|cell-content ={{#if:{{{dm-normal-code|}}}  |{{Isotopes/decay-mode/property|normal-code={{{dm-normal-code|}}}|property=dm-symbol |do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest |raw-code={{{raw-dm|}}}|normal-code={{{dm-normal-code|}}}}} }}  |{{{raw-dm|}}}&lt;!--     --&gt; }}&lt;!--   --&gt;|type =dm&lt;!--  --&gt;|dm-perc ={{if empty&lt;!--     --&gt;|1={{Isotopes/main/f...</comment>
      <origin>430409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1762" sha1="b0tysr6nwxfu17tuio5llynpui81gww" xml:space="preserve">{{#ifexpr:{{{dm-i|0}}}&gt;1|
{{!}}-
}}&lt;!--

 col4 DM dm: --&gt;
| &lt;!-- CELL-FMT
--&gt;{{Isotopes/main/isotope/cell-format&lt;!--
  --&gt;|cell-content ={{#if:{{{dm-normal-code|}}}
 |{{Isotopes/decay-mode/property|normal-code={{{dm-normal-code|}}}|property=dm-symbol |do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest |raw-code={{{raw-dm|}}}|normal-code={{{dm-normal-code|}}}}} }}
 |{{{raw-dm|}}}&lt;!--
    --&gt; }}&lt;!--

 --&gt;|type =dm&lt;!--
 --&gt;|dm-perc ={{if empty&lt;!--
    --&gt;|1={{Isotopes/main/format-percent |raw-perc={{{raw-dm-perc|}}} |type=dm}}&lt;!--
    --&gt;|2={{{raw-dm-perc|}}}_}}&lt;!-- added _ indicated: raw- input used
 --&gt;|raw-dm-perc={{{raw-dm-perc|}}}&lt;!--
 --&gt;|ref  ={{{ref|}}}&lt;!--
 --&gt;|dm-i ={{{dm-i|0}}}&lt;!--
--&gt;|sym={{{sym|}}}}}&lt;!--

 col5, PRODUCT pn, ps --&gt;
| style=&quot;text-align: right; vertical-align: middle;&quot; | {{#if:{{{link-product|}}} | [[{{{link-product|}}}|&lt;sup&gt;{{{pn|}}}&lt;/sup&gt;{{{ps|}}}]] | &lt;sup&gt;{{{pn|}}}&lt;/sup&gt;{{{ps|}}}}}&lt;!--

 ERR CHECKS
 COUNT PARAMS FOR DM
--&gt;{{#ifexpr:(({{count|base=0|{{{raw-dm|}}}|{{{pn|}}}|{{{ps|}}}}}+{{#ifeq:{{{ps|x}}}|–|1|0}})&lt;&gt;3) |{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Pd |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay product missing; pn{{{dm-i|}}}, ps{{{dm-i|}}} for
 |value=&quot;dm{{{dm-i|}}}={{{raw-dm|}}}&quot;
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay }}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

 CHECK PREVIOUS DM
--&gt;{{#if:{{{prev-dm|}}}||{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Md |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay mode is skipped,
 |value=&quot;dm{{#expr:({{{dm-i|0}}}-1)}}=...&quot;
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay }}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

 CHECK DM recognised input
--&gt;{{#if:{{{dm-normal-code|}}}||{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=D |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay mode not recognised, input shown unedited
 |value=&quot;dm{{{dm-i|}}}={{{raw-dm|}}}&quot;
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay}}&lt;!--
--&gt;}}</text>
      <sha1>b0tysr6nwxfu17tuio5llynpui81gww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430468</id>
      <parentid>430409</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1765" sha1="lecfqtf3dvf60dbubcs08x71ubqdkdi" xml:space="preserve">{{#ifexpr:{{{dm-i|0}}}&gt;1|
{{!}}-
}}&lt;!--

 col4 DM dm: --&gt;
| &lt;!-- CELL-FMT
--&gt;{{Isotopes/main/isotope/cell-format&lt;!--
  --&gt;|cell-content ={{#if:{{{dm-normal-code|}}}
 |{{Isotopes/decay-mode/property|normal-code={{{dm-normal-code|}}}|property=dm-symbol |do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest |raw-code={{{raw-dm|}}}|normal-code={{{dm-normal-code|}}}}} }}
 |{{{raw-dm|}}}&lt;!--
    --&gt; }}&lt;!--

 --&gt;|type =dm&lt;!--
 --&gt;|dm-perc ={{if empty&lt;!--
    --&gt;|1={{Isotopes/main/format-percent |raw-perc={{{raw-dm-perc|}}} |type=dm}}&lt;!--
    --&gt;|2={{{raw-dm-perc|}}}_}}&lt;!-- added _ indicated: raw- input used
 --&gt;|raw-dm-perc={{{raw-dm-perc|}}}&lt;!--
 --&gt;|ref  ={{{ref|}}}&lt;!--
 --&gt;|dm-i ={{{dm-i|0}}}&lt;!--
--&gt;|sym={{{sym|}}}}}&lt;!--

 col5, PRODUCT pn, ps --&gt;
| style=&quot;text-align: right; vertical-align: middle;&quot; | {{#if:{{{link-product|}}} | [[{{{link-product|}}}|&lt;sup&gt;{{{pn|}}}&lt;/sup&gt;{{{ps|}}}]] | &lt;sup&gt;{{{pn|}}}&lt;/sup&gt;{{{ps|}}}}}&lt;!--

 ERR CHECKS
 COUNT PARAMS FOR DM
--&gt;{{#if:{{{sym|}}}|
{{#ifexpr:({{#if:{{{raw-dm|}}}|1|0}}+{{#if:{{{pn|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ps|}}}|1|0}})&lt;&gt;3
 |{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Pd |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay product missing; pn{{{dm-i|}}}, ps{{{dm-i|}}} for
 |value=&quot;dm{{{dm-i|}}}={{{raw-dm|}}}&quot;
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay
 }}
}}
}}&lt;!--
 CHECK PREVIOUS DM
--&gt;{{#if:{{{prev-dm|}}}||{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Md |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay mode is skipped,
 |value=&quot;dm{{#expr:({{{dm-i|0}}}-1)}}=...&quot;
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay }}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

 CHECK DM recognised input
--&gt;{{#if:{{{dm-normal-code|}}}||{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=D |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay mode not recognised, input shown unedited
 |value=&quot;dm{{{dm-i|}}}={{{raw-dm|}}}&quot;
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay}}&lt;!--
--&gt;}}</text>
      <sha1>lecfqtf3dvf60dbubcs08x71ubqdkdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430471</id>
      <parentid>430468</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1759" sha1="2otfsnr18j5de40ixhc001yy2tytwf0" xml:space="preserve">{{#ifexpr:{{{dm-i|0}}}&gt;1|
{{!}}-
}}&lt;!--

 col4 DM dm: --&gt;
| &lt;!-- CELL-FMT
--&gt;{{Isotopes/main/isotope/cell-format&lt;!--
  --&gt;|cell-content ={{#if:{{{dm-normal-code|}}}
 |{{Isotopes/decay-mode/property|normal-code={{{dm-normal-code|}}}|property=dm-symbol |do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest |raw-code={{{raw-dm|}}}|normal-code={{{dm-normal-code|}}}}} }}
 |{{{raw-dm|}}}&lt;!--
    --&gt; }}&lt;!--

 --&gt;|type =dm&lt;!--
 --&gt;|dm-perc ={{if empty&lt;!--
    --&gt;|1={{Isotopes/main/format-percent |raw-perc={{{raw-dm-perc|}}} |type=dm}}&lt;!--
    --&gt;|2={{{raw-dm-perc|}}}_}}&lt;!-- added _ indicates raw- input used
 --&gt;|raw-dm-perc={{{raw-dm-perc|}}}&lt;!--
 --&gt;|ref  ={{{ref|}}}&lt;!--
 --&gt;|dm-i ={{{dm-i|0}}}&lt;!--
--&gt;|sym={{{sym|}}}}}&lt;!--

 col5, PRODUCT pn, ps --&gt;
| style=&quot;text-align: right; vertical-align: middle;&quot; | {{#if:{{{link-product|}}} | [[{{{link-product|}}}|&lt;sup&gt;{{{pn|}}}&lt;/sup&gt;{{{ps|}}}]] | &lt;sup&gt;{{{pn|}}}&lt;/sup&gt;{{{ps|}}}}}&lt;!--

 ERR CHECKS
 COUNT PARAMS FOR DM
--&gt;{{#if:{{{sym|}}}|
{{#ifexpr:({{#if:{{{raw-dm|}}}|1|0}}+{{#if:{{{pn|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ps|}}}|1|0}})&lt;&gt;3
 |{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Pd |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay product missing; pn{{{dm-i|}}}, ps{{{dm-i|}}} for
 |value=dm{{{dm-i|}}}={{{raw-dm|}}}
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay
 }}
}}
}}&lt;!--

 CHECK PREVIOUS DM
--&gt;{{#if:{{{prev-dm|}}}||{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Md |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay mode is skipped,
 |value=dm{{#expr:({{{dm-i|0}}}-1)}}=...
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay }}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

 CHECK DM recognised input
--&gt;{{#if:{{{dm-normal-code|}}}||{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=D |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay mode not recognised, input shown unedited
 |value=dm{{{dm-i|}}}={{{raw-dm|}}}
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay}}&lt;!--
--&gt;}}</text>
      <sha1>2otfsnr18j5de40ixhc001yy2tytwf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430472</id>
      <parentid>430471</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1766" sha1="2qqdyu2uv9ibee8avqlxtnmmlj8a4x6" xml:space="preserve">{{#if:{{{sym|}}}|
{{#ifexpr:{{{dm-i|0}}}&gt;1|
{{!}}-
}}&lt;!--

 col4 DM dm: --&gt;
| &lt;!-- CELL-FMT
--&gt;{{Isotopes/main/isotope/cell-format&lt;!--
  --&gt;|cell-content ={{#if:{{{dm-normal-code|}}}
 |{{Isotopes/decay-mode/property|normal-code={{{dm-normal-code|}}}|property=dm-symbol |do-link={{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest |raw-code={{{raw-dm|}}}|normal-code={{{dm-normal-code|}}}}} }}
 |{{{raw-dm|}}}&lt;!--
    --&gt; }}&lt;!--

 --&gt;|type =dm&lt;!--
 --&gt;|dm-perc ={{if empty&lt;!--
    --&gt;|1={{Isotopes/main/format-percent |raw-perc={{{raw-dm-perc|}}} |type=dm}}&lt;!--
    --&gt;|2={{{raw-dm-perc|}}}_}}&lt;!-- added _ indicates raw- input used
 --&gt;|raw-dm-perc={{{raw-dm-perc|}}}&lt;!--
 --&gt;|ref  ={{{ref|}}}&lt;!--
 --&gt;|dm-i ={{{dm-i|0}}}&lt;!--
--&gt;|sym={{{sym|}}}}}&lt;!--

 col5, PRODUCT pn, ps --&gt;
| style=&quot;text-align: right; vertical-align: middle;&quot; | {{#if:{{{link-product|}}} | [[{{{link-product|}}}|&lt;sup&gt;{{{pn|}}}&lt;/sup&gt;{{{ps|}}}]] | &lt;sup&gt;{{{pn|}}}&lt;/sup&gt;{{{ps|}}}}}&lt;!--

 ERR CHECKS
 COUNT PARAMS FOR DM
--&gt;{{#ifexpr:({{#if:{{{raw-dm|}}}|1|0}}+{{#if:{{{pn|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ps|}}}|1|0}})&lt;&gt;3
 |{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Pd |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay product missing; pn{{{dm-i|}}}, ps{{{dm-i|}}} for
 |value=dm{{{dm-i|}}}={{{raw-dm|}}}
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay
 }}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

 CHECK PREVIOUS DM
--&gt;{{#if:{{{prev-dm|}}}||{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=Md |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay mode is skipped,
 |value=dm{{#expr:({{{dm-i|0}}}-1)}}=...
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay }}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

 CHECK DM recognised input
--&gt;{{#if:{{{dm-normal-code|}}}||{{Isotopes/main/error-message
 |catsort=D |sym={{{sym|}}}
 |msg=Decay mode not recognised, input shown unedited
 |value=dm{{{dm-i|}}}={{{raw-dm|}}}
 |sender=Isotopes/main/isotope/decay}}&lt;!--
--&gt;}}
}}</text>
      <sha1>2qqdyu2uv9ibee8avqlxtnmmlj8a4x6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/format-percent</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105758</id>
    <revision>
      <id>430410</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{raw-perc|}}}|{{Isotopes/main/format-percent/format-number |raw-perc ={{{raw-perc|}}}&lt;!-- used? --&gt; |type     ={{{type|}}}&lt;!-- na, dm --&gt; |prefix   ={{#invoke:String|match|s={{{raw-perc|}}}&lt;!--       --&gt;|pattern=[&lt;≪]*|nomatch=|ignore_errors=true|plain=false}} |number   =&lt;!-- --&gt;{{#invoke:BaseConvert|10to10|1=&lt;!--    --&gt;{{#invoke:String|replace|source=&lt;!--       --&gt;{{#invoke:String|replace|source={{{raw-perc|}}}&lt;!--       --&gt;|pattern=[&lt;≪]*|replace=|ignore_error...</comment>
      <origin>430410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="697" sha1="ro9cz0i6oo5c7b9toijoguw96gspsug" xml:space="preserve">{{#if:{{{raw-perc|}}}|{{Isotopes/main/format-percent/format-number
|raw-perc ={{{raw-perc|}}}&lt;!-- used? --&gt;
|type     ={{{type|}}}&lt;!-- na, dm --&gt;
|prefix   ={{#invoke:String|match|s={{{raw-perc|}}}&lt;!--
      --&gt;|pattern=[&lt;≪]*|nomatch=|ignore_errors=true|plain=false}}
|number   =&lt;!--
--&gt;{{#invoke:BaseConvert|10to10|1=&lt;!--
   --&gt;{{#invoke:String|replace|source=&lt;!--
      --&gt;{{#invoke:String|replace|source={{{raw-perc|}}}&lt;!--
      --&gt;|pattern=[&lt;≪]*|replace=|ignore_errors=true|plain=false}}&lt;!--
   --&gt;|pattern=%%$|replace=|ignore_errors=true|plain=false}}&lt;!--
--&gt;|default=}}
}}|&lt;!-- raw=blank --&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/main/format-percent/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ro9cz0i6oo5c7b9toijoguw96gspsug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/format-percent/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105759</id>
    <revision>
      <id>430412</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} == استعمال == :هي ٽيمپليٽ هي ٽيمپليٽ هلائي ٿي: {{tl|Isotopes/main/format-percent/format-number}}  *''جيڪڏهن گهربل نمونو نه ملي، ته ٽيمپليٽ خالي نتيجو ڏئي ٿو.''  :1. اڳياڙيءَ مان {{code|&lt;}} يا {{code|≪}} جهڙو نشان هٽايو. :2. پڇاڙيءَ وارو {{code|%}} هٽايو. (نوٽ: {{code|%}} پڇاڙيءَ ۾ ڏيڻ ضروري ناهي؛ اهو...</comment>
      <origin>430412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1758" sha1="i3198xl5ekoj6v8bpz735s3610sp5yd" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
== استعمال ==
:هي ٽيمپليٽ هي ٽيمپليٽ هلائي ٿي: {{tl|Isotopes/main/format-percent/format-number}}

*''جيڪڏهن گهربل نمونو نه ملي، ته ٽيمپليٽ خالي نتيجو ڏئي ٿو.''

:1. اڳياڙيءَ مان {{code|&lt;}} يا {{code|≪}} جهڙو نشان هٽايو.
:2. پڇاڙيءَ وارو {{code|%}} هٽايو. (نوٽ: {{code|%}} پڇاڙيءَ ۾ ڏيڻ ضروري ناهي؛ اهو پاڻمرادو فرض ڪيو ويندو.)
:3. بچيل قدر کي عدد طور جاچيو؛ مثال لاءِ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{BaseConvert{{!}}10to10{{!}}number}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ڏسو.
:4. جيڪڏهن اهو عدد نه هجي، ته خالي نتيجو ڏيو.
:5. عدد کي ٽن اهم انگن تائين گول ڪريو.
:6. زوال جي طريقي (dm) ۾، جيڪڏهن ''n''&amp;lt;0.01% هجي ته اڳيان &quot;&lt;&quot; لڳايو؛ جيڪڏهن ''n''&amp;lt;0.001% هجي ته اڳيان &quot;≪&quot; لڳايو.
:7. پڇاڙيءَ ۾ &quot;%” شامل ڪريو.
:8. نتيجو ڏيو.

:نمونو: (&lt;&lt;≪)123.456({{underline|&amp;nbsp;}}%) ''يا'' (&lt;≪)10e+6(%)
:ٻيون اڳياڙيون سڃاتيون نه وينديون (مثلاً &quot;~&quot;، &quot;ca.&quot; وغيره)؛ اهڙي صورت ۾ خالي نتيجو ڏنو ويندو.

:جيڪڏهن نتيجو خالي اچي، ته اصل داخل ڪيل قدر ڏيکارڻ تي غور ڪريو:
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{if empty |1={{Isotopes/main/format-percent|raw-perc={{{raw-input|}}} }} |2={{{raw-input|}}} }}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/main/format-percent
|raw-perc =
|type     =na, dm
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- هن ليڪ کان هيٺ درجابنديون --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>i3198xl5ekoj6v8bpz735s3610sp5yd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/format-percent/format-number</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105760</id>
    <revision>
      <id>430413</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{number|}}}|&lt;!-- --&gt;{{#switch:{{{type|x}}}&lt;!--    --&gt;|dm={{#ifexpr:({{{number|0}}}&lt;0.01)|&lt;!--     --&gt;{{#ifexpr:({{{number|0}}}&lt;0.0001)|≪0.01|&lt;0.01}}&lt;!--     --&gt;|{{#invoke:String|replace|source={{{prefix|}}}|pattern=&lt;&lt;|replace=≪|ignore_errors=true|plain=false}}{{significant figures|1={{{number|}}}|2={{min|3|{{significant figures|1={{{number|}}}}}}}}}&lt;!--      --&gt;|}}&lt;!--    --&gt;|na={{significant figures|1={{{number|}}}|2={{min|3|{{significant figures|1={{{number|...</comment>
      <origin>430413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="640" sha1="9dctjqnzb893s2gke2wbo099pvbs5x0" xml:space="preserve">{{#if:{{{number|}}}|&lt;!--
--&gt;{{#switch:{{{type|x}}}&lt;!--

  --&gt;|dm={{#ifexpr:({{{number|0}}}&lt;0.01)|&lt;!--
    --&gt;{{#ifexpr:({{{number|0}}}&lt;0.0001)|≪0.01|&lt;0.01}}&lt;!--
    --&gt;|{{#invoke:String|replace|source={{{prefix|}}}|pattern=&lt;&lt;|replace=≪|ignore_errors=true|plain=false}}{{significant figures|1={{{number|}}}|2={{min|3|{{significant figures|1={{{number|}}}}}}}}}&lt;!--
     --&gt;|}}&lt;!--

  --&gt;|na={{significant figures|1={{{number|}}}|2={{min|3|{{significant figures|1={{{number|}}} }}}}}}&lt;!--
     --&gt;|}}%&lt;!-- number so always % 
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/main/format-percent/format-number/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dctjqnzb893s2gke2wbo099pvbs5x0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/format-percent/format-number/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105761</id>
    <revision>
      <id>430414</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} == مثال == موجودگيءَ جو سيڪڙو ترتيب ڏيو: na={{Isotopes/main/format-percent/format-number|type=na|number=50.12345}}  زوال جي طريقي جو سيڪڙو ترتيب ڏيو: dm={{Isotopes/main/format-percent/format-number|type=dm|number=50.12345}}  &lt;includeonly&gt;{{Sandbox other|| &lt;!-- هن ليڪ کان هيٺ درجابنديون --&gt;  }}&lt;/includeonly&gt;</comment>
      <origin>430414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="409" sha1="p2ig8q5d9aaz40ssvkgnsdfw4dp0v7t" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
== مثال ==
موجودگيءَ جو سيڪڙو ترتيب ڏيو: na={{Isotopes/main/format-percent/format-number|type=na|number=50.12345}}

زوال جي طريقي جو سيڪڙو ترتيب ڏيو: dm={{Isotopes/main/format-percent/format-number|type=dm|number=50.12345}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- هن ليڪ کان هيٺ درجابنديون --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>p2ig8q5d9aaz40ssvkgnsdfw4dp0v7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/abundance/decode</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105762</id>
    <revision>
      <id>430416</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#switch: {{{na|}}}   | trace_link = [[سراغي تابڪاري آئسوٽوپ|سراغ]]   | synth_link = [[مصنوعي تابڪاري آئسوٽوپ|مصنوعي]]   | trace = سراغ   | synth = مصنوعي   | unstable_link = [[غيرمستحڪم آئسوٽوپ|(غيرمستحڪم)]]   | unstable = (غيرمستحڪم)   | #default = {{{na|ڄاڻ موجود ناهي}}}   }}&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>430416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="434" sha1="e0kkqv4gyc63rzz7wo611ak4l3kq1dr" xml:space="preserve">{{#switch: {{{na|}}}
  | trace_link = [[سراغي تابڪاري آئسوٽوپ|سراغ]]
  | synth_link = [[مصنوعي تابڪاري آئسوٽوپ|مصنوعي]]
  | trace = سراغ
  | synth = مصنوعي
  | unstable_link = [[غيرمستحڪم آئسوٽوپ|(غيرمستحڪم)]]
  | unstable = (غيرمستحڪم)
  | #default = {{{na|ڄاڻ موجود ناهي}}}
  }}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e0kkqv4gyc63rzz7wo611ak4l3kq1dr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430418</id>
      <parentid>430416</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="436" sha1="3a8zlw5pvxosjeadok71taox0k4u9g8" xml:space="preserve">{{#switch: {{{na|}}}
  | trace_link = [[سراغي تابڪاري آئسوٽوپ|سراغ]]
  | synth_link = [[مصنوعي تابڪاري آئسوٽوپ|مصنوعي]]
  | trace = سراغ
  | synth = مصنوعي
  | unstable_link = [[غيرمستحڪم آئسوٽوپ|(غيرمستحڪم)]]
  | unstable = (غيرمستحڪم)
  | #default = {{{na|ڄاڻ موجود ناهي}}}
  }}&lt;!---

---&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3a8zlw5pvxosjeadok71taox0k4u9g8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430466</id>
      <parentid>430418</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="434" sha1="e0kkqv4gyc63rzz7wo611ak4l3kq1dr" xml:space="preserve">{{#switch: {{{na|}}}
  | trace_link = [[سراغي تابڪاري آئسوٽوپ|سراغ]]
  | synth_link = [[مصنوعي تابڪاري آئسوٽوپ|مصنوعي]]
  | trace = سراغ
  | synth = مصنوعي
  | unstable_link = [[غيرمستحڪم آئسوٽوپ|(غيرمستحڪم)]]
  | unstable = (غيرمستحڪم)
  | #default = {{{na|ڄاڻ موجود ناهي}}}
  }}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e0kkqv4gyc63rzz7wo611ak4l3kq1dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/abundance/decode/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105763</id>
    <revision>
      <id>430417</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} == استعمال == مدير پاران ڏنل قدرتي آئسوٽوپي موجودگيءَ جي قدر کي آئسوٽوپ جدول جي '''na''' خاني جي متن ۾ تبديل ڪري ٿو.  == مثال == * {{Isotopes/abundance/decode|na=100%}} * {{Isotopes/abundance/decode|na=12.345}} * {{Isotopes/abundance/decode|na=trace}} * {{Isotopes/abundance/decode|na=synth}} * {{Isotopes/abundance/decode|na=trace_link}} * {{Isotopes/abundance/dec...</comment>
      <origin>430417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="d3c7vgp5ybhb2556wxdsi0yjn34z857" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
== استعمال ==
مدير پاران ڏنل قدرتي آئسوٽوپي موجودگيءَ جي قدر کي آئسوٽوپ جدول جي '''na''' خاني جي متن ۾ تبديل ڪري ٿو.

== مثال ==
* {{Isotopes/abundance/decode|na=100%}}
* {{Isotopes/abundance/decode|na=12.345}}
* {{Isotopes/abundance/decode|na=trace}}
* {{Isotopes/abundance/decode|na=synth}}
* {{Isotopes/abundance/decode|na=trace_link}}
* {{Isotopes/abundance/decode|na=synth_link}}
* خالي قدر: {{Isotopes/abundance/decode|na=}}
* پيرا ميٽر نه ڏنل: {{Isotopes/abundance/decode}}
* 12.345_link: {{Isotopes/abundance/decode|na=12.345_link}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- هن ليڪ کان هيٺ درجابنديون --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>d3c7vgp5ybhb2556wxdsi0yjn34z857</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/property</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105764</id>
    <revision>
      <id>430419</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!-- (ٻي نئين سٽ نه شامل ڪريو) --&gt;{{yesno|{{{do-link|no}}}&lt;!--   DO-LINK=YES: ٻي قيمت حاصل ڪرڻ لاءِ (مثال طور، وڪي لنڪ جو هدف)  --&gt;|yes={{Isotopes/decay-mode/property/create-link  |normal-code ={{#if:{{{normal-code|}}}|{{{normal-code|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{raw-code|}}}|type={{{type|}}}}}}}  |property    ={{{property|}}}  |type        ={{{type|}}}  |do...</comment>
      <origin>430419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1533" sha1="tr989sh9xi5ikm52wyh8di0jdlq29mv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!-- (ٻي نئين سٽ نه شامل ڪريو)
--&gt;{{yesno|{{{do-link|no}}}&lt;!--

 DO-LINK=YES: ٻي قيمت حاصل ڪرڻ لاءِ (مثال طور، وڪي لنڪ جو هدف)
 --&gt;|yes={{Isotopes/decay-mode/property/create-link
 |normal-code ={{#if:{{{normal-code|}}}|{{{normal-code|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{raw-code|}}}|type={{{type|}}}}}}}
 |property    ={{{property|}}}
 |type        ={{{type|}}}
 |do-link     =yes
 |value1      ={{Isotopes/decay-mode/property/property-list
   |normal-code ={{#if:{{{normal-code|}}}|{{{normal-code|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{raw-code|}}}|type={{{type|}}}}}}}
   |property={{{property|}}} |type={{{type|}}} }}
 |value2     ={{#switch:{{{property|}}}&lt;!-- ٻي قيمت، مثال طور وڪي لنڪ جو هدف: [[هدف|نالو]]؛ /doc ڏسو --&gt;
   |dm-symbol|en-name ={{Isotopes/decay-mode/property/property-list |normal-code={{#if:{{{normal-code|}}}|{{{normal-code|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{raw-code|}}}|type={{{type|}}}}}}} |property=en-link   |type={{{type|}}} }}
   |#default=}}
}}&lt;!--

 DO-LINK=NO
 --&gt;|no={{Isotopes/decay-mode/property/property-list
 |normal-code={{#if:{{{normal-code|}}}|{{{normal-code|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{raw-code|}}}|type={{{type|}}}}}}}
 |property   ={{{property|}}}
 |type       ={{{type|}}}
 |do-link    =no }}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tr989sh9xi5ikm52wyh8di0jdlq29mv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430474</id>
      <parentid>430419</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T00:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1525" sha1="27f4x4o5rq9yy6x4ttv5oya5p0e80fv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!-- (ٻي نئين سٽ نه شامل ڪريو)
--&gt;{{yesno|{{{do-link|no}}}&lt;!--

 DO-LINK=YES: ٻي قيمت حاصل ڪرڻ لاءِ (مثال طور، وڪي لنڪ جو هدف)
 --&gt;|yes={{Isotopes/decay-mode/property/create-link
 |normal-code ={{#if:{{{normal-code|}}}|{{{normal-code|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{raw-code|}}}|type={{{type|}}}}}}}
 |property    ={{{property|}}}
 |type        ={{{type|}}}
 |do-link     =yes
 |value1      ={{Isotopes/decay-mode/property/property-list
   |normal-code ={{#if:{{{normal-code|}}}|{{{normal-code|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{raw-code|}}}|type={{{type|}}}}}}}
   |property={{{property|}}} |type={{{type|}}} }}
 |value2     ={{#switch:{{{property|}}}&lt;!-- ٻي قيمت، مثال طور وڪي لنڪ جو هدف: [[هدف|نالو]]؛ /doc ڏسو --&gt;
   |dm-symbol|en-name ={{Isotopes/decay-mode/property/property-list |normal-code={{#if:{{{normal-code|}}}|{{{normal-code|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{raw-code|}}}|type={{{type|}}}}}}} |property=en-link   |type={{{type|}}} }}
   |#default=}}
}}&lt;!--

 DO-LINK=NO
 --&gt;|no={{Isotopes/decay-mode/property/property-list
 |normal-code={{#if:{{{normal-code|}}}|{{{normal-code|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{raw-code|}}}|type={{{type|}}}}}}}
 |property   ={{{property|}}}
 |type       ={{{type|}}}
 |do-link    =no }}
}}
&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>27f4x4o5rq9yy6x4ttv5oya5p0e80fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/property/property-list</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105765</id>
    <revision>
      <id>430420</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: Worked for 16s  هيٺ ظاهر ٿيندڙ نالا ۽ وضاحتي جملا سنڌي ڪيا اٿم. normal-code، property، ڪوڊ جون ڪنجيون، QID ۽ ٽيمپليٽ جا نالا فني قدر آهن، تنهنڪري برقرار رکيا اٿم.  &lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/property/doc}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!--  --&gt;{{#if:{{{normal-code|}}}&lt;!-- IF-1  --&gt;|{{#switch:{{{property|}}}&lt;!-- SWITCH-1: verify-code، merge-synonyms، dm-symbol، d...</comment>
      <origin>430420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21504" sha1="9qvxwa1pj5beetp1uex6oy9l1aysleu" xml:space="preserve">Worked for 16s

هيٺ ظاهر ٿيندڙ نالا ۽ وضاحتي جملا سنڌي ڪيا اٿم. normal-code، property، ڪوڊ جون ڪنجيون، QID ۽ ٽيمپليٽ جا نالا فني قدر آهن، تنهنڪري برقرار رکيا اٿم.

&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/property/doc}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!--

--&gt;{{#if:{{{normal-code|}}}&lt;!-- IF-1
 --&gt;|{{#switch:{{{property|}}}&lt;!-- SWITCH-1: verify-code، merge-synonyms، dm-symbol، dm-symbol-alt، qid، en-link، en-name، nubase-name، AZ-changes، example وغيره --&gt;&lt;!--

 DOCUMENT-STATUS (from: dm-id-definition list) ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|document-status={{Isotopes/decay-mode/code/id-list|definition=document-status|normal-code=a}}&lt;!--

 NORMAL-CODE ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 when via /dm-property: _not_ the option |test-unchecked-code=yes
 --&gt;|normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{normal-code|}}}|type={{{type|}}}}}&lt;!--

 DM-SYMBOL ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;||dm-symbol={{#switch:{{{normal-code|}}}&lt;!-- property=blank: defaults to here (dm-symbol) --&gt;
|alpha=α
|beta =β
|b-   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|2b-  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|b+   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|2b+  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|epsi =ε
|epsiepsi =εε
|epsiANDb+ =ε&amp;nbsp;+&amp;nbsp;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|e+   =e+&lt;!-- لاطيني اکر &quot;e&quot; --&gt;
|gamma=γ
|n    =n
|2n   =2n
|p    =p
|2p   =2p
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC   =EC
|IT   =IT
|SF   =SF
|IS   =IS
|CD   =CD
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;n
|b-2n =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;2n
|b-3n =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;3n
|b-a  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;α
|b-d  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;d
|b-t  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;t
|b-SF =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;SF
|b+p  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;p
|b+2p =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;2p
|b+3p =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;3p
|b+a  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;α
|b+SF =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;SF
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;C
|20Ne =&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt;Ne
|24Ne =&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne
|24NeAND26Ne =&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne&amp;nbsp;+&amp;nbsp;&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Ne
|25Ne =&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;Ne
|25NeAND28Mg =&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;Ne&amp;nbsp;+&amp;nbsp;&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg
|26Ne =&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Ne
|28Mg =&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg
|28MgAND30Mg =&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg&amp;nbsp;+&amp;nbsp;&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;Mg
|30Mg =&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;Mg
|32Si =&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt;Si
|34Si =&lt;sup&gt;34&lt;/sup&gt;Si
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =مستحڪم
|obsstable =مشاهدي موجب مستحڪم
|synth     =مصنوعي
|trace     =سراغي
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=dm-symbol} --&gt;}}&lt;!--

 DM-SYMBOL-ALT ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|dm-symbol-alt={{#switch:{{{normal-code|}}}
|2b-  =2β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|2b+  =2β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|b+   =ε&amp;nbsp;+&amp;nbsp;e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;!-- NUBASE2020 --&gt;
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=dm-symbol-alt} --&gt;}}&lt;!--

 EN-LINK ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|en-link={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=الفا زوال
|beta =بيٽا زوال
|b-   =بيٽا منفي زوال
|2b-  =ٻٽو بيٽا منفي زوال
|b+   =بيٽا مثبت زوال
|2b+  =ٻٽو بيٽا مثبت زوال
|epsi      =اليڪٽران گرفت
|epsiepsi =اليڪٽران جي ٻٽي گرفت
|epsiANDb+ =اليڪٽران گرفت ۽ بيٽا مثبت زوال&lt;!-- 204Tl --&gt;
|e+       =پوزيٽرون جو اخراج
|gamma    =گاما زوال
|n  =نيوٽران جو اخراج
|2n =ٻن نيوٽرانن جو اخراج
|p  =پروٽان جو اخراج
|2p =ٻن پروٽانن جو اخراج
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =اليڪٽران گرفت
|IT =آئسوميري عبوري تبديلي
|SF =خودبخود ڀڃڪڙي
|IS =آئسوٽوپي موجودگي
|CD =ڪلستر زوال
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-2n =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-3n =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-a  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-d  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-t  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-SF =دير سان ٿيندڙ زوال
|b+p  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b+2p =دير سان ٿيندڙ زوال
|b+3p =دير سان ٿيندڙ زوال
|b+a  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b+SF =دير سان ٿيندڙ زوال
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =وڏي ڪلستر جو زوال
|20Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|24Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|24NeAND26Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|25Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|25NeAND28Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|26Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|20Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|28Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|28MgAND30Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|30Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|32Si =وڏي ڪلستر جو زوال
|34Si =وڏي ڪلستر جو زوال
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =مستحڪم آئسوٽوپ
|obsstable =مشاهدي موجب مستحڪم آئسوٽوپ
|synth     =مصنوعي تابڪار آئسوٽوپ
|trace     =سراغي تابڪار آئسوٽوپ
&lt;!-- سهائتا نه ٿيل --&gt;
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=en-link} --&gt;}}&lt;!--

 EXAMPLE (can have wikilink in here, optional) ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|example={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=
|beta =
|b-   =
|2b-  =
|b+   =
|2b+  =
|epsi =
|epsiepsi =[[بيريم-130]]
|epsiANDb+ =[[ٿيلئم-204]]
|e+   =
|gamma=[[ٽيڪنيٽيم-95m]]
|n    =
|2n   =
|p    =
|2p   =
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =
|IT =
|SF =[[پلوٽونيم جا آئسوٽوپ]]
|IS =
|CD =
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =
|b-2n =
|b-3n =
|b-a  =
|b-d  =
|b-t  =
|b-SF =
|b+p  =
|b+2p =
|b+3p =
|b+a  =
|b+SF =
&lt;!-- 24Ne --&gt;&lt;!-- NUBASE2020 مان مثالن جي فهرست؛ ابتدائي ڳولا، 2 فيبروري 2023ع --&gt;
|14C  =[[ايڪٽينيم-225]]
|20Ne =[[يورينيم-235]]
|24Ne =[[پروٽيڪٽينيم-231]]، 230Th، 232Th، 232U، 233U، 234U
|24NeAND26Ne =[[يورينيم-234]]
|25Ne =[[يورينيم-235]]
|25NeAND28Mg =[[يورينيم-235]]
|26Ne =[[يورينيم-234]]&lt;!-- هن وقت تائين رڳو 24NeAND26Ne جي حصي طور (11 فيبروري 2023ع) --&gt;
|28Mg =232U، 233U، 234U، 235U، 236Pu، 238Pu
|28MgAND30Mg =238Pu
|30Mg =237Np، 238Pu
|32Si =238Pu
|34Si =[[ڪيوريم-242]]
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =
|obsstable =[[بسمٿ-209]]
|synth     =
|trace     =
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=example} --&gt;}}&lt;!--

 AZ-CHANGES ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|AZ-changes={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=(''A'' − 4، ''Z'' − 2)
|beta =
|b-   =(''A''، ''Z'' + 1)
|2b-  =(''A''، ''Z'' + 2)
|b+   =(''A''، ''Z'' − 1)
|2b+  =(''A''، ''Z'' − 2)
|epsi =(''A''، ''Z'' − 1)
|epsiepsi =(''A''، ''Z'' − 2)
|epsiANDb+ =&lt;!-- epsiANDb+ todo --&gt;
|e+   =(''A''، ''Z'' − 1)
|gamma=&lt;!-- todo 7Feb --&gt;
|n  =(''A'' − 1، ''Z'')
|2n =(''A'' − 2، ''Z'')
|p  =(''A'' − 1، ''Z'' − 1)
|2p =(''A'' − 2، ''Z'' − 2)
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =(''A''، ''Z'' − 1)
|IT =(''A''، ''Z'')
|SF =متغير
|IS =
|CD =(''A'' − ''A''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;، ''Z'' −&amp;nbsp;''Z''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;)&amp;nbsp;&amp; {{nowrap|1=(''A''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;،&amp;nbsp;''Z''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;)}}
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =(''A'' − 1، ''Z'' + 1)
|b-2n =(''A'' − 2، ''Z'' + 1)
|b-3n =(''A'' − 3، ''Z'' + 1)
|b-a  =(''A'' − 4، ''Z'' − 1)
|b-d  =(''A'' − 2، ''Z'')
|b-t  =(''A'' − 3، ''Z'')
|b-SF =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ۽ متغير
|b+p  =(''A'' − 1، ''Z'' − 2)
|b+2p =(''A'' − 2، ''Z'' − 3)
|b+3p =(''A'' − 3، ''Z'' − 4)
|b+a  =(''A'' − 4، ''Z'' − 3)
|b+SF =β+ ۽ متغير
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =
|20Ne =
|24Ne =
|24NeAND26Ne =
|25Ne =
|25NeAND28Mg =
|26Ne =
|20Ne =
|28Mg =
|28MgAND30Mg =
|30Mg =
|32Si =
|34Si =
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =
|obsstable =
|synth     =
|trace     =
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=AZ-changes} --&gt;}}&lt;!--

 ACTION-TEXT ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|action-text={{#switch:{{{normal-code|}}}
| alpha=هڪ [[الفا ذرڙو]] نيوڪليس مان خارج ٿئي ٿو {{nowrap|1=(''A'' = 4، ''Z'' = 2)}}
| beta =
| b+   =NUBASE2020 ۾ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; مان مراد اليڪٽران گرفت (ε) ۽ پوزيٽرون جي اخراج (e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) جي گڏيل شرح آهي: {{nowrap|1=β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; = ε + e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}
| b-   =نيوڪليس هڪ [[اليڪٽران]] ۽ هڪ [[اليڪٽران اينٽي نيوٽرينو]] خارج ڪري ٿو
| 2b-  =نيوڪليس ٻه اليڪٽران ۽ ٻه اينٽي نيوٽرينو خارج ڪري ٿو
| 2b+  =نيوڪليس ٻه پوزيٽرون ۽ ٻه نيوٽرينو خارج ڪري ٿو
| epsi =نيوڪليس گردش ڪندڙ اليڪٽران کي جذب ڪري نيوٽرينو خارج ڪري ٿو؛ ڌيءَ نيوڪليس جوش واري غيرمستحڪم حالت ۾ رهجي وڃي ٿو
| epsiepsi=
| epsiANDb+ =اليڪٽران گرفت ۽ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
| e+   =هڪ جوهري پروٽان، پوزيٽرون ۽ اليڪٽران نيوٽرينو خارج ڪري نيوٽرون ۾ تبديل ٿئي ٿو
| gamma=
| p    =هڪ [[پروٽان]] نيوڪليس مان خارج ٿئي ٿو
| 2p   =هڪ ئي وقت ٻه پروٽان نيوڪليس مان خارج ٿين ٿا
| n    =هڪ [[نيوٽرون]] نيوڪليس مان خارج ٿئي ٿو
| 2n   =هڪ ئي وقت ٻه نيوٽرون نيوڪليس مان خارج ٿين ٿا
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
| b-n  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ نيوٽرون خارج ڪري ٿي
| b-2n =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ ٻه نيوٽرون خارج ڪري ٿي
| b-3n =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ ٽي نيوٽرون خارج ڪري ٿي
| b-a  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ α ذرڙو خارج ڪري ٿي
| b-d  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ ڊيوٽرون خارج ڪري ٿي
| b-t  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ ٽرائٽون خارج ڪري ٿي
| b+p  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ پروٽان خارج ڪري ٿي
| b+2p =نيوڪليس β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ ٻه پروٽان خارج ڪري ٿي
| b+3p =نيوڪليس β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ ٽي پروٽان خارج ڪري ٿي
| b+a  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ α ذرڙو خارج ڪري ٿي
| b+SF =نيوڪليس β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ خودبخود ڀڄي ٿي
| b-SF =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ خودبخود ڀڄي ٿي
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
| EC =
| IT =هڪ نيوڪليس ميٽاسٽيبل حالت مان فوٽان خارج ڪري يا اليڪٽران ڪڍي گهٽ توانائي واري حالت ۾ اچي ٿو
| IS =
| SF =هڪ نيوڪليس ٻن يا وڌيڪ ننڍن نيوڪليسن ۽ ٻين ذرڙن ۾ ٽٽي ٿو؛ هر زوال ۾ انهن جي نوعيت مختلف ٿي سگهي ٿي
| CD=هڪ نيوڪليس ننڍي قسم جو مخصوص نيوڪليس (''A''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;، ''Z''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) خارج ڪري ٿو، جيڪو الفا ذرڙي کان وڏو هوندو آهي (مثال طور &lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;C، &lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne)
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =
|20Ne =
|24Ne =&lt;!-- todo: action-text? =CD?--&gt;
|24NeAND26Ne =
|25Ne =
|25NeAND28Mg =
|26Ne =
|20Ne =
|28Mg =
|28MgAND30Mg =
|30Mg =
|32Si =
|34Si =
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =
|obsstable =
|synth     =
|trace     =
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=action-text} --&gt;}}&lt;!--

 NUBASE2020-NAME ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|nubase-name={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=الفا اخراج
|beta =–
|b-   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; زوال
|2b-  =ٻٽو β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; زوال
|b+   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
|2b+  =ٻٽو β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
|epsi =اليڪٽران گرفت
|epsiepsi =–
|epsiANDb+ =اليڪٽران گرفت ۽ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
|e+   =پوزيٽرون جو اخراج
|gamma =–
|n   =نيوٽرون جو اخراج
|2n  =ٻن نيوٽرانن جو اخراج
|p   =پروٽان جو اخراج
|2p  =ٻن پروٽانن جو اخراج
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =–
|IT =اندروني عبوري تبديلي&lt;!-- NUBASE2020 جو لفظ --&gt;
|SF =خودبخود ڀڃڪڙي
|CD =وڏي ڪلستر جو زوال
|IS =آئسوٽوپي موجودگي
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان نيوٽرون جو اخراج
|b-2n  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٻن نيوٽرانن جو اخراج
|b-3n  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽن نيوٽرانن جو اخراج
|b-a   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان α جو اخراج
|b-d   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڊيوٽرون جو اخراج
|b-t   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽرائٽون جو اخراج
|b-SF  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڀڃڪڙي
|b+p   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان پروٽان جو اخراج
|b+2p  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٻن پروٽانن جو اخراج
|b+3p  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽن پروٽانن جو اخراج
|b+a   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان α جو اخراج
|b+SF  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڀڃڪڙي
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =مستحڪم
|obsstable =–
|synth     =مصنوعي آئسوٽوپ
|trace     =–
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =وڏي ڪلستر جو اخراج
|20Ne =وڏي ڪلستر جو اخراج
|24Ne =وڏي ڪلستر جو اخراج
|24NeAND26Ne =وڏي ڪلستر جو اخراج
|25Ne =وڏي ڪلستر جو اخراج
|25NeAND28Mg =وڏي ڪلستر جو اخراج
|26Ne =وڏي ڪلستر جو اخراج
|28Mg =وڏي ڪلستر جو اخراج
|28MgAND30Mg =وڏي ڪلستر جو اخراج
|30Mg =وڏي ڪلستر جو اخراج
|32Si =وڏي ڪلستر جو اخراج
|34Si =وڏي ڪلستر جو اخراج
|#default=&lt;!-- eo switch (property=nubase-name) --&gt;}}&lt;!--

 EN-NAME (not enwiki article title per se) ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|en-name={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=الفا اخراج
|beta =بيٽا زوال
|b-   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; زوال
|2b-  =ٻٽو β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; زوال
|b+   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
|2b+  =ٻٽو β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
|epsi =اليڪٽران گرفت
|epsiepsi =اليڪٽران جي ٻٽي گرفت
|epsiANDb+ =اليڪٽران گرفت ۽ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;زوال
|e+  =پوزيٽرون جو اخراج
|gamma=γ زوال
|n   =نيوٽرون جو اخراج
|2n  =ٻن نيوٽرانن جو اخراج
|p   =پروٽان جو اخراج
|2p  =ٻن پروٽانن جو اخراج
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =اليڪٽران گرفت
|IT =آئسوميري عبوري تبديلي
|SF =خودبخود ڀڃڪڙي
|CD =ڪلستر زوال&lt;!-- 24Ne؟ --&gt;
|IS =آئسوٽوپي موجودگي
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان نيوٽرون جو اخراج
|b-2n =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٻن نيوٽرانن جو اخراج
|b-3n =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽن نيوٽرانن جو اخراج
|b-a  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان α جو اخراج
|b-d  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڊيوٽرون جو اخراج
|b-t  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽرائٽون جو اخراج
|b-SF =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڀڃڪڙي
|b+p  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان پروٽان جو اخراج
|b+2p =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٻن پروٽانن جو اخراج
|b+3p =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽن پروٽانن جو اخراج
|b+a  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان α جو اخراج
|b+SF =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڀڃڪڙي
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =مستحڪم
|obsstable =مشاهدي موجب مستحڪم
|synth     =مصنوعي آئسوٽوپ
|trace     =سراغي
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =وڏي ڪلستر جو زوال
|20Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|24Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|24NeAND26Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|25Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|25NeAND28Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|26Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|28Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|28MgAND30Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|30Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|32Si =وڏي ڪلستر جو زوال
|34Si =وڏي ڪلستر جو زوال
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=en-name} --&gt;}}&lt;!--

 QID ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|qid={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=Q179856
|beta =Q306786
|b-   =Q14646001
|2b-  =Q18907407
|b+   =Q1357356
|2b+  =Q18907416
|epsi =Q109910
|epsiepsi =Q520827
|epsiANDb+ =
|e+ =Q1357356
|gamma=Q10885797
|n   =Q898923
|2n  =Q21456752
|p   =Q902157
|2p  =Q9253686
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =Q109910&lt;!-- epsi? --&gt;
|IT =Q1191931
|SF =Q146682
|IS =Q659662
|CD =Q901540
&lt;!-- b delayed --&gt;
|b-n  =Q116564446
|b-2n =Q116564446
|b-3n =Q116564446
|b-a  =Q116564446
|b-d  =Q116564446
|b-t  =Q116564446
|b-SF =Q116564446
|b+p  =Q116564446
|b+2p =Q116564446
|b+3p =Q116564446
|b+a  =Q116564446
|b+SF =Q116564446
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =Q901540
|20Ne =Q901540
|24Ne =Q901540
|24NeAND26Ne =Q901540
|25Ne =Q901540
|25NeAND28Mg =Q901540
|26Ne =Q901540
|20Ne =Q901540
|28Mg =Q901540
|28MgAND30Mg =Q901540
|30Mg =Q901540
|32Si =Q901540
|34Si =Q901540
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =Q878130
|obsstable =Q116484654
|synth     =Q1194370
|trace     =Q2410022
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=qid} --&gt;}}&lt;!--

 MULTI-MEANING ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|multi-meaning={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha =
|beta =beta
|b-  =
|2b- =double
|b+  =
|2b+ =double
|b-n  =delay
|b-2n =delay
|b-3n =delay
|b-a  =delay
|b-d  =delay
|b-t  =delay
|b-SF =delay
|b+p  =delay
|b+2p =delay
|b+3p =delay
|b+a  =delay
|b+SF =delay
|epsi =
|epsiepsi  =double
|epsiANDb+ =combi
|e+ =
|gamma =
|n  =
|2n =double
|p  =
|2p =double
|EC =?
|IT =
|SF =
|IS =[not a dm]
|CD =24Ne
|14C  =CD
|20Ne =CD
|24Ne =CD
|24NeAND26Ne =combi
|25Ne =CD
|25NeAND28Mg =combi
|26Ne =CD
|28Mg =CD
|28MgAND30Mg =combi
|30Mg =CD
|32Si =CD
|34Si =CD
|stable =
|obsstable =
|synth =
|trace =
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=} --&gt;}}&lt;!--

 IN-NUBASE2020 ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|in-nubase|in-nubase2020={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=yes
|beta =no&lt;!-- indirectly --&gt;
|b-   =yes
|2b-  =yes
|b+   =yes
|2b+  =yes
|epsi =yes
|epsiepsi  =&lt;!-- no، اڻسڌي طرح ٻٽي epsi --&gt;
|epsiANDb+ =yes&lt;!-- beta+ طور اڻسڌي طرح پڻ --&gt;
|e+   =yes&lt;!-- لاطيني اکر &quot;e&quot; --&gt;
|n    =yes
|2n   =yes
|p    =yes
|2p   =yes
|EC   =&lt;!-- نه، اڻسڌي طرح --&gt;
|IT   =yes
|SF   =yes
|IS   =yes
|CD   =yes&lt;!-- &quot;24Ne&quot; طور اڻسڌي طرح --&gt;
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =yes
|b-2n =yes
|b-3n =yes
|b-a  =yes
|b-d  =yes
|b-t  =yes
|b-SF =yes
|b+p  =yes
|b+2p =yes
|b+3p =yes
|b+a  =yes
|b+SF =yes
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =yes
|20Ne =yes
|24Ne =yes
|24NeAND26Ne =yes
|25Ne =yes
|25NeAND28Mg =yes
|26Ne =yes
|28Mg =yes
|28MgAND30Mg =yes
|30Mg =yes
|32Si =yes
|34Si =yes
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable =yes
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=} --&gt;}}&lt;!--


 CODE-TYPE (from: dm-id-definition list) ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 hl، na: مقرر ڪيل قدر؛ dm: خالي
 --&gt;|code-type={{Isotopes/decay-mode/code/id-list|normal-code={{{normal-code|}}}|definition=code-type}}&lt;!--

 CODE-TYPE-EXPLICIT (from: dm-id-definition list) ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 dm، hl، na: مقرر ڪيل قدر
 --&gt;|code-type-explicit={{Isotopes/decay-mode/code/id-list|normal-code={{{normal-code|}}}|definition=code-type-explicit}}&lt;!--

 ===== ===== ===== ===== =====
 SWITCH بند ڪريو: property {{#switch:{{{property|}}}|.. --&gt;}}&lt;!--
 IF بند ڪريو: خالي ڪوڊ|.. --&gt;}}&lt;!--
 ٽيمپليٽ ختم
 --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9qvxwa1pj5beetp1uex6oy9l1aysleu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430421</id>
      <parentid>430420</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21244" sha1="fsj19kyhqk6nrhjykuqnyqc4u6zk0as" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/property/doc}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!--

--&gt;{{#if:{{{normal-code|}}}&lt;!-- IF-1
 --&gt;|{{#switch:{{{property|}}}&lt;!-- SWITCH-1: verify-code، merge-synonyms، dm-symbol، dm-symbol-alt، qid، en-link، en-name، nubase-name، AZ-changes، example وغيره --&gt;&lt;!--

 DOCUMENT-STATUS (from: dm-id-definition list) ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|document-status={{Isotopes/decay-mode/code/id-list|definition=document-status|normal-code=a}}&lt;!--

 NORMAL-CODE ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 when via /dm-property: _not_ the option |test-unchecked-code=yes
 --&gt;|normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in={{{normal-code|}}}|type={{{type|}}}}}&lt;!--

 DM-SYMBOL ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;||dm-symbol={{#switch:{{{normal-code|}}}&lt;!-- property=blank: defaults to here (dm-symbol) --&gt;
|alpha=α
|beta =β
|b-   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|2b-  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|b+   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|2b+  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|epsi =ε
|epsiepsi =εε
|epsiANDb+ =ε&amp;nbsp;+&amp;nbsp;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|e+   =e+&lt;!-- لاطيني اکر &quot;e&quot; --&gt;
|gamma=γ
|n    =n
|2n   =2n
|p    =p
|2p   =2p
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC   =EC
|IT   =IT
|SF   =SF
|IS   =IS
|CD   =CD
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;n
|b-2n =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;2n
|b-3n =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;3n
|b-a  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;α
|b-d  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;d
|b-t  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;t
|b-SF =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;SF
|b+p  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;p
|b+2p =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;2p
|b+3p =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;3p
|b+a  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;α
|b+SF =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;SF
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;C
|20Ne =&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt;Ne
|24Ne =&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne
|24NeAND26Ne =&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne&amp;nbsp;+&amp;nbsp;&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Ne
|25Ne =&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;Ne
|25NeAND28Mg =&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;Ne&amp;nbsp;+&amp;nbsp;&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg
|26Ne =&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Ne
|28Mg =&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg
|28MgAND30Mg =&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg&amp;nbsp;+&amp;nbsp;&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;Mg
|30Mg =&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;Mg
|32Si =&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt;Si
|34Si =&lt;sup&gt;34&lt;/sup&gt;Si
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =مستحڪم
|obsstable =مشاهدي موجب مستحڪم
|synth     =مصنوعي
|trace     =سراغي
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=dm-symbol} --&gt;}}&lt;!--

 DM-SYMBOL-ALT ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|dm-symbol-alt={{#switch:{{{normal-code|}}}
|2b-  =2β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|2b+  =2β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|b+   =ε&amp;nbsp;+&amp;nbsp;e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;!-- NUBASE2020 --&gt;
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=dm-symbol-alt} --&gt;}}&lt;!--

 EN-LINK ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|en-link={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=الفا زوال
|beta =بيٽا زوال
|b-   =بيٽا منفي زوال
|2b-  =ٻٽو بيٽا منفي زوال
|b+   =بيٽا مثبت زوال
|2b+  =ٻٽو بيٽا مثبت زوال
|epsi      =اليڪٽران گرفت
|epsiepsi =اليڪٽران جي ٻٽي گرفت
|epsiANDb+ =اليڪٽران گرفت ۽ بيٽا مثبت زوال&lt;!-- 204Tl --&gt;
|e+       =پوزيٽرون جو اخراج
|gamma    =گاما زوال
|n  =نيوٽران جو اخراج
|2n =ٻن نيوٽرانن جو اخراج
|p  =پروٽان جو اخراج
|2p =ٻن پروٽانن جو اخراج
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =اليڪٽران گرفت
|IT =آئسوميري عبوري تبديلي
|SF =خودبخود ڀڃڪڙي
|IS =آئسوٽوپي موجودگي
|CD =ڪلستر زوال
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-2n =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-3n =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-a  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-d  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-t  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b-SF =دير سان ٿيندڙ زوال
|b+p  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b+2p =دير سان ٿيندڙ زوال
|b+3p =دير سان ٿيندڙ زوال
|b+a  =دير سان ٿيندڙ زوال
|b+SF =دير سان ٿيندڙ زوال
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =وڏي ڪلستر جو زوال
|20Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|24Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|24NeAND26Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|25Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|25NeAND28Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|26Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|20Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|28Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|28MgAND30Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|30Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|32Si =وڏي ڪلستر جو زوال
|34Si =وڏي ڪلستر جو زوال
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =مستحڪم آئسوٽوپ
|obsstable =مشاهدي موجب مستحڪم آئسوٽوپ
|synth     =مصنوعي تابڪار آئسوٽوپ
|trace     =سراغي تابڪار آئسوٽوپ
&lt;!-- سهائتا نه ٿيل --&gt;
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=en-link} --&gt;}}&lt;!--

 EXAMPLE (can have wikilink in here, optional) ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|example={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=
|beta =
|b-   =
|2b-  =
|b+   =
|2b+  =
|epsi =
|epsiepsi =[[بيريم-130]]
|epsiANDb+ =[[ٿيلئم-204]]
|e+   =
|gamma=[[ٽيڪنيٽيم-95m]]
|n    =
|2n   =
|p    =
|2p   =
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =
|IT =
|SF =[[پلوٽونيم جا آئسوٽوپ]]
|IS =
|CD =
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =
|b-2n =
|b-3n =
|b-a  =
|b-d  =
|b-t  =
|b-SF =
|b+p  =
|b+2p =
|b+3p =
|b+a  =
|b+SF =
&lt;!-- 24Ne --&gt;&lt;!-- NUBASE2020 مان مثالن جي فهرست؛ ابتدائي ڳولا، 2 فيبروري 2023ع --&gt;
|14C  =[[ايڪٽينيم-225]]
|20Ne =[[يورينيم-235]]
|24Ne =[[پروٽيڪٽينيم-231]]، 230Th، 232Th، 232U، 233U، 234U
|24NeAND26Ne =[[يورينيم-234]]
|25Ne =[[يورينيم-235]]
|25NeAND28Mg =[[يورينيم-235]]
|26Ne =[[يورينيم-234]]&lt;!-- هن وقت تائين رڳو 24NeAND26Ne جي حصي طور (11 فيبروري 2023ع) --&gt;
|28Mg =232U، 233U، 234U، 235U، 236Pu، 238Pu
|28MgAND30Mg =238Pu
|30Mg =237Np، 238Pu
|32Si =238Pu
|34Si =[[ڪيوريم-242]]
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =
|obsstable =[[بسمٿ-209]]
|synth     =
|trace     =
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=example} --&gt;}}&lt;!--

 AZ-CHANGES ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|AZ-changes={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=(''A'' − 4، ''Z'' − 2)
|beta =
|b-   =(''A''، ''Z'' + 1)
|2b-  =(''A''، ''Z'' + 2)
|b+   =(''A''، ''Z'' − 1)
|2b+  =(''A''، ''Z'' − 2)
|epsi =(''A''، ''Z'' − 1)
|epsiepsi =(''A''، ''Z'' − 2)
|epsiANDb+ =&lt;!-- epsiANDb+ todo --&gt;
|e+   =(''A''، ''Z'' − 1)
|gamma=&lt;!-- todo 7Feb --&gt;
|n  =(''A'' − 1، ''Z'')
|2n =(''A'' − 2، ''Z'')
|p  =(''A'' − 1، ''Z'' − 1)
|2p =(''A'' − 2، ''Z'' − 2)
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =(''A''، ''Z'' − 1)
|IT =(''A''، ''Z'')
|SF =متغير
|IS =
|CD =(''A'' − ''A''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;، ''Z'' −&amp;nbsp;''Z''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;)&amp;nbsp;&amp; {{nowrap|1=(''A''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;،&amp;nbsp;''Z''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;)}}
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =(''A'' − 1، ''Z'' + 1)
|b-2n =(''A'' − 2، ''Z'' + 1)
|b-3n =(''A'' − 3، ''Z'' + 1)
|b-a  =(''A'' − 4، ''Z'' − 1)
|b-d  =(''A'' − 2، ''Z'')
|b-t  =(''A'' − 3، ''Z'')
|b-SF =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; ۽ متغير
|b+p  =(''A'' − 1، ''Z'' − 2)
|b+2p =(''A'' − 2، ''Z'' − 3)
|b+3p =(''A'' − 3، ''Z'' − 4)
|b+a  =(''A'' − 4، ''Z'' − 3)
|b+SF =β+ ۽ متغير
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =
|20Ne =
|24Ne =
|24NeAND26Ne =
|25Ne =
|25NeAND28Mg =
|26Ne =
|20Ne =
|28Mg =
|28MgAND30Mg =
|30Mg =
|32Si =
|34Si =
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =
|obsstable =
|synth     =
|trace     =
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=AZ-changes} --&gt;}}&lt;!--

 ACTION-TEXT ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|action-text={{#switch:{{{normal-code|}}}
| alpha=هڪ [[الفا ذرڙو]] نيوڪليس مان خارج ٿئي ٿو {{nowrap|1=(''A'' = 4، ''Z'' = 2)}}
| beta =
| b+   =NUBASE2020 ۾ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; مان مراد اليڪٽران گرفت (ε) ۽ پوزيٽرون جي اخراج (e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) جي گڏيل شرح آهي: {{nowrap|1=β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; = ε + e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}
| b-   =نيوڪليس هڪ [[اليڪٽران]] ۽ هڪ [[اليڪٽران اينٽي نيوٽرينو]] خارج ڪري ٿو
| 2b-  =نيوڪليس ٻه اليڪٽران ۽ ٻه اينٽي نيوٽرينو خارج ڪري ٿو
| 2b+  =نيوڪليس ٻه پوزيٽرون ۽ ٻه نيوٽرينو خارج ڪري ٿو
| epsi =نيوڪليس گردش ڪندڙ اليڪٽران کي جذب ڪري نيوٽرينو خارج ڪري ٿو؛ ڌيءَ نيوڪليس جوش واري غيرمستحڪم حالت ۾ رهجي وڃي ٿو
| epsiepsi=
| epsiANDb+ =اليڪٽران گرفت ۽ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
| e+   =هڪ جوهري پروٽان، پوزيٽرون ۽ اليڪٽران نيوٽرينو خارج ڪري نيوٽرون ۾ تبديل ٿئي ٿو
| gamma=
| p    =هڪ [[پروٽان]] نيوڪليس مان خارج ٿئي ٿو
| 2p   =هڪ ئي وقت ٻه پروٽان نيوڪليس مان خارج ٿين ٿا
| n    =هڪ [[نيوٽرون]] نيوڪليس مان خارج ٿئي ٿو
| 2n   =هڪ ئي وقت ٻه نيوٽرون نيوڪليس مان خارج ٿين ٿا
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
| b-n  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ نيوٽرون خارج ڪري ٿي
| b-2n =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ ٻه نيوٽرون خارج ڪري ٿي
| b-3n =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ ٽي نيوٽرون خارج ڪري ٿي
| b-a  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ α ذرڙو خارج ڪري ٿي
| b-d  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ ڊيوٽرون خارج ڪري ٿي
| b-t  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ ٽرائٽون خارج ڪري ٿي
| b+p  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ پروٽان خارج ڪري ٿي
| b+2p =نيوڪليس β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ ٻه پروٽان خارج ڪري ٿي
| b+3p =نيوڪليس β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ ٽي پروٽان خارج ڪري ٿي
| b+a  =نيوڪليس β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ هڪ α ذرڙو خارج ڪري ٿي
| b+SF =نيوڪليس β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ خودبخود ڀڄي ٿي
| b-SF =نيوڪليس β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; اخراج وسيلي زوال ڪري جوش واري حالت ۾ وڃي ٿو، جيڪا پوءِ خودبخود ڀڄي ٿي
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
| EC =
| IT =هڪ نيوڪليس ميٽاسٽيبل حالت مان فوٽان خارج ڪري يا اليڪٽران ڪڍي گهٽ توانائي واري حالت ۾ اچي ٿو
| IS =
| SF =هڪ نيوڪليس ٻن يا وڌيڪ ننڍن نيوڪليسن ۽ ٻين ذرڙن ۾ ٽٽي ٿو؛ هر زوال ۾ انهن جي نوعيت مختلف ٿي سگهي ٿي
| CD=هڪ نيوڪليس ننڍي قسم جو مخصوص نيوڪليس (''A''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;، ''Z''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) خارج ڪري ٿو، جيڪو الفا ذرڙي کان وڏو هوندو آهي (مثال طور &lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;C، &lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne)
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =
|20Ne =
|24Ne =&lt;!-- todo: action-text? =CD?--&gt;
|24NeAND26Ne =
|25Ne =
|25NeAND28Mg =
|26Ne =
|20Ne =
|28Mg =
|28MgAND30Mg =
|30Mg =
|32Si =
|34Si =
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =
|obsstable =
|synth     =
|trace     =
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=action-text} --&gt;}}&lt;!--

 NUBASE2020-NAME ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|nubase-name={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=الفا اخراج
|beta =–
|b-   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; زوال
|2b-  =ٻٽو β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; زوال
|b+   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
|2b+  =ٻٽو β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
|epsi =اليڪٽران گرفت
|epsiepsi =–
|epsiANDb+ =اليڪٽران گرفت ۽ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
|e+   =پوزيٽرون جو اخراج
|gamma =–
|n   =نيوٽرون جو اخراج
|2n  =ٻن نيوٽرانن جو اخراج
|p   =پروٽان جو اخراج
|2p  =ٻن پروٽانن جو اخراج
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =–
|IT =اندروني عبوري تبديلي&lt;!-- NUBASE2020 جو لفظ --&gt;
|SF =خودبخود ڀڃڪڙي
|CD =وڏي ڪلستر جو زوال
|IS =آئسوٽوپي موجودگي
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان نيوٽرون جو اخراج
|b-2n  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٻن نيوٽرانن جو اخراج
|b-3n  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽن نيوٽرانن جو اخراج
|b-a   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان α جو اخراج
|b-d   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڊيوٽرون جو اخراج
|b-t   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽرائٽون جو اخراج
|b-SF  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڀڃڪڙي
|b+p   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان پروٽان جو اخراج
|b+2p  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٻن پروٽانن جو اخراج
|b+3p  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽن پروٽانن جو اخراج
|b+a   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان α جو اخراج
|b+SF  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڀڃڪڙي
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =مستحڪم
|obsstable =–
|synth     =مصنوعي آئسوٽوپ
|trace     =–
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =وڏي ڪلستر جو اخراج
|20Ne =وڏي ڪلستر جو اخراج
|24Ne =وڏي ڪلستر جو اخراج
|24NeAND26Ne =وڏي ڪلستر جو اخراج
|25Ne =وڏي ڪلستر جو اخراج
|25NeAND28Mg =وڏي ڪلستر جو اخراج
|26Ne =وڏي ڪلستر جو اخراج
|28Mg =وڏي ڪلستر جو اخراج
|28MgAND30Mg =وڏي ڪلستر جو اخراج
|30Mg =وڏي ڪلستر جو اخراج
|32Si =وڏي ڪلستر جو اخراج
|34Si =وڏي ڪلستر جو اخراج
|#default=&lt;!-- eo switch (property=nubase-name) --&gt;}}&lt;!--

 EN-NAME (not enwiki article title per se) ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|en-name={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=الفا اخراج
|beta =بيٽا زوال
|b-   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; زوال
|2b-  =ٻٽو β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; زوال
|b+   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
|2b+  =ٻٽو β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; زوال
|epsi =اليڪٽران گرفت
|epsiepsi =اليڪٽران جي ٻٽي گرفت
|epsiANDb+ =اليڪٽران گرفت ۽ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;زوال
|e+  =پوزيٽرون جو اخراج
|gamma=γ زوال
|n   =نيوٽرون جو اخراج
|2n  =ٻن نيوٽرانن جو اخراج
|p   =پروٽان جو اخراج
|2p  =ٻن پروٽانن جو اخراج
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =اليڪٽران گرفت
|IT =آئسوميري عبوري تبديلي
|SF =خودبخود ڀڃڪڙي
|CD =ڪلستر زوال&lt;!-- 24Ne؟ --&gt;
|IS =آئسوٽوپي موجودگي
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان نيوٽرون جو اخراج
|b-2n =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٻن نيوٽرانن جو اخراج
|b-3n =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽن نيوٽرانن جو اخراج
|b-a  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان α جو اخراج
|b-d  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڊيوٽرون جو اخراج
|b-t  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽرائٽون جو اخراج
|b-SF =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڀڃڪڙي
|b+p  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان پروٽان جو اخراج
|b+2p =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٻن پروٽانن جو اخراج
|b+3p =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ٽن پروٽانن جو اخراج
|b+a  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان α جو اخراج
|b+SF =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; کان پوءِ دير سان ڀڃڪڙي
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =مستحڪم
|obsstable =مشاهدي موجب مستحڪم
|synth     =مصنوعي آئسوٽوپ
|trace     =سراغي
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =وڏي ڪلستر جو زوال
|20Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|24Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|24NeAND26Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|25Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|25NeAND28Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|26Ne =وڏي ڪلستر جو زوال
|28Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|28MgAND30Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|30Mg =وڏي ڪلستر جو زوال
|32Si =وڏي ڪلستر جو زوال
|34Si =وڏي ڪلستر جو زوال
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=en-name} --&gt;}}&lt;!--

 QID ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|qid={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=Q179856
|beta =Q306786
|b-   =Q14646001
|2b-  =Q18907407
|b+   =Q1357356
|2b+  =Q18907416
|epsi =Q109910
|epsiepsi =Q520827
|epsiANDb+ =
|e+ =Q1357356
|gamma=Q10885797
|n   =Q898923
|2n  =Q21456752
|p   =Q902157
|2p  =Q9253686
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC =Q109910&lt;!-- epsi? --&gt;
|IT =Q1191931
|SF =Q146682
|IS =Q659662
|CD =Q901540
&lt;!-- b delayed --&gt;
|b-n  =Q116564446
|b-2n =Q116564446
|b-3n =Q116564446
|b-a  =Q116564446
|b-d  =Q116564446
|b-t  =Q116564446
|b-SF =Q116564446
|b+p  =Q116564446
|b+2p =Q116564446
|b+3p =Q116564446
|b+a  =Q116564446
|b+SF =Q116564446
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =Q901540
|20Ne =Q901540
|24Ne =Q901540
|24NeAND26Ne =Q901540
|25Ne =Q901540
|25NeAND28Mg =Q901540
|26Ne =Q901540
|20Ne =Q901540
|28Mg =Q901540
|28MgAND30Mg =Q901540
|30Mg =Q901540
|32Si =Q901540
|34Si =Q901540
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable    =Q878130
|obsstable =Q116484654
|synth     =Q1194370
|trace     =Q2410022
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=qid} --&gt;}}&lt;!--

 MULTI-MEANING ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|multi-meaning={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha =
|beta =beta
|b-  =
|2b- =double
|b+  =
|2b+ =double
|b-n  =delay
|b-2n =delay
|b-3n =delay
|b-a  =delay
|b-d  =delay
|b-t  =delay
|b-SF =delay
|b+p  =delay
|b+2p =delay
|b+3p =delay
|b+a  =delay
|b+SF =delay
|epsi =
|epsiepsi  =double
|epsiANDb+ =combi
|e+ =
|gamma =
|n  =
|2n =double
|p  =
|2p =double
|EC =?
|IT =
|SF =
|IS =[not a dm]
|CD =24Ne
|14C  =CD
|20Ne =CD
|24Ne =CD
|24NeAND26Ne =combi
|25Ne =CD
|25NeAND28Mg =combi
|26Ne =CD
|28Mg =CD
|28MgAND30Mg =combi
|30Mg =CD
|32Si =CD
|34Si =CD
|stable =
|obsstable =
|synth =
|trace =
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=} --&gt;}}&lt;!--

 IN-NUBASE2020 ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|in-nubase|in-nubase2020={{#switch:{{{normal-code|}}}
|alpha=yes
|beta =no&lt;!-- indirectly --&gt;
|b-   =yes
|2b-  =yes
|b+   =yes
|2b+  =yes
|epsi =yes
|epsiepsi  =&lt;!-- no، اڻسڌي طرح ٻٽي epsi --&gt;
|epsiANDb+ =yes&lt;!-- beta+ طور اڻسڌي طرح پڻ --&gt;
|e+   =yes&lt;!-- لاطيني اکر &quot;e&quot; --&gt;
|n    =yes
|2n   =yes
|p    =yes
|2p   =yes
|EC   =&lt;!-- نه، اڻسڌي طرح --&gt;
|IT   =yes
|SF   =yes
|IS   =yes
|CD   =yes&lt;!-- &quot;24Ne&quot; طور اڻسڌي طرح --&gt;
&lt;!-- دير سان ٿيندڙ زوال --&gt;
|b-n  =yes
|b-2n =yes
|b-3n =yes
|b-a  =yes
|b-d  =yes
|b-t  =yes
|b-SF =yes
|b+p  =yes
|b+2p =yes
|b+3p =yes
|b+a  =yes
|b+SF =yes
&lt;!-- 24Ne --&gt;
|14C  =yes
|20Ne =yes
|24Ne =yes
|24NeAND26Ne =yes
|25Ne =yes
|25NeAND28Mg =yes
|26Ne =yes
|28Mg =yes
|28MgAND30Mg =yes
|30Mg =yes
|32Si =yes
|34Si =yes
&lt;!-- اڌ عمر، موجودگي --&gt;
|stable =yes
|#default=&lt;!-- end of {switch:property=} --&gt;}}&lt;!--


 CODE-TYPE (from: dm-id-definition list) ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 hl، na: مقرر ڪيل قدر؛ dm: خالي
 --&gt;|code-type={{Isotopes/decay-mode/code/id-list|normal-code={{{normal-code|}}}|definition=code-type}}&lt;!--

 CODE-TYPE-EXPLICIT (from: dm-id-definition list) ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 dm، hl، na: مقرر ڪيل قدر
 --&gt;|code-type-explicit={{Isotopes/decay-mode/code/id-list|normal-code={{{normal-code|}}}|definition=code-type-explicit}}&lt;!--

 ===== ===== ===== ===== =====
 SWITCH بند ڪريو: property {{#switch:{{{property|}}}|.. --&gt;}}&lt;!--
 IF بند ڪريو: خالي ڪوڊ|.. --&gt;}}&lt;!--
 ٽيمپليٽ ختم
 --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fsj19kyhqk6nrhjykuqnyqc4u6zk0as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/property/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105766</id>
    <revision>
      <id>430422</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} == پڻ ڏسو == {{hlist|{{tl|Isotopes}}|{{tl|Isotopes/main/isotope}}}} {{Isotopes/decay-mode/code/document-status}} * /overview: {{tlx|Isotopes/decay-mode/overview}} — مواد جي فهرست * /testcases: {{tl|Isotopes/decay-mode/testcases}} — ڊيٽا جي جاچ  {{collapse top|title=علامتون|bg=khaki}} *{{para|property|dm-symbol}}:  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;&quot; |- ! ڪوڊ: ڏيکارڻ جي علامت ! لنڪ جو هدف |- |...</comment>
      <origin>430422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7857" sha1="jplr9axpykbid3bfltcqcfvwjc23dj8" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
== پڻ ڏسو ==
{{hlist|{{tl|Isotopes}}|{{tl|Isotopes/main/isotope}}}}
{{Isotopes/decay-mode/code/document-status}}
* /overview: {{tlx|Isotopes/decay-mode/overview}} — مواد جي فهرست
* /testcases: {{tl|Isotopes/decay-mode/testcases}} — ڊيٽا جي جاچ

{{collapse top|title=علامتون|bg=khaki}}
*{{para|property|dm-symbol}}:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;&quot;
|-
! ڪوڊ: ڏيکارڻ جي علامت
! لنڪ جو هدف
|-
|
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
|alpha=α
|beta =β
|b-   =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|2b-  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|b+   =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|2b+  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|epsi =ε
|epsiepsi =εε
|epsiANDb+ =ε&amp;nbsp;+&amp;nbsp;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|e+   =e+&lt;!-- لاطيني اکر &quot;e&quot; --&gt;
|gamma=γ
|n    =n
|2n   =2n
|p    =p
|2p   =2p
&lt;!-- EC، IT، IS، SF، CD --&gt;
|EC   =EC
|IT   =IT
|SF   =SF
|IS   =IS
|CD   =CD
|b-n  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;n
|b-2n =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;2n
|b-3n =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;3n
|b-a  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;α
|b-d  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;d
|b-t  =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;t
|b-SF =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;SF
|b+p  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;p
|b+2p =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;2p
|b+3p =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;3p
|b+a  =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;α
|b+SF =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;SF
|14C  =&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;C
|20Ne =&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt;Ne
|24Ne =&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne
|24NeAND26Ne =&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne&amp;nbsp;+&amp;nbsp;&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Ne
|25Ne =&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;Ne
|25NeAND28Mg =&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;Ne&amp;nbsp;+&amp;nbsp;&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg
|26Ne =&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Ne
|28Mg =&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg
|28MgAND30Mg =&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg&amp;nbsp;+&amp;nbsp;&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;Mg
|30Mg =&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;Mg
|32Si =&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt;Si
|34Si =&lt;sup&gt;34&lt;/sup&gt;Si
|stable    =stable
|obsstable =observ. stable
|synth     =synth
|trace     =trace
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|
# &lt;code&gt;alpha&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=alpha decay}}
# &lt;code&gt;beta&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=beta decay}}
# &lt;code&gt;b-&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=beta minus decay}}
# &lt;code&gt;2b-&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=double beta minus decay}}
# &lt;code&gt;b+&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=beta plus decay}}
# &lt;code&gt;2b+&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=double beta plus decay}}
# &lt;code&gt;epsi&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=electron capture}}
# &lt;code&gt;epsiepsi&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=electron capture}}
# &lt;code&gt;epsiANDb+&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=electron capture and beta plus decay}}
# &lt;code&gt;e+&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=positron emission }}
# &lt;code&gt;gamma&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=gamma decay}}
# &lt;code&gt;n&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=neutron emission}}
# &lt;code&gt;2n&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=double neutron emission}}
# &lt;code&gt;p&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=proton emission}}
# &lt;code&gt;2p&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=double proton emission}}
# &lt;code&gt;EC&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=electron capture}}
# &lt;code&gt;IT&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=isomeric transition}}
# &lt;code&gt;SF&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=spontaneous fission}}
# &lt;code&gt;IS&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=isotopic abundance}}
# &lt;code&gt;CD&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=cluster decay}}
# &lt;code&gt;b-n&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b-2n&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b-3n&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b-a&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b-d&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b-t&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b-SF&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b+p&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b+2p&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b+3p&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b+a&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;b+SF&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=delayed decay}}
# &lt;code&gt;14C&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;20Ne&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;24Ne&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;24NeAND26Ne&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;25Ne&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;25NeAND28Mg&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;26Ne&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;20Ne&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;28Mg&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;28MgAND30Mg&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;30Mg&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;32Si&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;34Si&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=heavy cluster decay}}
# &lt;code&gt;stable&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=stable isotope}}
# &lt;code&gt;obsstable&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=observationally stable isotope}}
# &lt;code&gt;synth&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=synthetic radioisotope}}
# &lt;code&gt;trace&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target |format=report |1=trace radioisotope}}

|}
{{collapse bottom}}

=={{mono|1=Isotopes/decay-mode/property}}==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/decay-mode/property/
|normal-code =
|raw-code    =
|type        =dm [dflt], hl, na
|property    =
|do-link     =yes/no
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/decay-mode/property
|property =normal-code [dflt]
|property =AZ-changes
|property =action-text
|property =code-type-explicit
|property =code-type
|property =dm-symbol-alt
|property =document-status
|property =en-link
|property =en-name
|property =example
|property =in-nubase2020
|property =multi-meaning
|property =nubase-name
|property =qid
|property =dm-symbol

|property =is-first-link [22 فيبروري 2023ع تي جاچيل ناهي]
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{collapse top|title=وڌيڪ|bg=khaki}}

:&lt;big&gt;&lt;big&gt;{{tl|Isotopes/decay-mode/property}}&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; [{{Look from|Isotopes/decay-mode/property|Template|''list T:.decay-mode/property''}}]
:{{tl|Isotopes/decay-mode/property/property-list}}
:{{tl|Isotopes/decay-mode/property/create-link}}
:{{tl|Isotopes/main/format-percent}}
:{{tl|Isotopes/main/format-percent/format-number}}

=== لنڪ ٺاهڻ ===
;create-link
:{{tl|Isotopes/decay-mode/property/create-link}}
* {{para|do-link|yes}}
:{{para|property|dm-symbol}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[en-link|dm-symbol]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|en-name}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[en-link|en-name]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|qid}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Q|qid}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|en-link}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:redirect and target|report|en-link}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

::{{para|is-first-link|yes}} — اڃا جاچيل ناهي
{{collapse bottom}}

:{{tl|Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest}}
:{{tl|Isotopes/decay-mode/code/cleanup}}

{{Template reference list}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- هن ليڪ کان هيٺ درجابنديون --&gt;

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>jplr9axpykbid3bfltcqcfvwjc23dj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105767</id>
    <revision>
      <id>430423</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {documentation}}</comment>
      <origin>430423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16" sha1="92n0qo7ojy769q7zzi5m3sws2qh269s" xml:space="preserve">{documentation}}</text>
      <sha1>92n0qo7ojy769q7zzi5m3sws2qh269s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430424</id>
      <parentid>430423</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="9kz93okl07z1db7s7xll11fdups8mch" xml:space="preserve">{{Documentation }}</text>
      <sha1>9kz93okl07z1db7s7xll11fdups8mch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105768</id>
    <revision>
      <id>430425</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{transclusionless}} [[:Template:Isotopes]] ٽيمپليٽ ناهي. في الحال، جائزي لاءِ هي صفحا ڏسو: *{{tl|Infobox isotopes (meta)}} *{{tl|Isotopes/decay-mode/overview}} *{{tl|Isotopes/main/error-message}} *{{tl|Isotopes/files/overview}} :{{section link|Template_talk:Infobox_isotopes_(meta)|IB_ISOTOPES_(meta)_switchover|nopage=yes}} {{Navbox isotope templates|state=collapsed}} :فهرستِ مواد * {{tla|Template:Is...</comment>
      <origin>430425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10717" sha1="qlm71lam5r6wnd4lkm9qhsvy0xlv77x" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{transclusionless}}
[[:Template:Isotopes]] ٽيمپليٽ ناهي. في الحال، جائزي لاءِ هي صفحا ڏسو:
*{{tl|Infobox isotopes (meta)}}
*{{tl|Isotopes/decay-mode/overview}}
*{{tl|Isotopes/main/error-message}}
*{{tl|Isotopes/files/overview}}
:{{section link|Template_talk:Infobox_isotopes_(meta)|IB_ISOTOPES_(meta)_switchover|nopage=yes}}
{{Navbox isotope templates|state=collapsed}}
:فهرستِ مواد
* {{tla|Template:Isotopes|Isotopes}}
:{{section link||HELPERS}}
:{{section link||Old}} (مارچ 2023ع)
:{{section link||Index}}

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible &quot; style=&quot;font-size: 90%; width: 100%;
|+ آئسوٽوپن جا فائيل
|-
!1
!2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
|-
| colspan=&quot;8&quot; |
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=110 |filename=Infobox isotopes (meta)
 |set=edit, /doc, meta, new, /testcases, big |note= |top=مکيه آئسوٽوپن جو بنيادي انفو باڪس}}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=122 |filename=Infobox uranium isotopes |ns0=يورينيم جا آئسوٽوپ |ns0-label=يورينيم جا آئسوٽوپ
 |set=sbox, edit, test, sub,live|note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=124 |filename=Infobox uranium isotopes/sandbox
 |set=edit, |note=}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=128 |filename=Infobox hydrogen isotopes
 |set=sbox, edit |ns0=هائيڊروجن جا آئسوٽوپ |ns0-label=هائيڊروجن جا آئسوٽوپ |note=}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=132 |filename=Infobox plutonium isotopes |ns0=پلوٽونيم جا آئسوٽوپ |ns0-label=پلوٽونيم جا آئسوٽوپ
 |set=sbox, edit |note= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=134 |filename=Infobox beryllium isotopes |ns0=بيريليم جا آئسوٽوپ |ns0-label=بيريليم جا آئسوٽوپ
 |set=sbox, edit |note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=810 |filename=Infobox element
 |set=sbox, /doc, meta, cfup, big, /testcases|top=عنصر جو انفو باڪس (موجوده)}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=812 |filename=Infobox uranium |ns0=يورينيم
 |set= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=814 |filename=Infobox uranium/sandbox |ns0=يورينيم
 |set=test, edit |top=}}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=820 |filename=Infobox hydrogen |ns0=هائيڊروجن
 |set= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=710 |filename=Isotopes/main/error-message |top=غلطيءَ جا پيغام
 |set=edit, sbox, /doc, new, cfup, big }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=720 |filename=Isotopes/main/error-message/doc/catsort-table
 |set=edit, overview, |note=درجابنديءَ جي فهرست}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=730 |filename=Isotopes/main/error-message/compose
 |set=edit, |note= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=740 |filename=Isotopes/main/error-message/format-remove-supsub
 |set= |note= مٿين/هيٺين اکر هٽائڻ }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=760 |ns=category |filename=Isotope template issues |list-file=
 |set=cat |note={{clc|Isotope template issues|pages}} |top=غلطيءَ جي درجابندي}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=770 |ns=category |filename=Isotope template trackings |list-file=
 |set=cat |note={{clc|Isotope template trackings|pages}} |top=}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=780 |ns=category |filename=Infobox element isotopes templates |list-file=
 |set=cat,overview |note={{clc|Infobox element isotopes templates|pages}} |top=}}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=210 |filename=Isotopes/main/isotope
 |set=big, /doc, edit, cfup, new, cfup |top=هڪ آئسوٽوپ جي قطار}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=220 |filename=Isotopes/main/table |top=
 |set=edit, cfup, /doc, new }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=230 |filename=Isotopes/main/isotope/iso-na-hl
 |set=edit , errmsg, cfup }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=240 |filename=Isotopes/main/isotope/decay 
 |set=edit, errmsg, cfup }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=250 |filename=Isotopes/main/isotope/cell-format
 |set=edit, errmsg, cfup |note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=310 |filename=Isotopes/decay-mode/overview |ns0=زوال جو طريقو
 |set=/doc, /row, big, overview |top=زوال جي طريقن جو جائزو}}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=320 |filename=Isotopes/decay-mode/code/document-status
 |set=overview }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=330 |filename=Isotopes/decay-mode/overview/subheader
 |set= |note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=340 |filename=Isotopes/decay-mode/property/property-list
 |set=big |note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=410 |filename=Isotopes/decay-mode/code/id-list
 |set=/doc |top=ڪوڊ جي سڃاڻپ واري فهرست}}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=420 |filename=Isotopes/decay-mode/code/cleanup
 |set= |note= بنيادي اسٽرنگ جي صفائي، ڪوڊ کولڻ، &quot;_link&quot; هٽائڻ }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=430 |filename=Isotopes/decay-mode/code/normalise |note{{para |code-in, type}} کي dm، na ۽ hl جي ڪوڊ سڃاڻپ ڏانهن ترتيب ڏئي ٿو }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=440 |filename=Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest
 |set= |note= &quot;_link&quot; هجڻ يا &lt;nowiki&gt;[[alpha decay |&amp;alpha;]]&lt;/nowiki&gt; هجڻ سان }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=450 |filename=Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check
 |set= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=460 |filename=Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check/compare }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=470 |filename=Isotopes/decay-mode/property
 |set=/doc |note= |top=}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=480 |filename=Isotopes/decay-mode/property/create-link
 |set= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=490 |filename=Isotopes/main/format-percent
 |set= |note= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=500 |filename=Isotopes/main/format-percent/format-number }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=942 |filename=Isotopes/decay-mode/testcases
 |set=/row, doc |note= |top=ڊيٽا جي جاچ جا مثال}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=946 |filename=Isotopes/decay-mode/testcases/row/data
 |set= |note= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=948 |filename=Isotopes/decay-mode/testcases/row/data/cells
 |set= |note= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=950 |filename=Isotopes/decay-mode/testcases/subheader
 |set= |note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=942 |filename=Isotopes/files/overview
 |set=/row |note= |top=پنهنجي دستاويز}}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=1012 |ns=User |filename=ComplexRational/Isotopes |list-from=no
 |set=other, overview |note=}}

|}

== Isotopes/main/table ==
:{{tl|Isotopes/main/table}} 2023ع ({{edit|Template:Isotopes/main/table}})
:{{tla|Isotopes/main/table/doc|..table/doc}} {{para|isotopes}} [{{Look from|Isotopes/main/|Template|''list T:../main''}}]
:
* &lt;big&gt;{{tl|Isotopes/main/isotope}}&lt;/big&gt; ({{edit|Template:Isotopes/main/isotope}})
:{{tl|Isotopes/main/table}} ({{edit|Template:Isotopes/main/table}}) {{para|isotopes}}
:{{tla|Isotopes/main/isotope/iso-na-hl|../iso-na-hl}} ({{edit|Template:Isotopes/main/isotope/iso-na-hl}}) {{para|hl, na}}
:{{tla|Isotopes/main/isotope/decay|../decay}} ({{edit|Template:Isotopes/main/isotope/decay}}) {{para|dm1}}
:{{tla|Isotopes/main/isotope/cell-format|../cell-format}} ({{edit|Template:Isotopes/main/isotope/cell-format}})

:{{tl|Isotopes/main/format-percent}}

== ڪوڊ: سڃاڻپ ۽ خاصيت ==

:&lt;big&gt;{{tl|Isotopes/decay-mode/code/id-list}}&lt;/big&gt; [{{Look from|Isotopes/decay-mode/code|Template|''list T:../code''}}]
:&lt;big&gt;{{tl|Isotopes/decay-mode/property/property-list}}&lt;/big&gt; [{{Look from|Isotopes/decay-mode/property|Template|''list T:../property''}}]

== زوال جا طريقا ==
* &lt;big&gt;{{tl|Isotopes/decay-mode/overview}}&lt;/big&gt;
:{{tla|Isotopes/decay-mode/testcases}} (ڊيٽا جاچ جا مثال)

=== مضمون ===
* {{section link|Radioactive decay|List of decay modes}}

== ٻيا دستاويز ==
{{anchor|1=dm-doc}}
* {{tlx|Isotopes/decay-mode/overview}}
* {{tlx|Isotopes/main/isotope}}

== زوال جا طريقا &lt;small&gt;{{nobold|1=(مضمون)}}&lt;/small&gt; ==
* مضمون: {{section link|Radioactive decay|List of decay modes}}

== عام ڪوڊ &lt;small&gt;{{nobold|1=(سڃاڻپ، وصف، خاصيت)}}&lt;/small&gt; ==
;property-list
:{{tla|Isotopes/decay-mode/property/property-list|../property-list}}

=== لنڪ ٺاهڻ ===
:{{tl|Isotopes/decay-mode/property/create-link}}
* {{para|do-link|yes}}
:{{para|property|dm-symbol}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[en-link|dm-symbol]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|en-name}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[en-link|en-name]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|qid}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Q|qid}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|en-link}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:redirect and target|report|en-link}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|is-first-link}} — 22 فيبروري 2023ع تي جاچيل ناهي

== نگراني، پيغام ۽ غلطيون ==

*{{tl|Isotopes/main/error-message}}

== سهائتا (نگراني، ماڊيول ۽ مددگار ٽيمپليٽ)&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;HELPERS&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Helpers&quot;&gt;&lt;/span&gt;==

* CFUP: {{tl|Checks for unknown parameters}}
* CFUP: درجابندي {{clc|Category:Pages using infobox element with unknown parameters}}
:ٽيمپليٽ ٽيڪنالاجي: {{tl|str find word}}

;checkFUP
:[[module:Check for unknown parameters]]
:[[:Module:DecodeEncode]]: [[:Module_talk:DecodeEncode#Bug_report:_bad_decoding_of_U+03B5_ε_(epsilon)|ε بابت غلطيءَ جي رپورٽ]] — phab:{{phabricator|T328840}} — حل ٿيل؛ NBSP بابت dmecode-cleanup1 ۾ نوٽ ڏسو
:[[:module:delink]]
{{tl|String-handling_templates}}
:{{tl|KillMarkers}}، {{tl|plain text}}
:[[:module:String]] {{tl|Yesno}}

:ڏسڻ لاءِ: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[{{Look from|Infobox isotopes (meta)|Template|''list T:IB isotopes..''}}]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
=== ڳالهه ٻولهه ===
:'''ڳالهه ٻولهه''' [[WT:ELEM]]

=== وڪي ڊيٽا ===
{{collapse top|وڪي ڊيٽا|bg=lemonchiffon}}

: {{Wikidata entity link|Q21457421}}، {{Wikidata entity link|Q306786}}
:{{Wikidata entity link|Q21457201}}، {{Wikidata entity link|Q21457313}}
:{{Wikidata entity link|Q544431}}، {{Wikidata entity link|Q901747}} ±؟
:[[Neutrinoless double beta decay]]={{Wikidata entity link|Q107972532}}
:[[Neutrinoless double-electron capture]] {{Wikidata entity link|Q107972532}}
:{{Wikidata entity link|Q3044545}}
{{collapse bottom}}

== پڻ ڏسو ==
{{Navbox isotope templates}}
{{Index to chemical element pages}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- هن ليڪ کان هيٺ درجابنديون --&gt;
[[Category:Isotope table templates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>qlm71lam5r6wnd4lkm9qhsvy0xlv77x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/overview</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105769</id>
    <revision>
      <id>430427</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {| class=&quot;wikitable sortable collapsible {{{state|uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: left; width: 100%;&quot; ! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background: light-dark(white,black);color:inherit;&quot; |&lt;!--  --&gt;{{navbar-collapsible     |Decay modes and NUBASE2020{{NUBASE2020|ref}} {{nobold|1=(overview)}}&lt;!--  --&gt;|Template:Isotopes/decay-mode/overview}} |- style=&quot;background: #eee0e0;color:inherit;&quot; ! {{mono|1=type}}&lt;br/&gt;rowid ! style=&quot;max-width: 7em;&quot; | symbol&lt;br/&gt;(id) ! style=&quot;m...</comment>
      <origin>430427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12506" sha1="nkefg814z90lc77p1yonej2uuu7tidr" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable collapsible {{{state|uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: left; width: 100%;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background: light-dark(white,black);color:inherit;&quot; |&lt;!--
 --&gt;{{navbar-collapsible
    |Decay modes and NUBASE2020{{NUBASE2020|ref}} {{nobold|1=(overview)}}&lt;!--
 --&gt;|Template:Isotopes/decay-mode/overview}}
|- style=&quot;background: #eee0e0;color:inherit;&quot;
! {{mono|1=type}}&lt;br/&gt;rowid
! style=&quot;max-width: 7em;&quot; | symbol&lt;br/&gt;(id)
! style=&quot;max-width: 7em;&quot; | normalised code&lt;br/&gt;input 
! names&lt;br/&gt;{{nobold|symbol wl}}&lt;br/&gt;{{nobold|enwiki}}&lt;br/&gt;{{nobold|{{smallcaps2|NUBASE}}}}&lt;br/&gt;{{nobold|code-id}}
! style=&quot;min-width: 8em;&quot; | ''A'', ''Z''&lt;!--
--&gt;&lt;div style=&quot;background: light-dark(lemonchiffon,#000532);color:inherit;&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;[[File:Notification-icon-Wikidata-logo.svg|15px]]&lt;br/&gt;&lt;!--
--&gt;{{mono|1={{Q|Q1048111}}}}&lt;br/&gt;&lt;!--
--&gt;{{mono|1={{property|P817}}}}&lt;/div&gt;
! style=&quot;max-width: 7em;&quot; | {{smallcaps2|1=NUBASE}}, example, note
|-
!
! {{nobold|1=&lt;small&gt;{{code|dm-symbol}}&lt;/small&gt;}}
! {{nobold|1=&lt;small&gt;{{code|normal-code}}&lt;/small&gt;}}&lt;br/&gt;{{nobold|1=&lt;small&gt;{{code|1=dm1−4}}&lt;/small&gt;}}
! {{nobold|1={{nobold|1=&lt;small&gt;{{code|en-name}}&lt;/small&gt;}}&lt;br/&gt;{{nobold|1=&lt;small&gt;{{code|en-link}}&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;{{code|nubase-name}}&lt;/small&gt;}}}}
! style=&quot;min-width: 7em;&quot; | {{nobold|1={{code|AZ-changes}}&lt;br/&gt;{{code|action-text}}}}&lt;br/&gt;{{nobold|1={{code|qid}}}}
! 
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=100 |caption=alpha }}&lt;!-- α, alpha ---- ---- ----
 --&gt;
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=110
 |normal-code =alpha
 |input1 =α
 |input2 =&amp;amp;alpha;
 |input3 =a
 |input4 =alpha
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=200 |caption=beta }}&lt;!-- β, beta ---- ---- ----
 --&gt;
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=210
 |normal-code =beta
 |input1 =β
 |input2 =&amp;amp;beta;
 |input3 =b
 |input4 =beta
 |type   =dm
 |note   =covers multiple dm's
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=220
 |normal-code =b-
 |input1 =β&amp;lt;sup&gt;−&amp;lt;/sup&gt;
 |input2 =β−
 |input3 =b−
 |input4 =b-
 |input5 =b&amp;amp;minus;
 |type   =dm
 |note   =minus, hyphen, ndash
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=230
 |normal-code =2b-
 |input1 =β&amp;lt;sup&gt;−&amp;lt;/sup&gt;β&amp;lt;sup&gt;−&amp;lt;/sup&gt;
 |input2 =β−β−
 |input3 =b-b-
 |input4 =
 |input-alt  =2β&amp;lt;sup&gt;−&amp;lt;/sup&gt;
 |input-alt2 =2b-
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=240
 |normal-code =b+
 |input1 =β&amp;lt;sup&gt;+&amp;lt;/sup&gt;
 |input2 =&amp;amp;beta;&amp;lt;sup&gt;+&amp;lt;/sup&gt;
 |input3 =&amp;amp;beta;+
 |input4 =b+
 |input-alt=ε + e&amp;lt;sup&gt;+&amp;lt;/sup&gt;
 |input-alt2=e and e+
 |type   =dm
 |note =NUBASE says: {{nowrap|1=(β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; = ε + e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;)}}
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=250
 |normal-code =2b+
 |input1 =β&amp;lt;sup&gt;+&amp;lt;/sup&gt;β&amp;lt;sup&gt;+&amp;lt;/sup&gt;
 |input2 =&amp;amp;beta;&amp;lt;sup&gt;+&amp;lt;/sup&gt;β&amp;lt;sup&gt;+&amp;lt;/sup&gt;
 |input3 =β+β+
 |input4 =b+b+
 |input-alt =2β&amp;lt;sup&gt;+&amp;lt;/sup&gt;
 |input-alt2=2b+
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=300 |caption=e, epsilon, gamma &lt;small&gt;{{nobold|1=(internally, &quot;epsi&quot; is the code for char &quot;ε&quot;; &quot;e&quot; for Latn char &quot;e&quot; which occurs in &quot;e+&quot; only btw)}}&lt;/small&gt;}}&lt;!-- e, epsi, gamma ---- ---- ----
 --&gt;
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=310
 |normal-code =epsi
 |input1 =ε
 |input2 =epsi
 |input3 =&amp;amp;epsi;
 |input4 =&amp;amp;epsilon;
 |input5 =epsilon
 |type   =dm
 |note =equals &quot;e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;&quot;? See also EC
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=320
 |normal-code =epsiepsi
 |input1 =εε
 |input2 =epsi epsi
 |input3 =&amp;amp;epsi;&amp;amp;epsi;
 |input4 =ee
 |input5 =epsilon epsilon&lt;!-- 4 has nowrap set --&gt;
 |type   =dm
 |note   =aka? equals &quot;2 e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;&quot;?
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=330
 |normal-code =epsiANDb+
 |input1 = ε&amp;nbsp;+ β&amp;lt;sup&gt;+&amp;lt;/sup&gt;
 |input2 =epsi+b+
 |input3 =e+b+
 |input4 =
 |type   =
 |note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=340
 |normal-code =e+
 |input1 =e&amp;lt;sup&gt;+&amp;lt;/sup&gt;
 |input2 =e+
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note   =Latin letter &quot;e&quot; (a bare &quot;ε&quot; does not occur);&lt;br/&gt;{{Q|Q1357356}} double? See β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=350
 |normal-code =gamma
 |input1 =γ
 |input2 =gamma
 |input3 =g
 |input4 =&amp;amp;gamma;
 |type   =dm
 |note   =cause=beta decay}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=400 |caption=n, p }}&lt;!-- n, p ---- ---- ----
 --&gt;
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=410
 |normal-code =n
 |input1 =n
 |input2 =
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=420
 |normal-code =2n
 |input1 =2n
 |input2 =
 |input-alt =nn
 |type   =dm
 |note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=430
 |normal-code =p
 |input1 =p
 |input2 =
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=440
 |normal-code =2p
 |input1 =2p
 |input2 =
 |input3 =
 |input-alt =nn
 |type   =dm
 |note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=500 |caption=EC, IT, IS, SF, CD }}&lt;!-- EC, IT, IS, SF, CD ---- ---- ----
 --&gt;
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=510
 |normal-code =EC
 |input1 =EC
 |input2 =
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note   =related to, synonym of epsi? 
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=520
 |normal-code =IT
 |input1 =IT
 |input2 =
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =
 |note   =Names used: &quot;internal&amp;nbsp;transition&quot; (NUBASE), &quot;isomeric&amp;nbsp;transition&quot; (enwiki)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=530
 |normal-code =SF
 |input1 =SF
 |input2 =
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note   =SF implies no product (&amp;ndash;)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=540
 |normal-code =CD
 |input1 =CD
 |input2 =
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note   =CD is general term for &quot;24Ne&quot;-like decays
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=550
 |normal-code =IS
 |input1 =IS
 |input2 =
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note   =aka [[Isotopic abundance|Natural abundance]] - stable/longlived isotope, {{tl|CIAAW2013}} (Meija 2016)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=600 |caption=delayed }}&lt;!-- delayed ---- ---- ----
 --&gt;
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=611
 |normal-code =b-n
 |input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;n
 |input2 =&amp;amp;beta;-n
 |input3 =b-n
 |input4 =
 |type   =dm
 |note   ={{Q|Q3044545}}: not exact; not a complete DM?
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=612
 |normal-code =b-2n
 |input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;2n
 |input2 =b-2n
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=613
 |normal-code =b-3n
 |input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;3n
 |input2 =b-3n
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=614
 |normal-code =b-a
 |input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;α
 |input2 =b-a
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=615
 |normal-code =b-d
 |input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;d
 |input2 =b-d
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=616
 |normal-code =b-t
 |input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;t
 |input2 =b-t
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=617
 |normal-code =b-SF
 |input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;SF
 |input2 =b-SF
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=618
 |normal-code =b+p
 |input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;p
 |input2 =b+p
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=619
 |normal-code =b+2p
 |input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;2p
 |input2 =b+2p
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=621
 |normal-code =b+3p
 |input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;3p
 |input2 =
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=622
 |normal-code =b+a
 |input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;α
 |input2 =b+a
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=623
 |normal-code =b+SF
 |input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;SF
 |input2 =b+SF
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =dm
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=700 |caption=24Ne }}&lt;!-- 24Ne ---- ---- ---- --&gt;
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=710
 |normal-code =14C
 |input1 =&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;C
 |input2 =
 |input3 =
 |input4 =
 |type   =
 |note   =}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=720
 |normal-code =20Ne
 |input1 =&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt;Ne
 |input2 =20Ne
 |input3 =Ne-20
 |input4 =
 |type   =
 |note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=730
 |normal-code =24Ne
 |input1 =&amp;lt;sup&gt;24&amp;lt;/sup&gt;Ne
 |input2 =24Ne
 |input3 =Ne-24
 |input4 =
 |type =
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=740
 |normal-code =25Ne
 |input1 =&amp;lt;sup&gt;25&amp;lt;/sup&gt;Ne
 |input2 =25Ne
 |input3 =Ne-25
 |input4 =
 |type =
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=750
 |normal-code =25NeAND28Mg
 |input1 =&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;Ne + &lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg
 |input2 =25NeAND28Mg
 |input3 =Ne-25 and Mg-28
 |input4 =Ne-25&amp;nbsp;+ Mg-28
 |type =
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=760
 |normal-code =26Ne
 |input1 =&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Ne
 |input2 =26Ne
 |input3 =Ne-26
 |input4 =
 |type =
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=770
 |normal-code =24NeAND26Ne
 |input1 =&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne + &lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Ne
 |input2 =24Ne + 26Ne
 |input3 =Ne-24 + Ne-26
 |input4 =
 |type =
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=780
 |normal-code =28Mg
 |input1 =&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg
 |input2 =
 |input3 =28Mg
 |input4 =
 |type =
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=790
 |normal-code =28MgAND30Mg
 |input1 =&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg + &lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;Mg
 |input2 =28Mg + 30Mg
 |input3 =28Mg and 30Mg
 |input4 =Mg-28 + Mg-30
 |type =
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=792
 |normal-code =30Mg
 |input1 =&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;Mg
 |input2 =30Mg
 |input3 =
 |input4 =
 |type =
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=794
 |normal-code =32Si
 |input1 =&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt;Si
 |input2 =32Si
 |input3 =Si-32
 |input4 =
 |type =
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=796
 |normal-code =34Si
 |input1 =&lt;sup&gt;34&lt;/sup&gt;Si
 |input2 =34Si
 |input3 =Si-34
 |input4 =
 |type =
 |note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=800 |caption=natural abundance, half-life (na, hl) }}&lt;!-- na, hl ---- ---- ---- --&gt;
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=810
 |normal-code =synth
 |input1 =synth
 |input2 =synthetic
 |input3 =syn
 |input4 =synthetic isotope
 |type =na
 |note =not dm (na=natural abundance)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=820
 |normal-code =trace
 |input1 =trace
 |input2 =traces
 |input3 =abundance in traces
 |input4 =
 |type =na
 |note =not dm (na=natural abundance)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=850
 |normal-code =stable
 |input1 =stable
 |input2 =
 |input3 =
 |input4 =
 |type =hl
 |note =not dm (hl=half-life)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=860
 |normal-code =obsstable
 |input1 =obs stable
 |input2 =observational stable
 |input3 =
 |input4 =
 |type =hl
 |note =not dm (hl=half-life)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=900 |caption=Not supported }}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=920
 |normal-code =e-
 |input1 =e&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;
 |input2 =e-
 |input3 =e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
 |input4 =
 |input-alt  =
 |note = {{mono|1=e&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;}} not implemented
}}

|-
| &lt;small&gt;{{mono|930}}&lt;/small&gt; 
| {{code|IT ?}}
| colspan=&quot;3&quot; | {{mono|1=&amp;lt;dm&gt;&amp;nbsp;?}} (theor) not implemented&lt;br/&gt;Decay mode is energetically allowed, but not experimentally observed
| &lt;div style=&quot;background: honeydew;color:inherit; &quot;&gt; • ''in {{smallcaps2|1=NUBASE2020}}''&lt;/div&gt;
|-
| &lt;small&gt;{{mono|940}}&lt;/small&gt;
| {{code|1=IT=?}}
| colspan=&quot;3&quot; | {{mono|1=&amp;lt;dm&gt;{{=}}?}} (theor) not imp;lemented&lt;br/&gt;decay is observed, but its intensity is not experimentally known
| &lt;div style=&quot;background: honeydew;color:inherit; &quot;&gt; • ''in {{smallcaps2|1=NUBASE2020}}''&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=960 |caption=Tests (not transcluded)}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=960
 |normal-code =b-b-
 |input1 =
 |note =test: {{mono|b-b-}} incorrect code-id (bad overview)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=970
 |normal-code =Foo
 |input1 =FooBar
 |note  ={{para|1=dm1|2=Foo}} not a code
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=980
 |normal-code =
 |input1 =
 |note  =test: input blank
}}
&lt;/noinclude&gt;
|}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nkefg814z90lc77p1yonej2uuu7tidr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430447</id>
      <parentid>430427</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13322" sha1="70ymx2xgtek4xdmx9pcjxldcvkfrxkm" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable collapsible {{{state|uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: left; width: 100%;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background: light-dark(white,black);color:inherit;&quot; |&lt;!--
 --&gt;{{navbar-collapsible
    |زوال جا طريقا ۽ NUBASE2020&lt;ref name=&quot;NUBASE2020-overview&quot;&gt;{{cite journal
    |last1=Kondev |first1=F. G.
    |last2=Wang |first2=M.
    |last3=Huang |first3=W. J.
    |last4=Naimi |first4=S.
    |last5=Audi |first5=G.
    |title=The NUBASE2020 evaluation of nuclear physics properties
    |journal=Chinese Physics C
    |volume=45 |issue=3 |article-number=030001
    |year=2021 |doi=10.1088/1674-1137/abddae
    }}&lt;/ref&gt; {{nobold|1=(جائزو)}}&lt;!--
 --&gt;|Template:Isotopes/decay-mode/overview}}
|- style=&quot;background: #eee0e0;color:inherit;&quot;
! {{mono|1=type}}&lt;br/&gt;قطار جي سڃاڻپ
! style=&quot;max-width: 7em;&quot; | علامت&lt;br/&gt;(سڃاڻپ)
! style=&quot;max-width: 7em;&quot; | معياري ڪوڊ&lt;br/&gt;داخل ڪيل صورت
! نالا&lt;br/&gt;{{nobold|علامت جو وڪي لنڪ}}&lt;br/&gt;{{nobold|انگريزي وڪيپيڊيا}}&lt;br/&gt;{{nobold|{{smallcaps2|NUBASE}}}}&lt;br/&gt;{{nobold|ڪوڊ جي سڃاڻپ}}
! style=&quot;min-width: 8em;&quot; | ''A''، ''Z''&lt;!--
--&gt;&lt;div style=&quot;background: light-dark(lemonchiffon,#000532);color:inherit;&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;[[File:Notification-icon-Wikidata-logo.svg|15px]]&lt;br/&gt;&lt;!--
--&gt;{{mono|1=Q1048111}}&lt;br/&gt;&lt;!--
--&gt;{{mono|1=P817}}&lt;/div&gt;
! style=&quot;max-width: 7em;&quot; | {{smallcaps2|1=NUBASE}}، مثال، نوٽ
|-
!
! {{nobold|1=&lt;small&gt;{{code|dm-symbol}}&lt;/small&gt;}}
! {{nobold|1=&lt;small&gt;{{code|normal-code}}&lt;/small&gt;}}&lt;br/&gt;{{nobold|1=&lt;small&gt;{{code|1=dm1−4}}&lt;/small&gt;}}
! {{nobold|1={{nobold|1=&lt;small&gt;{{code|en-name}}&lt;/small&gt;}}&lt;br/&gt;{{nobold|1=&lt;small&gt;{{code|en-link}}&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;{{code|nubase-name}}&lt;/small&gt;}}}}
! style=&quot;min-width: 7em;&quot; | {{nobold|1={{code|AZ-changes}}&lt;br/&gt;{{code|action-text}}}}&lt;br/&gt;{{nobold|1={{code|qid}}}}
!
|-
| colspan=&quot;6&quot; |
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=100 |caption=الفا}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=110
|normal-code =alpha
|input1 =α
|input2 =&amp;alpha;
|input3 =a
|input4 =alpha
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=200 |caption=بيٽا}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=210
|normal-code =beta
|input1 =β
|input2 =&amp;beta;
|input3 =b
|input4 =beta
|type   =dm
|note   =هن ڪوڊ ۾ ڪيترائي زوال جا طريقا شامل آهن
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=220
|normal-code =b-
|input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|input2 =β−
|input3 =b−
|input4 =b-
|input5 =b&amp;minus;
|type   =dm
|note   =مائنس، هائفن ۽ اين ڊيش
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=230
|normal-code =2b-
|input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|input2 =β−β−
|input3 =b-b-
|input4 =
|input-alt  =2β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|input-alt2 =2b-
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=240
|normal-code =b+
|input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|input2 =&amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|input3 =&amp;beta;+
|input4 =b+
|input-alt=ε + e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|input-alt2=e and e+
|type   =dm
|note =NUBASE موجب: {{nowrap|1=(β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; = ε + e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;)}}
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=250
|normal-code =2b+
|input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|input2 =&amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|input3 =β+β+
|input4 =b+b+
|input-alt =2β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|input-alt2=2b+
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=300 |caption=اي، ايپسلون ۽ گاما &lt;small&gt;{{nobold|1=(اندروني ڪوڊ ۾ “epsi” يوناني اکر “ε” لاءِ آهي؛ “e” لاطيني اکر آهي، جيڪو هتي رڳو “e+” ۾ اچي ٿو)}}&lt;/small&gt;}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=310
|normal-code =epsi
|input1 =ε
|input2 =epsi
|input3 =&amp;epsi;
|input4 =&amp;epsilon;
|input5 =epsilon
|type   =dm
|note =ڇا هي &quot;e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;&quot; جي برابر آهي؟ EC پڻ ڏسو
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=320
|normal-code =epsiepsi
|input1 =εε
|input2 =epsi epsi
|input3 =&amp;epsi;&amp;epsi;
|input4 =ee
|input5 =epsilon epsilon&lt;!-- چوٿين قدر کي nowrap ڏنو ويو آهي --&gt;
|type   =dm
|note   =ڇا ان کي ٻي نالي سان سڏجي ٿو؟ ڇا هي &quot;2 e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;&quot; جي برابر آهي؟
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=330
|normal-code =epsiANDb+
|input1 = ε&amp;nbsp;+ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|input2 =epsi+b+
|input3 =e+b+
|input4 =
|type   =
|note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=340
|normal-code =e+
|input1 =e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;
|input2 =e+
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note   =لاطيني اکر &quot;e&quot; (اڪيلو &quot;ε&quot; نه ايندو)؛&lt;br/&gt;Q1357356 — ڇا ٻٽو زوال؟ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; پڻ ڏسو
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=350
|normal-code =gamma
|input1 =γ
|input2 =gamma
|input3 =g
|input4 =&amp;gamma;
|type   =dm
|note   =سبب: بيٽا زوال
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=400 |caption=n، p}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=410
|normal-code =n
|input1 =n
|input2 =
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=420
|normal-code =2n
|input1 =2n
|input2 =
|input-alt =nn
|type   =dm
|note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=430
|normal-code =p
|input1 =p
|input2 =
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=440
|normal-code =2p
|input1 =2p
|input2 =
|input3 =
|input-alt =pp
|type   =dm
|note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=500 |caption=EC، IT، IS، SF، CD}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=510
|normal-code =EC
|input1 =EC
|input2 =
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note   =ڇا هن جو تعلق epsi سان آهي يا اهو ان جو مترادف آهي؟
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=520
|normal-code =IT
|input1 =IT
|input2 =
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note   =استعمال ٿيل نالا: “internal transition” (NUBASE)، “isomeric transition” (انگريزي وڪيپيڊيا)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=530
|normal-code =SF
|input1 =SF
|input2 =
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note   =SF جو مطلب آهي ته پيداوار جو آئسوٽوپ ڏنل ناهي (–)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=540
|normal-code =CD
|input1 =CD
|input2 =
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note   =CD، &quot;24Ne&quot; جهڙن زوالن لاءِ عام اصطلاح آهي
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=550
|normal-code =IS
|input1 =IS
|input2 =
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note   =ٻيو نالو [[آئسوٽوپي موجودگي|قدرتي موجودگي]]؛ مستحڪم يا ڊگهي اڌ عمر وارو آئسوٽوپ، {{tl|CIAAW2013}} (Meija 2016)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=600 |caption=دير سان ٿيندڙ زوال}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=611
|normal-code =b-n
|input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;n
|input2 =&amp;beta;-n
|input3 =b-n
|input4 =
|type   =dm
|note   =Q3044545: مڪمل يا بلڪل درست زوال جي طريقي جي سڃاڻپ ناهي؟
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=612
|normal-code =b-2n
|input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;2n
|input2 =b-2n
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=613
|normal-code =b-3n
|input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;3n
|input2 =b-3n
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=614
|normal-code =b-a
|input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;α
|input2 =b-a
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=615
|normal-code =b-d
|input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;d
|input2 =b-d
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=616
|normal-code =b-t
|input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;t
|input2 =b-t
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=617
|normal-code =b-SF
|input1 =β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;SF
|input2 =b-SF
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=618
|normal-code =b+p
|input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;p
|input2 =b+p
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=619
|normal-code =b+2p
|input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;2p
|input2 =b+2p
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=621
|normal-code =b+3p
|input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;3p
|input2 =
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=622
|normal-code =b+a
|input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;α
|input2 =b+a
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=623
|normal-code =b+SF
|input1 =β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;SF
|input2 =b+SF
|input3 =
|input4 =
|type   =dm
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=700 |caption=24Ne}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=710
|normal-code =14C
|input1 =&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;C
|input2 =
|input3 =
|input4 =
|type   =
|note   =}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=720
|normal-code =20Ne
|input1 =&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt;Ne
|input2 =20Ne
|input3 =Ne-20
|input4 =
|type   =
|note   =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=730
|normal-code =24Ne
|input1 =&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne
|input2 =24Ne
|input3 =Ne-24
|input4 =
|type =
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=740
|normal-code =25Ne
|input1 =&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;Ne
|input2 =25Ne
|input3 =Ne-25
|input4 =
|type =
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=750
|normal-code =25NeAND28Mg
|input1 =&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;Ne + &lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg
|input2 =25NeAND28Mg
|input3 =Ne-25 and Mg-28
|input4 =Ne-25&amp;nbsp;+ Mg-28
|type =
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=760
|normal-code =26Ne
|input1 =&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Ne
|input2 =26Ne
|input3 =Ne-26
|input4 =
|type =
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=770
|normal-code =24NeAND26Ne
|input1 =&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;Ne + &lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Ne
|input2 =24Ne + 26Ne
|input3 =Ne-24 + Ne-26
|input4 =
|type =
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=780
|normal-code =28Mg
|input1 =&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg
|input2 =
|input3 =28Mg
|input4 =
|type =
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=790
|normal-code =28MgAND30Mg
|input1 =&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;Mg + &lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;Mg
|input2 =28Mg + 30Mg
|input3 =28Mg and 30Mg
|input4 =Mg-28 + Mg-30
|type =
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=792
|normal-code =30Mg
|input1 =&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;Mg
|input2 =30Mg
|input3 =
|input4 =
|type =
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=794
|normal-code =32Si
|input1 =&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt;Si
|input2 =32Si
|input3 =Si-32
|input4 =
|type =
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=796
|normal-code =34Si
|input1 =&lt;sup&gt;34&lt;/sup&gt;Si
|input2 =34Si
|input3 =Si-34
|input4 =
|type =
|note =
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=800 |caption=قدرتي موجودگي ۽ اڌ عمر (na، hl)}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=810
|normal-code =synth
|input1 =synth
|input2 =synthetic
|input3 =syn
|input4 =synthetic isotope
|type =na
|note =زوال جو طريقو نه آهي (na=قدرتي موجودگي)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=820
|normal-code =trace
|input1 =trace
|input2 =traces
|input3 =abundance in traces
|input4 =
|type =na
|note =زوال جو طريقو نه آهي (na=قدرتي موجودگي)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=850
|normal-code =stable
|input1 =stable
|input2 =
|input3 =
|input4 =
|type =hl
|note =زوال جو طريقو نه آهي (hl=اڌ عمر)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=860
|normal-code =obsstable
|input1 =obs stable
|input2 =observational stable
|input3 =
|input4 =
|type =hl
|note =زوال جو طريقو نه آهي (hl=اڌ عمر)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=900 |caption=سهائتا نه ٿيل}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=920
|normal-code =e-
|input1 =e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|input2 =e-
|input3 =e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;
|input4 =
|input-alt  =
|note = {{mono|1=e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;}} اڃا لاڳو ٿيل ناهي
}}

|-
| &lt;small&gt;{{mono|930}}&lt;/small&gt;
| {{code|IT ?}}
| colspan=&quot;3&quot; | {{mono|1=&lt;dm&gt; ?}} (نظرياتي) اڃا لاڳو ٿيل ناهي&lt;br/&gt;زوال جو طريقو توانائيءَ جي لحاظ کان ممڪن آهي، پر تجربي ۾ اڃا مشاهدو نه ٿيو آهي
| &lt;div style=&quot;background: honeydew;color:inherit; &quot;&gt; • ''{{smallcaps2|1=NUBASE2020}} ۾ شامل''&lt;/div&gt;
|-
| &lt;small&gt;{{mono|940}}&lt;/small&gt;
| {{code|1=IT=?}}
| colspan=&quot;3&quot; | {{mono|1=&lt;dm&gt;{{=}}?}} (نظرياتي) اڃا لاڳو ٿيل ناهي&lt;br/&gt;زوال جو مشاهدو ٿيو آهي، پر ان جي شدت تجربي سان معلوم نه ٿي آهي
| &lt;div style=&quot;background: honeydew;color:inherit; &quot;&gt; • ''{{smallcaps2|1=NUBASE2020}} ۾ شامل''&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
{{Isotopes/decay-mode/overview/subheader|rowid=960 |caption=جاچ جا مثال (شامل نه ڪيا ويندا)}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=960
|normal-code =b-b-
|input1 =
|note =جاچ: {{mono|b-b-}} غلط code-id آهي (خراب overview)
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=970
|normal-code =Foo
|input1 =FooBar
|note  ={{para|1=dm1|2=Foo}} ڪوڊ ناهي
}}
{{Isotopes/decay-mode/overview/row |rowid=980
|normal-code =
|input1 =
|note  =جاچ: داخل ڪيل قدر خالي آهي
}}
&lt;/noinclude&gt;
|}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>70ymx2xgtek4xdmx9pcjxldcvkfrxkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/overview/subheader</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105770</id>
    <revision>
      <id>430428</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: |- ! &lt;small&gt;{{{rowid|0}}}&lt;/small&gt; ! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; | {{{caption|}}}</comment>
      <origin>430428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="0w54wy23n93zau8wfo2qr1yw6022k29" xml:space="preserve">|-
! &lt;small&gt;{{{rowid|0}}}&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; | {{{caption|}}}</text>
      <sha1>0w54wy23n93zau8wfo2qr1yw6022k29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/overview/row</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105771</id>
    <revision>
      <id>430430</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Isotopes/decay-mode/overview/row/cell |rowid           ={{{rowid|0}}} |type            ={{{type|}}}  |normal-code     ={{{normal-code|}}} |normal-code-alt ={{#if:{{{input-alt|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise   |code-in={{{input-alt|}}} |type={{{type|}}} }} }} |code-type-explicit={{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{normal-code|}}}   |property=code-type-explicit |type={{{type|}}} }} |normal-code-checked={{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{n...</comment>
      <origin>430430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2336" sha1="0e1buofu0ymsb4fswzfrrv4n27uzvqv" xml:space="preserve">{{Isotopes/decay-mode/overview/row/cell
|rowid           ={{{rowid|0}}}
|type            ={{{type|}}} 
|normal-code     ={{{normal-code|}}}
|normal-code-alt ={{#if:{{{input-alt|}}}|{{Isotopes/decay-mode/code/normalise
  |code-in={{{input-alt|}}} |type={{{type|}}} }} }}
|code-type-explicit={{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{normal-code|}}}
  |property=code-type-explicit |type={{{type|}}} }}
|normal-code-checked={{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{normal-code|}}} |type={{{type|}}} }}
|input1      ={{{input1|}}}
|input2      ={{{input2|}}}
|input3      ={{{input3|}}}
|input4      ={{{input4|}}}
|input5      ={{{input5|}}}
|input-alt   ={{{input-alt|}}}
|input-alt2  ={{{input-alt2|}}}
|symbol      ={{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{normal-code|}}}
  |property=dm-symbol |type={{{type|}}} }}
|symbol-link ={{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{normal-code|}}}
  |property=dm-symbol |type={{{type|}}} |do-link=yes }}
|symbol-alt  ={{#if:{{{input-alt|}}}|{{Isotopes/decay-mode/property |raw-code={{{input-alt|}}}
  |property=dm-symbol-alt |type={{{type|}}} }} }}
|en-name ={{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{normal-code|}}}
  |property=en-name |type={{{type|}}} }}
|in-nubase2020-div ={{yesno|1={{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{normal-code|}}}
 |property=in-nubase2020 |type={{{type|}}} }} 
 |yes=&lt;div style=&quot;background: light-dark(honeydew,#0f000f);color:inherit; &quot;&gt; • ''in {{smallcaps2|1=NUBASE2020}}''&lt;/div&gt;
 |no =&lt;div style=&quot;background: light-dark(mistyrose,#001b1e);color:inherit;&quot;&gt; • ''not in {{smallcaps2|1=NUBASE2020}}''&lt;/div&gt;}}
|nubase-name ={{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{normal-code|}}}
 |property=nubase-name |type={{{type|}}} }}
|AZ-changes ={{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{normal-code|}}}
  |property=AZ-changes |type={{{type|}}} }}
|action-text ={{Isotopes/decay-mode/property|normal-code={{{normal-code|}}}
 |property=action-text |type={{{type|}}} }}
|qid-link    ={{Isotopes/decay-mode/property|normal-code={{{normal-code|}}}
  |property=qid |type={{{type|}}}  |do-link=yes}}
|example     ={{Isotopes/decay-mode/property |normal-code={{{normal-code|}}}
  |property=example |type={{{type|}}} }}
|note={{{note|}}}
}}&lt;!--

 --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0e1buofu0ymsb4fswzfrrv4n27uzvqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/overview/row/cell</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105772</id>
    <revision>
      <id>430431</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: |- | style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;!--  ROWID --&gt;{{code|1={{{code-type-explicit|}}}}} &lt;small&gt;{{mono|1={{{rowid|0}}}}}&lt;/small&gt;  |&lt;!--  BIG SYMBOL, ALT SYMBOL --&gt;&lt;big&gt;{{{symbol|}}}&lt;/big&gt;&lt;!--  --&gt;{{#if:{{{symbol-alt|}}}|&lt;div&gt;&lt;big&gt;{{{symbol-alt|}}}&lt;/big&gt;&lt;/div&gt;}}&lt;!-- 2b+, 2b-, epsiANDe+  CHECK ON normal-coe as input  --&gt;{{#ifeq:{{{normal-code-checked|}}}|{{{normal-code|}}}||{{red|1=incorrect normal-code input: {{{normal-code-checked|}}} ≠ {{{normal-code|}}}}}}}&lt;!--   SELF-CH...</comment>
      <origin>430431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2191" sha1="t8tzu1fd8r2c0jh8ck6t7gjte5pt0bj" xml:space="preserve">|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;!--
 ROWID --&gt;{{code|1={{{code-type-explicit|}}}}} &lt;small&gt;{{mono|1={{{rowid|0}}}}}&lt;/small&gt;

|&lt;!--
 BIG SYMBOL, ALT SYMBOL --&gt;&lt;big&gt;{{{symbol|}}}&lt;/big&gt;&lt;!--
 --&gt;{{#if:{{{symbol-alt|}}}|&lt;div&gt;&lt;big&gt;{{{symbol-alt|}}}&lt;/big&gt;&lt;/div&gt;}}&lt;!-- 2b+, 2b-, epsiANDe+
 CHECK ON normal-coe as input
 --&gt;{{#ifeq:{{{normal-code-checked|}}}|{{{normal-code|}}}||{{red|1=incorrect normal-code input: {{{normal-code-checked|}}} ≠ {{{normal-code|}}}}}}}&lt;!--

 SELF-CHECK: does the symbol as input return .. the symbol?
 --&gt;&lt;!--- SELF-CHECK not used; no errors seen (23 Feb 2023) ----&gt;&lt;!---- {{Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check
 |symbol      ={{{symbol|}}} |normal-code ={{{normal-code|}}} |type ={{{type|}}} |report=no }} ----&gt;

|&lt;!-- INPUT1-5 INPUT-ALT --&gt;{{ubl
   |1={{nowrap|1=&lt;code&gt;{{{input1|}}}&lt;/code&gt;}}
   |2={{#if:{{{input2|}}}|&lt;code&gt;{{{input2|}}}&lt;/code&gt;}}
   |3={{#if:{{{input3|}}}|&lt;code&gt;{{{input3|}}}&lt;/code&gt;}}
   |4={{#if:{{{input4|}}}|{{nowrap|1=&lt;code&gt;{{{input4|}}}&lt;/code&gt;}}}}
   |5={{#if:{{{input5|}}}|{{nowrap|1=&lt;code&gt;{{{input5|}}}&lt;/code&gt;}}}}
   |6={{#if:{{{input-alt|}}}|&lt;code&gt;{{{input-alt|}}}&lt;/code&gt; [alt]}}
   |7={{#if:{{{input-alt2|}}}|&lt;code&gt;{{{input-alt2|}}}&lt;/code&gt; [alt]}}
   }}

|&lt;!--
 EN-NAME, NUBASE-NAME, DM-SYMBOL LINKED --&gt;{{bulleted list
 |1=&lt;small&gt;{{mono|link:}}&lt;/small&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 120%;&quot;&gt;{{{symbol-link|}}}&lt;/span&gt;
 |2={{mono|1=en:}} {{{en-name|}}}
 |3={{#ifeq:{{{nubase-name|}}}|{{{en-name|}}}||{{smallcaps2|1=NUBASE:}} {{{nubase-name|}}}}}
 |4=&lt;small&gt;{{mono|code-id:}}&lt;/small&gt;&lt;code&gt;{{{normal-code-checked|}}}&lt;/code&gt;
 }}

|&lt;!-- AZ-CHANGES, ACTION-TEXT, QID
 --&gt; • {{{AZ-changes|}}}&lt;!--
 --&gt;&lt;div style=&quot;background: light-dark(#e2e2e2,#1d1d1d);color:inherit; font-size: 85%; padding: 0.2em;&quot;&gt;{{smallcaps2|1=ACTION:}} {{{action-text|}}}&lt;/div&gt;&lt;!--
 --&gt;&lt;div style=&quot;background: light-dark(lemonchiffon,#000532);color:inherit; padding: 0.2em;&quot;&gt;{{smallcaps2|1=QID:}} {{{qid-link|}}}&lt;/div&gt;

|&lt;!--
 inNUBASE, EXAMPLE, NOTE --&gt;{{ubl
   |1={{{in-nubase2020-div|}}}
   |2={{If last display both|1={{middot}}|2={{{example|}}}}}
   |3={{{note|}}}
   }}&lt;!--

 --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8tzu1fd8r2c0jh8ck6t7gjte5pt0bj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Smallcaps2</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105773</id>
    <revision>
      <id>430432</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;ifsubst|1=|2=&lt;templatestyles src=&quot;smallcaps/styles.css&quot;/&gt;}}&lt;span class=&quot;smallcaps smallcaps-smaller&quot;&gt;{{{1|&lt;noinclude&gt;Aa&lt;/noinclude&gt;}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt; &lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>430432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="292" sha1="0zj4w0vx457smmqo90kmzustdowgxgy" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;ifsubst|1=|2=&lt;templatestyles src=&quot;smallcaps/styles.css&quot;/&gt;}}&lt;span class=&quot;smallcaps smallcaps-smaller&quot;&gt;{{{1|&lt;noinclude&gt;Aa&lt;/noinclude&gt;}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0zj4w0vx457smmqo90kmzustdowgxgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/property/create-link</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105774</id>
    <revision>
      <id>430433</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{value1|}}}|{{#switch:{{{property|}}} |dm-symbol|en-name =[[{{#if:{{{value2|}}}|{{{value2|}}}{{!}}|}}{{{value1|}}}]] |en-link           ={{#invoke:Redirect and target‎|report|1={{{value1|}}}}} |qid               ={{Q|{{{value1|}}}}} |#default          ={{{value1|}}}}}&lt;!-- --&gt;|}}&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt; :&lt;big&gt;&lt;big&gt;../create-link&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt; {{Isotopes/decay-mode/property/create-link |value1   = |value2   = |property = }} &lt;/syntaxhigh...</comment>
      <origin>430433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="930" sha1="r34fo31b7janl676pcngd19bip5kcuy" xml:space="preserve">{{#if:{{{value1|}}}|{{#switch:{{{property|}}}
|dm-symbol|en-name =[[{{#if:{{{value2|}}}|{{{value2|}}}{{!}}|}}{{{value1|}}}]]
|en-link           ={{#invoke:Redirect and target‎|report|1={{{value1|}}}}}
|qid               ={{Q|{{{value1|}}}}}
|#default          ={{{value1|}}}}}&lt;!--
--&gt;|}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;../create-link&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/decay-mode/property/create-link
|value1   =
|value2   =
|property =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
:Options:
:{{para|property|dm-symbol}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[en-link|dm-symbol]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|en-name}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[en-link|en-name]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|qid}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Q|qid}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|en-link}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:redirect and target|report|en-link}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:all other: return property value1 ({{para|do-link|yes}} has no effect)
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r34fo31b7janl676pcngd19bip5kcuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/code/normalise</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105775</id>
    <revision>
      <id>430434</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;{{documentation |link box=off |content= :&lt;big&gt;{{mono|1=../code/normalise}}&lt;/big&gt; &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt; |code-in             = |type                =dm, na, hl [dm=dflt] |test-unchecked-code =[Y/N] &lt;/syntaxhighlight&gt; }}&lt;!-- END OF LOCAL DOC ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ====  --&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;!--  --&gt;{{Isotopes/decay-mode/code/id-list|definition={{yesno|{{{test-unchecked-code|no}}}|no=verify-code|yes={{main other|1=verify...</comment>
      <origin>430434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2252" sha1="4n5nznvcy08vr1wpnvc4ucluijzfh69" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation
|link box=off
|content=
:&lt;big&gt;{{mono|1=../code/normalise}}&lt;/big&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
|code-in             =
|type                =dm, na, hl [dm=dflt]
|test-unchecked-code =[Y/N]
&lt;/syntaxhighlight&gt;
}}&lt;!-- END OF LOCAL DOC ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ==== ====
 --&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;!--
 --&gt;{{Isotopes/decay-mode/code/id-list|definition={{yesno|{{{test-unchecked-code|no}}}|no=verify-code|yes={{main other|1=verify-code|2=test-unchecked-code&lt;!-- skips verify; hardcoded here: prevent in mainspace --&gt;}}}}&lt;!--
 --&gt;|normal-code={{Isotopes/decay-mode/code/id-list|definition=merge-synonym|normal-code={{#switch:{{{type|}}}
|na=&lt;!--
 --&gt;{{#invoke:string|match |s={{lc:{{{code-in|}}}}}|pattern=syn   |plain=true |nomatch=|ignore_errors=true}}&lt;!--
 --&gt;{{#invoke:string|match |s={{lc:{{{code-in|}}}}}|pattern=trace |plain=true |nomatch=|ignore_errors=true}}
|hl=&lt;!--
 --&gt;{{#invoke:string|match |s={{lc:{{{code-in|}}}}}|pattern=obs   |plain=true |nomatch=|ignore_errors=true}}&lt;!--
 --&gt;{{#invoke:string|match |s={{lc:{{{code-in|}}}}}|pattern=stable|plain=true |nomatch=|ignore_errors=true}}
||dm|#default=
{{#invoke:String|replace|source=
{{#invoke:String|replace|source=
{{#invoke:String|replace|source=
{{#invoke:String|replace|source=
{{#invoke:String|replace|source=
{{#invoke:String|replace|source=
{{#invoke:String|replace|source=
{{#invoke:String|replace|source=
{{#invoke:String|replace|source=
{{delink|1=
{{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{code-in|}}}}}
 |wikilinks=yes|urls=yes|comments=yes|whitespace=yes|refs=no}}&lt;!-- delink; keep refs=prevent ghostrefs --&gt;
 |pattern=%s|replace=|plain=false}}&lt;!-- rm all whitespace --&gt;
 |pattern=%&lt;%/?su[bp]%&gt;|replace=|plain=false}}&lt;!-- rm sub/sup tags, keep content (+, -) --&gt;
 |pattern=[%−%–%—%‑]|replace=-|plain=false}}&lt;!-- into keyboard hyphen --&gt;
 |pattern=%'|replace=|plain=false}}
 |pattern=α|replace=a|plain=true}}&lt;!-- α β γ ε  --&gt;
 |pattern=β|replace=b|plain=true}}
 |pattern=ε|replace=epsi|plain=true}}
 |pattern=^e$|replace=epsi|plain=false}}&lt;!-- bare &quot;e&quot; is epsi; &quot;e+&quot; is Latn --&gt;
 |pattern=γ|replace=g|plain=true}}
}}}}}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/code/id-list/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4n5nznvcy08vr1wpnvc4ucluijzfh69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/code/id-list</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105776</id>
    <revision>
      <id>430435</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!--   --&gt;{{#if:{{{normal-code|}}}&lt;!-- IF-1:normal-code=blank? - skip all --&gt;|{{#switch:{{{definition|}}}&lt;!-- SWITCH-1 definitions= verify-code, merge-synonym, ... --&gt;&lt;!--   DOCUMENT-STATUS ===== internal, latest status===== ===== ===== ===== ===== ===== =====  always base on the two actual code lists:  --&gt;|document-status=As of 20 Feb 2023: dm codes: 48× ID + 44× synonymID (incl. 4× na, hl)&lt;!--    VERIFY-CODE ===== (check from {...</comment>
      <origin>430435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3227" sha1="niz4d5x8kuh9gu7x6f2wen52u1qwgw1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!-- 

--&gt;{{#if:{{{normal-code|}}}&lt;!-- IF-1:normal-code=blank? - skip all
--&gt;|{{#switch:{{{definition|}}}&lt;!-- SWITCH-1 definitions= verify-code, merge-synonym, ... --&gt;&lt;!--

 DOCUMENT-STATUS ===== internal, latest status===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 always base on the two actual code lists:
 --&gt;|document-status=As of 20 Feb 2023: dm codes: 48× ID + 44× synonymID (incl. 4× na, hl)&lt;!-- 

 VERIFY-CODE ===== (check from {{Isotopes/decay-mode/code/normalise}}) ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|verify-code={{#switch:{{{normal-code|}}}
&lt;!-- blank=return blank --&gt;|=
&lt;!-- alpha --&gt;|alpha
&lt;!-- beta  --&gt;|beta |b- |2b- |b+ |2b+
&lt;!-- beta delayed --&gt;|b-n |b-2n |b-3n |b-a |b-d |b-t |b-SF |b+p |b+2p |b+3p |b+a |b+SF
&lt;!-- epsi, epsilon --&gt;|epsi |epsiepsi |epsiANDb+
&lt;!-- Latn e (only case of Latn &quot;e&quot;; &quot;e-&quot; is not a code (yet?)) --&gt;|e+
&lt;!-- gamma --&gt;|gamma
&lt;!-- n, p --&gt;|n |2n |p |2p
&lt;!-- EC, IT, IS, SF, CD --&gt;|EC |IT |SF |IS |CD
&lt;!-- 24Ne  --&gt;|14C |20Ne |24Ne |24NeAND26Ne |25Ne |25NeAND28Mg |26Ne |28Mg |28MgAND30Mg |30Mg |32Si |34Si
&lt;!-- nat. abundance, half-life --&gt;|synth |trace |stable |obsstable
&lt;!-- THESE ARE DEFINED so return the code: --&gt;={{{normal-code|}}}
|#default=}}&lt;!--

 MERGE-SYNONYM (48x ID + 44x synonymID [As of 20Feb2023])===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|merge-synonym={{#switch:{{{normal-code|}}}
|24Ne+26Ne   =24NeAND26Ne
|24Neand26Ne =24NeAND26Ne
|25Ne+28Mg   =25NeAND28Mg
|25Neand28Mg =25NeAND28Mg
|28Mg+30Mg   =28MgAND30Mg
|28Mgand30Mg =28MgAND30Mg
|C-14 =14C
|Mg-28 =28Mg
|Mg-28+Mg-30   =28MgAND30Mg
|Mg-28ANDMg-30 =28MgAND30Mg
|Mg-28andMg-30 =28MgAND30Mg
|Mg-30 =30Mg
|Ne-20 =20Ne
|Ne-24 =24Ne
|Ne-24+Ne-26   =24NeAND26Ne
|Ne-24ANDNe-26 =24NeAND26Ne
|Ne-24andNe-26 =24NeAND26Ne
|Ne-25 =25Ne
|Ne-25+Mg-28   =25NeAND28Mg
|Ne-25ANDMg-28 =25NeAND28Mg
|Ne-25andMg-28 =25NeAND28Mg
|Ne-26 =26Ne
|Si-32 =32Si
|Si-34 =34Si
|a =alpha
|b =beta
|b+b+  =2b+
|b+pp  =b+2p
|b+ppp =b+3p
|b-b-  =2b-
|b-nn  =b-2n
|b-nnn =b-3n
|ee =epsiepsi
|epsi+b+ =epsiANDb+
|epsi+e+ =b+
|epsiANDe+ =b+
|epsiandb+ =epsiANDb+
|epsiande+ =b+
|epsilon =epsi
|epsilonepsilon =epsiepsi
|g   =gamma
|nn  =2n
|pp  =2p
|syn =synth
|#default={{{normal-code|}}}}}&lt;!--

 CODE-TYPE-EXPLICIT ===== (dm, na, hl) ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|code-type-explicit={{#switch:{{{normal-code|}}}&lt;!-- verified, synonym converted --&gt;
&lt;!-- no code no type     --&gt;|=
&lt;!-- nat. abundance      --&gt;|synth |trace =na
&lt;!-- half-life           --&gt;|stable |obsstable =hl
&lt;!-- all others nonblank --&gt;|#default=dm}}&lt;!--

 CODE-TYPE ===== ('' [=sm=dflt], na, hl) ===== ===== ===== ===== ===== ===== =====
 --&gt;|code-type={{#switch:{{{normal-code|}}}&lt;!-- expected: verified, synonym cvt --&gt;
&lt;!-- nat. abundance  --&gt;|synth |trace =na
&lt;!-- half-life       --&gt;|stable |obsstable =hl
&lt;!-- all others      --&gt;|#default=}}&lt;!--

 TEST-UNCHECKED-CODE ===== (skips verify-check: check from {{Isotopes/decay-mode/code/normalise}}) ===== ===== =====
 --&gt;|test-unchecked-code={{{normal-code|}}}&lt;!--
 ===== ===== ===== ===== =====
 CLOSE SWITCH:definition= --&gt;}}&lt;!--
 CLOSE IF:blank code --&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>niz4d5x8kuh9gu7x6f2wen52u1qwgw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/code/id-list/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105777</id>
    <revision>
      <id>430436</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} :&lt;big&gt;&lt;big&gt;{{mono|1=/code/id-list}}&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; *{{tl|Isotopes}}  *{{tl|Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check}}  {{tla|Isotopes/decay-mode/code/normalise|../code/normalise}} [{{Look from|Isotopes/decay-mode/code|Template|''list T:Isotopes/decay-mode/code''}}]  {{Isotopes/decay-mode/code/document-status}}  === مقرر ڪيل ڪوڊ ۽ مترادف === * ڪوڊن جي ''خاصيتن'' لاءِ (ڪوڊ جي سڃاڻپ يا وصف لاءِ نه...</comment>
      <origin>430436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12421" sha1="4rzd03zgn0xcw2jtlktfjh35ssh6my8" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;{{mono|1=/code/id-list}}&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
*{{tl|Isotopes}}

*{{tl|Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check}}

{{tla|Isotopes/decay-mode/code/normalise|../code/normalise}} [{{Look from|Isotopes/decay-mode/code|Template|''list T:Isotopes/decay-mode/code''}}]

{{Isotopes/decay-mode/code/document-status}}

=== مقرر ڪيل ڪوڊ ۽ مترادف ===
* ڪوڊن جي ''خاصيتن'' لاءِ (ڪوڊ جي سڃاڻپ يا وصف لاءِ نه) {{tla|Isotopes/decay-mode/property/property-list|../property-list}} ڏسو. مثال: علامت، انگريزي نالو، وڪي لنڪ جو هدف ۽ وضاحتون.

{{collapse top|title=معياري ڪوڊ جي سڃاڻپ جون فهرستون (معياري سڃاڻپ، مترادف سڃاڻپ)|bg=khaki}}
:{{para|document-status}}: ''{{Isotopes/decay-mode/property|property=document-status|normal-code=a}}''
هي رڳو هڪ _اخذ ڪيل_ فهرست آهي. اصل *بنيادي فهرست* لاءِ [[Template:Isotopes/decay-mode/code/id-list|/id-list]] ۾ ڏنل ڪوڊ واري فهرست ڏسو.

{|
|- style=&quot;font-size: 90%; vertical-align: top;&quot;
|&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
NORMAL-CODE ID (internal ID)
|14C =
|20Ne =
|24Ne =
|24NeAND26Ne =
|25Ne =
|25NeAND28Mg =
|26Ne =
|28Mg =
|28MgAND30Mg =
|2b+ =
|2b- =
|2n =
|2p =
|30Mg =
|32Si =
|34Si =
|CD =
|EC =
|IS =
|IT =
|SF =
|alpha =
|b+ =
|b+2p =
|b+3p =
|b+SF =
|b+a =
|b+p =
|b- =
|b-2n =
|b-3n =
|b-SF =
|b-a =
|b-d =
|b-n =
|b-t =
|beta =
|e+=
|epsi =
|epsiANDb+ =
|epsiepsi =
|gamma =
|n =
|p =
|obsstable =
|stable =
|synth =
|trace =
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
MERGE-SYNONYM 
|24Ne+26Ne   =24NeAND26Ne
|24Neand26Ne =24NeAND26Ne
|25Ne+28Mg   =25NeAND28Mg
|25Neand28Mg =25NeAND28Mg
|28Mg+30Mg   =28MgAND30Mg
|28Mgand30Mg =28MgAND30Mg
|C-14 =14C
|Mg-28 =28Mg
|Mg-28+Mg-30   =28MgAND30Mg
|Mg-28ANDMg-30 =28MgAND30Mg
|Mg-28andMg-30 =28MgAND30Mg
|Mg-30 =30Mg
|Ne-20 =20Ne
|Ne-24 =24Ne
|Ne-24+Ne-26   =24NeAND26Ne
|Ne-24ANDNe-26 =24NeAND26Ne
|Ne-24andNe-26 =24NeAND26Ne
|Ne-25 =25Ne
|Ne-25+Mg-28   =25NeAND28Mg
|Ne-25ANDMg-28 =25NeAND28Mg
|Ne-25andMg-28 =25NeAND28Mg
|Ne-26 =26Ne
|Si-32 =32Si
|Si-34 =34Si
|a =alpha
|b =beta
|b+b+  =2b+
|b+pp  =b+2p
|b+ppp =b+3p
|b-b-  =2b-
|b-nn  =b-2n
|b-nnn =b-3n
|ee =epsiepsi
|epsi+b+ =epsiANDb+
|epsi+e+ =b+
|epsiANDe+ =b+
|epsiandb+ =epsiANDb+
|epsiande+ =b+
|epsilon =epsi
|epsilonepsilon =epsiepsi
|g   =gamma
|nn  =2n
|pp  =2p
|syn =synth
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
NOT IMPLEMENTED 20Feb2023
|e-    = -- لاطيني e- لاڳو ٿيل ناهي (پر ڇا مضمونن ۾ استعمال ٿئي ٿو؟)
|e+b+  = -- معياري ڪوڊ ناهي: epsi+beta+ ۾ معياري ڪرڻ ممڪن هجي ها، پر هي صورت تمام گهٽ ۽ مونجهاري واري آهي
|beta+ = -- ڊگهي اسٽرنگ ۾ 'beta' کي مترادف طور مقرر نه ڪيو ويو آهي
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|}
{{cob}}

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/decay-mode/code/id-list
|normal-code  =
|type         =
|definition   =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

* /overview: {{tlx|Isotopes/decay-mode/overview}} — مواد جي فهرست
* /testcases: {{tl|Isotopes/decay-mode/testcases}} — ڊيٽا جي جاچ

=== لنڪ ٺاهڻ ===
:{{tl|Isotopes/decay-mode/property/create-link}}
* {{para|do-link|yes}}
:{{para|property|dm-symbol}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[en-link|dm-symbol]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|en-name}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[en-link|en-name]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|qid}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Q|qid}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|property|en-link}} &amp;rarr; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:redirect and target|report|en-link}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{para|is-first-link|yes}} ''جاچيل ناهي''

=={{mono|1=Isotopes/decay-mode/code}}==
:&lt;big&gt;&lt;big&gt;{{tl|Isotopes/decay-mode/code/id-list}}&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; — اصل وصفون، مترادف ۽ قسم
:{{tl|Isotopes/decay-mode/code/normalise}}
:{{tl|Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest}}
:{{tl|Isotopes/decay-mode/code/cleanup}}

=== خودڪار جاچ ===
*{{tl|Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check}}
:''طئي ٿيل صورت: جيڪڏهن ٻئي ساڳيا هجن ته خالي نتيجو ڏئي ٿو''
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check
|code-1    =
|code-2    =
|same-text =
|diff-text =
|blank2-text=
&quot;report    =y/n
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
:غور طلب: غيرتصديق ٿيل اختيار شامل ڪرڻ
:

=== تصديق ۽ غيرتصديق ٿيل ڪوڊ جي جاچ ===
:{{para|code-in, type, test-unchecked-code}}

:ڊيٽا جاچ وارن مثالن مان:
:&lt;nowiki&gt;{{Isotopes/decay-mode/code/normalise |code-in={{{input-fmt|}}} |type={{{type|}}}
 |test-unchecked-code=true }}&lt;/nowiki&gt;
;ڪوڊ جي جاچ
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|property={{yesno|{{{test-unchecked-code|no}}}|yes=test-unchecked-code|no=verify-code}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:پوءِ واري جاچ کان سواءِ معياري بڻايو (خراب يا اڻڄاتل ڪوڊ به واپس ڏيو):
::{{para|test-unchecked-code|yes}}. هن سان {{para|property|verify-code}} واري جاچ ڇڏي ويندي.

:{{para|definition|verify-code, test-unchecked-code}} — اندروني خودجاچ
::ڪوڊ کي معياري بڻايل پر غيرتصديق ٿيل صورت ۾ واپس ڏيڻ لاءِ (خراب ڪوڊ به واپس ڏيو):

* نه: هي مکيه نالي جي جاءِ ۾ ڪم نٿو ڪري؛ اتي هميشه verify-code ٿيندو.
* نه: {{tl|Isotopes/decay-mode/property}} استعمال ڪري نه ڪريو؛ ان بدران {{para|normal-code|}} ۾ معياري يا غيرتصديق ٿيل ڪوڊ ڏيو.

;وڌيڪ:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|property={{yesno|{{{test-unchecked-code|no}}}|yes=test-unchecked-code|no=verify-code}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

:{{para|definition|verify-code, test-unchecked-code}} — اندروني خودجاچ

== زوال جي طريقي کي معياري بڻائڻ ==
* {{tl|Isotopes/decay-mode/code/normalise}}&lt;!-- α β γ ε  --&gt;
:{{para|code-in, type}}
:''هي واپس ڏئي ٿو:''
::(1) معياري بڻايل ڪوڊ (رڳو انگ ۽ اکر)،
::(2) مترادفن کي گڏ ڪرڻ جو نتيجو ({{mono|1=b+b+}} &amp;rarr; {{mono|2b+}})،
::(3) جيڪڏهن ڪوڊ سڃاتو نه وڃي ته خالي قدر.

;اڻڄاتل ڪوڊ جي جاچ
:مترادف جي تبديلي: هميشه
:{{para|document-status|yes}}:
:{{tl|Isotopes/decay-mode/code/normalise|document-status|normal-code=a}}

هي ٽيمپليٽ زوال جي ڪوڊ، جهڙوڪ {{mono|1=&lt;big&gt;&amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt;}}، کي بنيادي ۽ غيرمبهم ڪوڊ ۾ ''معياري بڻائي ٿو''. اهو معياري ڪوڊ زوال جي طريقي جي ترتيب ۽ ٻين خاصيتن کي سنڀالڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

مثال طور، {{mono|1=&amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}} → ڪوڊ {{code|1={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in=&amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;}}}}

مثال ۾:
:{{mono|1=b+}} &amp;rarr; ڪوڊ {{code|1={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in=b+}}}}

{{mono|b+}} لاءِ حاصل ڪيل ڄاڻ:
:علامت: {{Isotopes/decay-mode/property|normal-code=b+|property=dm-symbol}}
:انگريزي نالو: {{Isotopes/decay-mode/property|normal-code=b+|property=en-name}}
:A ۽ Z ۾ تبديليون: {{Isotopes/decay-mode/property|normal-code=b+|property=AZ-changes}}

;ڪيبورڊ جا بنيادي اکر استعمال ڪرڻ
ڪوڊ ڪيبورڊ تي سڌو موجود اکرن تي ٻڌل آهي. ان سان مدير ''زوال جو نالو سادن اکرن سان داخل ڪري سگهي ٿو''.
:{{code|a b e g p n + - 2 3 A-Z a-z 0-9}} (SF، CD، IT، Ne، Mg، Si، 24Ne، stable، syn وغيره)

''زوال جي ڪوڊ کي معياري بڻائڻ:''
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
وڏن ۽ ننڍن اکرن جي صورت تبديل نٿي ٿئي (”SF“ ۽ ”β“ سڃاتا وڃن ٿا، پر ”sf“ ۽ ”Β“ نٿا سڃاتا وڃن)
entity نالن کي کوليو (&amp;amp;beta; &amp;rarr; &amp;beta;)
'%slink$' هٽايو ('_link' پڇاڙي)
سڀ خال هٽايو
&amp;lt;sup&gt; ٽيگ هٽايو (اندروني متن، جهڙوڪ '+' يا '−'، برقرار رکو)
&amp;ndash; (ndash) ۽ &amp;minus; (minus) کي - (ڪيبورڊ هائفن) سان مٽايو
&amp;alpha; کي &quot;a&quot;، &amp;beta; کي &quot;b&quot;، &amp;epsi; کي &quot;epsi&quot; ۽ &amp;gamma; کي &quot;g&quot; سان مٽايو
سڄي اسٽرنگ کي جاچيو ويندو
&lt;/syntaxhighlight&gt;

سڄي اسٽرنگ کي جاچيو ويندو. تنهنڪري هي داخل ڪيل صورتون سڃاتيون نه وينديون:
::{{code|1=&lt;nowiki&gt;[[alpha|α]]&lt;/nowiki&gt;}} {{nay}},
::{{code|1=α (? پڪ ناهي)}} {{nay}},
::{{code|1=&lt;span style=&quot;background: yellow;&quot;&gt;α&lt;/span&gt;}} {{nay}}

:يوناني اکر epsilon لاءِ ڪوڊ &quot;epsi&quot; آهي. سادو اکر &quot;e&quot; پڻ &quot;&amp;epsi;&quot; لاءِ آهي. لاطيني اکر &quot;e&quot; ''رڳو'' &quot;e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&quot; ۾ اچي ٿو.

حاصل ٿيندڙ ڪوڊ (US) ڪيبورڊ جا اکر هوندو آهي.

ساڳيو ڪوڊ ڪيبورڊ وارن اکرن سان به داخل ڪري سگهجي ٿو:
{|
|-
|{{para|code-in|&amp;beta;&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;}}
|معياري صورت: {{code|1={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in=&amp;beta;&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;}}}}
|-
|{{para|code-in|&lt;nowiki&gt;&amp;amp;beta;&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt;}}
|معياري صورت: {{code|1={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in=&amp;beta;&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;}}}}
|-
|{{para|code-in|&lt;nowiki&gt;&amp;amp;beta; &lt;sup &gt; &amp;ndash; &lt;/ sup&gt;&lt;/nowiki&gt;}}
|معياري صورت: {{code|1={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in=&amp;beta; &lt;sup &gt; &amp;ndash; &lt;/ sup&gt;}}}}
|-
|{{para|code-in|b-}}
|معياري صورت: {{code|1={{Isotopes/decay-mode/code/normalise|code-in=b-}}}}
|}

هي سادا لفظ به سڃاتا وڃن ٿا: {{code|alpha, beta, gamma, epsilon}}.

متبادل ڪوڊ معياري بڻايا ۽ سڃاتا وڃن ٿا.

نوٽ:
:سادي لاطيني اکر &quot;e&quot; کي ڪوڊ طور استعمال نٿو ڪري سگهجي؛ تنهنڪري اڪيلو &quot;e&quot; ڪوڊ &quot;&amp;epsilon;&quot; جي معنيٰ ڏئي ٿو.
:ان جي ابتڙ، &quot;e&lt;sup&gt;&amp;minus;&lt;/sup&gt;&quot; ۾ لاطيني &quot;e&quot; ئي هوندو آهي، تنهنڪري &quot;e-&quot; مبهم ناهي.

:{{unichar|2013|اين ڊيش|html=}}
:{{unichar|2212|مائنس جي نشاني|html=}}
:{{unichar|002d|هائفن-مائنس|html=}}
:{{unichar|00AD|نرم هائفن|html=}} (سنڀاليو نٿو وڃي)

=== اڌ عمر (hl) ۽ قدرتي موجودگي (na) ===
hl ۽ na جا ڪوڊ پڻ ڪوڊ وسيلي سنڀاليا وڃن ٿا:
:&quot;stable&quot;، &quot;observationally stable&quot;، &quot;synthetic&quot; ۽ &quot;trace&quot;.
ٻيا قدر، جيئن انگي قدر &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{val|1.23|e=7|ul=y}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot; (يعني {{val|1.23|e=7|ul=y}})، سڃاتا نه ويندا. انفو باڪس ۾ اهڙا قدر جيئن داخل ڪيا ويا هجن تيئن ئي ڏيکاري سگهجن ٿا.

;{{para|type|hl, na}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
entity نالن کي کوليو (&amp;amp;beta; &amp;rarr; &amp;beta;)
وڏن اکرن کي ننڍن اکرن ۾ بدلايو (&quot;Stable&quot; &amp;rarr; &quot;stable&quot; ڪوڊ)
'%slink$' هٽايو ('_link' پڇاڙي)
ڪوڊ وارا لفظ ڳوليو: &quot;obs&quot;، &quot;stable&quot;، &quot;syn&quot;، &quot;trace&quot;
باقي داخل ڪيل متن نظرانداز ڪيو ويندو (تنهنڪري انهن مان ڪو لفظ موجود هجي ته ان کي سڃاتل ڪوڊ سمجهيو ويندو)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{para|type|hl, na}} وارا اختيار استعمال ڪرڻ سان {{para|dm|}} جي ڪنهن قدر کي “stable” طور سڃاڻڻ کان روڪيو وڃي ٿو؛ ڇو ته زوال جي طريقي (dm) لاءِ اهو سڃاتل ڪوڊ ناهي.

== نئون ڪوڊ شامل ڪرڻ ==
:# ترتيب ڏنل رسمي علامت لکو (يوناني اکر، {{tag|sup}} وغيره).
:# جاچيو ته اها ڪهڙي معياري صورت ۾ بدلجي ٿي (رڳو ڪيبورڊ وارا اکر هجڻ گهرجن)؛ اها ئي اندروني سڃاڻپ هوندي.
:# سڃاڻپ /dm-id ۾ مقرر ڪريو.
:# جاچ وارن مثالن ۾ آزمائي ڏسو؛ نئين /row شامل ڪريو.
:# property-list ۾ dm-format شامل ڪريو.
:# وڌيڪ جاچ جا قدر شامل ڪريو: سادي ۽ ترتيب ڏنل صورتون.
:# مترادف شامل ڪريو (ٻيون ڪيبورڊ سڃاڻپون).
:# هر مترادف کي اڪيلي ڪوڊ ۽ ترتيب ڏنل ڪوڊ، ٻنهي صورتن ۾ آزمائي ڏسو.</text>
      <sha1>4rzd03zgn0xcw2jtlktfjh35ssh6my8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105778</id>
    <revision>
      <id>430437</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check/compare |code-from-symbol ={{Isotopes/decay-mode/property |raw-code={{{symbol|}}} |property=normal-code |type={{{type|}}} }} |normal-code ={{{normal-code|}}} |symbol-in  ={{{symbol|}}} |diff-text  = |same-text  = |blank2-text= |report-str ={{yesno|1={{{report|yes}}}|yes=&amp;gt;{{code|1={{{symbol|}}}}}&amp;lt;&amp;nbsp;&amp;gt;{{code|1={{{normal-code|}}}}}&amp;lt;|no=}} }}&lt;noinclude&gt;{{documentation|content=  &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt; {{Iso...</comment>
      <origin>430437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="3lkejg5xw2bgjali2zpb5h9zlbz4ag4" xml:space="preserve">{{Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check/compare
|code-from-symbol ={{Isotopes/decay-mode/property |raw-code={{{symbol|}}} |property=normal-code |type={{{type|}}} }}
|normal-code ={{{normal-code|}}}
|symbol-in  ={{{symbol|}}}
|diff-text  =
|same-text  =
|blank2-text=
|report-str ={{yesno|1={{{report|yes}}}|yes=&amp;gt;{{code|1={{{symbol|}}}}}&amp;lt;&amp;nbsp;&amp;gt;{{code|1={{{normal-code|}}}}}&amp;lt;|no=}}
}}&lt;noinclude&gt;{{documentation|content=

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check
|symbol      =
|normal-code =
|diff-text   =
|same-text   =
|blank2-text =
|report      =yes/no
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
*{{tl|Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check}}
*{{tl|Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check/compare}}
:{{para|type|na, hl}} is required (or will create blanks). 
:known issue: &quot;obsstable&quot;
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3lkejg5xw2bgjali2zpb5h9zlbz4ag4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check/compare</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105779</id>
    <revision>
      <id>430438</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{code-from-symbol|}}}{{{normal-code|}}}|&lt;!--  NOT BLANK:          --&gt;{{#ifeq:{{{code-from-symbol|}}}|{{{normal-code|}}}&lt;!--      SAME --&gt;|{{#if:{{{same-text|}}}|{{{same-text|}}}: {{ifempty|1={{{code-from-symbol|}}}|2={{angbr|1={{smallcaps2|1=BLANK-1}}}}}}={{ifempty|1={{{normal-code|}}}|2={{angbr|1={{smallcaps2|1=BLANK-2}}}}}}|&lt;!-- dflt: return blank --&gt;}}&lt;!--      DIFF --&gt;|{{trim|1={{{report-str|}}} {{{diff-text|}}}}}: {{nowrap|1=&lt;span style=&quot;background: MediumVio...</comment>
      <origin>430438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="861" sha1="quz3n4oue8ucet6q56no62yjvt4tiha" xml:space="preserve">{{#if:{{{code-from-symbol|}}}{{{normal-code|}}}|&lt;!--
 NOT BLANK:
         --&gt;{{#ifeq:{{{code-from-symbol|}}}|{{{normal-code|}}}&lt;!--

    SAME --&gt;|{{#if:{{{same-text|}}}|{{{same-text|}}}: {{ifempty|1={{{code-from-symbol|}}}|2={{angbr|1={{smallcaps2|1=BLANK-1}}}}}}={{ifempty|1={{{normal-code|}}}|2={{angbr|1={{smallcaps2|1=BLANK-2}}}}}}|&lt;!-- dflt: return blank --&gt;}}&lt;!--

    DIFF --&gt;|{{trim|1={{{report-str|}}} {{{diff-text|}}}}}: {{nowrap|1=&lt;span style=&quot;background: MediumVioletRed; color: white; padding: 0 0.2em 0 0.2em;&quot;&gt;{{ifempty|1={{{code-from-symbol|}}}|2={{angbr|1={{smallcaps2|1=BLANK-1}}}}}}≠{{ifempty|1={{{normal-code|}}}|2={{angbr|1={{smallcaps2|1=BLANK-2}}}}}}&lt;/span&gt;}}}}&lt;!--

 --&gt;|&lt;!--
 BOTH BLANK:
 --&gt;{{{blank2-text|BOTH-BLANK}}}}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;

unused here (but is in in report-str):
 symbol-in (raw), normal-code-in (raw)
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>quz3n4oue8ucet6q56no62yjvt4tiha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/code/document-status</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105780</id>
    <revision>
      <id>430439</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;div style=&quot;background: #E6FFF2; color:inherit; font-size: 90%; padding: 0.3em;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;background: #CEF2E0; color:inherit; padding: 0.1em 0.2em 0.1em 0.2em;&quot;&gt;Status of data definitions for {{mono|dm1&amp;ndash;4, na, hl}}&lt;/div&gt;&lt;!-- green colors from /doc --&gt; {{bulleted list |1={{mono|1={{Isotopes/decay-mode/code/id-list|definition=document-status|normal-code=a}}}}&lt;!-- |normal-code=a=needs existing dummy code --&gt; |2={{mono|1=live:}} {{section link|Radioactive_decay|List...</comment>
      <origin>430439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="pfn6o4d5e2fb0bh4hmld3lpgcqrr5be" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background: #E6FFF2; color:inherit; font-size: 90%; padding: 0.3em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background: #CEF2E0; color:inherit; padding: 0.1em 0.2em 0.1em 0.2em;&quot;&gt;Status of data definitions for {{mono|dm1&amp;ndash;4, na, hl}}&lt;/div&gt;&lt;!-- green colors from /doc --&gt;
{{bulleted list
|1={{mono|1={{Isotopes/decay-mode/code/id-list|definition=document-status|normal-code=a}}}}&lt;!-- |normal-code=a=needs existing dummy code --&gt;
|2={{mono|1=live:}} {{section link|Radioactive_decay|List_of_decay_modes}}
|3={{mono|1=data:}} {{hlist|style=display:inline-block|{{tla|Isotopes/decay-mode/code/id-list|id-list}}|{{tla|Isotopes/decay-mode/property/property-list|property-list}}}} ([[:Template:Isotopes/decay-mode/overview|overview]] for article editors){{right|1=({{v|Isotopes/decay-mode/code/document-status}})}}
}}
&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation|link box=off|content=
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Isotopes/decay-mode/code/id-list|definition=document-status|normal-code=a}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
* {{tl|Isotopes/decay-mode/overview}}
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pfn6o4d5e2fb0bh4hmld3lpgcqrr5be</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/testcases</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105781</id>
    <revision>
      <id>430440</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/testcases/doc}}&lt;/noinclude&gt; {| class=&quot;wikitable sortable collapsible uncollapsed&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot; |- ! colspan=&quot;11&quot; style=&quot;background: khaki;&quot; | {{navbar-collapsible  |1=testcases data  |2=Template:Isotopes/decay-mode/testcases}} |- ! colspan=&quot;11&quot; style=&quot;background: khaki;&quot; | Status: {{nobold|1={{Isotopes/decay-mode/property|property=document-status|normal-code=a}}}} |- ! rowid ! style=&quot;border-right: 2px sol...</comment>
      <origin>430440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18571" sha1="7hpfcszprix1swksxh1ih8hgcxul1gh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/testcases/doc}}&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable collapsible uncollapsed&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
|-
! colspan=&quot;11&quot; style=&quot;background: khaki;&quot; | {{navbar-collapsible
 |1=testcases data
 |2=Template:Isotopes/decay-mode/testcases}}
|-
! colspan=&quot;11&quot; style=&quot;background: khaki;&quot; | Status: {{nobold|1={{Isotopes/decay-mode/property|property=document-status|normal-code=a}}}}
|-
! rowid
! style=&quot;border-right: 2px solid grey;&quot; | input
! code, symbol, en-link
! en-target
! in NUB?
! type
! {{mono|1=AZ, example, NUBASE}}
! QID
! lk?
! tech note
|-
!
!
!
!
!
!
!
!
!
! &amp;nbsp;
|-
|

{{Isotopes/decay-mode/testcases/subheader |rowid=800 |caption=e (Latn), epsilon (Grek) }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=801 |input=e+ |note=the Latn letter }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=802 |input=ε + e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; |note=NUBASE: &quot;{{nowrap|1=(β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; = ε + e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;)}}&quot;}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=803 |input=epsi ''and'' e+ |note=NUBASE: &quot;{{nowrap|1=(β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; = ε + e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;)}}&quot;}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=804 |input=epsi AND e+ |note=NUBASE: &quot;{{nowrap|1=(β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; = ε + e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;)}}&quot;}}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=811 |input=e+ |note=the Latn letter }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=814 |input=&amp;epsilon; |testnote= |note=test {{phab|T324480}}}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=816 |input=&amp;epsilon;&amp;epsi; |testnote= |note=test &amp;amp;epsilon;&amp;amp;epsi; phab:T324480 - solved}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=818 |input=&amp;epsi; |testnote= |note=test phab:T324480}}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=842 |input=&amp;epsilon;+ |note=nac: epsi to say &quot;e&quot;? |testnote=true}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=843 |input=&amp;epsilon;+ |note=nac: epsi to say &quot;e&quot;? |testnote=true}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=844 |input=&amp;epsi;+ |note=epsi to say &quot;e&quot;?  |testnote=true}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=846 |input=ε+ |note=epsi to say &quot;e&quot;? |testnote=true}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=848 |input=&amp;epsilon;+ |note=nac: epsi to say &quot;e&quot;?  |testnote=true}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=850 |input=&amp;epsi;+ |note=epsi to say &quot;e&quot;?  |testnote=true}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=852 |input=εε+ |testnote=1 |note=not a code}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=854 |input=ee+ |testnote=yes |note=Latn/Greek: ee+ not a code }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=856 |input=epsilon+ |testnote=yes |note=not a mode }}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/subheader |rowid=8000 |caption=48&amp;times; ID - 23Feb2023}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8001 |input=14C |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8002 |input=20Ne |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8003 |input=24Ne |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8004 |input=24NeAND26Ne |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8005 |input=25Ne |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8006 |input=25NeAND28Mg |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8007 |input=26Ne |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8008 |input=28Mg |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8009 |input=28MgAND30Mg |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8010 |input=2b+ |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8011 |input=2b- |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8012 |input=2n |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8013 |input=2p |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8014 |input=30Mg |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8015 |input=32Si |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8016 |input=34Si |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8017 |input=CD |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8018 |input=EC |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8019 |input=IS |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8020 |input=IT |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8021 |input=SF |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8022 |input=alpha |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8023 |input=b+ |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8024 |input=b+2p |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8025 |input=b+3p |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8026 |input=b+SF |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8027 |input=b+a |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8028 |input=b+p |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8029 |input=b- |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8030 |input=b-2n |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8031 |input=b-3n |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8032 |input=b-SF |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8033 |input=b-a |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8034 |input=b-d |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8035 |input=b-n |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8036 |input=b-t |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8037 |input=beta |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8038 |input=e+ |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8039 |input=epsi |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8040 |input=epsiANDb+ |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8041 |input=epsiepsi |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8042 |input=gamma |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8043 |input=n |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8044 |input=p |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8045 |input=obsstable |testnote= |note=unk why red check - not in mainsp?! &lt;!--23Feb2023 --&gt;}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8046 |input=stable |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8047 |input=synth |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8048 |input=trace |testnote= |note= }}

&lt;!-- ID SYNONYMS ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- --&gt;
{{Isotopes/decay-mode/testcases/subheader |rowid=8100 |caption=44x synonym ID}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8101 |input=24Ne+26Ne }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8102 |input=24Neand26Ne }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8103 |input=25Ne+28Mg }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8104 |input=25Neand28Mg }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8105 |input=28Mg+30Mg }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8106 |input=28Mgand30Mg }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8107 |input=C-14 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8108 |input=Mg-28 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8109 |input=Mg-28+Mg-30 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8110 |input=Mg-28ANDMg-30 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8111 |input=Mg-28andMg-30 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8112 |input=Mg-30 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8113 |input=Ne-20 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8114 |input=Ne-24 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8115 |input=Ne-24+Ne-26 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8116 |input=Ne-24ANDNe-26 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8117 |input=Ne-24andNe-26 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8118 |input=Ne-25 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8119|input=Ne-25+Mg-28 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8120 |input=Ne-25ANDMg-28 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8121 |input=Ne-25andMg-28 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8122 |input=Ne-26 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8123 |input=Si-32 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8124 |input=Si-34 }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8125 |input=a }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8126 |input=b }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8127 |input=b+b+ }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8128 |input=b+pp }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8129 |input=b+ppp }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8130 |input=b-b- }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8131 |input=b-nn }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8132 |input=b-nnn }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8133 |input=ee }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8134 |input=epsi+b+ }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8135 |input=epsi+e+ }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8136 |input=epsiANDe+ }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8137 |input=epsiandb+ }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8138 |input=epsiande+ }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8139 |input=epsilon }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8140 |input=epsilonepsilon }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8141 |input=g }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8142 |input=nn }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8143 |input=pp }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=8144 |input=syn }}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/subheader |rowid=200 |caption=hyphens }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=201 |input=b&amp;#x002D;  |note=ent regular hyphen U+002D}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=202 |input=b&amp;ndash; |note=ent ndash }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=203 |input=b&amp;mdash; |note=ent mdash }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=204 |input=b&amp;minus; |note=ent minus }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=205 |input=b&amp;#x2011; |note=U+2011 nonbr hyphen (‑) }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=211 |input=b- |note=plain char }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=212 |input=b– |note=plain char ndash}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=213 |input=b— |note=plain char mdash}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=214 |input=b− |note=plain char minus}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=215 |input=b‑ |note=plain char NBhyphen}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=221 |input=&amp;beta;&amp;#x002D; |note=&amp;amp;beta; }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=222 |input=&amp;beta;– |note=ent ndash}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=223 |input=&amp;beta;— |note=ent mdash}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=224 |input=&amp;beta;− |note=ent minus}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=225 |input=&amp;beta;‑ |note=ent NBhyphen}}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/subheader |rowid=300 |caption=superscript }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=302 |input=b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=304 |input=b&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=306 |input=b &lt; sup &gt; + &lt; / sup &gt; |testnote= |note=ws }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=308 |input=b&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt; |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=310 |input=b&lt;sup&gt;&amp;mdash;&lt;/sup&gt; |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=312 |input=b+ &lt;sup&gt;&amp;beta;&lt;/sup&gt; |testnote=y |note= sup beta ws}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=314 |input=b &lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; |testnote=y |note= +ws}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=316 |input=b &lt; sup &gt; 1 &lt; /sup&gt; |testnote=y |note= +ws}}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/subheader |rowid=400 |caption=epsi, e }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=402 |input=e+ |note=Latn letter }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=404 |input=e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; |note=Latn letter }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=406 |input=e |testnote= |note=bare e so epsi}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=412 |input=ε |note=1epsi }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=414 |input=εε |note=2epsi }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=416 |input=ee |note=2epsi }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=418 |input=&amp;epsilon; |testnote= |note=ent bad}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=420 |input=&amp;epsi; |testnote= |note=ent gd}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=422 |input=&amp;epsilon;&amp;epsilon; |testnote= |note=2ent}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=424 |input=&amp;epsilon; &amp;epsi; |testnote= |note=2ent}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=426 |input=&amp;epsi;&amp;epsi; |testnote= |note=2ent}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=428 |input=epsilon epsilon |testnote= |note=2ent}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=430 |input=e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; |testnote=todo |note=Latn/Greek &quot;e-&quot; not a code }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=431 |input=e- |testnote=todo |note=Latn/Greek &quot;e-&quot; not a code }}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=432 |input=ε&amp;nbsp;+ β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; |testnote=|note=204Tl }}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/subheader |rowid=900 |caption=todo }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=901 |input=2β- ? |testnote=todo |note=Question mark part of symbol. &quot;_?&quot; &quot;2b-_?&quot; in 248Cm }}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/subheader |rowid=1000 |caption=_link ref:HW&lt;ref name=&quot;HW&quot;&gt;HW: Hello World.&lt;/ref&gt; }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1004 |input=b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;_link |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1005 |input=b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;_link |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1007 |input=[[beta|b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]]|testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1008 |input=[[beta|b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]]_link|testnote= |note= }}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1009 |input=[[beta|b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]] |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1010 |input=b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;_link |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1020 |input=b&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;_link |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1040 |input=b&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;_link |testnote= |note=empty sup }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1050 |input=[[alpha|&amp;alpha;]] |testnote= |note=wl in }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1060 |input=[[alpha|b+]] |testnote= |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1061 |input=[[alpha|&amp;beta;+]] |testnote= |note=wl in }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1062 |input=[[alpha|&amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;]] |testnote= |note=wl in }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1070 |input=[[alpha|&amp;gamma;]] |testnote= |note=wl in }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1030 |input=b &lt; sup &gt; +_link&lt; /sup &gt; |testnote= |note=has ws }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1006 |input=b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;HW&quot;/&gt;_link |testnote= |note= ref so no}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1015 |input=b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;HW&quot;/&gt;_link |testnote=y |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1016 |input=b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;HW&quot;/&gt;_link |testnote=y |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1017 |input=[[beta|b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]]&lt;ref name=&quot;HW&quot;/&gt; |testnote=y |note= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=1018 |input=[[beta|b&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]]&lt;ref name=&quot;HW&quot;/&gt;_link|testnote=y |note= }}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/subheader |rowid=9000 |caption=extreme tests }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9001 |input= |testnote= |note=blank}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9010 |input=FooBar |testnote=y |note=&lt;code&gt;test-unchecked-code=true&lt;/code&gt;}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9030 |input=b&amp;shy; |note=U+00AD SHY |testnote=y}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9040 |input=b&amp;rlm; |note= U+200F RIGHT-TO-LEFT MARK (&amp;amp;rlm;) |testnote=y}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9050 |input=link |note=just 'link'|testnote=y}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9050 |input=&amp;nbsp;link |note=just 'link'|testnote=y}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9070 |input=b+&amp;nbsp;link |note=&amp;amp;nbsp; before 'link'|testnote= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9072 |input=b+ link |note=nbsp hardcoded before 'link'|testnote= }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9080 |input=StalE |type=hl |testnote=y |note=spell}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9090 |input=stable observation |type=hl |testnote=y |note=wrong word order}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9090 |input=sf|testnote=1 |note=lowercase &quot;sf&quot; not recognised }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9099 |input=alpha |testnote=yes |note=test: bad -fmt?}}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9148 |input=[[Rick Astley|Synthy Lauper]] |type=na |testnote= |note=}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9150 |input=[[Rick Astley|Tracey Ullman]] |type=na |testnote= |note=}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=9152 |input=[[alpha|Trace]] |type=na |testnote= |note=}}

{{Isotopes/decay-mode/testcases/subheader |rowid=700 |caption=base set, greek }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=701 |input=α |note=plain greek letter }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=702 |input=β |note=plain greek letter }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=703 |input=ε |note=plain greek letter }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=704 |input=γ |note=plain greek letter }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=711 |input=&amp;alpha; |note=entity }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=712 |input=&amp;beta;  |note=entity }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=713 |input=&amp;epsilon; |note=entity (bug workaround) }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=714 |input=&amp;epsi; |note=alt entity epsi}}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=715 |input=&amp;gamma; |note=entity }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=721 |input=alpha |note=plain name }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=724 |input=beta |note=plain name }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=726 |input=epsi |note=plain alt name &quot;epsi&quot; }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=728 |input=epsilon |note=plain name }}
{{Isotopes/decay-mode/testcases/row |rowid=729 |input=gamma |note=plain name }}

|}</text>
      <sha1>7hpfcszprix1swksxh1ih8hgcxul1gh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105782</id>
    <revision>
      <id>430441</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;{{documentation|link box=off|content= : &lt;big&gt;&lt;big&gt;dm-has-linkrequest&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; ::todo: requires decodeencode on raw-code input (?) (see testcases row handling) :{{tl|Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest}} :{{para|normal-code}} -- required :{{para|raw-code}} -- required  :{{code|yes}} lowercase: link request by input having suffix {{para|raw-code|2=...&lt;span style=&quot;background: yellow; color:black;&quot;&gt;&amp;nbsp;link&lt;/span&gt;}} ::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-...</comment>
      <origin>430441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2169" sha1="daaa2f9ncx4lfbvn1p9csgi6k4vmtel" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation|link box=off|content=
: &lt;big&gt;&lt;big&gt;dm-has-linkrequest&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
::todo: requires decodeencode on raw-code input (?) (see testcases row handling)
:{{tl|Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest}}
:{{para|normal-code}} -- required
:{{para|raw-code}} -- required

:{{code|yes}} lowercase: link request by input having suffix {{para|raw-code|2=...&lt;span style=&quot;background: yellow; color:black;&quot;&gt;&amp;nbsp;link&lt;/span&gt;}}
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-code=alpha link&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=alpha|raw-code=alpha link}}

:{{code|YES}} uppercase: link request by input having {{para|raw-code|2=&lt;nowiki&gt;[[...]]&lt;/nowiki&gt;}}
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-code=[[alpha decay|α]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=alpha|raw-code=[[alpha decay|α]]}}

:{{code|no}} lowercase: no link request, flat input &amp; &quot; link&quot; absent
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-code=α&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=alpha|raw-code=α}}

:{{code|NO}} uppercase: blank input {{para|raw-code|2={{!}}}} so nothing to link
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=|raw-code=FooBar&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=|raw-code=FooBar}}

Usually, for example in-template, the {{para|normal-code}} is calculated once.
}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!--

--&gt;{{#if:{{{normal-code|}}}&lt;!-- IF1: is a dm code?
--&gt;|{{#if:{{#invoke:string|match|s={{{raw-code|}}}|pattern=[_%s]link$|plain=false|ignore_errors=true|nomatch=}}&lt;!--
 input ends with &quot;_link&quot;$ = request Yes by definition
 --&gt;|yes&lt;!--

 ELSE2: check if raw inut has wikilink (delink = remove [[..]] berackets etc)&quot;:
 IF same THEN no link (&amp; use raw input, eg with ref)
 --&gt;|{{#ifeq:{{{raw-code|}}}|{{delink|1={{{raw-code|}}}
| wikilinks  =yes
| urls       =no
| comments   =no
| whitespace =no
| refs       =no
}}&lt;!-- only [[wl]] change check, DELINK-CONCLUSION: --&gt;|no|YES}}
}}&lt;!-- 

 ELSE1: no dm-code = nothing to link
--&gt;|NO}}&lt;!-- NO NORMAL-CODE =&gt; NO link to do

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>daaa2f9ncx4lfbvn1p9csgi6k4vmtel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430443</id>
      <parentid>430441</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>430443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2170" sha1="aq0s8x3eiuutekcaxmmf2l75hge3qxj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation|link box=off|content=
: &lt;big&gt;&lt;big&gt;dm-has-linkrequest&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
::todo: requires decodeencode on raw-code input (?) (see testcases row handling)
:{{tl|Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest}}
:{{para|normal-code}} -- required
:{{para|raw-code}} -- required

:{{code|yes}} lowercase: link request by input having suffix {{para|raw-code|2=...&lt;span style=&quot;background: yellow; color:black;&quot;&gt;&amp;nbsp;link&lt;/span&gt;}}
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-code=alpha link&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=alpha|raw-code=alpha link}}

:{{code|YES}} uppercase: link request by input having {{para|raw-code|2=&lt;nowiki&gt;[[...]]&lt;/nowiki&gt;}}
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-code=[[alpha decay|α]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=alpha|raw-code=[[alpha decay|α]]}}

:{{code|no}} lowercase: no link request, flat input &amp; &quot; link&quot; absent
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-code=α&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=alpha|raw-code=α}}

:{{code|NO}} uppercase: blank input {{para|raw-code|2={{!}}}} so nothing to link
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=|raw-code=FooBar&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=|raw-code=FooBar}}

Usually, for example in-template, the {{para|normal-code}} is calculated once.
}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!--

--&gt;{{#if:{{{normal-code|}}}&lt;!-- IF1: is a dm code?
--&gt;|{{#if:{{#invoke:string|match|s={{{raw-code|}}}|pattern=[_%s]link$|plain=false|ignore_errors=true|nomatch=}}&lt;!--
 input ends with &quot;_link&quot;$ = request Yes by definition
 --&gt;|yes&lt;!--

 ELSE2: check if raw inut has wikilink (delink = remove [[..]] berackets etc)&quot;:
 IF same THEN no link (&amp; use raw input, eg with ref)
 --&gt;|{{#ifeq:{{{raw-code|}}}|{{delink|1={{{raw-code|}}}
| wikilinks  =yes
| urls       =no
| comments   =no
| whitespace =no
| refs       =no
}}&lt;!-- only [[wl]] change check, DELINK-CONCLUSION: --&gt;|no|YES}}
}}&lt;!-- 

 ELSE1: no dm-code = nothing to link
--&gt;|NO}}&lt;!-- NO NORMAL-CODE =&gt; NO link to do

---&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aq0s8x3eiuutekcaxmmf2l75hge3qxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/decay-mode/code/cleanup</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105783</id>
    <revision>
      <id>430442</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;{{documentation|link box=off|content= : &lt;big&gt;&lt;big&gt;dm-has-linkrequest&lt;/big&gt;&lt;/big&gt; ::todo: requires decodeencode on raw-code input (?) (see testcases row handling) :{{tl|Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest}} :{{para|normal-code}} -- required :{{para|raw-code}} -- required  :{{code|yes}} lowercase: link request by input having suffix {{para|raw-code|2=...&lt;span style=&quot;background: yellow; color:black;&quot;&gt;&amp;nbsp;link&lt;/span&gt;}} ::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-...</comment>
      <origin>430442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2169" sha1="daaa2f9ncx4lfbvn1p9csgi6k4vmtel" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation|link box=off|content=
: &lt;big&gt;&lt;big&gt;dm-has-linkrequest&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
::todo: requires decodeencode on raw-code input (?) (see testcases row handling)
:{{tl|Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest}}
:{{para|normal-code}} -- required
:{{para|raw-code}} -- required

:{{code|yes}} lowercase: link request by input having suffix {{para|raw-code|2=...&lt;span style=&quot;background: yellow; color:black;&quot;&gt;&amp;nbsp;link&lt;/span&gt;}}
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-code=alpha link&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=alpha|raw-code=alpha link}}

:{{code|YES}} uppercase: link request by input having {{para|raw-code|2=&lt;nowiki&gt;[[...]]&lt;/nowiki&gt;}}
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-code=[[alpha decay|α]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=alpha|raw-code=[[alpha decay|α]]}}

:{{code|no}} lowercase: no link request, flat input &amp; &quot; link&quot; absent
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=alpha|raw-code=α&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=alpha|raw-code=α}}

:{{code|NO}} uppercase: blank input {{para|raw-code|2={{!}}}} so nothing to link
::&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|normal-code=|raw-code=FooBar&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest|normal-code=|raw-code=FooBar}}

Usually, for example in-template, the {{para|normal-code}} is calculated once.
}}&lt;/noinclude&gt;&lt;!--

--&gt;{{#if:{{{normal-code|}}}&lt;!-- IF1: is a dm code?
--&gt;|{{#if:{{#invoke:string|match|s={{{raw-code|}}}|pattern=[_%s]link$|plain=false|ignore_errors=true|nomatch=}}&lt;!--
 input ends with &quot;_link&quot;$ = request Yes by definition
 --&gt;|yes&lt;!--

 ELSE2: check if raw inut has wikilink (delink = remove [[..]] berackets etc)&quot;:
 IF same THEN no link (&amp; use raw input, eg with ref)
 --&gt;|{{#ifeq:{{{raw-code|}}}|{{delink|1={{{raw-code|}}}
| wikilinks  =yes
| urls       =no
| comments   =no
| whitespace =no
| refs       =no
}}&lt;!-- only [[wl]] change check, DELINK-CONCLUSION: --&gt;|no|YES}}
}}&lt;!-- 

 ELSE1: no dm-code = nothing to link
--&gt;|NO}}&lt;!-- NO NORMAL-CODE =&gt; NO link to do

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|1=Template:Isotopes/decay-mode/overview/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>daaa2f9ncx4lfbvn1p9csgi6k4vmtel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Orders of magnitude</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105784</id>
    <revision>
      <id>430444</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Navbox | name = قدرن جا مرتبا | state = {{{state|{{{1|}}}}}} | title = [[قدر جو مرتبو|قدرن جا مرتبا]] | bodyclass = hlist  | group1 = مقداريون | list1 = * [[قدرن جا مرتبا (تعجيل)|تعجيل]] * [[قدرن جا مرتبا (زاويائي مومينٽم)|زاويائي مومينٽم]] &lt;!-- * [[قدرن جا مرتبا (زاويائي رفتار)|زاويائي رفتار]] --&gt; * قدرن جا مرتبا (ايرا...</comment>
      <origin>430444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4349" sha1="0glm262mn1hpuymedw73xcdp6ksxtre" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = قدرن جا مرتبا
| state = {{{state|{{{1|}}}}}}
| title = [[قدر جو مرتبو|قدرن جا مرتبا]]
| bodyclass = hlist

| group1 = مقداريون
| list1 =
* [[قدرن جا مرتبا (تعجيل)|تعجيل]]
* [[قدرن جا مرتبا (زاويائي مومينٽم)|زاويائي مومينٽم]]
&lt;!-- * [[قدرن جا مرتبا (زاويائي رفتار)|زاويائي رفتار]] --&gt;
* [[قدرن جا مرتبا (ايراضي)|ايراضي]]
* [[قدرن جا مرتبا (بِٽ جي شرح)|بِٽ جي شرح]]
&lt;!-- * [[قدرن جا مرتبا (برقي گنجائش)|برقي گنجائش]] --&gt;
* [[قدرن جا مرتبا (برقي چارج)|برقي چارج]]
* [[ڪمپيوٽنگ جي ڪارڪردگي جا مرتبا|ڪمپيوٽنگ]]
* [[قدرن جا مرتبا (برقي رو)|برقي رو]]
* [[قدرن جا مرتبا (ڊيٽا)|ڊيٽا]]
* [[قدرن جا مرتبا (ڪثافت)|ڪثافت]]
* [[قدرن جا مرتبا (توانائي)|توانائي]]{{\}}&lt;!--
    --&gt;[[توانائي جي ڪثافت جي تفصيلي حوالن واري جدول|توانائي جي ڪثافت]]&lt;!--{{\}}
    [[قدرن جا مرتبا (توانائيءَ جي وهڪري جي ڪثافت)|توانائيءَ جي وهڪري جي ڪثافت]]--&gt;
* [[قدرن جا مرتبا (اينٽروپي)|اينٽروپي]]
* [[قدرن جا مرتبا (قوت)|قوت]]
* [[قدرن جا مرتبا (تعدد)|تعدد]]
&lt;!-- * [[قدرن جا مرتبا (اِنڊڪٽنس)|اِنڊڪٽنس]] --&gt;
* [[قدرن جا مرتبا (روشنائي)|روشنائي]]
* [[قدرن جا مرتبا (ڊيگهه)|ڊيگهه]]
* [[قدرن جا مرتبا (روشنائيءَ جي چمڪ)|روشنائيءَ جي چمڪ]]&lt;!--{{\}}
    [[قدرن جا مرتبا (روشنيءَ جو وهڪرو)|روشنيءَ جو وهڪرو]]--&gt;
* [[قدرن جا مرتبا (مقناطيسي مومينٽ)|مقناطيسي مومينٽ]]
* [[قدرن جا مرتبا (مقناطيسي ميدان)|مقناطيسي ميدان]]
* [[قدرن جا مرتبا (ڪتلو)|ڪتلو]]
* [[قدرن جا مرتبا (مولاريت)|مولاريت]]
&lt;!-- * [[قدرن جا مرتبا (مومينٽم)|مومينٽم]] --&gt;
* [[قدرن جا مرتبا (عدد)|عدد]]
* [[قدرن جا مرتبا (طاقت)|طاقت]]
* [[قدرن جا مرتبا (دٻاءُ)|دٻاءُ]]
* [[قدرن جا مرتبا (امڪان)|امڪان]]
* [[قدرن جا مرتبا (تابڪاري)|تابڪاري]]
&lt;!-- * [[قدرن جا مرتبا (مخصوص توانائي)|مخصوص توانائي]] --&gt;
* [[قدرن جا مرتبا (مخصوص گرمي گنجائش)|مخصوص گرمي گنجائش]]
* [[قدرن جا مرتبا (رفتار)|رفتار]]
* [[قدرن جا مرتبا (گرمي پد)|گرمي پد]]
* [[قدرن جا مرتبا (ٽورڪ)|ٽورڪ]]
* [[قدرن جا مرتبا (وقت)|وقت]]
&lt;!-- * [[قدرن جا مرتبا (لزوجت)|لزوجت]] --&gt;
* [[قدرن جا مرتبا (وولٽيج)|وولٽيج]]
* [[قدرن جا مرتبا (حجم)|حجم]]

| group2 = پڻ ڏسو
| list2 =
* [[تڪڙي اندازي وارو حساب]]
* [[فرمي مسئلو]]
* [[ڏهه جون قوتون|ڏهه جون قوتون]] ۽ [[لوگارٿمي پيماني جا ڏهاڪا|لوگارٿمي ڏهاڪا]]
** [[ڏهائي|ڏهون حصو]]
** [[سؤون حصو|سؤون حصو]]
** [[لکون حصو|لکون حصو]]
* [[ميٽرڪ اڳياڙي|ميٽرڪ (ايس آءِ) اڳياڙي]]
* [[وڏي پيماني|وڏي پيماني]]
* [[ننڍي پيماني|ننڍي پيماني]]

| group3 = لاڳاپيل
| list3 =
* [[فلڪياتي ايڪن جو نظام]]
* [[ڪائنات ۾ ڌرتيءَ جو هنڌ]]
* ''[[ڪائناتي منظر]]'' (1957ع جو ڪتاب)
* ''[[چنڊ ڏانهن ۽ ان کان اڳتي]]'' (1964ع جي فلم)
* ''[[ڪائناتي زوم]]'' (1968ع جي فلم)
* [[ڏهن جون قوتون (فلم)|''ڏهن جون قوتون'' (1968ع ۽ 1977ع جون فلمون)]]
* [[ڪائناتي سفر (1996ع جي فلم)|''ڪائناتي سفر'' (1996ع جي دستاويزي فلم)]]
* ''[[ڪائنات جو پيمانو]]'' (2010ع)
* ''[[ڪائناتي اک]]'' (2012ع)

| below =
* {{icon|Category}} [[:زمرو:قدرن جا مرتبا|درجو]]

}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0glm262mn1hpuymedw73xcdp6ksxtre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Fractions</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105785</id>
    <revision>
      <id>430445</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{zwsp}}&lt;!-- zero-width space; might be removable after introduction of RemexHTML --&gt;&lt;span class=&quot;frac nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{3|}}}  |{{{1}}}&lt;span class=&quot;visualhide&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;sup&gt;{{{2}}}&lt;/sup&gt;&amp;frasl;&lt;sub&gt;{{{3}}}&lt;/sub&gt;  |{{#if:{{{2|}}}   |&lt;sup&gt;{{{1}}}&lt;/sup&gt;&amp;frasl;&lt;sub&gt;{{{2}}}&lt;/sub&gt;   |{{#if:{{{1|}}}    |&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&amp;frasl;&lt;sub&gt;{{{1}}}&lt;/sub&gt;    |&amp;frasl;   }}  }} }}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>430445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="413" sha1="agi5d3n79is6f2iv6w1tsderhmwq91l" xml:space="preserve">{{zwsp}}&lt;!-- zero-width space; might be removable after introduction of RemexHTML --&gt;&lt;span class=&quot;frac nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{3|}}}
 |{{{1}}}&lt;span class=&quot;visualhide&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;sup&gt;{{{2}}}&lt;/sup&gt;&amp;frasl;&lt;sub&gt;{{{3}}}&lt;/sub&gt;
 |{{#if:{{{2|}}}
  |&lt;sup&gt;{{{1}}}&lt;/sup&gt;&amp;frasl;&lt;sub&gt;{{{2}}}&lt;/sub&gt;
  |{{#if:{{{1|}}}
   |&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&amp;frasl;&lt;sub&gt;{{{1}}}&lt;/sub&gt;
   |&amp;frasl;
  }}
 }}
}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>agi5d3n79is6f2iv6w1tsderhmwq91l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Zwsp</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105786</id>
    <revision>
      <id>430446</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;&amp;#x200B;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{Documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>430446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="kglxlxh5p7du8wgu4iqxongo9z2xap8" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&amp;#x200B;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kglxlxh5p7du8wgu4iqxongo9z2xap8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/files/overview/row</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105787</id>
    <revision>
      <id>430448</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{top|}}}|  {{!}}- ! &lt;small&gt;{{mono|1={{#expr:({{{rowid|0}}}-10)}}}}&lt;/small&gt; ! colspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; {{!}} &lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;_&lt;/span&gt;{{{top|}}}{{middot}}{{#if:{{{ns|}}}|[[:{{replace|{{{ns|template}}}|%|}}:{{{filename|}}}]]|{{tl|{{{filename|}}}}}}}&lt;!-- --&gt;{{yesno|1={{{list-from|yes}}} |no=|yes={{right|1={{Look from|1={{#if:{{{list-from|}}}|{{{list-from|}}}|{{{filename|}}}}}                  |2={{{ns|Template}}}                  |3={{nobo...</comment>
      <origin>430448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3778" sha1="op381fh5lmpxp17c9nms5egy3yvv15q" xml:space="preserve">{{#if:{{{top|}}}|

{{!}}-
! &lt;small&gt;{{mono|1={{#expr:({{{rowid|0}}}-10)}}}}&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; {{!}} &lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;_&lt;/span&gt;{{{top|}}}{{middot}}{{#if:{{{ns|}}}|[[:{{replace|{{{ns|template}}}|%|}}:{{{filename|}}}]]|{{tl|{{{filename|}}}}}}}&lt;!--
--&gt;{{yesno|1={{{list-from|yes}}}
|no=|yes={{right|1={{Look from|1={{#if:{{{list-from|}}}|{{{list-from|}}}|{{{filename|}}}}}
                 |2={{{ns|Template}}}
                 |3={{nobold|1=/subpages}}}}}}}}}}&lt;!--
 ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== ===== --&gt;
|-
| &lt;small&gt;{{mono|1={{{rowid|}}}}}&lt;/small&gt;&lt;!--
 FILENAME wl --&gt;
| {{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=big, BIG}}|style=&quot;background: #FFFF80; font-size: 120%;&quot;}} | {{yesno|1={{is redirect|1={{{ns|template}}}:{{{filename|}}}}}
 |yes={{Redirect and target|format=report|1={{{ns|template:}}}{{{filename|}}}}}
 |no={{#if:{{{ns|}}}|[[:{{replace|{{{ns|template}}}|%|}}:{{{filename|}}}]]|{{tl|{{{filename|}}}}}}}
 }}
| {{unbulleted list&lt;!--
 (EDIT) --&gt;
 |1={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=edit, cfup}}
    |&lt;small&gt;({{edit|{{{ns|template:}}}{{{filename|}}}}})&lt;/small&gt;&lt;!-- (EDIT)
 --&gt;}}&lt;!--
 SUBPAGES list (todo BASEPAGENAME?) --&gt;
 |2={{yesno|1={{{list-from|yes}}}|no=|yes=
      {{Look from
      |1={{#if:{{{list-from|}}}|{{{list-from|}}}|{{{filename|}}}}}
      |2={{{ns|Template}}}
      |3=&lt;nowiki&gt;/subp&lt;/nowiki&gt;
      }}
    }}
}}
| {{unbulleted list
|1={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=meta}}&lt;!-- META --&gt;&lt;!--
 --&gt;|&lt;span style=&quot;color: white; background: Crimson;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;A&lt;/span&gt;{{smallcaps2|1=META}}&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;A&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;}}
|2={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=test}}&lt;!-- TEST but not /testcases --&gt;&lt;!--
 --&gt;|&lt;span style=&quot;color: indigo; background: PowderBlue;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;T&lt;/span&gt;{{smallcaps2|1=TEST}}&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;A&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;}}
|3={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=overview}}&lt;!-- OVERVIEW --&gt;&lt;!--
 --&gt;|&lt;span style=&quot;color: Black; background: Whiten;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;.&lt;/span&gt;{{smallcaps2|1=overview}}&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;}}
|4={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=old}}&lt;!-- OLD --&gt;&lt;!--
 --&gt;|&lt;span style=&quot;color: white; background: MediumVioletRed;&quot;&gt;{{smallcaps2|1=&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;A&lt;/span&gt;OLD}}&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;A&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;}}
}}
|&lt;!--
 SET ns0=article, doc, sbox --&gt;{{unbulleted list
|1={{#if:{{{ns0|}}}|{{nowrap|1=[[:{{{ns0|}}}{{#if:{{{ns0-label|}}}|{{!}}{{{ns0-label|}}}}}]]}}}}&lt;!-- ns0:ARTICLE
 --&gt;
|2={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=/row}}&lt;!--
 --&gt;|{{tla|{{{ns|template:}}}{{{filename|}}}/row |/row}}}}&lt;!-- /ROW --&gt;
|3={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw= sbox, sandbox}}&lt;!--
 --&gt;|{{tla|{{{ns|template:}}}{{{filename|}}}/sandbox |/sbox}}}}&lt;!-- /SBOX --&gt;
|4={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=/test, /testcases}}&lt;!--
 --&gt;|{{tla|{{{ns|template:}}}{{{filename|}}}/testcases|/test}}}}&lt;!-- /TESTCASES --&gt;
|5={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=/doc}}&lt;!--
 --&gt;|{{tla|{{{ns|template:}}}{{{filename|}}}/doc |/doc}}}}&lt;!-- /DOC --&gt;&lt;!--
--&gt;}}
|{{unbulleted list
|1={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=new}}&lt;!-- NEW --&gt;&lt;!--
 --&gt;|&lt;span style=&quot;color: indigo; background: gold;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;Z&lt;/span&gt;{{smallcaps2|1=NEW}}&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;Z&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;}}
|2={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=errmsg}}&lt;!-- ERR-MSG --&gt;&lt;!--
 --&gt;|{{smallcaps2|1=ERR-MSG}}}}
|3={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=cfup}}&lt;!-- CFUP --&gt;&lt;!--
 --&gt;|{{smallcaps2|1=CFUP}}}}
|4={{#if:{{str find word|source={{{set|}}}|orw=cat}}&lt;!-- CAT --&gt;&lt;!--
 --&gt;|{{smallcaps2|1=CAT}}}}&lt;!--
--&gt;}}
| {{bulleted list|1={{{status|}}}|2={{{note|}}}}}
|</text>
      <sha1>op381fh5lmpxp17c9nms5egy3yvv15q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Redirect and target</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105788</id>
    <revision>
      <id>430449</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{{format|line}}}|report|{{#invoke:Redirect and target|report|{{{1|}}}}}|{{#invoke:Redirect and target|line|{{{1|}}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>430449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="2ovi27hkbhe89dk51yaongl5qo67txy" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{{format|line}}}|report|{{#invoke:Redirect and target|report|{{{1|}}}}}|{{#invoke:Redirect and target|line|{{{1|}}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ovi27hkbhe89dk51yaongl5qo67txy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Redirect and target/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105789</id>
    <revision>
      <id>430450</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Redirect and target}} &lt;!-- هن صفحي جي هيٺان ڄاڻايل هنڌ تي درجابنديون شامل ڪريو؛ ٻولين جا ڳنڍڻا وڪي ڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]]) --&gt; == مقصد == {{empty section}} &lt;!--مهرباني ڪري وضاحت ڪريو ته هي ٽيمپليٽ ڪهڙي ڪم لاءِ آهي.--&gt; == استعمال == *&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Redirect and target|AD 2000}}&lt;/no...</comment>
      <origin>430450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="tli02iz9jtfwi8oxm15ttojjpy6jveu" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Lua|Module:Redirect and target}}
&lt;!-- هن صفحي جي هيٺان ڄاڻايل هنڌ تي درجابنديون شامل ڪريو؛ ٻولين جا ڳنڍڻا وڪي ڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]]) --&gt;
== مقصد ==
{{empty section}} &lt;!--مهرباني ڪري وضاحت ڪريو ته هي ٽيمپليٽ ڪهڙي ڪم لاءِ آهي.--&gt;
== استعمال ==
*&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Redirect and target|AD 2000}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; {{Redirect and target|AD 2000}}
*&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Redirect and target|2000}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; {{Redirect and target|2000}}

هي ٽيمپليٽ مخصوص عنوانن جي حصن ڏانهن ويندڙ رِيڊائريڪٽس کي به سنڀالي ٿو:
*&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Redirect and target|WP:BRINT}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; {{Redirect and target|WP:BRINT}}

== format:report ==
:{{para|format|report}} سان متبادل نموني نتيجو ملي ٿو، مثال طور:

:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Redirect and target|format=report|AD 2000}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target|format=report|AD 2000}}
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Redirect and target|format=report|2000}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{Redirect and target|format=report|2000}}

== ماڊيول سڏڻ سان ==
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Redirect and target|report|AD 2000}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:Redirect and target|report|AD 2000}}
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Redirect and target|report|2000}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:Redirect and target|report|2000}}

== پڻ ڏسو ==
* {{tl|Target of}}
&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- هن ليڪ کان هيٺ درجابنديون؛ ٻولين جا ڳنڍڻا وڪي ڊيٽا تي --&gt;
[[Category:Redirect templates]]
[[Category:Redirect formatting templates|Target ]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>tli02iz9jtfwi8oxm15ttojjpy6jveu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماڊيول:Redirect and target</title>
    <ns>828</ns>
    <id>105790</id>
    <revision>
      <id>430451</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: local getTarget = require('Module:Redirect').getTarget local p = {}  function p.line(frame) 	local pageTitle = frame.args[1] 	local target = getTarget(pageTitle, true) 	if target then 		return string.format('[[%s]] → [[%s]]', pageTitle, target) 	end 	return string.format('[[%s]] is not a redirect', pageTitle) end  function p.report(frame) 	local pageTitle = frame.args[1] 	local target = getTarget(pageTitle, true) 	if target then 		return string.format('&lt;i&gt;[[%s]] (R)&lt;/i&gt;...</comment>
      <origin>430451</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="570" sha1="841i1leivrxwmrclf2p6yk1ke0x8vl4" xml:space="preserve">local getTarget = require('Module:Redirect').getTarget
local p = {}

function p.line(frame)
	local pageTitle = frame.args[1]
	local target = getTarget(pageTitle, true)
	if target then
		return string.format('[[%s]] → [[%s]]', pageTitle, target)
	end
	return string.format('[[%s]] is not a redirect', pageTitle)
end

function p.report(frame)
	local pageTitle = frame.args[1]
	local target = getTarget(pageTitle, true)
	if target then
		return string.format('&lt;i&gt;[[%s]] (R)&lt;/i&gt; → [[%s]]', pageTitle, target)
	end
	return string.format('[[%s]]', pageTitle)
end

return p</text>
      <sha1>841i1leivrxwmrclf2p6yk1ke0x8vl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Target of</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105791</id>
    <revision>
      <id>430452</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;{{safesubst:&lt;noinclude/&gt;#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{{1|}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>430452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="0gicfx8wjmqocp9eg0qu7a8m0d9luhp" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{safesubst:&lt;noinclude/&gt;#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{{1|}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0gicfx8wjmqocp9eg0qu7a8m0d9luhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/files/overview</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105792</id>
    <revision>
      <id>430453</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;noinclude&gt;{{documentation|link box=off|content= {{hlist|{{tla|Isotopes/files/overview}} ({{edit|template:Isotopes/files/overview}})|{{tla|Isotopes/files/overview/row}} ({{edit|template:Isotopes/files/overview/row}})}} }} {{Navbox isotope templates|state=collapsed}} {{Index to chemical element pages|state=collapsed}} &lt;/noinclude&gt; {| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible {{{state|mw-uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: 100%; |- ! colspan=&quot;8&quot; |  {{navbar-collaps...</comment>
      <origin>430453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5957" sha1="t50jo86a8t4p211dvcwzpvm7yf4btb9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{documentation|link box=off|content=
{{hlist|{{tla|Isotopes/files/overview}} ({{edit|template:Isotopes/files/overview}})|{{tla|Isotopes/files/overview/row}} ({{edit|template:Isotopes/files/overview/row}})}}
}}
{{Navbox isotope templates|state=collapsed}}
{{Index to chemical element pages|state=collapsed}}
&lt;/noinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible {{{state|mw-uncollapsed}}}&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: 100%;
|-
! colspan=&quot;8&quot; | 
{{navbar-collapsible
|1=files in Isotopes {{nobold|1=({{edit|Template:Isotopes/files/overview}}), {{edit|Template:Isotopes/files/overview/row|/row {{smallcaps2|1=(e)}}}})}}
|2=Template:Isotopes/files/overview
}}
|-
!1
!2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
|-
| colspan=&quot;8&quot; |
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=110 |filename=Infobox isotopes (meta)
 |set=edit, /doc, meta, new, /testcases, big |note= |top=IB main isotopes META}}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=122 |filename=Infobox uranium isotopes |ns0=Isotopes of uranium |ns0-label=Iso's (U)
 |set=sbox, edit, test, sub,live|note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=124 |filename=Infobox uranium isotopes/sandbox
 |set=edit, |note=}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=128 |filename=Infobox hydrogen isotopes
 |set=sbox, edit |ns0=Isotopes of hydrogen |ns0-label=Iso's (H) |note=}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=132 |filename=Infobox plutonium isotopes |ns0=Isotopes of plutonium |ns0-label=Iso's (Pu)
 |set=sbox, edit |note= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=134 |filename=Infobox beryllium isotopes |ns0=Isotopes of beryllium |ns0-label=Iso's (Be)
 |set=sbox, edit |note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=810 |filename=Infobox element
 |set=sbox, /doc, meta, cfup,  big, /testcases|top=IB &amp;lt;ELEMENT&amp;gt; (live)}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=812 |filename=Infobox uranium |ns0=uranium
 |set= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=814 |filename=Infobox uranium/sandbox |ns0=uranium
 |set=test, edit |top=}}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=820 |filename=Infobox hydrogen |ns0=hydrogen
 |set= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=710 |filename=Isotopes/main/error-message |top=error-message
 |set=edit, sbox, /doc, new, cfup, big }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=720 |filename=Isotopes/main/error-message/doc/catsort-table
 |set=edit, overview, |note=CATSORT list}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=730 |filename=Isotopes/main/error-message/compose
 |set=edit, |note= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=740 |filename=Isotopes/main/error-message/format-remove-supsub
 |set= |note= remove sup }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=760 |ns=category |filename=Isotope template issues |list-file=
 |set=cat |note={{clc|Isotope template issues|pages}} |top=ERROR CAT}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=770 |ns=category |filename=Isotope template trackings |list-file=
 |set=cat |note={{clc|Isotope template trackings|pages}} |top=}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=780 |ns=category |filename=Infobox element isotopes templates |list-file=
 |set=cat,overview |note={{clc|Infobox element isotopes templates|pages}} |top=}}


{{Isotopes/files/overview/row |rowid=210 |filename=Isotopes/main/isotope
 |set=big, /doc, edit, cfup, new, cfup |top=/ISOTOPE ROW}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=220 |filename=Isotopes/main/table |top=
 |set=edit, cfup, /doc, new }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=230 |filename=Isotopes/main/isotope/iso-na-hl
 |set=edit , errmsg, cfup }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=240 |filename=Isotopes/main/isotope/decay 
 |set=edit, errmsg, cfup }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=250 |filename=Isotopes/main/isotope/cell-format
 |set=edit, errmsg, cfup |note= }}


{{Isotopes/files/overview/row |rowid=310 |filename=Isotopes/decay-mode/overview |ns0=decay mode
 |set=/doc, /row, big, overview |top=decay modes overview}}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=320 |filename=Isotopes/decay-mode/code/document-status
 |set=overview }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=330 |filename=Isotopes/decay-mode/overview/subheader
 |set= |note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=340 |filename=Isotopes/decay-mode/property/property-list
 |set=big |note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=410 |filename=Isotopes/decay-mode/code/id-list
 |set=/doc  |top=CODE ID-LIST }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=420 |filename=Isotopes/decay-mode/code/cleanup
 |set= |note= basic string cleanup, decode, rm '_link' }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=430 |filename=Isotopes/decay-mode/code/normalise |note{{para |code-in, type}} towards code-ID dm, na, hl }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=440 |filename=Isotopes/decay-mode/code/has-linkrequest
 |set= |note= by '_link' or by being &lt;nowiki&gt;[[alpha decay |&amp;alpha;]]&lt;/nowiki&gt; }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=450 |filename=Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check
 |set=  }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=460 |filename=Isotopes/decay-mode/code/symbol-self-check/compare }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=470 |filename=Isotopes/decay-mode/property
 |set=/doc |note= |top=}}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=480 |filename=Isotopes/decay-mode/property/create-link
 |set= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=490 |filename=Isotopes/main/format-percent
 |set= |note= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=500 |filename=Isotopes/main/format-percent/format-number }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=942 |filename=Isotopes/decay-mode/testcases
 |set=/row, doc |note= |top=data /testcases }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=946 |filename=Isotopes/decay-mode/testcases/row/data
 |set= |note= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=948 |filename=Isotopes/decay-mode/testcases/row/data/cells
 |set= |note= }}
{{Isotopes/files/overview/row |rowid=950 |filename=Isotopes/decay-mode/testcases/subheader
 |set= |note= }}

{{Isotopes/files/overview/row |rowid=1012 |ns=User |filename=ComplexRational/Isotopes |list-from=no
 |set=other, overview |note=}}

|}</text>
      <sha1>t50jo86a8t4p211dvcwzpvm7yf4btb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox isotope/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105793</id>
    <revision>
      <id>430455</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} &lt;!-- درجابنديون هن صفحي جي هيٺان ڏنل هنڌ تي شامل ڪريو؛ ٻولين جا ڳنڍڻا وڪي ڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]]) --&gt; {{Lua|Module:Infobox|Module:String|Module:Check for unknown parameters}}  == استعمال == &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt; {{Infobox isotope | name  = طئي ٿيل {{PAGENAME}} جي جاءِ تي ڏيکارڻ لاءِ نالو | image = تصو...</comment>
      <origin>430455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7162" sha1="h7q2wlyyji98gj79q1ufmalra8o9wh4" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- درجابنديون هن صفحي جي هيٺان ڏنل هنڌ تي شامل ڪريو؛ ٻولين جا ڳنڍڻا وڪي ڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]]) --&gt;
{{Lua|Module:Infobox|Module:String|Module:Check for unknown parameters}}

== استعمال ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotope
| name  = طئي ٿيل {{PAGENAME}} جي جاءِ تي ڏيکارڻ لاءِ نالو
| image = تصوير جو نالو ('File:' کان سواءِ)
| image_caption = تصوير جو عنوان
| alternate_names = ٻيا نالا
| symbol = ڪيميائي علامت (مثال طور C)
| mass_number  = ماس عدد Z+N
| num_protons  = پروٽانن جو تعداد Z
| num_neutrons = نيوٽرانن جو تعداد N

| abundance = قدرتي موجودگي، ايڪا سان (مثال: 98.5%، هڪ حصو في ڏهه لک)
| halflife = اڌ عمر t&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;

| mass = متحد جوهري ڪتلي جي ايڪا ۾ ڪتلو
| spin = اسپن
| excess_energy = اضافي توانائي keV ۾ ({{val}} استعمال ڪريو)
| binding_energy = ({{val}} استعمال ڪريو)

| parent = والد عنصر
| parent_symbol = ڪيميائي علامت
| parent_mass = والد آئسوٽوپ جو ماس عدد
| parent_decay = والد جو زوال وارو طريقو
| parent2 = ٻيو والد

| decay_product = زوال جي پيداوار
| decay_mass = زوال جي پيداوار جو ماس عدد
| decay_symbol = ڪيميائي علامت
| decay_product2 = زوال جي ٻي پيداوار
| decay_mass2 = زوال جي ٻي پيداوار جو ماس عدد
| decay_symbol2 = ڪيميائي علامت

| decay_mode1 = زوال جو طريقو
| decay_energy1 = توانائي MeV ۾
| decay_mode2 = زوال جو طريقو
| decay_energy2 = توانائي MeV ۾
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== خالي پيرا ميٽرن جي فهرست ===
هي ڪوڊ نقل ڪري انفو باڪس شامل ڪريو، پوءِ هيٺ ڏنل وضاحت موجب خانا ڀريو.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotope
| name             =
| alternate_names  = 
| symbol           = 
| mass_number      = 
| mass             = 
| num_neutrons     = 
| num_protons      = 
| abundance        = 
| halflife         = 
| image            = 
| image_caption    = 
| spin             = 
| excess_energy    = 
| binding_energy   = 

| parent           = 
| parent_symbol    = 
| parent_mass      = 
| parent_decay     = 
| parent2          = 
| parent2_symbol   = 
| parent2_mass     = 
| parent2_decay    = 

| decay_product    = 
| decay_symbol     = 
| decay_mass       = 
| decay_product2   = 
| decay_symbol2    = 
| decay_mass2      = 
| decay_mode1      = 
| decay_halflife1  = 
| decay_energy1    = 
| decay_mode2      = 
| decay_energy2    = 
| decay_mode3      = 
| decay_halflife3  = 
| decay_intensity3 = 
| decay_energy3    = 
| decay_mode4      = 
| decay_halflife4  = 
| decay_intensity4 = 
| decay_energy4    = 

}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== مثال ==
{{Infobox isotope
 | name = [[يورينيم-236]]
 | image = 
 | alternate_names = 
 | mass_number = 236
 | symbol =U
 | num_neutrons =144
 | num_protons =92
 | abundance = {{val|p=&lt;|10|e=−11}}
 | halflife = {{val|2.348|e=7|u=years}}
 | decay_product = ٿوريم-232
 | decay_mass = 232
 | decay_symbol =Th
 | parent = پروٽيڪٽينيم-236
 | parent_mass = 236
 | parent_symbol =Pa
 | parent_decay = 
 | parent2 = نيپچونيم-236
 | parent2_mass = 236
 | parent2_symbol = Np
 | parent2_decay =
 | parent3 = پلوٽونيم-240
 | parent3_mass = 240
 | parent3_symbol = Pu
 | parent3_decay = 
 | mass = 236.045568(2)
 | spin = 0+
 | excess_energy =
 | binding_energy = {{val|1790415.042|1.974}}
 | decay_mode1 = Alpha
 | decay_energy1 = 4.572
 | decay_mode2 =
 | decay_energy2 =
 | decay_mode3 =
 | decay_energy3 =
 | decay_mode4 =
 | decay_energy4 =
 }}

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox isotope
 | name = [[يورينيم-236]]
 | image = 
 | alternate_names = 
 | mass_number = 236
 | symbol =U
 | num_neutrons =144
 | num_protons =92
 | abundance = {{val|p=&lt;|10|e=−11}}
 | halflife = {{val|2.348|e=7|u=years}}
 | decay_product = ٿوريم-232
 | decay_mass = 232
 | decay_symbol =Th
 | parent = پروٽيڪٽينيم-236
 | parent_mass = 236
 | parent_symbol =Pa
 | parent_decay = 
 | parent2 = نيپچونيم-236
 | parent2_mass = 236
 | parent2_symbol = Np
 | parent2_decay =
 | parent3 = پلوٽونيم-240
 | parent3_mass = 240
 | parent3_symbol = Pu
 | parent3_decay = 
 | mass = 236.045568(2)
 | spin = 0+
 | excess_energy =
 | binding_energy = {{val|1790415.042|1.974}}
 | decay_mode1 = Alpha
 | decay_energy1 = 4.572
 | decay_mode2 =
 | decay_energy2 =
 | decay_mode3 =
 | decay_energy3 =
 | decay_mode4 =
 | decay_energy4 =
 }}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== زوال جا طريقا ==
{| class=wikitable
|-
! {{para|decay_mode''N''}} !! نتيجو
|-
| {{mono|1=a, alpha}} || {{Infobox isotope/decay_mode|1=Alpha}}
|-
| {{mono|1=b+, beta plus, positron emission}} || {{Infobox isotope/decay_mode|1=B+}}
|-
| {{mono|1=b-, beta-, beta minus}} || {{Infobox isotope/decay_mode|1=beta-}}
|-
| {{mono|1=g, c, gamma}} || {{Infobox isotope/decay_mode|1=gamma}}
|-
| {{mono|1=e, EC}} || {{Infobox isotope/decay_mode|1=EC}}
|}

== سانچي جي ڄاڻ ==
{{TemplateData header}}
{{collapse top|bg=#ccc|title=سانچي جي ڄاڻ}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;name&quot;: {},
		&quot;mass_number&quot;: {},
		&quot;symbol&quot;: {},
		&quot;image&quot;: {},
		&quot;image_caption&quot;: {},
		&quot;alternate_names&quot;: {},
		&quot;num_neutrons&quot;: {},
		&quot;num_protons&quot;: {},
		&quot;abundance&quot;: {},
		&quot;halflife&quot;: {},
		&quot;decay_product&quot;: {},
		&quot;mass&quot;: {},
		&quot;spin&quot;: {},
		&quot;excess_energy&quot;: {},
		&quot;binding_energy&quot;: {},
		&quot;parent_symbol&quot;: {},
		&quot;parent&quot;: {},
		&quot;parent_mass&quot;: {},
		&quot;parent_decay&quot;: {},
		&quot;parent2_symbol&quot;: {},
		&quot;parent2&quot;: {},
		&quot;parent2_mass&quot;: {},
		&quot;parent2_decay&quot;: {},
		&quot;parent3_symbol&quot;: {},
		&quot;parent3&quot;: {},
		&quot;parent3_mass&quot;: {},
		&quot;parent3_decay&quot;: {},
		&quot;parent4_symbol&quot;: {},
		&quot;parent4&quot;: {},
		&quot;parent4_mass&quot;: {},
		&quot;parent4_decay&quot;: {},
		&quot;decay_symbol&quot;: {},
		&quot;decay_mass&quot;: {},
		&quot;decay_product2&quot;: {},
		&quot;decay_symbol2&quot;: {},
		&quot;decay_mass2&quot;: {},
		&quot;decay_mode1&quot;: {},
		&quot;decay_mode2&quot;: {},
		&quot;decay_mode3&quot;: {},
		&quot;decay_mode4&quot;: {},
		&quot;decay_energy1&quot;: {},
		&quot;decay_energy2&quot;: {},
		&quot;decay_energy3&quot;: {},
		&quot;decay_energy4&quot;: {}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;
{{collapse bottom}}

== نگرانيءَ جون درجابنديون ==
* {{clc|آئسوٽوپ مواد وارا صفحا}}
* {{clc|اڻڄاتل پيرا ميٽرن وارا آئسوٽوپ انفو باڪس صفحا}}

== پڻ ڏسو ==
* غيرمعمولي مضمون استعمال: [[هائيڊروجن جو ائٽم]]، {{slink|زينون جا آئسوٽوپ|زينون-133}}
* {{tl|Infobox isotope/decay_mode}}
{{Navbox isotope templates‎‎}}
{{Periodic table templates overview}}

&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- هن ليڪ کان هيٺ درجابنديون؛ ٻولين جا ڳنڍڻا وڪي ڊيٽا تي --&gt;
[[Category:Chemistry infobox templates|Isotope]]
[[Category:Templates that add a tracking category|آئسوٽوپ]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>h7q2wlyyji98gj79q1ufmalra8o9wh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Italics correction</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105794</id>
    <revision>
      <id>430456</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;span style=&quot;padding-right:0.15em;&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt; {{Documentation}} &lt;!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKI LINK ON THE DOCUMENTATION PAGE. --&gt; &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>430456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169" sha1="q6yr2djv7pkbpn70mo57cg5e95sa5kl" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;padding-right:0.15em;&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKI LINK ON THE DOCUMENTATION PAGE. --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6yr2djv7pkbpn70mo57cg5e95sa5kl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430457</id>
      <parentid>430456</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Intisar Ali صفحي [[سانچو:Itco]] کي [[سانچو:Italics correction]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>430456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169" sha1="q6yr2djv7pkbpn70mo57cg5e95sa5kl" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;padding-right:0.15em;&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKI LINK ON THE DOCUMENTATION PAGE. --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6yr2djv7pkbpn70mo57cg5e95sa5kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Itco</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105795</id>
    <redirect title="سانچو:Italics correction" />
    <revision>
      <id>430458</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>Intisar Ali صفحي [[سانچو:Itco]] کي [[سانچو:Italics correction]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>430458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="mmhoo40dcb5nyd0xft2jn6neu7gav3r" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:Italics correction]]</text>
      <sha1>mmhoo40dcb5nyd0xft2jn6neu7gav3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox isotope/decay mode</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105796</id>
    <revision>
      <id>430459</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{1|}}}|&amp;nbsp;({{#switch:{{lc:{{{1|}}}}} | a | alpha     = [[الفا زوال|&amp;alpha;]] | b+ | beta plus | beta + | beta+             = [[پوزيٽرون جو اخراج|&amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;]] | b | b- | beta | beta - | beta- | beta minus = [[بيٽا زوال{{!}}&amp;beta;&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]]&lt;!-- beta مان مراد beta minus آهي --&gt; | c | g | gamma = [[گاما شعاع{{!}}&amp;gamma;]] | e | ec | e capture | electron capture = [[اليڪٽران گرفت|EC]] | posit...</comment>
      <origin>430459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="654" sha1="06qknbl6cgxy59ql27fzsr3s70r5xcd" xml:space="preserve">{{#if:{{{1|}}}|&amp;nbsp;({{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}
| a | alpha     = [[الفا زوال|&amp;alpha;]]
| b+ | beta plus | beta + | beta+             = [[پوزيٽرون جو اخراج|&amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;]]
| b | b- | beta | beta - | beta- | beta minus = [[بيٽا زوال{{!}}&amp;beta;&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]]&lt;!-- beta مان مراد beta minus آهي --&gt;
| c | g | gamma = [[گاما شعاع{{!}}&amp;gamma;]]
| e | ec | e capture | electron capture = [[اليڪٽران گرفت|EC]]
| positron emission | positron release  = [[پوزيٽرون جو اخراج|&amp;beta;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;]]
| positron      = [[پوزيٽرون جو اخراج|&amp;beta;+]]
| #default={{{1}}}}})|}}</text>
      <sha1>06qknbl6cgxy59ql27fzsr3s70r5xcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Alkali metals</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105797</id>
    <revision>
      <id>430460</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Navbox with columns |name  = الڪلي ڌاتو |title = [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتوون]] |colwidth = 16%; |colstyle = text-align:center;  |col1 = [[لٿيم]] &lt;br/&gt; '''Li''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 3 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 6.941 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 453.85 K&lt;br /&gt;اُبالڻ جو نقطو: 1615 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 0.534 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.98&lt;/small&gt;  |col2 = [[سوڊيم]] &lt;br/&gt; '''Na''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوه...</comment>
      <origin>430460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1793" sha1="1w25vyirmc04c0n6o8it0j3iemlliz5" xml:space="preserve">{{Navbox with columns
|name  = الڪلي ڌاتو
|title = [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتوون]]
|colwidth = 16%;
|colstyle = text-align:center;

|col1 = [[لٿيم]] &lt;br/&gt; '''Li''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 3 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 6.941 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 453.85 K&lt;br /&gt;اُبالڻ جو نقطو: 1615 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 0.534 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.98&lt;/small&gt;

|col2 = [[سوڊيم]] &lt;br/&gt; '''Na''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 11 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 22.98976928 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 371.15 K&lt;br /&gt; اُبالڻ جو نقطو: 1156 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 0.97 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.96&lt;/small&gt;

|col3 = [[پوٽاشيم]] &lt;br/&gt; '''K''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 19 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 39.0983 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 336.5 K&lt;br /&gt; اُبالڻ جو نقطو: 1032 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 0.86 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.82&lt;/small&gt;

|col4 = [[روبڊيم]] &lt;br/&gt; '''Rb''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 37 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 85.4678 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 312.79 K&lt;br /&gt; اُبالڻ جو نقطو: 961 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.53 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.82&lt;/small&gt;

|col5 = [[سيزيم]] &lt;br/&gt; '''Cs''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 55 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 132.9054519 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 301.7 K&lt;br /&gt; اُبالڻ جو نقطو: 944 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.93 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.79&lt;/small&gt;

|col6 = [[فرانسيئم]] &lt;br/&gt; '''Fr''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 87 &lt;br /&gt; جوهري وزن: [223] &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: ؟ &lt;br /&gt;اُبالڻ جو نقطو: ؟ &lt;br /&gt;ڪثافت: ؟&lt;br /&gt; برق منفيت: ؟&lt;/small&gt;

}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Chemistry navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1w25vyirmc04c0n6o8it0j3iemlliz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Alkaline earth metals</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105798</id>
    <revision>
      <id>430461</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Navbox with columns |name  = الڪلي زميني ڌاتو |title = [[الڪلي زميني ڌاتو|الڪلي زميني ڌاتوون]] |colwidth = 16%; |colstyle = text-align:center;  |col1 = [[بيريليم]] &lt;br/&gt; '''Be''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 4 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 9.012182 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1560.15 K&lt;br /&gt;اُبالڻ جو نقطو: 2742 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.85 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.57&lt;/small&gt;  |col2 = ميگ...</comment>
      <origin>430461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1882" sha1="5t4230xuj7sac0eybykr1vlqdripjw9" xml:space="preserve">{{Navbox with columns
|name  = الڪلي زميني ڌاتو
|title = [[الڪلي زميني ڌاتو|الڪلي زميني ڌاتوون]]
|colwidth = 16%;
|colstyle = text-align:center;

|col1 = [[بيريليم]] &lt;br/&gt; '''Be''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 4 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 9.012182 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1560.15 K&lt;br /&gt;اُبالڻ جو نقطو: 2742 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.85 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.57&lt;/small&gt;

|col2 = [[ميگنيشيم]] &lt;br/&gt; '''Mg''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 12 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 24.3050 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 923.15 K&lt;br /&gt; اُبالڻ جو نقطو: 1363 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.738 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.31&lt;/small&gt;

|col3 = [[ڪيلشيم]] &lt;br/&gt; '''Ca''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 20 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 40.078 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1112.15 K&lt;br /&gt; اُبالڻ جو نقطو: 1757 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.54 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1&lt;/small&gt;

|col4 = [[اسٽرونٽيم]] &lt;br/&gt; '''Sr''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 38 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 87.62 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1042.15 K&lt;br /&gt; اُبالڻ جو نقطو: 1655 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 2.64 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.95&lt;/small&gt;

|col5 = [[بيريم]] &lt;br/&gt; '''Ba''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 56 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 137.327 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1002.15 K&lt;br /&gt; اُبالڻ جو نقطو: 2170 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 3.594 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.89&lt;/small&gt;

|col6 = [[ريڊيم]] &lt;br/&gt; '''Ra''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 88 &lt;br /&gt; جوهري وزن: [226] &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 973.15 K &lt;br /&gt;اُبالڻ جو نقطو: 2010 K &lt;br /&gt;ڪثافت: 5.5 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.9&lt;/small&gt;

}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
[[Category:Chemistry navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5t4230xuj7sac0eybykr1vlqdripjw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430462</id>
      <parentid>430461</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1882" sha1="492f6xzr3kzrymy30lc3ep06u702jv5" xml:space="preserve">{{Navbox with columns
|name  = الڪلي زميني ڌاتو
|title = [[الڪلي زميني ڌاتو|الڪلي زميني ڌاتوون]]
|colwidth = 16%;
|colstyle = text-align:center;

|col1 = [[بيريليم]] &lt;br/&gt; '''Be''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 4 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 9.012182 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1560.15 K&lt;br /&gt;اُبارڻ جو نقطو: 2742 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.85 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.57&lt;/small&gt;

|col2 = [[ميگنيشيم]] &lt;br/&gt; '''Mg''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 12 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 24.3050 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 923.15 K&lt;br /&gt; اُبارڻ جو نقطو: 1363 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.738 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.31&lt;/small&gt;

|col3 = [[ڪيلشيم]] &lt;br/&gt; '''Ca''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 20 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 40.078 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1112.15 K&lt;br /&gt; اُبارڻ جو نقطو: 1757 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.54 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1&lt;/small&gt;

|col4 = [[اسٽرونٽيم]] &lt;br/&gt; '''Sr''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 38 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 87.62 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1042.15 K&lt;br /&gt; اُبارڻ جو نقطو: 1655 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 2.64 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.95&lt;/small&gt;

|col5 = [[بيريم]] &lt;br/&gt; '''Ba''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 56 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 137.327 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1002.15 K&lt;br /&gt; اُبارڻ جو نقطو: 2170 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 3.594 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.89&lt;/small&gt;

|col6 = [[ريڊيم]] &lt;br/&gt; '''Ra''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 88 &lt;br /&gt; جوهري وزن: [226] &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 973.15 K &lt;br /&gt;اُبارڻ جو نقطو: 2010 K &lt;br /&gt;ڪثافت: 5.5 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.9&lt;/small&gt;

}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
[[Category:Chemistry navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>492f6xzr3kzrymy30lc3ep06u702jv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430463</id>
      <parentid>430462</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1880" sha1="33fd7dp60un07t6g25kkev0p4uvejlr" xml:space="preserve">{{Navbox with columns
|name  = الڪلي زميني ڌاتو
|title = [[الڪلي زميني ڌاتو|الڪلي زميني ڌاتون]]
|colwidth = 16%;
|colstyle = text-align:center;

|col1 = [[بيريليم]] &lt;br/&gt; '''Be''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 4 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 9.012182 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1560.15 K&lt;br /&gt;اُبارڻ جو نقطو: 2742 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.85 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.57&lt;/small&gt;

|col2 = [[ميگنيشيم]] &lt;br/&gt; '''Mg''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 12 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 24.3050 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 923.15 K&lt;br /&gt; اُبارڻ جو نقطو: 1363 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.738 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.31&lt;/small&gt;

|col3 = [[ڪيلشيم]] &lt;br/&gt; '''Ca''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 20 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 40.078 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1112.15 K&lt;br /&gt; اُبارڻ جو نقطو: 1757 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 1.54 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1&lt;/small&gt;

|col4 = [[اسٽرونٽيم]] &lt;br/&gt; '''Sr''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 38 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 87.62 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1042.15 K&lt;br /&gt; اُبارڻ جو نقطو: 1655 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 2.64 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.95&lt;/small&gt;

|col5 = [[بيريم]] &lt;br/&gt; '''Ba''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 56 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 137.327 &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 1002.15 K&lt;br /&gt; اُبارڻ جو نقطو: 2170 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 3.594 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.89&lt;/small&gt;

|col6 = [[ريڊيم]] &lt;br/&gt; '''Ra''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهري عدد: 88 &lt;br /&gt; جوهري وزن: [226] &lt;br /&gt; ڳرڻ جو نقطو: 973.15 K &lt;br /&gt;اُبارڻ جو نقطو: 2010 K &lt;br /&gt;ڪثافت: 5.5 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 0.9&lt;/small&gt;

}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
[[Category:Chemistry navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>33fd7dp60un07t6g25kkev0p4uvejlr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Group 3 elements</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105799</id>
    <revision>
      <id>430464</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Navbox with columns |name  = گروپ 3 جا عنصر |title = [[گروپ 3 جو عنصر|گروپ 3 جا عنصر]] |colwidth = 25%; |colstyle = text-align:center;  |col1 = [[اسڪينڊيم]] &lt;br/&gt; '''Sc''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهر نمبر: 21 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 44.955912 &lt;br /&gt; اٻرڻ جو نقطو: 1812 K&lt;br /&gt;اٻالڻ جو نقطو: 3109 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 2.989 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.36&lt;/small&gt;  |col2 = [[يٽريم]] &lt;br/&gt; '''Y'''...</comment>
      <origin>430464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="1t4g4q47sawif57fbhtj371apk13a7n" xml:space="preserve">{{Navbox with columns
|name  = گروپ 3 جا عنصر
|title = [[گروپ 3 جو عنصر|گروپ 3 جا عنصر]]
|colwidth = 25%;
|colstyle = text-align:center;

|col1 = [[اسڪينڊيم]] &lt;br/&gt; '''Sc''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهر نمبر: 21 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 44.955912 &lt;br /&gt; اٻرڻ جو نقطو: 1812 K&lt;br /&gt;اٻالڻ جو نقطو: 3109 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 2.989 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.36&lt;/small&gt;

|col2 = [[يٽريم]] &lt;br/&gt; '''Y''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهر نمبر: 39 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 88.90585 &lt;br /&gt; اٻرڻ جو نقطو: 1799 K&lt;br /&gt;اٻالڻ جو نقطو: 3609 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 4.469 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.22&lt;/small&gt;

|col3 = [[لوٽيٽيم]] &lt;br/&gt; '''Lu''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهر نمبر: 71 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 174.9668 &lt;br /&gt; اٻرڻ جو نقطو: 1936.15 K&lt;br /&gt;اٻالڻ جو نقطو: 3675 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 9.84 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.27&lt;/small&gt;

|col4 = [[لارينشيم]] &lt;br/&gt; '''Lr''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهر نمبر: 103 &lt;br /&gt; جوهري وزن: [266] &lt;br /&gt; اٻرڻ جو نقطو: 1900 K&lt;br /&gt;اٻالڻ جو نقطو: ؟ K&lt;br /&gt;ڪثافت: ؟ 16 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.3&lt;/small&gt;

}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1t4g4q47sawif57fbhtj371apk13a7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Group 4 elements</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105800</id>
    <revision>
      <id>430465</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Navbox with columns |name  = گروپ 4 جا عنصر |title = [[گروپ 4 جو عنصر|گروپ 4 جا عنصر]] |colwidth = 25%; |colstyle = text-align:center;  |col1 = [[ٽائيٽينيم]] &lt;br/&gt; '''Ti''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهر نمبر: 22 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 47.867 &lt;br /&gt; اٻرڻ جو نقطو: 1933.15 K&lt;br /&gt;اٻالڻ جو نقطو: 3560 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 4.54 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.54&lt;/small&gt;  |col2 = [[زرڪونيم]] &lt;br/&gt; '''...</comment>
      <origin>430465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="sa1tyqbkadv0815j76931pscoad7l70" xml:space="preserve">{{Navbox with columns
|name  = گروپ 4 جا عنصر
|title = [[گروپ 4 جو عنصر|گروپ 4 جا عنصر]]
|colwidth = 25%;
|colstyle = text-align:center;

|col1 = [[ٽائيٽينيم]] &lt;br/&gt; '''Ti''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهر نمبر: 22 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 47.867 &lt;br /&gt; اٻرڻ جو نقطو: 1933.15 K&lt;br /&gt;اٻالڻ جو نقطو: 3560 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 4.54 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.54&lt;/small&gt;

|col2 = [[زرڪونيم]] &lt;br/&gt; '''Zr''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهر نمبر: 40 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 91.224 &lt;br /&gt; اٻرڻ جو نقطو: 2125.15 K&lt;br /&gt;اٻالڻ جو نقطو: 4682 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 6.506 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.33&lt;/small&gt;

|col3 = [[هافنيم]] &lt;br/&gt; '''Hf''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهر نمبر: 72 &lt;br /&gt; جوهري وزن: 178.49 &lt;br /&gt; اٻرڻ جو نقطو: 2500.15 K&lt;br /&gt;اٻالڻ جو نقطو: 4876 K&lt;br /&gt;ڪثافت: 13.31 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: 1.3&lt;/small&gt;

|col4 = [[رذرفورڊيم]] &lt;br/&gt; '''Rf''' &lt;br /&gt; &lt;small&gt;جوهر نمبر: 104 &lt;br /&gt; جوهري وزن: [267] &lt;br /&gt; اٻرڻ جو نقطو: ؟ 2400 K&lt;br /&gt;اٻالڻ جو نقطو: ؟ 5800 K&lt;br /&gt;ڪثافت: ؟ 23 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; برق منفيت: ؟&lt;/small&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[زمرو:دوري جدول جي گروهن جا سانچا|ترتيب خانو ٤]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sa1tyqbkadv0815j76931pscoad7l70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/error-message/compose</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105801</id>
    <revision>
      <id>430467</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;!--  1. SHOW-PREVIEW-MSG --&gt;{{#if:{{if empty |1={{str find word|source={{{_PAGETYPES|}}} |andwords={{{11-action-preview-show-AND|}}} }} |2={{str find word|source={{{_PAGETYPES|}}} |andwords={{{12-action-preview-show-AND|}}} }} }}&lt;!-- PREVIEW WARNING (incl catlink)  --&gt;|{{preview warning|1={{{_MSG-STR|}}} &lt;sup style=&quot;background: yellow; color:inherit;&quot;&gt;[[:Category:{{{_CATNAME|catname-missing}}}{{!}}cat]]&amp;#x023;{{{_CATSORT|A}}}&lt;/sup&gt;}}&lt;!-- --&gt;}}&lt;!--   2. WRITE-CATLINK PERS...</comment>
      <origin>430467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1340" sha1="3vf44pzlj99j7u5wgresmf9z1nf90ci" xml:space="preserve">&lt;!--
 1. SHOW-PREVIEW-MSG
--&gt;{{#if:{{if empty
|1={{str find word|source={{{_PAGETYPES|}}} |andwords={{{11-action-preview-show-AND|}}} }}
|2={{str find word|source={{{_PAGETYPES|}}} |andwords={{{12-action-preview-show-AND|}}} }}
}}&lt;!-- PREVIEW WARNING (incl catlink)
 --&gt;|{{preview warning|1={{{_MSG-STR|}}} &lt;sup style=&quot;background: yellow; color:inherit;&quot;&gt;[[:Category:{{{_CATNAME|catname-missing}}}{{!}}cat]]&amp;#x023;{{{_CATSORT|A}}}&lt;/sup&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

 2. WRITE-CATLINK PERSISTENT (catlink (goldcolor): IB isotopes, /testcases)
--&gt;{{#if:{{str find word|source={{{_PAGETYPES|}}} |andw={{{21-action-catlink-write-persistent-AND|}}}}}&lt;!--
   --&gt;|&lt;sup style=&quot;background: gold; color:inherit;&quot;&gt;[[:Category:{{{_CATNAME|catname-missing}}}{{!}}cat]]&amp;#x023;{{{_CATSORT|A}}}&lt;/sup&gt;&lt;!-- 
--&gt;}}&lt;!--

 3. WRITE-CATEGORY (eg, error, mainspace)
--&gt;{{#if:{{if empty&lt;!-- {#if:{(AND)OR(AND)}|..} construct
 --&gt;|1={{str find word|source={{{_PAGETYPES|}}} |andw={{{31-action-categorise-write-AND|}}}}}&lt;!--
 --&gt;|2={{str find word|source={{{_PAGETYPES|}}} |andw={{{32-action-categorise-write-AND|}}}}}&lt;!--
 --&gt;|3={{str find word|source={{{_PAGETYPES|}}} |andw={{{36-action-categorise-write-AND|}}}}}&lt;!--
--&gt;}}|[[Category:{{{_CATNAME|}}}{{!}}{{{_CATSORT|A}}}]]&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation|1=Template:Isotopes/main/error-message/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3vf44pzlj99j7u5wgresmf9z1nf90ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Isotopes/main/error-message/format-remove-supsub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105802</id>
    <revision>
      <id>430469</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#invoke:String|replace|source={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{1|}}}}} |pattern=%&lt;%/? *su[bp] *%&gt;|replace=|plain=false}}</comment>
      <origin>430469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="s9ngg6b690h252l6pfpgyku1itz7y5m" xml:space="preserve">{{#invoke:String|replace|source={{Isotopes/decay-mode/code/cleanup|1={{{1|}}}}}
|pattern=%&lt;%/? *su[bp] *%&gt;|replace=|plain=false}}</text>
      <sha1>s9ngg6b690h252l6pfpgyku1itz7y5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Checks for unknown parameters</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105803</id>
    <revision>
      <id>430470</id>
      <timestamp>2026-11-09T23:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: هي سانچو اڻڄاتل پيرا ميٽرن جي جاچ واري ماڊيول کي استعمال ڪري ٿو. سڀ جائز پيرا ميٽر سانچي جي پنهنجي ڪوڊ ۾ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; جي صورت ۾ درج ٿيڻ گهرجن. درج نه ڪيل پيرا ميٽر سان ڪيل سڏ {{#if:{{yesno|{{{preview|}}}}}|ڏيک ۾ خبرداري ڏئي ٿو|ڏيک ۾ خبرداري ڏئي سگهي ٿو}}...</comment>
      <origin>430470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="683" sha1="33jutxoursofhmrzrfl9yj7h9v01li4" xml:space="preserve">هي سانچو اڻڄاتل پيرا ميٽرن جي جاچ واري ماڊيول کي استعمال ڪري ٿو. سڀ جائز پيرا ميٽر سانچي جي پنهنجي ڪوڊ ۾ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; جي صورت ۾ درج ٿيڻ گهرجن. درج نه ڪيل پيرا ميٽر سان ڪيل سڏ {{#if:{{yesno|{{{preview|}}}}}|ڏيک ۾ خبرداري ڏئي ٿو|ڏيک ۾ خبرداري ڏئي سگهي ٿو}} ۽ {{#if:{{{category|}}}|{{Category link with count|{{{category}}}}} شامل ڪري ٿو|هڪ نگراني وارو زمرو شامل ڪري سگهي ٿو}}.&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>33jutxoursofhmrzrfl9yj7h9v01li4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox element/standard atomic weight format</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105804</id>
    <revision>
      <id>430485</id>
      <timestamp>2026-11-10T02:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{standard|}}} |{{ubl |1={{{standard|}}}{{Infobox element/symbol-to-saw/CIAAW-saw-element-page|symbol={{{symbol|}}}|format=ref}} |2={{{abridged|}}}&amp;nbsp;([[معياري جوهري وزن#مختصر معياري جوهري وزن|مختصر قدر]]){{{ref|}}} }} }}&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>430485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321" sha1="py3q1ic6ki92l0s2scsgz6uao8bxd5f" xml:space="preserve">{{#if:{{{standard|}}}
|{{ubl
|1={{{standard|}}}{{Infobox element/symbol-to-saw/CIAAW-saw-element-page|symbol={{{symbol|}}}|format=ref}}
|2={{{abridged|}}}&amp;nbsp;([[معياري جوهري وزن#مختصر معياري جوهري وزن|مختصر قدر]]){{{ref|}}}
}}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>py3q1ic6ki92l0s2scsgz6uao8bxd5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Periodic table (group names)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105805</id>
    <revision>
      <id>430515</id>
      <timestamp>2026-11-10T05:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;div class=&quot;mw-collapsible {{#ifeq:{{{state|}}}|collapsed|mw-collapsed|{{{state|uncollapsed}}}}}&quot; style=&quot;background:{{element color|table background}}; font-size:85%; border:1px solid {{element color|table border}}; width:100%; margin:0 auto; padding:2px; text-align:center; vertical-align:top;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;background:{{element color|table title}}; padding:2px 4px;font-weight:bold;&quot;&gt;{{#invoke:navbar|navbar|collapsible=1|دوري جدول جا گروھ (دوري جدول...</comment>
      <origin>430515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20251" sha1="6c007qebpq3morrp0z227wuski7te13" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;mw-collapsible {{#ifeq:{{{state|}}}|collapsed|mw-collapsed|{{{state|uncollapsed}}}}}&quot; style=&quot;background:{{element color|table background}}; font-size:85%; border:1px solid {{element color|table border}}; width:100%; margin:0 auto; padding:2px; text-align:center; vertical-align:top;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:{{element color|table title}}; padding:2px 4px;font-weight:bold;&quot;&gt;{{#invoke:navbar|navbar|collapsible=1|دوري جدول جا گروھ ([[دوري جدول]])}}&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;display:block;overflow:auto;width:100%;text-align:center; max-width:1300px; margin:0; padding:0;&quot;
|- style=&quot;line-height:120%; vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[گروھ (دوري جدول)|آئي يو پي اي سي گروھ]]
! style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | {{#ifeq:{{PAGENAME}}|گروھ (دوري جدول)|[[#گروھ 1{{!}}1]]|[[گروھ 1 جو عنصر{{!}}1]]}}{{ref|group1|a}}
! style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[الڪلي ڌاتو|2]]
! style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | —{{ref|f-block groups|b}}
! style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[گروھ 3 جو عنصر|3]]{{ref|ScYLu|c}}
! style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[گروھ 4 جو عنصر|4]]
! style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[گروھ 5 جو عنصر|5]]
! style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[گروھ 6 جو عنصر|6]]
! style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[گروھ 7 جو عنصر|7]]
! style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[گروھ 8 جو عنصر|8]]
! style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[گروھ 9 جو عنصر|9]]
! style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[گروھ 10 جو عنصر|10]]
! style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[گروھ 11 جو عنصر|11]]
! style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[گروھ 12 جو عنصر|12]]
! style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[بوران گروھ|13]]
! style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[ڪاربان گروھ|14]]
! style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[پنيڪٽوجن|15]]
! style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[چاڪلوجن|16]]
! style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[هالوجن|17]]
! style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[نوبل گئس|18]]

|- style=&quot;line-height:120%; vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left;&quot; | [[دميتري مينڊيليف#دوري جدول|مينڊيليف]] &lt;small&gt;(I–VIII)&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | I&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;A&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | II&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;A&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | III&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | IV&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | V&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | VI&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | VII&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| colspan=3 style=&quot;background:#e1e1e1; border-top:1px solid #b8b8b8; text-align:center;&quot; | VIII{{0|B}}
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | I&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | II&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | III&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | IV&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | V&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | VI&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | VII&lt;span style=&quot;visibility:hidden&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | {{ref|group0|d}}

|- style=&quot;line-height:120%; vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | [[گروھ (دوري جدول)|سي اي ايس]] &lt;small&gt;(آمريڪا، اي–بي–اي)&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | IA
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | IIA
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | IIIB
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | IVB
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | VB
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | VIB
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | VIIB
| colspan=3 style=&quot;background:#e1e1e1; border-top:1px solid #b8b8b8;&quot; | VIIIB
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | IB
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | IIB
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | IIIA
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | IVA
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | VA
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | VIA
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | VIIA
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | VIIIA

|- style=&quot;line-height:120%; vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[گروھ (دوري جدول)|پراڻو آئي يو پي اي سي]] &lt;small&gt;(يورپ، اي–بي)&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | IA
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | IIA
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | IIIA
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | IVA
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | VA
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | VIA
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | VIIA
| colspan=3 style=&quot;background:#e1e1e1; border-top:1px solid #b8b8b8;&quot; | VIII{{0|B}}
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | IB
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | IIB
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | IIIB
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | IVB
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | VB
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | VIB
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | VIIB
| style=&quot;background:#e1e1e1; font-size:95%;&quot; | 0

|- style=&quot;line-height:120%; vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[رائج نالو]]{{ref|IUPAC|r}}
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | هائيڊروجن ۽ [[الڪلي ڌاتو|الڪلي ڌاتون]]
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[الڪلي زميني ڌاتو|الڪلي زميني ڌاتون]]
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[لانٿانائيڊ|لانٿانائيڊ]]&lt;br&gt; [[ايڪٽينائيڊ|ايڪٽينائيڊ]]
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[بوران گروھ|ٽرائيلس]]
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[ڪاربان گروھ|ٽيٽريلز]]
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[پنيڪٽوجن|پنيڪٽوجنز]]
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[چاڪلوجن|چاڪلوجنز]]
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | [[هالوجن|هالوجنز]]
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | [[نوبل گئس|نوبل گئسون]]

|- style=&quot;line-height:120%; vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;text-align:left;&quot; | عنصر جي نالي موجب{{ref|IUPAC|r}}
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | ليٿيم گروھ
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | بيريليم گروھ
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | اسڪينڊيم گروھ
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | ٽائيٽينيم گروھ
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | وينڊيم گروھ
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | ڪروميم گروھ
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | مينگنيز گروھ
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | لوهه گروھ
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | ڪوبالٽ گروھ
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | نڪل گروھ
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | ٽامي گروھ
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | جست گروھ
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | بوران گروھ
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | ڪاربان گروھ
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | نائٽروجن گروھ
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | آڪسيجن گروھ
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; | فلورين گروھ
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; | هيليم يا نيئون گروھ

|-
| style=&quot;text-align:right; padding-right:1em;&quot; | [[دور 1 جو عنصر|دور 1]]
| {{element cell||هائيڊروجن|{{nbsp}}H{{nbsp}}|6=s-block}}
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| {{element cell||هيليم|He|6=s-block}}
|-
| style=&quot;text-align:right; padding-right:1em;&quot; | [[دور 2 جو عنصر|دور 2]]
| {{element cell||ليٿيم|Li|6=s-block}}
| {{element cell||بيريليم|Be|6=s-block}}
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| {{element cell||بوران|B|6=p-block}}
| {{element cell||ڪاربان|C|6=p-block}}
| {{element cell||نائٽروجن|N|6=p-block}}
| {{element cell||آڪسيجن|O|6=p-block}}
| {{element cell||فلورين|F|6=p-block}}
| {{element cell||نيئون|Ne|6=p-block}}
|-
| style=&quot;text-align:right; padding-right:1em;&quot; | [[دور 3 جو عنصر|دور 3]]
| {{element cell||سوڊيم|Na|6=s-block}}
| {{element cell||ميگنيشيم|Mg|6=s-block}}
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| style=&quot;background:#f1f1f1;&quot; |
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| {{element cell||ايلومينيم|Al|6=p-block}}
| {{element cell||سليڪون|Si|6=p-block}}
| {{element cell||فاسفورس|P|6=p-block}}
| {{element cell||سلفر|S|6=p-block}}
| {{element cell||ڪلورين|Cl|6=p-block}}
| {{element cell||آرگن|Ar|6=p-block}}
|-
| style=&quot;text-align:right; padding-right:1em;&quot; | [[دور 4 جو عنصر|دور 4]]
| {{element cell||پوٽاشيم|K|6=s-block}}
| {{element cell||ڪيلشيم|Ca|6=s-block}}
| style=&quot;background:#e1e1e1;&quot; |
| {{element cell||اسڪينڊيم|Sc|6=d-block}}
| {{element cell||ٽائيٽينيم|Ti|6=d-block}}
| {{element cell||وينڊيم|V|6=d-block}}
| {{element cell||ڪروميم|Cr|6=d-block}}
| {{element cell||مينگنيز|Mn|6=d-block}}
| {{element cell||لوهه|Fe|6=d-block}}
| {{element cell||ڪوبالٽ|Co|6=d-block}}
| {{element cell||نڪل|Ni|6=d-block}}
| {{element cell||ٽامي|Cu|6=d-block}}
| {{element cell||جست|Zn|6=d-block}}
| {{element cell||گيليم|Ga|6=p-block}}
| {{element cell||جرمينيم|Ge|6=p-block}}
| {{element cell||آرسينڪ|As|6=p-block}}
| {{element cell||سيلينيم|Se|6=p-block}}
| {{element cell||برومين|Br|6=p-block}}
| {{element cell||ڪرپٽن|Kr|6=p-block}}
|-
| style=&quot;text-align:right; padding-right:1em;&quot; | [[دور 5 جو عنصر|دور 5]]
| {{element cell||روبڊيم|Rb|6=s-block}}
| {{element cell||اسٽرونٽيم|Sr|6=s-block}}
| style=&quot;background:#e1e1e1; &lt;!--border-bottom:1px solid black--&gt;&quot; |
| {{element cell||يٽريم|Y|6=d-block}}
| {{element cell||زرڪونيم|Zr|6=d-block}}
| {{element cell||نيوبيم|Nb|6=d-block}}
| {{element cell||موليبڊينم|Mo|6=d-block}}
| {{element cell||ٽيڪنيٽيم|Tc|6=d-block}}
| {{element cell||روٿينيم|Ru|6=d-block}}
| {{element cell||روڊيم|Rh|6=d-block}}
| {{element cell||پيليڊيم|Pd|6=d-block}}
| {{element cell||چاندي|Ag|6=d-block}}
| {{element cell||ڪيڊميم|Cd|6=d-block}}
| {{element cell||انڊيم|In|6=p-block}}
| {{element cell||ٽين|Sn|6=p-block}}
| {{element cell||اينٽيموني|Sb|6=p-block}}
| {{element cell||ٽيلوريم|Te|6=p-block}}
| {{element cell||آئيڊين|I|6=p-block}}
| {{element cell||زينون|Xe|6=p-block}}
|-
| style=&quot;text-align:right; padding-right:1em;&quot; | [[دور 6 جو عنصر|دور 6]]
| {{element cell||سيزيم|Cs|style=min-width:4%;|6=s-block}}
| {{element cell||بيريئم|Ba|style=min-width:4%;|6=s-block}}
| style=&quot;font-size:95%; background:{{element color|f-block}}; padding:0 1px; width:*;&quot; | [[لانٿانائيڊ|لا–ي ب]]
| {{element cell||لوٽيٽيم|Lu|style=min-width:4%;|6=d-block}}
| {{element cell||هافنيئم|Hf|style=min-width:4%;|6=d-block}}
| {{element cell||ٽينٽيلم|Ta|style=min-width:4%;|6=d-block}}
| {{element cell||ٽنگسٽن|W|style=min-width:4%;|6=d-block}}
| {{element cell||رينيم|Re|style=min-width:4%;|6=d-block}}
| {{element cell||اوسميم|Os|style=min-width:4%;|6=d-block}}
| {{element cell||اريڊيم|Ir|style=min-width:4%;|6=d-block}}
| {{element cell||پلاٽينم|Pt|style=min-width:4%;|6=d-block}}
| {{element cell||سون|Au|style=min-width:4%;|6=d-block}}
| {{element cell||پارو|Hg|style=min-width:4%;|6=d-block|link=پارو}}
| {{element cell||ٿيليم|Tl|style=min-width:4%;|6=p-block}}
| {{element cell||سيسو|Pb|style=min-width:4%;|6=p-block}}
| {{element cell||بسمٿ|Bi|style=min-width:4%;|6=p-block}}
| {{element cell||پولونيم|Po|style=min-width:4%;|6=p-block}}
| {{element cell||ايسٽاٽين|At|style=min-width:4%;|6=p-block}}
| {{element cell||ريڊون|Rn|style=min-width:4%;|6=p-block}}
|-
| style=&quot;text-align:right; padding-right:1em;&quot; | [[دور 7 جو عنصر|دور 7]]
| {{element cell||فرانشيم|Fr|6=s-block}}
| {{element cell||ريڊيم|Ra|6=s-block}}
| style=&quot;font-size:95%; background:{{element color|f-block}}; padding:0 1px;&quot; | {{nowrap|[[ايڪٽينائيڊ|ايڪ–نو]]}}
| {{element cell||لارينسيم|Lr|6=d-block}}
| {{element cell||ردرفورڊيم|Rf|6=d-block}}
| {{element cell||ڊبنيم|Db|6=d-block}}
| {{element cell||سيبورگيم|Sg|6=d-block}}
| {{element cell||بوهرم|Bh|6=d-block}}
| {{element cell||هيشيم|Hs|6=d-block}}
| {{element cell||ميٽنيريم|Mt|6=d-block}}
| {{element cell||ڊارمسٽاڊيئم|Ds|6=d-block}}
| {{element cell||رونٽجينيم|Rg|6=d-block}}
| {{element cell||ڪوپرنيسيئم|Cn|6=d-block}}
| {{element cell||نيهونيم|Nh|6=p-block}}
| {{element cell||فليرويم|Fl|6=p-block}}
| {{element cell||ماسڪوويم|Mc|6=p-block}}
| {{element cell||ليورموريم|Lv|6=p-block}}
| {{element cell||ٽينيسين|Ts|6=p-block}}
| {{element cell||اوگينيسن|Og|6=p-block}}
|}
&lt;div style=&quot;text-align:left; background:{{element color|table mark}}&quot;&gt;&lt;!--

--&gt;{{Anchor|گروھ 1ب}}{{note label|group1|a}} گروھ 1 ۾ هائيڊروجن (H) ۽ الڪلي ڌاتون شامل آهن. هن گروھ جي عنصرن جي ٻاهرئين اليڪٽران شيل ۾ هڪ ايس-اليڪٽران (s-electron) هوندو آهي. هائيڊروجن کي الڪلي ڌاتو نٿو سمجهيو وڃي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ڌاتو ناهي؛ تنهن هوندي به، ٻين سڀني گروهن جي ڀيٽ ۾ اهو الڪلي ڌاتن سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿو. ان ڪري هي گروھ ڪجهه غيرمعمولي آهي.&lt;br/&gt;&lt;!--
--&gt;{{note label|f-block groups|b}} ايف-بلاڪ (f-block) جا 14 گروھ (ڪالمن) آهن، جن جو ڪو گروھ نمبر ناهي.&lt;br/&gt;&lt;!--
--&gt;{{note label|ScYLu|c}} گروھ 3 جي صحيح بناوت اسڪينڊيم (Sc)، يٽريم (Y)، لوٽيٽيم (Lu) ۽ لارينسيم (Lr) تي مشتمل آهي، جيئن هتي ڏيکاريل آهي؛ 1988ع&lt;ref name=&quot;Fluck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fluck |first1=E. |year=1988 |title=New Notations in the Periodic Table |journal=[[خالص ۽ لاڳو ڪيميا]] |volume=60 |pages=431–436|doi=10.1351/pac198860030431 |url=https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |access-date=24 March 2012 |issue=3 |s2cid=96704008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325152951/https://www.iupac.org/publications/pac/1988/pdf/6003x0431.pdf |archive-date=25 March 2012}}&lt;/ref&gt; ۽ 2021ع&lt;ref name=&quot;2021IUPAC&quot;&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |date=18 January 2021 |title=Provisional Report on Discussions on Group 3 of the Periodic Table |url=https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |journal=Chemistry International |volume=43 |issue=1 |pages=31–34 |doi=10.1515/ci-2021-0115 |s2cid=231694898 |access-date=9 April 2021 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413150110/https://web.archive.org/web/20210413150110/https://iupac.org/wp-content/uploads/2021/04/ChemInt_Jan2021_PP.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۾ آئي يو پي اي سي جي رپورٽن به ان جي تائيد ڪئي. غيرنامياتي ڪيمياءَ جا عام درسي ڪتاب اڪثر اسڪينڊيم (Sc)، يٽريم (Y)، لانٿانم (La) ۽ ايڪٽينيم (Ac) کي گروھ 3 ۾ رکندا آهن؛ ان صورت ۾ Ce–Lu ۽ Th–Lr گروھ 3 ۽ 4 جي وچ ۾ ايف-بلاڪ بڻجن ٿا. اها ترتيب تاريخي طور اليڪٽرانن جي ترتيب بابت غلط ماپن تي ٻڌل هئي،&lt;ref name=&quot;Jensen1982&quot;&gt;{{cite journal |title=The Positions of Lanthanum (Actinium) and Lutetium (Lawrencium) in the Periodic Table |author=William B. Jensen |journal=J. Chem. Educ. |year=1982 |volume=59 |issue = 8|pages=634–636 |doi=10.1021/ed059p634|bibcode=1982JChEd..59..634J }}&lt;/ref&gt; ۽ [[ليو لانڊائو]] ۽ [[يوگيني لِفشٽز]] به 1948ع ۾ ان کي غلط سمجهيو هو.&lt;ref name=Landau&gt;{{cite book
|author=[[ليو لانڊائو|L. D. Landau]], [[يوگيني لِفشٽز|E. M. Lifshitz]]
|year=1958
|title=Quantum Mechanics: Non-Relativistic Theory
|edition=1st |volume=3
|publisher=[[پرگامون پريس]]
|pages=256–7
}}&lt;/ref&gt; اڄوڪي علمي ادب ۾ ڪڏهن ڪڏهن اڃا به اهڙا دليل ملن ٿا، جيڪي ان ترتيب جي حمايت ڪرڻ جي ڪوشش ڪن ٿا؛ پر گهڻا ليکڪ انهن کي منطقي طور پاڻ ۾ نه ٺهڪندڙ سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Jensen2015&quot;&gt;{{cite journal |last1=Jensen |first1=William B. |date=2015 |title=The positions of lanthanum (actinium) and lutetium (lawrencium) in the periodic table: an update |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10698-015-9216-1 |journal=Foundations of Chemistry |volume=17 |issue= |pages=23–31 |doi=10.1007/s10698-015-9216-1 |s2cid=98624395 |access-date=28 January 2021 |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130011116/https://link.springer.com/article/10.1007/s10698-015-9216-1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Scerri2009&gt;{{cite journal |last1=Scerri |first1=Eric |last2= |first2= |date=2009 |title=Which Elements Belong in Group 3? |url=https://pubs.acs.org/doi/pdf/10.1021/ed086p1188 |journal=Journal of Chemical Education |volume=86 |issue=10 |pages=1188 |doi=10.1021/ed086p1188 |access-date=1 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Chemey&gt;{{cite journal |last1=Chemey |first1=Alexander T. |last2=Albrecht-Schmitt |first2=Thomas E. |date=2019 |title=Evolution of the periodic table through the synthesis of new elements |url= |journal=Radiochimica Acta |volume=107 |issue=9–11 |pages=1–31 |doi=10.1515/ract-2018-3082 |access-date=}}&lt;/ref&gt; ڪجهه ذريعا وچٿري راءِ اختيار ڪندي لا–لو ۽ ايڪ–ايل آر کي ايف-بلاڪ جون قطارون قرار ڏين ٿا؛ جيتوڻيڪ ان سان هر قطار ۾ ايف-بلاڪ جا 15 عنصر ٿي وڃن ٿا، جيڪو ڪوانٽم ميڪانيڪس سان ٺهڪي نٿو اچي، ۽ گروھ 3 جا وڌيڪ ڳرا عنصر غيرمتعین رهن ٿا.&lt;ref name=2021IUPAC/&gt; پڻ ڏسو: [[گروھ 3 جو عنصر#بناوت|گروھ 3 جي عنصرن جي بناوت]].&lt;br/&gt;&lt;!--
--&gt;{{note label|group0|d}} مينڊيليف جي اصل جدول جي دور ۾ گروھ 18، يعني نوبل گئسون، اڃا دريافت نه ٿيون هيون. پوءِ 1902ع ۾ مينڊيليف انهن جي وجود بابت ثبوت قبول ڪيا؛ انهن کي نئين “گروھ 0” ۾ رکڻ دورياتي جدول جي اصول کي ٽوڙڻ کان سواءِ ممڪن ٿيو.&lt;br/&gt;&lt;!--
--&gt;{{note label|IUPAC|r}} گروھ جو نالو، جيئن آئي يو پي اي سي تجويز ڪيو آهي.&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6c007qebpq3morrp0z227wuski7te13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Periodic table (electron configuration)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105806</id>
    <revision>
      <id>430516</id>
      <timestamp>2026-11-10T05:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {| class=&quot;mw-collapsible {{#if:{{{state|collapsed}}}|collapsed|mw-collapsed}}&quot; style=&quot;line-height:120%; text-align:center; background:{{element color|table background}}&lt;!-- #f8f8f8 --&gt;; border:1px solid {{element color|table border}}; margin:0 auto; padding:2px;&quot; ! colspan=33 style=&quot;background:{{element color|table title}}; padding:2px 4px;&quot; | {{navbar-collapsible | [[اليڪٽران شيل|اليڪٽران ترتيب]]، [[دوري جدول|ڪيميائي عنصرن]]...</comment>
      <origin>430516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19942" sha1="8prr4cgvshgy5t3zvqnzj6gjob1wpya" xml:space="preserve">{| class=&quot;mw-collapsible {{#if:{{{state|collapsed}}}|collapsed|mw-collapsed}}&quot; style=&quot;line-height:120%; text-align:center; background:{{element color|table background}}&lt;!-- #f8f8f8 --&gt;; border:1px solid {{element color|table border}}; margin:0 auto; padding:2px;&quot;
! colspan=33 style=&quot;background:{{element color|table title}}; padding:2px 4px;&quot; | {{navbar-collapsible | [[اليڪٽران شيل|اليڪٽران ترتيب]]، [[دوري جدول|ڪيميائي عنصرن]] جي {{nobold|1=&lt;small&gt;(زميني حالت ۾ غيرجانبدار گيسي ائٽم؛ عنصرن 109–118 بابت اڳڪٿيون)&lt;/small&gt;}} | Template:Periodic table (electron configuration) }}
|-  style=&quot;border-bottom:2px solid #f8f8f8;&quot;&lt;!-- موبائل ڏيک لاءِ شامل ڪيو ويو؛ دورن جي سڀني قطارن ۾. #f8f8f8 جدول جو پسمنظر آهي؛ موبائل ۾ خانا الڳ ڏيکارڻ لاءِ سرحد ڏني وئي. 2021-01-27 --&gt; | &lt;!--- مٿين قطار: دور 0 ----- ----- ----- ---&gt;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:right; width:2.5em&quot; | &lt;small&gt;[[گروھ (دوري جدول)|گروھ]]:&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#e8e8e8; width:2em;&quot; | [[الڪلي ڌاتو|1]]
| style=&quot;background:#f0f0f0; width:2em;&quot; | [[الڪلي زميني ڌاتو|2]]
! colspan=&quot;14&quot; &lt;!-- ويڪر ڏسو: 2em؛ گروھ 6 ۾ مقرر، 14 ڀيرا --&gt; | &amp;#x200B;
| style=&quot;background:#e8e8e8; width:2em;&quot; | [[گروھ 3 جو عنصر|3]]
| style=&quot;background:#f0f0f0; width:2em;&quot; | [[گروھ 4 جو عنصر|4]]
| style=&quot;background:#e8e8e8; width:2em;&quot; | [[گروھ 5 جو عنصر|5]]
| style=&quot;background:#f0f0f0; width:2em;&quot; | [[گروھ 6 جو عنصر|6]]
| style=&quot;background:#e8e8e8; width:2em;&quot; | [[گروھ 7 جو عنصر|7]]
| style=&quot;background:#f0f0f0; width:2em;&quot; | [[گروھ 8 جو عنصر|8]]
| style=&quot;background:#e8e8e8; width:2em;&quot; | [[گروھ 9 جو عنصر|9]]
| style=&quot;background:#f0f0f0; width:2em;&quot; | [[گروھ 10 جو عنصر|10]]
| style=&quot;background:#e8e8e8; width:2em;&quot; | [[گروھ 11 جو عنصر|11]]
| style=&quot;background:#f0f0f0; width:2em;&quot; | [[گروھ 12 جو عنصر|12]]
| style=&quot;background:#e8e8e8; width:2em;&quot; | [[بوران گروھ|13]]
| style=&quot;background:#f0f0f0; width:2em;&quot; | [[ڪاربان گروھ|14]]
| style=&quot;background:#e8e8e8; width:2em;&quot; | [[پنيڪٽوجن|15]]
| style=&quot;background:#f0f0f0; width:2em;&quot; | [[چاڪلوجن|16]]
| style=&quot;background:#e8e8e8; width:2em;&quot; | [[هالوجن|17]]
| style=&quot;background:#f0f0f0; width:2em;&quot; | [[نوبل گئس|18]]
|- style=&quot;border-bottom:2px solid #f8f8f8;&quot; | &lt;!--- دور 1 ----- ----- ----- ---&gt;
| style=&quot;background:{{element color|table rowheader}}; vertical-align:bottom&quot; | 1s:
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 1&lt;br/&gt;'''[[هائيڊروجن|H]]'''&lt;br/&gt;1
| colspan=&quot;30&quot; |
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 2&lt;br/&gt;'''[[هيليم|He]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;
|- style=&quot;border-bottom:2px solid #f8f8f8;&quot; | &lt;!--- دور 2 ----- ----- ----- ---&gt;
| style=&quot;background:{{element color|table rowheader}}; vertical-align:bottom&quot; | &lt;small style=&quot;color:gray&quot;&gt;&amp;#91;He&amp;#93;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;2s:&lt;br&gt;2p:
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 3&lt;br/&gt;'''[[ليٿيم|Li]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 4&lt;br/&gt;'''[[بيريليم|Be]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-
| colspan=&quot;24&quot; |
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 5&lt;br/&gt;'''[[بوران|B]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 6&lt;br/&gt;'''[[ڪاربان|C]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 7&lt;br/&gt;'''[[نائٽروجن|N]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 8&lt;br/&gt;'''[[آڪسيجن|O]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;4
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 9&lt;br/&gt;'''[[فلورين|F]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 10&lt;br/&gt;'''[[نيئون|Ne]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;6&lt;/span&gt;
|- style=&quot;border-bottom:2px solid #f8f8f8;&quot; | &lt;!--- دور 3 ----- ----- ----- ---&gt;
| style=&quot;background:{{element color|table rowheader}}; vertical-align:bottom&quot; | &lt;small style=&quot;color:gray&quot;&gt;&amp;#91;Ne&amp;#93;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;3s:&lt;br&gt;3p:
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 11&lt;br/&gt;'''[[سوڊيم|Na]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 12&lt;br/&gt;'''[[ميگنيشيم|Mg]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-
| colspan=&quot;24&quot; |
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 13&lt;br/&gt;'''[[ايلومينيم|Al]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 14&lt;br/&gt;'''[[سليڪون|Si]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 15&lt;br/&gt;'''[[فاسفورس|P]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 16&lt;br/&gt;'''[[سلفر|S]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;4
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 17&lt;br/&gt;'''[[ڪلورين|Cl]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 18&lt;br/&gt;'''[[آرگن|Ar]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;6&lt;/span&gt;
|- style=&quot;border-bottom:2px solid #f8f8f8;&quot; | &lt;!--- دور 4 ----- ----- ----- ---&gt;
| style=&quot;background:{{element color|table rowheader}}; vertical-align:bottom&quot; | &lt;small style=&quot;color:gray&quot;&gt;&amp;#91;Ar&amp;#93;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;4s:&lt;br&gt;3d:&lt;br&gt;4p:
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 19&lt;br/&gt;'''[[پوٽاشيم|K]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 20&lt;br/&gt;'''[[ڪيلشيم|Ca]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| colspan=&quot;14&quot; |
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 21&lt;br/&gt;'''[[اسڪينڊيم|Sc]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 22&lt;br/&gt;'''[[ٽائيٽينيم|Ti]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 23&lt;br/&gt;'''[[وينڊيم|V]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 24&lt;br/&gt;'''[[ڪروميم|Cr]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;5&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 25&lt;br/&gt;'''[[مينگنيز|Mn]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 26&lt;br/&gt;'''[[لوهه|Fe]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;6&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 27&lt;br/&gt;'''[[ڪوبالٽ|Co]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;7&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 28&lt;br/&gt;'''[[نڪل|Ni]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;8&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 29&lt;br/&gt;'''[[ٽامي|Cu]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 30&lt;br/&gt;'''[[جست|Zn]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 31&lt;br/&gt;'''[[گيليم|Ga]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 32&lt;br/&gt;'''[[جرمينيم|Ge]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 33&lt;br/&gt;'''[[آرسينڪ|As]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 34&lt;br/&gt;'''[[سيلينيم|Se]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;4
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 35&lt;br/&gt;'''[[برومين|Br]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 36&lt;br/&gt;'''[[ڪرپٽن|Kr]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;br&gt;6&lt;/span&gt;
|- style=&quot;border-bottom:2px solid #f8f8f8;&quot; | &lt;!--- دور 5 ----- ----- ----- ---&gt;
| style=&quot;background:{{element color|table rowheader}}; vertical-align:bottom&quot; | &lt;small style=&quot;color:gray&quot;&gt;&amp;#91;Kr&amp;#93;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;5s:&lt;br&gt;4d:&lt;br&gt;5p:
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 37&lt;br/&gt;'''[[روبڊيم|Rb]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 38&lt;br/&gt;'''[[اسٽرونٽيم|Sr]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| colspan=&quot;14&quot; |
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 39&lt;br/&gt;'''[[يٽريم|Y]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 40&lt;br/&gt;'''[[زرڪونيم|Zr]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 41&lt;br/&gt;'''[[نيوبيم|Nb]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;4&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 42&lt;br/&gt;'''[[موليبڊينم|Mo]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;5&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 43&lt;br/&gt;'''[[ٽيڪنيٽيم|Tc]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 44&lt;br/&gt;'''[[روٿينيم|Ru]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;7&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 45&lt;br/&gt;'''[[روڊيم|Rh]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;8&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 46&lt;br/&gt;'''[[پيليڊيم|Pd]]'''&lt;br/&gt;-&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 47&lt;br/&gt;'''[[چاندي|Ag]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 48&lt;br/&gt;'''[[ڪيڊميم|Cd]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 49&lt;br/&gt;'''[[انڊيم|In]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 50&lt;br/&gt;'''[[ٽين|Sn]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 51&lt;br/&gt;'''[[اينٽيموني|Sb]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 52&lt;br/&gt;'''[[ٽيلوريم|Te]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;4
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 53&lt;br/&gt;'''[[آئيڊين|I]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 54&lt;br/&gt;'''[[زينون|Xe]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;10&lt;br&gt;6&lt;/span&gt;
|- style=&quot;border-bottom:2px solid #f8f8f8;&quot; | &lt;!--- دور 6 ----- ----- ----- ---&gt;
| style=&quot;background:{{element color|table rowheader}}; vertical-align:bottom&quot; | &lt;small style=&quot;color:gray&quot;&gt;&amp;#91;Xe&amp;#93;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;6s:&lt;br&gt;4f:&lt;br&gt;5d:&lt;br&gt;6p:
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 55&lt;br/&gt;'''[[سيزيم|Cs]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 56&lt;br/&gt;'''[[بيريئم|Ba]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 57&lt;br/&gt;'''[[لانٿانم|La]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 58&lt;br/&gt;'''[[سيريم|Ce]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;1&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 59&lt;br/&gt;'''[[پراسيئوڊيميم|Pr]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 60&lt;br/&gt;'''[[نيوڊيئم|Nd]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;4&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 61&lt;br/&gt;'''[[پرومٿيم|Pm]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 62&lt;br/&gt;'''[[ساماريم|Sm]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;6&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 63&lt;br/&gt;'''[[يوروپيم|Eu]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;7&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 64&lt;br/&gt;'''[[گاڊولينيم|Gd]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;7&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 65&lt;br/&gt;'''[[ٽربيئم|Tb]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;9&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 66&lt;br/&gt;'''[[ڊيسپروسيئم|Dy]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;10&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 67&lt;br/&gt;'''[[هولميم|Ho]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;11&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 68&lt;br/&gt;'''[[اربيم|Er]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;12&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 69&lt;br/&gt;'''[[ٿوليم|Tm]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;13&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}}; width:2em;&quot; | 70&lt;br/&gt;'''[[يٽربيئم|Yb]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 71&lt;br/&gt;'''[[لوٽيٽيم|Lu]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 72&lt;br/&gt;'''[[هافنيئم|Hf]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 73&lt;br/&gt;'''[[ٽينٽيلم|Ta]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 74&lt;br/&gt;'''[[ٽنگسٽن|W]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;4&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 75&lt;br/&gt;'''[[رينيم|Re]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 76&lt;br/&gt;'''[[اوسميم|Os]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;6&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 77&lt;br/&gt;'''[[اريڊيم|Ir]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;7&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 78&lt;br/&gt;'''[[پلاٽينم|Pt]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;9&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 79&lt;br/&gt;'''[[سون|Au]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 80&lt;br/&gt;'''[[پارو|Hg]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 81&lt;br/&gt;'''[[ٿيليم|Tl]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 82&lt;br/&gt;'''[[سيسو|Pb]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 83&lt;br/&gt;'''[[بسمٿ|Bi]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 84&lt;br/&gt;'''[[پولونيم|Po]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;4
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 85&lt;br/&gt;'''[[ايسٽاٽين|At]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 86&lt;br/&gt;'''[[ريڊون|Rn]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;br&gt;6&lt;/span&gt;
|- style=&quot;border-bottom:2px solid #f8f8f8;&quot; | &lt;!--- دور 7 ----- ----- ----- ---&gt;
| style=&quot;background:{{element color|table rowheader}}; vertical-align:bottom&quot; | &lt;small style=&quot;color:gray&quot;&gt;&amp;#91;Rn&amp;#93;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;7s:&lt;br&gt;5f:&lt;br&gt;6d:&lt;br&gt;7p:
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 87&lt;br/&gt;'''[[فرانشيم|Fr]]'''&lt;br/&gt;1&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|s-block}};&quot; | 88&lt;br/&gt;'''[[ريڊيم|Ra]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 89&lt;br/&gt;'''[[ايڪٽينيم|Ac]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 90&lt;br/&gt;'''[[ٿوريم|Th]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-&lt;br&gt;2&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 91&lt;br/&gt;'''[[پروٽيڪٽينيم|Pa]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 92&lt;br/&gt;'''[[يورينيم|U]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 93&lt;br/&gt;'''[[نيپچونيم|Np]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;4&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 94&lt;br/&gt;'''[[پلوٽونيم|Pu]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;6&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 95&lt;br/&gt;'''[[امريشيم|Am]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;7&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 96&lt;br/&gt;'''[[ڪيوريم|Cm]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;7&lt;br&gt;1&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 97&lt;br/&gt;'''[[برڪيليم|Bk]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;9&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 98&lt;br/&gt;'''[[ڪيليفورنيئم|Cf]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;10&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 99&lt;br/&gt;'''[[آئنسٽائينيم|Es]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;11&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 100&lt;br/&gt;'''[[فرميم|Fm]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;12&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 101&lt;br/&gt;'''[[مينڊيليويم|Md]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;/span&gt;&lt;br&gt;13&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|f-block}};&quot; | 102&lt;br/&gt;'''[[نوبليم|No]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 103&lt;br/&gt;'''[[لارينسيم|Lr]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 104&lt;br/&gt;'''[[ردرفورڊيم|Rf]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 105&lt;br/&gt;'''[[ڊبنيم|Db]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 106&lt;br/&gt;'''[[سيبورگيم|Sg]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;4&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 107&lt;br/&gt;'''[[بوهرم|Bh]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 108&lt;br/&gt;'''[[هيشيم|Hs]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;6&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 109&lt;br/&gt;'''[[ميٽنيريم|Mt]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;7&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 110&lt;br/&gt;'''[[ڊارمسٽاڊيئم|Ds]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;8&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 111&lt;br/&gt;'''[[رونٽجينيم|Rg]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;/span&gt;&lt;br&gt;9&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|d-block}};&quot; | 112&lt;br/&gt;'''[[ڪوپرنيسيئم|Cn]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;-
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 113&lt;br/&gt;'''[[نيهونيم|Nh]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 114&lt;br/&gt;'''[[فليرويم|Fl]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;2
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 115&lt;br/&gt;'''[[ماسڪوويم|Mc]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;3
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 116&lt;br/&gt;'''[[ليورموريم|Lv]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;4
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 117&lt;br/&gt;'''[[ٽينيسين|Ts]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;/span&gt;&lt;br&gt;5
| style=&quot;background:{{element color|p-block}};&quot; | 118&lt;br/&gt;'''[[اوگينيسن|Og]]'''&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;2&lt;br&gt;14&lt;br&gt;10&lt;br&gt;6&lt;/span&gt;
|-
|colspan=33 | {{periodic table legend|child=yes|caption=|theme1=بلاڪ}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8prr4cgvshgy5t3zvqnzj6gjob1wpya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105807</id>
    <revision>
      <id>430523</id>
      <timestamp>2026-11-10T07:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]</comment>
      <origin>430523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="j1rgpm49092wfq3tpjf7ncx2sbaj4s3" xml:space="preserve">[[زمرو:بين الاقوامي لاڳاپا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]</text>
      <sha1>j1rgpm49092wfq3tpjf7ncx2sbaj4s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105808</id>
    <revision>
      <id>430524</id>
      <timestamp>2026-11-10T07:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</comment>
      <origin>430524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="97pmzjs9q62ybqc8arxdjhrkz9ber7f" xml:space="preserve">[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>97pmzjs9q62ybqc8arxdjhrkz9ber7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430556</id>
      <parentid>430524</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="derx56ah03b0zs9m29vkwkwhk3le1b6" xml:space="preserve">
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>derx56ah03b0zs9m29vkwkwhk3le1b6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:نفرت تي ٻڌل ڏوهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105809</id>
    <revision>
      <id>430525</id>
      <timestamp>2026-11-10T07:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڏوهه]] [[زمرو:نفرت]]</comment>
      <origin>430525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="gz49hl2o151ibyz9xm4e63u20s9joi8" xml:space="preserve">[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:نفرت]]</text>
      <sha1>gz49hl2o151ibyz9xm4e63u20s9joi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:هوائي اڏام</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105810</id>
    <revision>
      <id>430526</id>
      <timestamp>2026-11-10T07:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:هوابازي]]</comment>
      <origin>430526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="bqdptyjf1778nmvnzer1ajpk534r4t6" xml:space="preserve">[[زمرو:هوابازي]]</text>
      <sha1>bqdptyjf1778nmvnzer1ajpk534r4t6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سعودي عرب ۽ آمريڪا جا لاڳاپا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105811</id>
    <revision>
      <id>430528</id>
      <timestamp>2026-11-10T07:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سعودي عرب جا پرڏيهي لاڳاپا]] [[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]</comment>
      <origin>430528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="pthmag12bjni3xj35w8dl2sfw4msov3" xml:space="preserve">[[زمرو:سعودي عرب جا پرڏيهي لاڳاپا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا بين الاقوامي لاڳاپا]]</text>
      <sha1>pthmag12bjni3xj35w8dl2sfw4msov3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:عمارتن ۽ اڏاوتن تي حملا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105812</id>
    <revision>
      <id>430529</id>
      <timestamp>2026-11-10T07:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:حملا]] [[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]  [[زمرو:ڏوهه]] [[زمرو:دهشتگردي]] [[زمرو:واقعا]] [[زمرو:2001ع جا واقعا]]   [[زمرو:اتر آمريڪا]] [[زمرو:جهاز]] [[زمرو:هوائي اڏام]] [[زمرو:آمريڪا کنڊ]] [[زمرو:ورجينيا]] [[زمرو:انتهاپسندي]] [[زمرو:اتر آمريڪا]] [[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]] زمرو:فوجي تن...</comment>
      <origin>430529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1198" sha1="au4763aiqjvhx4nnca08e58edb4v3lf" xml:space="preserve">[[زمرو:حملا]]
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]

[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:جهاز]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا کنڊ]]
[[زمرو:ورجينيا]]
[[زمرو:انتهاپسندي]]
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:وڊيو تي رڪارڊ ٿيل موت]]
[[زمرو:فوجي تنصيبن تي حملا]]
[[زمرو:خونريزي]]
[[زمرو:2001ع ۾ ڏوهه]]
[[زمرو:قتل عام]]
[[زمرو:دهشتگردي جا واقعا]]
[[زمرو:سيپٽمبر جا واقعا]]
[[زمرو:2001ع ۾ آمريڪا]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:2001ع]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جرميات]]
[[زمرو:ڏوهه]]
[[زمرو:دهشتگردي]]
[[زمرو:واقعا]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]]  
[[زمرو:اتر آمريڪا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]
[[زمرو:آمريڪا (کنڊ)]]
[[زمرو:ورجينيا رياست]] 

[[زمرو:پئنسلوينيا رياست]]
[[زمرو:سيپٽمبر]]
[[زمرو:حادثا]]</text>
      <sha1>au4763aiqjvhx4nnca08e58edb4v3lf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430532</id>
      <parentid>430529</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>مواد کي &quot;[[زمرو:حملا]] [[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]&quot; سان مٽايو ويو</comment>
      <origin>430532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="cjoxhuytlc324kdmwh2qp1e3kw6hilc" xml:space="preserve">[[زمرو:حملا]]
[[زمرو:عمارتون ۽ اڏاوتون]]</text>
      <sha1>cjoxhuytlc324kdmwh2qp1e3kw6hilc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:حملا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105813</id>
    <revision>
      <id>430530</id>
      <timestamp>2026-11-10T07:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڏوهه]]</comment>
      <origin>430530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="r70sztiz2qbwqh7jhu4rhxyd1ndlnr9" xml:space="preserve">[[زمرو:ڏوهه]]</text>
      <sha1>r70sztiz2qbwqh7jhu4rhxyd1ndlnr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:هوائي اڏام جا حادثا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105814</id>
    <revision>
      <id>430533</id>
      <timestamp>2026-11-10T07:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:حادثا]] [[زمرو:هوائي اڏام]]</comment>
      <origin>430533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="gjisx2oq2c86lurkstvii85l6v04iiz" xml:space="preserve">[[زمرو:حادثا]]
[[زمرو:هوائي اڏام]]</text>
      <sha1>gjisx2oq2c86lurkstvii85l6v04iiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:حادثا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105815</id>
    <revision>
      <id>430534</id>
      <timestamp>2026-11-10T07:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:واقعا]]</comment>
      <origin>430534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="7xjvjb8d5wx2m8hu6a9h9sv9dcceeqo" xml:space="preserve">[[زمرو:واقعا]]</text>
      <sha1>7xjvjb8d5wx2m8hu6a9h9sv9dcceeqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:2001ع جا واقعا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105816</id>
    <revision>
      <id>430535</id>
      <timestamp>2026-11-10T08:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:2001ع]]  [[زمرو:واقعا]]</comment>
      <origin>430535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="ct4ftoq2i39f5aw2x6yco6pqd7u12u6" xml:space="preserve">[[زمرو:2001ع]] 
[[زمرو:واقعا]]</text>
      <sha1>ct4ftoq2i39f5aw2x6yco6pqd7u12u6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430536</id>
      <parentid>430535</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="j6geq48qtljc4dcqudm85bgoqi2ec24" xml:space="preserve">[[زمرو:2001ع]] 
[[زمرو:واقعا بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>j6geq48qtljc4dcqudm85bgoqi2ec24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:11 سيپٽمبر جا حملا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105817</id>
    <revision>
      <id>430538</id>
      <timestamp>2026-11-10T08:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:حملا]]  [[زمرو:سيپٽمبر]]</comment>
      <origin>430538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="duwstwmip1x5rry295592kbmd8vd1nd" xml:space="preserve">[[زمرو:حملا]] 
[[زمرو:سيپٽمبر]]</text>
      <sha1>duwstwmip1x5rry295592kbmd8vd1nd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430539</id>
      <parentid>430538</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="ijxec8xz0i6h1w7p3tdb20j4krfpbha" xml:space="preserve">[[زمرو:حملا]] 
[[زمرو:11 سيپٽمبر]]</text>
      <sha1>ijxec8xz0i6h1w7p3tdb20j4krfpbha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:11 سيپٽمبر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105818</id>
    <revision>
      <id>430540</id>
      <timestamp>2026-11-10T08:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سيپٽمبر]]</comment>
      <origin>430540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="0xyu3d1qe8hqnios0kmax33rmte0bd5" xml:space="preserve">[[زمرو:سيپٽمبر]]</text>
      <sha1>0xyu3d1qe8hqnios0kmax33rmte0bd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورلڊ ٽريڊ سينٽر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105819</id>
    <revision>
      <id>430542</id>
      <timestamp>2026-11-10T08:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: The original World Trade Center (WTC) was a complex of seven buildings in the Financial District of Lower Manhattan in New York City. Built primarily between 1966 and 1975, it was dedicated on April 4, 1973, and was destroyed on September 11, 2001, after two hijacked planes were flown into the towers in a coordinated terrorist attack. The complex included the 110-story-tall Twin Towers, the tallest buildings in the world at the time of completion—with the original 1 Wor...</comment>
      <origin>430542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="969" sha1="1g9i0lumx8zc7b40efze9aczmly8blj" xml:space="preserve">The original World Trade Center (WTC) was a complex of seven buildings in the Financial District of Lower Manhattan in New York City. Built primarily between 1966 and 1975, it was dedicated on April 4, 1973, and was destroyed on September 11, 2001, after two hijacked planes were flown into the towers in a coordinated terrorist attack. The complex included the 110-story-tall Twin Towers, the tallest buildings in the world at the time of completion—with the original 1 World Trade Center (the North Tower) at 1,368 feet (417 m), and 2 World Trade Center (the South Tower) at 1,362 feet (415.1 m)—and the tallest twin skyscrapers in the world until the Petronas Towers opened in 1996. The other buildings in the complex were the Marriott World Trade Center (3 WTC), 4 WTC, 5 WTC, 6 WTC, and 7 WTC. The complex contained 13,400,000 square feet (1,240,000 m2) of office space and, prior to its completion, was projected to accommodate an estimated 130,000 people.[6]</text>
      <sha1>1g9i0lumx8zc7b40efze9aczmly8blj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430543</id>
      <parentid>430542</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1708" sha1="1m9jl83sk4jnv8yov4morv4bo72uycw" xml:space="preserve">اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (WTC) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي لوئر مينهٽن (Lower Manhattan) واري مالي علائقي (Financial District) ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو. هي گهڻو ڪري 1966ع ۽ 1975ع جي وچ ۾ تعمير ڪيو ويو، جنهن جو افتتاح 4 اپريل 1973ع تي ٿيو. 11 سيپٽمبر 2001ع تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. هن مجموعي ۾ 110 منزلن وارا ’ٽوئن ٽاورز‘ (Twin Towers) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي 1,368 فوٽ (417 ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي 1,362 فوٽ (415.1 ميٽر) هئي. اهي 1996ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (Petronas Towers) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل (ٽوئن) اسڪائي اسڪريپرز (فلڪ بوس عمارتون) رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (3 WTC)، 4 WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ 1,34,00,000 چورس فوٽ (12,40,000 چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً 130,000 ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.</text>
      <sha1>1m9jl83sk4jnv8yov4morv4bo72uycw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430544</id>
      <parentid>430543</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[WTC]] کي [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>430543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1708" sha1="1m9jl83sk4jnv8yov4morv4bo72uycw" xml:space="preserve">اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (WTC) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي لوئر مينهٽن (Lower Manhattan) واري مالي علائقي (Financial District) ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو. هي گهڻو ڪري 1966ع ۽ 1975ع جي وچ ۾ تعمير ڪيو ويو، جنهن جو افتتاح 4 اپريل 1973ع تي ٿيو. 11 سيپٽمبر 2001ع تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. هن مجموعي ۾ 110 منزلن وارا ’ٽوئن ٽاورز‘ (Twin Towers) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي 1,368 فوٽ (417 ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي 1,362 فوٽ (415.1 ميٽر) هئي. اهي 1996ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (Petronas Towers) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل (ٽوئن) اسڪائي اسڪريپرز (فلڪ بوس عمارتون) رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (3 WTC)، 4 WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ 1,34,00,000 چورس فوٽ (12,40,000 چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً 130,000 ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.</text>
      <sha1>1m9jl83sk4jnv8yov4morv4bo72uycw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430546</id>
      <parentid>430544</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>430546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8642" sha1="tb4xzutlqfvsjpjkhouyfzm0a42vf53" xml:space="preserve">اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (WTC) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي لوئر مينهٽن (Lower Manhattan) واري مالي علائقي (Financial District) ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو. هي گهڻو ڪري 1966ع ۽ 1975ع جي وچ ۾ تعمير ڪيو ويو، جنهن جو افتتاح 4 اپريل 1973ع تي ٿيو. 11 سيپٽمبر 2001ع تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. هن مجموعي ۾ 110 منزلن وارا ’ٽوئن ٽاورز‘ (Twin Towers) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي 1,368 فوٽ (417 ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي 1,362 فوٽ (415.1 ميٽر) هئي. اهي 1996ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (Petronas Towers) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل (ٽوئن) اسڪائي اسڪريپرز (فلڪ بوس عمارتون) رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (3 WTC)، 4 WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ 1,34,00,000 چورس فوٽ (12,40,000 چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً 130,000 ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.


{{Infobox Building
|name=ورلڈ ٹریڈ سینٹر&lt;br/&gt;World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=اصل ورلڈ ٹریڈ سینٹر، مارچ 2001.|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}

'''ورلڈ ٹریڈ سینٹر''' [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]] کے شہر [[نیویارک]] میں قائم ایک بلند عمارت تھی جسے جاپانی نژاد امریکی ماہر تعمیرات منورو یاماساکی نے ڈیزائن اور اتھارٹی آف نیویارک اینڈ نیو جرسی نے تعمیر کیا۔

اس عمارت کی تعمیر کا آغاز مین ہٹن کے علاقے میں [[1966ء]] میں کیا گیا۔ 110 منزلہ جڑواں عمارت [[1972ء]] میں اپنی تکمیل سے [[1973ء]] تک دنیا کی [[بلند ترین عمارات|بلند ترین عمارت]] رہی۔ [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر]] [[2001ء]] کو ایک حملے میں عمارت مکمل طور پر تباہ ہو گئی۔

انٹینا سمیت عمارت کی کل بلندی ایک ہزار 731.9 فٹ (527.9 میٹر) تھی۔ چھت تک اس کی بلند ایک ہزار 368 فٹ (417 میٹر) اور سب سے بلند منزل تک بلندی ایک ہزار 348 فٹ یعنی 411 میٹر تھی۔

ورلڈ ٹریڈ سینٹر 8.6 ملین [[مربع فٹ]] پر پھیلا ہوا تھا اور اس کے دونوں ٹاورز 110 منزلوں کے حامل تھے۔

[[فائل:Flight_175_TV_news.jpg|یونائیٹڈ ایئر لائنز کی فلائٹ 175 شمالی ٹاور سے ٹکرانے سے چند لمحے قبل]]

[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر]] [[2001ء]] کی [[صبح]] 8 بج کر 46 منٹ پر امریکن ایئر لائنز کی فلائٹ 11 شمالی ٹاور میں جا ٹکرائی جس کے 20 منٹ بعد 9 بج کر 3 منٹ پر یونائیٹڈ ایئر لائنز کی فلائٹ 175 اس کے جنوبی ٹاور سے جا ٹکرائی جو 9 بج کر 59 منٹ پر زمین بوس ہو گیا۔ 10 بج کر 28 منٹ پر شمالی ٹاور پر زمین ہوس ہو گیا۔ اس حملے کے دوران میں ورلڈ ٹریڈ سینٹر سے ملحقہ عمارتوں کو بھی زبردست نقصان پہنچا ہوا۔ اس زبردست حملے کے نتیجے میں ارد گرد کا علاقہ ملبے کا ڈھیر بن گیا جسے صاف کرنے میں ساڑھے 8 ماہ لگے جبکہ دھواں اور دھول مٹی 99 دنوں تک مین ہٹن پر چھائی رہی۔

اس حملے میں حکومتی اعداد و شمار کے مطابق دو ہزار 749 افراد ہلاک ہوئے امریکی حکومت نے اس کی جگہ پر [[فریڈم ٹاور]] کے نام سے نئی عمارت بنانے کا اعلان کیا ہے جو [[2012ء]] میں مکمل ہوگی اور دنیا کی [[بلند ترین عمارات]] میں سے ایک ہوگی۔</text>
      <sha1>tb4xzutlqfvsjpjkhouyfzm0a42vf53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430547</id>
      <parentid>430546</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8645" sha1="04px1t4iixmg4y2wwslaqnn8i9ke6u5" xml:space="preserve">اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (WTC) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي لوئر مينهٽن (Lower Manhattan) واري مالي علائقي (Financial District) ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو. هي گهڻو ڪري 1966ع ۽ 1975ع جي وچ ۾ تعمير ڪيو ويو، جنهن جو افتتاح 4 اپريل 1973ع تي ٿيو. 11 سيپٽمبر 2001ع تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. هن مجموعي ۾ 110 منزلن وارا ’ٽوئن ٽاورز‘ (Twin Towers) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي 1,368 فوٽ (417 ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي 1,362 فوٽ (415.1 ميٽر) هئي. اهي 1996ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (Petronas Towers) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل (ٽوئن) اسڪائي اسڪريپرز (فلڪ بوس عمارتون) رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (3 WTC)، 4 WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ 1,34,00,000 چورس فوٽ (12,40,000 چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً 130,000 ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.


{{Infobox settlement 
|name=ورلڈ ٹریڈ سینٹر&lt;br/&gt;World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=اصل ورلڈ ٹریڈ سینٹر، مارچ 2001.|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}

'''ورلڈ ٹریڈ سینٹر''' [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]] کے شہر [[نیویارک]] میں قائم ایک بلند عمارت تھی جسے جاپانی نژاد امریکی ماہر تعمیرات منورو یاماساکی نے ڈیزائن اور اتھارٹی آف نیویارک اینڈ نیو جرسی نے تعمیر کیا۔

اس عمارت کی تعمیر کا آغاز مین ہٹن کے علاقے میں [[1966ء]] میں کیا گیا۔ 110 منزلہ جڑواں عمارت [[1972ء]] میں اپنی تکمیل سے [[1973ء]] تک دنیا کی [[بلند ترین عمارات|بلند ترین عمارت]] رہی۔ [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر]] [[2001ء]] کو ایک حملے میں عمارت مکمل طور پر تباہ ہو گئی۔

انٹینا سمیت عمارت کی کل بلندی ایک ہزار 731.9 فٹ (527.9 میٹر) تھی۔ چھت تک اس کی بلند ایک ہزار 368 فٹ (417 میٹر) اور سب سے بلند منزل تک بلندی ایک ہزار 348 فٹ یعنی 411 میٹر تھی۔

ورلڈ ٹریڈ سینٹر 8.6 ملین [[مربع فٹ]] پر پھیلا ہوا تھا اور اس کے دونوں ٹاورز 110 منزلوں کے حامل تھے۔

[[فائل:Flight_175_TV_news.jpg|یونائیٹڈ ایئر لائنز کی فلائٹ 175 شمالی ٹاور سے ٹکرانے سے چند لمحے قبل]]

[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر]] [[2001ء]] کی [[صبح]] 8 بج کر 46 منٹ پر امریکن ایئر لائنز کی فلائٹ 11 شمالی ٹاور میں جا ٹکرائی جس کے 20 منٹ بعد 9 بج کر 3 منٹ پر یونائیٹڈ ایئر لائنز کی فلائٹ 175 اس کے جنوبی ٹاور سے جا ٹکرائی جو 9 بج کر 59 منٹ پر زمین بوس ہو گیا۔ 10 بج کر 28 منٹ پر شمالی ٹاور پر زمین ہوس ہو گیا۔ اس حملے کے دوران میں ورلڈ ٹریڈ سینٹر سے ملحقہ عمارتوں کو بھی زبردست نقصان پہنچا ہوا۔ اس زبردست حملے کے نتیجے میں ارد گرد کا علاقہ ملبے کا ڈھیر بن گیا جسے صاف کرنے میں ساڑھے 8 ماہ لگے جبکہ دھواں اور دھول مٹی 99 دنوں تک مین ہٹن پر چھائی رہی۔

اس حملے میں حکومتی اعداد و شمار کے مطابق دو ہزار 749 افراد ہلاک ہوئے امریکی حکومت نے اس کی جگہ پر [[فریڈم ٹاور]] کے نام سے نئی عمارت بنانے کا اعلان کیا ہے جو [[2012ء]] میں مکمل ہوگی اور دنیا کی [[بلند ترین عمارات]] میں سے ایک ہوگی۔</text>
      <sha1>04px1t4iixmg4y2wwslaqnn8i9ke6u5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430548</id>
      <parentid>430547</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7206" sha1="0k0s2kmeqt3tlvxlbc86u0n30aur8x1" xml:space="preserve">اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (&lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي مينهٽن (&lt;small&gt;Manhattan&lt;/small&gt;) واري مالي علائقي ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو جنهن جو ڊزائن جاپاني-آمريڪي آرڪيٽيڪٽ مينورو ياماساڪي (&lt;small&gt;Minoru Yamasaki&lt;/small&gt;) تيار ڪيو هو ۽ ان جي تعمير &quot;پورٽ اٿارٽي آف نيو يارڪ اينڊ نيو جرسي&quot; پاران ڪئي وئي هئي. هن عمارتي سلسلي جي تعمير &lt;small&gt;1966&lt;/small&gt;ع  ۾ شروع ٿي. جنهن جو افتتاح &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; اپريل &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تي ٿيو. ان جي تڪميل کان پوءِ، &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن واري هيءَ عمارت &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تائين دنيا جي سڀ کان بلند عمارت رهي. 

اينٽينا سميت، هن عمارتي سلسلي جي ڪل اوچائي &lt;small&gt;1,731.9&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;527.9&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. ان جي ڇت تائين اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) هئي،جڏهن ته سڀ کان مٿئين منزل &lt;small&gt;1,348&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;411&lt;/small&gt; ميٽر) جي اوچائي تي هئي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر &lt;small&gt;8.6&lt;/small&gt; ملين چورس فوٽن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو، ۽ ان جي ٻنهي ٽاورن مان هر هڪ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن تي مشتمل هو. 

هن مجموعي ۾ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن وارا ٽوئن ٽاورز (&lt;small&gt;Twin Towers&lt;/small&gt;) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,362&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;415.1&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. اهي &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (&lt;small&gt;Petronas Towers&lt;/small&gt;) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل فلڪ بوس عمارتون رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;)، &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC&lt;/small&gt; شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ &lt;small&gt;1,34,00,000&lt;/small&gt; چورس فوٽ (&lt;small&gt;12,40,000&lt;/small&gt; چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً &lt;small&gt;130,000&lt;/small&gt; ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.

[[11 سيپٽمبر جا حملا|&lt;small&gt;11&lt;/small&gt; سيپٽمبر &lt;small&gt;2001&lt;/small&gt;ع]] تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. 
{{Infobox settlement 
|name=ورلڈ ٹریڈ سینٹر&lt;br/&gt;World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=اصل ورلڈ ٹریڈ سینٹر، مارچ 2001.|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}</text>
      <sha1>0k0s2kmeqt3tlvxlbc86u0n30aur8x1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430549</id>
      <parentid>430548</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8611" sha1="fqgddxvi4nxqk4i1tks2r8t8iqssuvj" xml:space="preserve">اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (&lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي مينهٽن (&lt;small&gt;Manhattan&lt;/small&gt;) واري مالي علائقي ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو جنهن جو ڊزائن جاپاني-آمريڪي آرڪيٽيڪٽ مينورو ياماساڪي (&lt;small&gt;Minoru Yamasaki&lt;/small&gt;) تيار ڪيو هو ۽ ان جي تعمير &quot;پورٽ اٿارٽي آف نيو يارڪ اينڊ نيو جرسي&quot; پاران ڪئي وئي هئي. هن عمارتي سلسلي جي تعمير &lt;small&gt;1966&lt;/small&gt;ع  ۾ شروع ٿي. جنهن جو افتتاح &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; اپريل &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تي ٿيو. ان جي تڪميل کان پوءِ، &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن واري هيءَ عمارت &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تائين دنيا جي سڀ کان بلند عمارت رهي. 

اينٽينا سميت، هن عمارتي سلسلي جي ڪل اوچائي &lt;small&gt;1,731.9&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;527.9&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. ان جي ڇت تائين اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) هئي،جڏهن ته سڀ کان مٿئين منزل &lt;small&gt;1,348&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;411&lt;/small&gt; ميٽر) جي اوچائي تي هئي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر &lt;small&gt;8.6&lt;/small&gt; ملين چورس فوٽن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو، ۽ ان جي ٻنهي ٽاورن مان هر هڪ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن تي مشتمل هو. 

هن مجموعي ۾ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن وارا ٽوئن ٽاورز (&lt;small&gt;Twin Towers&lt;/small&gt;) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,362&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;415.1&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. اهي &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (&lt;small&gt;Petronas Towers&lt;/small&gt;) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل فلڪ بوس عمارتون رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;)، &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC&lt;/small&gt; شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ &lt;small&gt;1,34,00,000&lt;/small&gt; چورس فوٽ (&lt;small&gt;12,40,000&lt;/small&gt; چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً &lt;small&gt;130,000&lt;/small&gt; ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.

[[11 سيپٽمبر جا حملا|&lt;small&gt;11&lt;/small&gt; سيپٽمبر &lt;small&gt;2001&lt;/small&gt;ع]] تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. 11 سيپٽمبر 2001ع جي صبح جو، 8:46 وڳي، &quot;آمريڪن ايئر لائنز&quot; جي اڏام نمبر 11 (Flight 11) اتر واري ٽاور (North Tower) سان ٽڪرائجي وئي. ويهه منٽن کان پوءِ، صبح جو 9:03 وڳي، ’يونائيٽيڊ ايئر لائنز‘ جي اڏام نمبر 175 ڏکڻ واري ٽاور (South Tower) سان ٽڪرائجي وئي، جيڪو بعد ۾ صبح جو 9:59 وڳي ڪري پيو. اتر وارو ٽاور صبح جو 10:28 وڳي ڪري پيو. هن حملي دوران، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ڀرپاسي واريون عمارتون پڻ سخت نقصان جو شڪار ٿيون. هن وڏي حملي جي نتيجي ۾، آس پاس جو علائقو ملبي جي ڍير ۾ تبديل ٿي ويو؛ ان ملبي کي هٽائڻ ۾ ساڍا اٺ مهينا لڳي ويا، جڏهن ته مينهٽن جي مٿان 99 ڏينهن تائين دونهون ۽ مٽي ڇانيل رهي. سرڪاري انگن اکرن موجب، هن حملي ۾ 2,749 ماڻهو مارجي ويا. آمريڪي حڪومت ان جاءِ تي هڪ نئين عمارت تعمير ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جو نالو ”فريڊم ٽاور“ (Freedom Tower) رکيو ويو. اها عمارت 2012ع ۾ مڪمل ٿيڻي هئي ۽ ان جو شمار دنيا جي بلند ترين عمارتن ۾ ٿيڻو هو. 
{{Infobox settlement 
|name=ورلڈ ٹریڈ سینٹر&lt;br/&gt;World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=اصل ورلڈ ٹریڈ سینٹر، مارچ 2001.|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}</text>
      <sha1>fqgddxvi4nxqk4i1tks2r8t8iqssuvj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430550</id>
      <parentid>430549</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8610" sha1="ahle2ovj4zziarqnrx62sczpkgjomc7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|name=ورلڈ ٹریڈ سینٹر&lt;br/&gt;World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=اصل ورلڈ ٹریڈ سینٹر، مارچ 2001.|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}
اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (&lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي مينهٽن (&lt;small&gt;Manhattan&lt;/small&gt;) واري مالي علائقي ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو جنهن جو ڊزائن جاپاني-آمريڪي آرڪيٽيڪٽ مينورو ياماساڪي (&lt;small&gt;Minoru Yamasaki&lt;/small&gt;) تيار ڪيو هو ۽ ان جي تعمير &quot;پورٽ اٿارٽي آف نيو يارڪ اينڊ نيو جرسي&quot; پاران ڪئي وئي هئي. هن عمارتي سلسلي جي تعمير &lt;small&gt;1966&lt;/small&gt;ع  ۾ شروع ٿي. جنهن جو افتتاح &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; اپريل &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تي ٿيو. ان جي تڪميل کان پوءِ، &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن واري هيءَ عمارت &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تائين دنيا جي سڀ کان بلند عمارت رهي. 

اينٽينا سميت، هن عمارتي سلسلي جي ڪل اوچائي &lt;small&gt;1,731.9&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;527.9&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. ان جي ڇت تائين اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) هئي،جڏهن ته سڀ کان مٿئين منزل &lt;small&gt;1,348&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;411&lt;/small&gt; ميٽر) جي اوچائي تي هئي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر &lt;small&gt;8.6&lt;/small&gt; ملين چورس فوٽن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو، ۽ ان جي ٻنهي ٽاورن مان هر هڪ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن تي مشتمل هو. 

هن مجموعي ۾ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن وارا ٽوئن ٽاورز (&lt;small&gt;Twin Towers&lt;/small&gt;) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,362&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;415.1&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. اهي &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (&lt;small&gt;Petronas Towers&lt;/small&gt;) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل فلڪ بوس عمارتون رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;)، &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC&lt;/small&gt; شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ &lt;small&gt;1,34,00,000&lt;/small&gt; چورس فوٽ (&lt;small&gt;12,40,000&lt;/small&gt; چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً &lt;small&gt;130,000&lt;/small&gt; ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.

[[11 سيپٽمبر جا حملا|&lt;small&gt;11&lt;/small&gt; سيپٽمبر &lt;small&gt;2001&lt;/small&gt;ع]] تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. 11 سيپٽمبر 2001ع جي صبح جو، 8:46 وڳي، &quot;آمريڪن ايئر لائنز&quot; جي اڏام نمبر 11 (Flight 11) اتر واري ٽاور (North Tower) سان ٽڪرائجي وئي. ويهه منٽن کان پوءِ، صبح جو 9:03 وڳي، ’يونائيٽيڊ ايئر لائنز‘ جي اڏام نمبر 175 ڏکڻ واري ٽاور (South Tower) سان ٽڪرائجي وئي، جيڪو بعد ۾ صبح جو 9:59 وڳي ڪري پيو. اتر وارو ٽاور صبح جو 10:28 وڳي ڪري پيو. هن حملي دوران، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ڀرپاسي واريون عمارتون پڻ سخت نقصان جو شڪار ٿيون. هن وڏي حملي جي نتيجي ۾، آس پاس جو علائقو ملبي جي ڍير ۾ تبديل ٿي ويو؛ ان ملبي کي هٽائڻ ۾ ساڍا اٺ مهينا لڳي ويا، جڏهن ته مينهٽن جي مٿان 99 ڏينهن تائين دونهون ۽ مٽي ڇانيل رهي. سرڪاري انگن اکرن موجب، هن حملي ۾ 2,749 ماڻهو مارجي ويا. آمريڪي حڪومت ان جاءِ تي هڪ نئين عمارت تعمير ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جو نالو ”فريڊم ٽاور“ (Freedom Tower) رکيو ويو. اها عمارت 2012ع ۾ مڪمل ٿيڻي هئي ۽ ان جو شمار دنيا جي بلند ترين عمارتن ۾ ٿيڻو هو.</text>
      <sha1>ahle2ovj4zziarqnrx62sczpkgjomc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430551</id>
      <parentid>430550</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10151" sha1="rexgnli7ovn3eeuuws8sbjuispjvott" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|name=ورلڈ ٹریڈ سینٹر&lt;br/&gt;World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=اصل ورلڈ ٹریڈ سینٹر، مارچ 2001.|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}
اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (&lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي مينهٽن (&lt;small&gt;Manhattan&lt;/small&gt;) واري مالي علائقي ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو جنهن جو ڊزائن جاپاني-آمريڪي آرڪيٽيڪٽ مينورو ياماساڪي (&lt;small&gt;Minoru Yamasaki&lt;/small&gt;) تيار ڪيو هو ۽ ان جي تعمير &quot;پورٽ اٿارٽي آف نيو يارڪ اينڊ نيو جرسي&quot; پاران ڪئي وئي هئي. هن عمارتي سلسلي جي تعمير &lt;small&gt;1966&lt;/small&gt;ع  ۾ شروع ٿي. جنهن جو افتتاح &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; اپريل &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تي ٿيو. ان جي تڪميل کان پوءِ، &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن واري هيءَ عمارت &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تائين دنيا جي سڀ کان بلند عمارت رهي. 

اينٽينا سميت، هن عمارتي سلسلي جي ڪل اوچائي &lt;small&gt;1,731.9&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;527.9&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. ان جي ڇت تائين اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) هئي،جڏهن ته سڀ کان مٿئين منزل &lt;small&gt;1,348&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;411&lt;/small&gt; ميٽر) جي اوچائي تي هئي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر &lt;small&gt;8.6&lt;/small&gt; ملين چورس فوٽن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو، ۽ ان جي ٻنهي ٽاورن مان هر هڪ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن تي مشتمل هو. 

هن مجموعي ۾ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن وارا ٽوئن ٽاورز (&lt;small&gt;Twin Towers&lt;/small&gt;) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,362&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;415.1&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. اهي &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (&lt;small&gt;Petronas Towers&lt;/small&gt;) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل فلڪ بوس عمارتون رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;)، &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC&lt;/small&gt; شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ &lt;small&gt;1,34,00,000&lt;/small&gt; چورس فوٽ (&lt;small&gt;12,40,000&lt;/small&gt; چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً &lt;small&gt;130,000&lt;/small&gt; ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.

[[11 سيپٽمبر جا حملا|&lt;small&gt;11&lt;/small&gt; سيپٽمبر &lt;small&gt;2001&lt;/small&gt;ع]] تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. 11 سيپٽمبر 2001ع جي صبح جو، 8:46 وڳي، &quot;آمريڪن ايئر لائنز&quot; جي اڏام نمبر 11 (Flight 11) اتر واري ٽاور (North Tower) سان ٽڪرائجي وئي. ويهه منٽن کان پوءِ، صبح جو 9:03 وڳي، ’يونائيٽيڊ ايئر لائنز‘ جي اڏام نمبر 175 ڏکڻ واري ٽاور (South Tower) سان ٽڪرائجي وئي، جيڪو بعد ۾ صبح جو 9:59 وڳي ڪري پيو. اتر وارو ٽاور صبح جو 10:28 وڳي ڪري پيو. هن حملي دوران، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ڀرپاسي واريون عمارتون پڻ سخت نقصان جو شڪار ٿيون. هن وڏي حملي جي نتيجي ۾، آس پاس جو علائقو ملبي جي ڍير ۾ تبديل ٿي ويو؛ ان ملبي کي هٽائڻ ۾ ساڍا اٺ مهينا لڳي ويا، جڏهن ته مينهٽن جي مٿان 99 ڏينهن تائين دونهون ۽ مٽي ڇانيل رهي. سرڪاري انگن اکرن موجب، هن حملي ۾ 2,749 ماڻهو مارجي ويا. آمريڪي حڪومت ان جاءِ تي هڪ نئين عمارت تعمير ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جو نالو ”فريڊم ٽاور“ (Freedom Tower) رکيو ويو. اها عمارت 2012ع ۾ مڪمل ٿيڻي هئي ۽ ان جو شمار دنيا جي بلند ترين عمارتن ۾ ٿيڻو هو.

== بیرونی روابط ==
* [http://www.wtc.com/ آفیشل ویب گاہ]
* [http://www.detikvideo.com/ Video About WTC Attack]
* [http://www.buildthememorial.org/ ورلڈ ٹریڈ سینٹر میموریل فاؤنڈیشن]

{{فلک بوس عمارتیں}}

[[زمرہ:بلند عمارات]]
[[زمرہ:تاریخ نیو یارک شہر]]
[[زمرہ:دنیا کی سابقہ بلند ترین عمارتیں]]
[[زمرہ:سابقہ فلک بوس عمارات]]
[[زمرہ:عظیم منصوبہ جات]]
[[زمرہ:مین ہٹن میں بلند قامت عمارتیں]]
[[زمرہ:نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
[[زمرہ:ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]
[[زمرہ:ورلڈ ٹریڈ سینٹرز]]
[[زمرہ:نیو یارک میں 2001ء کی تحلیلات]]
[[زمرہ:1973ء میں مکمل ہونے والی عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:2001ء میں منہدم عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:1973ء میں پایہ تکمیل دفتری عمارات]]
[[زمرہ:ویکی ڈیٹا سے مختلف مختصر وضاحت]]
[[زمرہ:جڑواں ٹاور]]
[[زمرہ:ریاستہائے متحدہ کی سابقہ عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:1972ء میں مکمل ہونے والی عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:1972ء میں پایہ تکمیل دفتری عمارات]]
[[زمرہ:تخریب شدہ امتیازی نشانات]]
[[زمرہ:ریاستہائے متحدہ میں دفتری عمارات]]
[[زمرہ:عالمی تجارتی ادارہ]]</text>
      <sha1>rexgnli7ovn3eeuuws8sbjuispjvott</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430552</id>
      <parentid>430551</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* بیرونی روابط */</comment>
      <origin>430552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10182" sha1="hrcl9ows2o2migfu5ttfdn448o5kaqo" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|name=ورلڈ ٹریڈ سینٹر&lt;br/&gt;World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=اصل ورلڈ ٹریڈ سینٹر، مارچ 2001.|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}
اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (&lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي مينهٽن (&lt;small&gt;Manhattan&lt;/small&gt;) واري مالي علائقي ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو جنهن جو ڊزائن جاپاني-آمريڪي آرڪيٽيڪٽ مينورو ياماساڪي (&lt;small&gt;Minoru Yamasaki&lt;/small&gt;) تيار ڪيو هو ۽ ان جي تعمير &quot;پورٽ اٿارٽي آف نيو يارڪ اينڊ نيو جرسي&quot; پاران ڪئي وئي هئي. هن عمارتي سلسلي جي تعمير &lt;small&gt;1966&lt;/small&gt;ع  ۾ شروع ٿي. جنهن جو افتتاح &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; اپريل &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تي ٿيو. ان جي تڪميل کان پوءِ، &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن واري هيءَ عمارت &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تائين دنيا جي سڀ کان بلند عمارت رهي. 

اينٽينا سميت، هن عمارتي سلسلي جي ڪل اوچائي &lt;small&gt;1,731.9&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;527.9&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. ان جي ڇت تائين اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) هئي،جڏهن ته سڀ کان مٿئين منزل &lt;small&gt;1,348&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;411&lt;/small&gt; ميٽر) جي اوچائي تي هئي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر &lt;small&gt;8.6&lt;/small&gt; ملين چورس فوٽن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو، ۽ ان جي ٻنهي ٽاورن مان هر هڪ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن تي مشتمل هو. 

هن مجموعي ۾ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن وارا ٽوئن ٽاورز (&lt;small&gt;Twin Towers&lt;/small&gt;) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,362&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;415.1&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. اهي &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (&lt;small&gt;Petronas Towers&lt;/small&gt;) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل فلڪ بوس عمارتون رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;)، &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC&lt;/small&gt; شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ &lt;small&gt;1,34,00,000&lt;/small&gt; چورس فوٽ (&lt;small&gt;12,40,000&lt;/small&gt; چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً &lt;small&gt;130,000&lt;/small&gt; ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.

[[11 سيپٽمبر جا حملا|&lt;small&gt;11&lt;/small&gt; سيپٽمبر &lt;small&gt;2001&lt;/small&gt;ع]] تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. 11 سيپٽمبر 2001ع جي صبح جو، 8:46 وڳي، &quot;آمريڪن ايئر لائنز&quot; جي اڏام نمبر 11 (Flight 11) اتر واري ٽاور (North Tower) سان ٽڪرائجي وئي. ويهه منٽن کان پوءِ، صبح جو 9:03 وڳي، ’يونائيٽيڊ ايئر لائنز‘ جي اڏام نمبر 175 ڏکڻ واري ٽاور (South Tower) سان ٽڪرائجي وئي، جيڪو بعد ۾ صبح جو 9:59 وڳي ڪري پيو. اتر وارو ٽاور صبح جو 10:28 وڳي ڪري پيو. هن حملي دوران، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ڀرپاسي واريون عمارتون پڻ سخت نقصان جو شڪار ٿيون. هن وڏي حملي جي نتيجي ۾، آس پاس جو علائقو ملبي جي ڍير ۾ تبديل ٿي ويو؛ ان ملبي کي هٽائڻ ۾ ساڍا اٺ مهينا لڳي ويا، جڏهن ته مينهٽن جي مٿان 99 ڏينهن تائين دونهون ۽ مٽي ڇانيل رهي. سرڪاري انگن اکرن موجب، هن حملي ۾ 2,749 ماڻهو مارجي ويا. آمريڪي حڪومت ان جاءِ تي هڪ نئين عمارت تعمير ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جو نالو ”فريڊم ٽاور“ (Freedom Tower) رکيو ويو. اها عمارت 2012ع ۾ مڪمل ٿيڻي هئي ۽ ان جو شمار دنيا جي بلند ترين عمارتن ۾ ٿيڻو هو.

== بیرونی روابط ==
* [http://www.wtc.com/ آفیشل ویب گاہ]
* [http://www.detikvideo.com/ Video About WTC Attack]
* [http://www.buildthememorial.org/ ورلڈ ٹریڈ سینٹر میموریل فاؤنڈیشن]


ورلڈ ٹریڈ سینٹر

{{فلک بوس عمارتیں}}

[[زمرہ:بلند عمارات]]
[[زمرہ:تاریخ نیو یارک شہر]]
[[زمرہ:دنیا کی سابقہ بلند ترین عمارتیں]]
[[زمرہ:سابقہ فلک بوس عمارات]]
[[زمرہ:عظیم منصوبہ جات]]
[[زمرہ:مین ہٹن میں بلند قامت عمارتیں]]
[[زمرہ:نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
[[زمرہ:ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]
[[زمرہ:ورلڈ ٹریڈ سینٹرز]]
[[زمرہ:نیو یارک میں 2001ء کی تحلیلات]]
[[زمرہ:1973ء میں مکمل ہونے والی عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:2001ء میں منہدم عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:1973ء میں پایہ تکمیل دفتری عمارات]]
[[زمرہ:ویکی ڈیٹا سے مختلف مختصر وضاحت]]
[[زمرہ:جڑواں ٹاور]]
[[زمرہ:ریاستہائے متحدہ کی سابقہ عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:1972ء میں مکمل ہونے والی عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:1972ء میں پایہ تکمیل دفتری عمارات]]
[[زمرہ:تخریب شدہ امتیازی نشانات]]
[[زمرہ:ریاستہائے متحدہ میں دفتری عمارات]]
[[زمرہ:عالمی تجارتی ادارہ]]</text>
      <sha1>hrcl9ows2o2migfu5ttfdn448o5kaqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430553</id>
      <parentid>430552</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>430553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10780" sha1="2a7ia6ppbhlg1prpewv38qi2snw0pq8" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|name=ورلڈ ٹریڈ سینٹر&lt;br/&gt;World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=اصل ورلڈ ٹریڈ سینٹر، مارچ 2001.|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}
اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (&lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي مينهٽن (&lt;small&gt;Manhattan&lt;/small&gt;) واري مالي علائقي ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو جنهن جو ڊزائن جاپاني-آمريڪي آرڪيٽيڪٽ مينورو ياماساڪي (&lt;small&gt;Minoru Yamasaki&lt;/small&gt;) تيار ڪيو هو ۽ ان جي تعمير &quot;پورٽ اٿارٽي آف نيو يارڪ اينڊ نيو جرسي&quot; پاران ڪئي وئي هئي. هن عمارتي سلسلي جي تعمير &lt;small&gt;1966&lt;/small&gt;ع  ۾ شروع ٿي. جنهن جو افتتاح &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; اپريل &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تي ٿيو. ان جي تڪميل کان پوءِ، &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن واري هيءَ عمارت &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تائين دنيا جي سڀ کان بلند عمارت رهي. 

اينٽينا سميت، هن عمارتي سلسلي جي ڪل اوچائي &lt;small&gt;1,731.9&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;527.9&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. ان جي ڇت تائين اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) هئي،جڏهن ته سڀ کان مٿئين منزل &lt;small&gt;1,348&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;411&lt;/small&gt; ميٽر) جي اوچائي تي هئي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر &lt;small&gt;8.6&lt;/small&gt; ملين چورس فوٽن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو، ۽ ان جي ٻنهي ٽاورن مان هر هڪ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن تي مشتمل هو. 

هن مجموعي ۾ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن وارا ٽوئن ٽاورز (&lt;small&gt;Twin Towers&lt;/small&gt;) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,362&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;415.1&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. اهي &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (&lt;small&gt;Petronas Towers&lt;/small&gt;) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل فلڪ بوس عمارتون رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;)، &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC&lt;/small&gt; شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ &lt;small&gt;1,34,00,000&lt;/small&gt; چورس فوٽ (&lt;small&gt;12,40,000&lt;/small&gt; چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً &lt;small&gt;130,000&lt;/small&gt; ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.

[[11 سيپٽمبر جا حملا|&lt;small&gt;11&lt;/small&gt; سيپٽمبر &lt;small&gt;2001&lt;/small&gt;ع]] تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. 11 سيپٽمبر 2001ع جي صبح جو، 8:46 وڳي، &quot;آمريڪن ايئر لائنز&quot; جي اڏام نمبر 11 (Flight 11) اتر واري ٽاور (North Tower) سان ٽڪرائجي وئي. ويهه منٽن کان پوءِ، صبح جو 9:03 وڳي، ’يونائيٽيڊ ايئر لائنز‘ جي اڏام نمبر 175 ڏکڻ واري ٽاور (South Tower) سان ٽڪرائجي وئي، جيڪو بعد ۾ صبح جو 9:59 وڳي ڪري پيو. اتر وارو ٽاور صبح جو 10:28 وڳي ڪري پيو. هن حملي دوران، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ڀرپاسي واريون عمارتون پڻ سخت نقصان جو شڪار ٿيون. هن وڏي حملي جي نتيجي ۾، آس پاس جو علائقو ملبي جي ڍير ۾ تبديل ٿي ويو؛ ان ملبي کي هٽائڻ ۾ ساڍا اٺ مهينا لڳي ويا، جڏهن ته مينهٽن جي مٿان 99 ڏينهن تائين دونهون ۽ مٽي ڇانيل رهي. سرڪاري انگن اکرن موجب، هن حملي ۾ 2,749 ماڻهو مارجي ويا. آمريڪي حڪومت ان جاءِ تي هڪ نئين عمارت تعمير ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جو نالو ”فريڊم ٽاور“ (Freedom Tower) رکيو ويو. اها عمارت 2012ع ۾ مڪمل ٿيڻي هئي ۽ ان جو شمار دنيا جي بلند ترين عمارتن ۾ ٿيڻو هو.

==وڌيڪ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==
* [http://www.wtc.com/سرڪاري ويب سائيٽ]
* [http://www.detikvideo.com/ Video About WTC Attack]
* [http://www.buildthememorial.org/ورلڊ ٽريڊ سينٽر ميموريل فائونڊيشن]


[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
 * . * آسمان کي ڇهندڙ عمارتون. نيو يارڪ شهر جي تاريخ. دنيا جون اڳوڻيون سڀ کان اوچيون عمارتون. مينهيٽن.  2001 جا واقعا. 2001 ۾ ڊاهي ڇڏيل عمارتون ۽ اڏاوتون. دفتري عمارتون. ٽوئن ٽاورز (جڙيل ٽاور). آمريڪا. 1972 ۾ مڪمل ٿيل عمارتون ۽ اڏاوتون. اهم نشانيون (لينڊ مارڪس). [[زمرو: آمريڪا ۾ دفتري عمارتون]] 

ورلڈ ٹریڈ سینٹر

{{فلک بوس عمارتیں}}

[[زمرہ:بلند عمارات]]
[[زمرہ:تاریخ نیو یارک شہر]]
[[زمرہ:دنیا کی سابقہ بلند ترین عمارتیں]]
[[زمرہ:سابقہ فلک بوس عمارات]]
[[زمرہ:عظیم منصوبہ جات]]
[[زمرہ:مین ہٹن میں بلند قامت عمارتیں]]
[[زمرہ:نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
[[زمرہ:ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]
[[زمرہ:ورلڈ ٹریڈ سینٹرز]]
[[زمرہ:نیو یارک میں 2001ء کی تحلیلات]]
[[زمرہ:1973ء میں مکمل ہونے والی عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:2001ء میں منہدم عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:1973ء میں پایہ تکمیل دفتری عمارات]]
[[زمرہ:ویکی ڈیٹا سے مختلف مختصر وضاحت]]
[[زمرہ:جڑواں ٹاور]]
[[زمرہ:ریاستہائے متحدہ کی سابقہ عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:1972ء میں مکمل ہونے والی عمارات و ساخات]]
[[زمرہ:1972ء میں پایہ تکمیل دفتری عمارات]]
[[زمرہ:تخریب شدہ امتیازی نشانات]]
[[زمرہ:ریاستہائے متحدہ میں دفتری عمارات]]
[[زمرہ:عالمی تجارتی ادارہ]]</text>
      <sha1>2a7ia6ppbhlg1prpewv38qi2snw0pq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430554</id>
      <parentid>430553</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>430554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9784" sha1="i2azdwu5jcp0xd8wdzepcixx3v42vel" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|name=ورلڈ ٹریڈ سینٹر&lt;br/&gt;World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=اصل ورلڈ ٹریڈ سینٹر، مارچ 2001.|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}
اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (&lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي مينهٽن (&lt;small&gt;Manhattan&lt;/small&gt;) واري مالي علائقي ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو جنهن جو ڊزائن جاپاني-آمريڪي آرڪيٽيڪٽ مينورو ياماساڪي (&lt;small&gt;Minoru Yamasaki&lt;/small&gt;) تيار ڪيو هو ۽ ان جي تعمير &quot;پورٽ اٿارٽي آف نيو يارڪ اينڊ نيو جرسي&quot; پاران ڪئي وئي هئي. هن عمارتي سلسلي جي تعمير &lt;small&gt;1966&lt;/small&gt;ع  ۾ شروع ٿي. جنهن جو افتتاح &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; اپريل &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تي ٿيو. ان جي تڪميل کان پوءِ، &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن واري هيءَ عمارت &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تائين دنيا جي سڀ کان بلند عمارت رهي. 

اينٽينا سميت، هن عمارتي سلسلي جي ڪل اوچائي &lt;small&gt;1,731.9&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;527.9&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. ان جي ڇت تائين اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) هئي،جڏهن ته سڀ کان مٿئين منزل &lt;small&gt;1,348&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;411&lt;/small&gt; ميٽر) جي اوچائي تي هئي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر &lt;small&gt;8.6&lt;/small&gt; ملين چورس فوٽن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو، ۽ ان جي ٻنهي ٽاورن مان هر هڪ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن تي مشتمل هو. 

هن مجموعي ۾ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن وارا ٽوئن ٽاورز (&lt;small&gt;Twin Towers&lt;/small&gt;) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;1 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,362&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;415.1&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. اهي &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پيٽروناس ٽاورز&quot; (&lt;small&gt;Petronas Towers&lt;/small&gt;) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل فلڪ بوس عمارتون رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;)، &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC&lt;/small&gt; شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ &lt;small&gt;1,34,00,000&lt;/small&gt; چورس فوٽ (&lt;small&gt;12,40,000&lt;/small&gt; چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً &lt;small&gt;130,000&lt;/small&gt; ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.

[[11 سيپٽمبر جا حملا|&lt;small&gt;11&lt;/small&gt; سيپٽمبر &lt;small&gt;2001&lt;/small&gt;ع]] تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. 11 سيپٽمبر 2001ع جي صبح جو، 8:46 وڳي، &quot;آمريڪن ايئر لائنز&quot; جي اڏام نمبر 11 (Flight 11) اتر واري ٽاور (North Tower) سان ٽڪرائجي وئي. ويهه منٽن کان پوءِ، صبح جو 9:03 وڳي، ’يونائيٽيڊ ايئر لائنز‘ جي اڏام نمبر 175 ڏکڻ واري ٽاور (South Tower) سان ٽڪرائجي وئي، جيڪو بعد ۾ صبح جو 9:59 وڳي ڪري پيو. اتر وارو ٽاور صبح جو 10:28 وڳي ڪري پيو. هن حملي دوران، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ڀرپاسي واريون عمارتون پڻ سخت نقصان جو شڪار ٿيون. هن وڏي حملي جي نتيجي ۾، آس پاس جو علائقو ملبي جي ڍير ۾ تبديل ٿي ويو؛ ان ملبي کي هٽائڻ ۾ ساڍا اٺ مهينا لڳي ويا، جڏهن ته مينهٽن جي مٿان 99 ڏينهن تائين دونهون ۽ مٽي ڇانيل رهي. سرڪاري انگن اکرن موجب، هن حملي ۾ 2,749 ماڻهو مارجي ويا. آمريڪي حڪومت ان جاءِ تي هڪ نئين عمارت تعمير ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جو نالو ”فريڊم ٽاور“ (Freedom Tower) رکيو ويو. اها عمارت 2012ع ۾ مڪمل ٿيڻي هئي ۽ ان جو شمار دنيا جي بلند ترين عمارتن ۾ ٿيڻو هو.

==وڌيڪ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==
* [http://www.wtc.com/سرڪاري ويب سائيٽ]
* [http://www.detikvideo.com/ Video About WTC Attack]
* [http://www.buildthememorial.org/ورلڊ ٽريڊ سينٽر ميموريل فائونڊيشن]


[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر جي تاريخ]]
[[زمرو:مينهٽن آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]] 
[[زمرو:سڀ کان اوچيون عمارتون]]
[[زمرو:اڳوڻيون سڀ کان اوچيون عمارتون]]
[[زمرو:2001 ۾ ڊاهي ڇڏيل عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:دفتري عمارتون]]
[[زمرو:ٽوئن ٽاورز]]
[[زمرو:جڙيل ٽاور]]
[[زمرو:لينڊ مارڪس]]
[[زمرو:آمريڪا 1972 ۾ مڪمل ٿيل عمارتون]]
[[زمرو:عمارتون]]
[[زمرو:1972ع جا واقعا]]
[[زمرو:آمريڪا]]
[[زمرو:آمريڪا ۾ دفتري عمارتون]] 
[[زمرو:آمريڪا جي تاريخ]] 
[[زمرو:نيو يارڪ شهر]]
[[زمرو:مينهٽن]]</text>
      <sha1>i2azdwu5jcp0xd8wdzepcixx3v42vel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430555</id>
      <parentid>430554</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9820" sha1="k92ew2lw0r44cde5xp3zn8erjvjk0nj" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|name=ورلڊ ٽريڊ سينٽر&lt;br&gt;
World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=ورلڊ ٽريڊ سينٽر مارچ 2001|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}
اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (&lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي مينهٽن (&lt;small&gt;Manhattan&lt;/small&gt;) واري مالي علائقي ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو جنهن جو ڊزائن جاپاني-آمريڪي آرڪيٽيڪٽ مينورو ياماساڪي (&lt;small&gt;Minoru Yamasaki&lt;/small&gt;) تيار ڪيو هو ۽ ان جي تعمير &quot;پورٽ اٿارٽي آف نيو يارڪ اينڊ نيو جرسي&quot; پاران ڪئي وئي هئي. هن عمارتي سلسلي جي تعمير &lt;small&gt;1966&lt;/small&gt;ع  ۾ شروع ٿي. جنهن جو افتتاح &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; اپريل &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تي ٿيو. ان جي تڪميل کان پوءِ، &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن واري هيءَ عمارت &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تائين دنيا جي سڀ کان بلند عمارت رهي. 

اينٽينا سميت، هن عمارتي سلسلي جي ڪل اوچائي &lt;small&gt;1,731.9&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;527.9&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. ان جي ڇت تائين اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) هئي،جڏهن ته سڀ کان مٿئين منزل &lt;small&gt;1,348&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;411&lt;/small&gt; ميٽر) جي اوچائي تي هئي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر &lt;small&gt;8.6&lt;/small&gt; ملين چورس فوٽن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو، ۽ ان جي ٻنهي ٽاورن مان هر هڪ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن تي مشتمل هو. 

هن مجموعي ۾ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن وارا ٽوئن ٽاورز (&lt;small&gt;Twin Towers&lt;/small&gt;) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;[[ھڪڙو ورلڊ ٽريڊ سينٽر|ورلڊ ٽريڊ سينٽر-1]]&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,362&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;415.1&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. اهي &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;[[پيٽروناس ٽاورز]]&quot; (&lt;small&gt;Petronas Towers&lt;/small&gt;) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل فلڪ بوس عمارتون رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;)، &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC&lt;/small&gt; شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ &lt;small&gt;1,34,00,000&lt;/small&gt; چورس فوٽ (&lt;small&gt;12,40,000&lt;/small&gt; چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً &lt;small&gt;130,000&lt;/small&gt; ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.

[[11 سيپٽمبر جا حملا|&lt;small&gt;11&lt;/small&gt; سيپٽمبر &lt;small&gt;2001&lt;/small&gt;ع]] تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. 11 سيپٽمبر 2001ع جي صبح جو، 8:46 وڳي، &quot;آمريڪن ايئر لائنز&quot; جي اڏام نمبر 11 (Flight 11) اتر واري ٽاور (North Tower) سان ٽڪرائجي وئي. ويهه منٽن کان پوءِ، صبح جو 9:03 وڳي، ’يونائيٽيڊ ايئر لائنز‘ جي اڏام نمبر 175 ڏکڻ واري ٽاور (South Tower) سان ٽڪرائجي وئي، جيڪو بعد ۾ صبح جو 9:59 وڳي ڪري پيو. اتر وارو ٽاور صبح جو 10:28 وڳي ڪري پيو. هن حملي دوران، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ڀرپاسي واريون عمارتون پڻ سخت نقصان جو شڪار ٿيون. هن وڏي حملي جي نتيجي ۾، آس پاس جو علائقو ملبي جي ڍير ۾ تبديل ٿي ويو؛ ان ملبي کي هٽائڻ ۾ ساڍا اٺ مهينا لڳي ويا، جڏهن ته مينهٽن جي مٿان 99 ڏينهن تائين دونهون ۽ مٽي ڇانيل رهي. سرڪاري انگن اکرن موجب، هن حملي ۾ 2,749 ماڻهو مارجي ويا. آمريڪي حڪومت ان جاءِ تي هڪ نئين عمارت تعمير ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جو نالو ”فريڊم ٽاور“ (Freedom Tower) رکيو ويو. اها عمارت 2012ع ۾ مڪمل ٿيڻي هئي ۽ ان جو شمار دنيا جي بلند ترين عمارتن ۾ ٿيڻو هو.

==وڌيڪ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==
* [http://www.wtc.com/سرڪاري ويب سائيٽ]
* [http://www.detikvideo.com/ Video About WTC Attack]
* [http://www.buildthememorial.org/ورلڊ ٽريڊ سينٽر ميموريل فائونڊيشن]


[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر جي تاريخ]]
[[زمرو:مينهٽن آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]] 
[[زمرو:سڀ کان اوچيون عمارتون]]
[[زمرو:اڳوڻيون سڀ کان اوچيون عمارتون]]
[[زمرو:2001 ۾ ڊاهي ڇڏيل عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:دفتري عمارتون]]
[[زمرو:ٽوئن ٽاورز]]
[[زمرو:جڙيل ٽاور]]
[[زمرو:لينڊ مارڪس]]
[[زمرو:آمريڪا 1972 ۾ مڪمل ٿيل عمارتون]]
[[زمرو:عمارتون]]
[[زمرو:1972ع جا واقعا]]
[[زمرو:آمريڪا]]
[[زمرو:آمريڪا ۾ دفتري عمارتون]] 
[[زمرو:آمريڪا جي تاريخ]] 
[[زمرو:نيو يارڪ شهر]]
[[زمرو:مينهٽن]]</text>
      <sha1>k92ew2lw0r44cde5xp3zn8erjvjk0nj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430557</id>
      <parentid>430555</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9901" sha1="fn5vpdivlf4mjzqjj1fksxqqubn60oh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|name=ورلڊ ٽريڊ سينٽر&lt;br&gt;
World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=ورلڊ ٽريڊ سينٽر مارچ 2001|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}
اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (&lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي مينهٽن (&lt;small&gt;Manhattan&lt;/small&gt;) واري مالي علائقي ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو جنهن جو ڊزائن جاپاني-آمريڪي آرڪيٽيڪٽ مينورو ياماساڪي (&lt;small&gt;Minoru Yamasaki&lt;/small&gt;) تيار ڪيو هو ۽ ان جي تعمير &quot;پورٽ اٿارٽي آف نيو يارڪ اينڊ نيو جرسي&quot; پاران ڪئي وئي هئي. هن عمارتي سلسلي جي تعمير &lt;small&gt;1966&lt;/small&gt;ع  ۾ شروع ٿي. جنهن جو افتتاح &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; اپريل &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تي ٿيو. ان جي تڪميل کان پوءِ، &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن واري هيءَ عمارت &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تائين دنيا جي سڀ کان بلند عمارت رهي. 

اينٽينا سميت، هن عمارتي سلسلي جي ڪل اوچائي &lt;small&gt;1,731.9&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;527.9&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. ان جي ڇت تائين اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) هئي،جڏهن ته سڀ کان مٿئين منزل &lt;small&gt;1,348&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;411&lt;/small&gt; ميٽر) جي اوچائي تي هئي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر &lt;small&gt;8.6&lt;/small&gt; ملين چورس فوٽن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو، ۽ ان جي ٻنهي ٽاورن مان هر هڪ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن تي مشتمل هو. 

هن مجموعي ۾ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن وارا ٽوئن ٽاورز (&lt;small&gt;Twin Towers&lt;/small&gt;) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;[[ھڪڙو ورلڊ ٽريڊ سينٽر|ورلڊ ٽريڊ سينٽر-1]]&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,362&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;415.1&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. اهي &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;[[پيٽروناس ٽاورز]]&quot; (&lt;small&gt;Petronas Towers&lt;/small&gt;) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل فلڪ بوس عمارتون رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;)، &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC&lt;/small&gt; شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ &lt;small&gt;1,34,00,000&lt;/small&gt; چورس فوٽ (&lt;small&gt;12,40,000&lt;/small&gt; چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً &lt;small&gt;130,000&lt;/small&gt; ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.

[[11 سيپٽمبر جا حملا|&lt;small&gt;11&lt;/small&gt; سيپٽمبر &lt;small&gt;2001&lt;/small&gt;ع]] تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. 11 سيپٽمبر 2001ع جي صبح جو، 8:46 وڳي، &quot;آمريڪن ايئر لائنز&quot; جي اڏام نمبر 11 (Flight 11) اتر واري ٽاور (North Tower) سان ٽڪرائجي وئي. ويهه منٽن کان پوءِ، صبح جو 9:03 وڳي، ’يونائيٽيڊ ايئر لائنز‘ جي اڏام نمبر 175 ڏکڻ واري ٽاور (South Tower) سان ٽڪرائجي وئي، جيڪو بعد ۾ صبح جو 9:59 وڳي ڪري پيو. اتر وارو ٽاور صبح جو 10:28 وڳي ڪري پيو. هن حملي دوران، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ڀرپاسي واريون عمارتون پڻ سخت نقصان جو شڪار ٿيون. هن وڏي حملي جي نتيجي ۾، آس پاس جو علائقو ملبي جي ڍير ۾ تبديل ٿي ويو؛ ان ملبي کي هٽائڻ ۾ ساڍا اٺ مهينا لڳي ويا، جڏهن ته مينهٽن جي مٿان 99 ڏينهن تائين دونهون ۽ مٽي ڇانيل رهي. سرڪاري انگن اکرن موجب، هن حملي ۾ 2,749 ماڻهو مارجي ويا. آمريڪي حڪومت ان جاءِ تي هڪ نئين عمارت تعمير ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جو نالو ”فريڊم ٽاور“ (Freedom Tower) رکيو ويو. اها عمارت 2012ع ۾ مڪمل ٿيڻي هئي ۽ ان جو شمار دنيا جي بلند ترين عمارتن ۾ ٿيڻو هو.

==وڌيڪ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==
* [http://www.wtc.com/سرڪاري ويب سائيٽ]
* [http://www.detikvideo.com/ Video About WTC Attack]
* [http://www.buildthememorial.org/ورلڊ ٽريڊ سينٽر ميموريل فائونڊيشن]

[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر جي تاريخ]]
[[زمرو:مينهٽن آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]] 
[[زمرو:سڀ کان اوچيون عمارتون]]
[[زمرو:اڳوڻيون سڀ کان اوچيون عمارتون]]
[[زمرو:2001 ۾ ڊاهي ڇڏيل عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:دفتري عمارتون]]
[[زمرو:ٽوئن ٽاورز]]
[[زمرو:جڙيل ٽاور]]
[[زمرو:لينڊ مارڪس]]
[[زمرو:آمريڪا 1972 ۾ مڪمل ٿيل عمارتون]]
[[زمرو:عمارتون]]
[[زمرو:1972ع جا واقعا]]
[[زمرو:آمريڪا]]
[[زمرو:آمريڪا ۾ دفتري عمارتون]] 
[[زمرو:آمريڪا جي تاريخ]] 
[[زمرو:نيو يارڪ شهر]]
[[زمرو:مينهٽن]]</text>
      <sha1>fn5vpdivlf4mjzqjj1fksxqqubn60oh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430559</id>
      <parentid>430557</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>430559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10033" sha1="ftjp22vhwvgz04kjf12m37swfbb0tfv" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
|name=ورلڊ ٽريڊ سينٽر&lt;br&gt;
World Trade Center|image=World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|image_size=300px|caption=ورلڊ ٽريڊ سينٽر مارچ 2001|status=تباہ|highest_prev=[[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]|highest_next=[[سیئرز ٹاور]]|highest_start=1971|highest_end=1973|location=[[لوئر مینہیٹن]]، [[نیو یارک شہر]]|map_type=Lower Manhattan#Manhattan#New York City#New York#USA|coordinates={{Coord|40|42|42|N|74|00|45|W|region:US-NY|display=inline,title}}|floor_count={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 110 منزلیں
  |3 ڈبلیو ٹی سی: 22 منزلیں
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: 9 منزلیں
  |6 ڈبلیو ٹی سی: 8 منزلیں
  |7 ڈبلیو ٹی سی: 47 منزلیں
}}|start_date={{Unbulleted list
 |1 ڈبلیو ٹی سی: اگست 1968
 |2 ڈبلیو ٹی سی: جنوری 1969
 |3 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 1979
 |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1970
 |7 ڈبلیو ٹی سی: 1983
}}|completion_date={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: دسمبر 23, 1970
  |2 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 19, 1971
  |3 ڈبلیو ٹی سی: جولائی 1981
  |4, 5, اور 6 ڈبلیو ٹی سی: 1975
  |7 ڈبلیو ٹی سی: ڈبلیو ٹی سی 1987&lt;ref name=&quot;PAoNYaNJ&quot;&gt;{{cite web|عنوان=History of the Twin Towers |یوآرایل=http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |ناشر=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |تاریخ=جون 1, 2014 |تاریخ رسائی=اگست 17, 2015 |deadurl=no |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20131228040848/http://www.panynj.gov/wtcprogress/history-twin-towers.html |آرکائیو تاریخ=ستمبر 1, 2013 |df=}}&lt;/ref&gt;
}}|groundbreaking_date={{Start date and age|1966|04|05}}|opening={{Start date and age|1973|04|04}}|destruction_date=[[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]]|owner=[[نیو یارک اور نیو جرسی پورٹ اتھارٹی]]
{{Collapsed infobox section begin|دیگر معلومات}}|antenna_spire=1 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,728|ft|m|1}}|roof={{Unbulleted list
| '''added_to_NRHP'''= '''مئی 25, 1993'''
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,368|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|1,362|ft|m|1}}
  |3 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|250|ft|m|1}}
  |4 اور 5 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|120|ft|m|1}}
  |6 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|110|ft|m|1}}
  |7 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|610|ft|m|1}}
}}|top_floor={{Unbulleted list
  |1 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|1,355|ft|m}}
  |2 ڈبلیو ٹی سی: {{تحویل|411|m|ft|0|order=flip|abbr=on}}
}}|floor_area={{Unbulleted list
  |1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: {{Convert|4300000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[Four World Trade Center|4]]، [[Five World Trade Center|5]] اور [[Six World Trade Center|6 ڈبلیو ٹی سی]]: {{تحویل|500000|sqft|m2|-4|abbr=on}} ہر ایک
  |[[7 ورلڈ ٹریڈ سنٹر]]: {{تحویل|1868000|sqft|m2|-4|abbr=on}}
}}|elevator_count=1 اور 2 ڈبلیو ٹی سی: 99 ہر ایک|architect={{Unbulleted list
  |[[Minoru Yamasaki]]
  |[[Emery Roth &amp; Sons]]
}}|engineer=[[Magnusson Klemencic Associates|Worthington, Skilling, Helle &amp; Jackson]]،&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698 |عنوان=Twin Towers Engineered To Withstand Jet Collision |ایجنسی=[[Seattle Times]] |تاریخ=فروری 27, 1993 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226121629/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930227&amp;slug=1687698%20 |آرکائیو تاریخ=2018-12-26 |تاریخ رسائی=2018-03-03 |یوآرایل کی کیفیت=live }}&lt;/ref&gt; [[Leslie E. Robertson|Leslie E. Robertson Associates]]|main_contractor=[[Tishman Realty &amp; Construction|Tishman Realty &amp; Construction Company]]|developer={{Collapsed infobox section end}}|references=I. {{note|talleststatus}}{{Emporis|id=131020 |name=World Trade Center}}&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Emporis|131020}}&lt;/ref&gt;}}
اصل '''ورلڊ ٽريڊ سينٽر''' (&lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;) [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] جي مينهٽن (&lt;small&gt;Manhattan&lt;/small&gt;) واري مالي علائقي ۾ ستن عمارتن جو هڪ مجموعو هو جنهن جو ڊزائن جاپاني-آمريڪي آرڪيٽيڪٽ مينورو ياماساڪي (&lt;small&gt;Minoru Yamasaki&lt;/small&gt;) تيار ڪيو هو ۽ ان جي تعمير &quot;پورٽ اٿارٽي آف نيو يارڪ اينڊ نيو جرسي&quot; پاران ڪئي وئي هئي. هن عمارتي سلسلي جي تعمير &lt;small&gt;1966&lt;/small&gt;ع  ۾ شروع ٿي. جنهن جو افتتاح &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; اپريل &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تي ٿيو. ان جي تڪميل کان پوءِ، &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن واري هيءَ عمارت &lt;small&gt;1973&lt;/small&gt;ع تائين دنيا جي سڀ کان بلند عمارت رهي. 

اينٽينا سميت، هن عمارتي سلسلي جي ڪل اوچائي &lt;small&gt;1,731.9&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;527.9&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. ان جي ڇت تائين اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) هئي،جڏهن ته سڀ کان مٿئين منزل &lt;small&gt;1,348&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;411&lt;/small&gt; ميٽر) جي اوچائي تي هئي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر &lt;small&gt;8.6&lt;/small&gt; ملين چورس فوٽن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هو، ۽ ان جي ٻنهي ٽاورن مان هر هڪ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن تي مشتمل هو. 

هن مجموعي ۾ &lt;small&gt;110&lt;/small&gt; منزلن وارا ٽوئن ٽاورز (&lt;small&gt;Twin Towers&lt;/small&gt;) شامل هئا، جيڪي پنهنجي تڪميل جي وقت دنيا جون سڀ کان اوچيون عمارتون هيون؛ جن مان &quot;[[ھڪڙو ورلڊ ٽريڊ سينٽر|ورلڊ ٽريڊ سينٽر-1]]&quot; (نارٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,368&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;417&lt;/small&gt; ميٽر) ۽ &quot;2 ورلڊ ٽريڊ سينٽر&quot; (سائوٿ ٽاور) جي اوچائي &lt;small&gt;1,362&lt;/small&gt; فوٽ (&lt;small&gt;415.1&lt;/small&gt; ميٽر) هئي. اهي &lt;small&gt;1996&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;[[پيٽروناس ٽاورز]]&quot; (&lt;small&gt;Petronas Towers&lt;/small&gt;) جي افتتاح تائين دنيا جا سڀ کان اوچا جڙيل فلڪ بوس عمارتون رهيا. هن مجموعي ۾ موجود ٻين عمارتن ۾ ميريٽ ورلڊ ٽريڊ سينٽر (&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC&lt;/small&gt;)، &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;WTC، 5 WTC، 6 WTC ۽ 7 WTC&lt;/small&gt; شامل هيون. هن پوري ڪمپليڪس ۾ &lt;small&gt;1,34,00,000&lt;/small&gt; چورس فوٽ (&lt;small&gt;12,40,000&lt;/small&gt; چورس ميٽر) آفيس جي جاءِ هئي، ۽ ان جي تڪميل کان اڳ اهو اندازو لڳايو ويو هو ته هتي تقريباً &lt;small&gt;130,000&lt;/small&gt; ماڻهو ڪم ڪري سگهندا.

[[11 سيپٽمبر جا حملا|&lt;small&gt;11&lt;/small&gt; سيپٽمبر &lt;small&gt;2001&lt;/small&gt;ع]] تي، هڪ منظم دهشتگرد حملي دوران، اغوا ڪيل ٻه جهاز انهن ٽاورن سان ٽڪرايا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هي عمارتون تباهه ٿي ويون. 11 سيپٽمبر 2001ع جي صبح جو، 8:46 وڳي، &quot;آمريڪن ايئر لائنز&quot; جي اڏام نمبر 11 (Flight 11) اتر واري ٽاور (North Tower) سان ٽڪرائجي وئي. ويهه منٽن کان پوءِ، صبح جو 9:03 وڳي، ’يونائيٽيڊ ايئر لائنز‘ جي اڏام نمبر 175 ڏکڻ واري ٽاور (South Tower) سان ٽڪرائجي وئي، جيڪو بعد ۾ صبح جو 9:59 وڳي ڪري پيو. اتر وارو ٽاور صبح جو 10:28 وڳي ڪري پيو. هن حملي دوران، ورلڊ ٽريڊ سينٽر جي ڀرپاسي واريون عمارتون پڻ سخت نقصان جو شڪار ٿيون. هن وڏي حملي جي نتيجي ۾، آس پاس جو علائقو ملبي جي ڍير ۾ تبديل ٿي ويو؛ ان ملبي کي هٽائڻ ۾ ساڍا اٺ مهينا لڳي ويا، جڏهن ته مينهٽن جي مٿان 99 ڏينهن تائين دونهون ۽ مٽي ڇانيل رهي. سرڪاري انگن اکرن موجب، هن حملي ۾ 2,749 ماڻهو مارجي ويا. آمريڪي حڪومت ان جاءِ تي هڪ نئين عمارت تعمير ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جو نالو ”فريڊم ٽاور“ (Freedom Tower) رکيو ويو. اها عمارت 2012ع ۾ مڪمل ٿيڻي هئي ۽ ان جو شمار دنيا جي بلند ترين عمارتن ۾ ٿيڻو هو.

==وڌيڪ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==
* [http://www.wtc.com/سرڪاري ويب سائيٽ]
* [http://www.detikvideo.com/ Video About WTC Attack]
* [http://www.buildthememorial.org/ورلڊ ٽريڊ سينٽر ميموريل فائونڊيشن]

[[زمرو:ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:نيويارڪ شهر جي تاريخ]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:گڏيل رياستن ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:مينهٽن آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:2001ع جا واقعا]] 
[[زمرو:سڀ کان اوچيون عمارتون]]
[[زمرو:اڳوڻيون سڀ کان اوچيون عمارتون]]
[[زمرو:2001 ۾ ڊاهي ڇڏيل عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:دفتري عمارتون]]
[[زمرو:ٽوئن ٽاورز]]
[[زمرو:جڙيل ٽاور]]
[[زمرو:لينڊ مارڪس]]
[[زمرو:آمريڪا 1972 ۾ مڪمل ٿيل عمارتون]]
[[زمرو:عمارتون]]
[[زمرو:1972ع جا واقعا]]
[[زمرو:آمريڪا]]
[[زمرو:آمريڪا ۾ دفتري عمارتون]] 
[[زمرو:آمريڪا جي تاريخ]] 
[[زمرو:نيو يارڪ شهر]]
[[زمرو:مينهٽن]]</text>
      <sha1>ftjp22vhwvgz04kjf12m37swfbb0tfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>WTC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105820</id>
    <redirect title="ورلڊ ٽريڊ سينٽر" />
    <revision>
      <id>430545</id>
      <timestamp>2026-11-10T09:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[WTC]] کي [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>430545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="gwafk03wh0v92kcqav0che746sbgy0h" xml:space="preserve">#چوريو [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر]]</text>
      <sha1>gwafk03wh0v92kcqav0che746sbgy0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:نيويارڪ شهر جي تاريخ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105821</id>
    <revision>
      <id>430560</id>
      <timestamp>2026-11-10T11:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:نيويارڪ شهر]] [[زمرو:گڏيل رياستن جي تاريخ]]</comment>
      <origin>430560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="nz15439e84y5nhx9vnxmqsiy0jpxlw8" xml:space="preserve">[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:گڏيل رياستن جي تاريخ]]</text>
      <sha1>nz15439e84y5nhx9vnxmqsiy0jpxlw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430562</id>
      <parentid>430560</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="av7j8blgbc8ixm39f8fuzqfiy6kbr3z" xml:space="preserve">[[زمرو:نيويارڪ شهر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]</text>
      <sha1>av7j8blgbc8ixm39f8fuzqfiy6kbr3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مينهٽن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105822</id>
    <revision>
      <id>430561</id>
      <timestamp>2026-11-10T11:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:نيويارڪ شهر]]</comment>
      <origin>430561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="2dqfn7i6f149lr6qxoa2veddz8kzedy" xml:space="preserve">[[زمرو:نيويارڪ شهر]]</text>
      <sha1>2dqfn7i6f149lr6qxoa2veddz8kzedy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پيٽروناس ٽاورز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105823</id>
    <revision>
      <id>430563</id>
      <timestamp>2026-11-10T11:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1384424020|Petronas Towers]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>430563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4670" sha1="r5q1mgtpy5yk7ggabpdi60z6nq592rs" xml:space="preserve">{{معلومات خانو عمارت|name=پيٽروناس ٽاورز&lt;br&gt;
Petronas Towers|alternate_names=Petronas Twin Towers, KLCC Twin Towers|native_name={{langx|ms|Menara Berkembar Petronas}}|highest_prev=[[Willis Tower]]|highest_next=[[Taipei 101]]|highest_start=1998|highest_end=2004{{efn|Disputed. CTBUH lists Willis Tower as taller than the Petronas Towers when measured by tip height, roof height, and highest occupied floor.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ctbuh.org/history/petronas-sears-tower-controversy|title=Petronas vs. Sears Tower Controversy|access-date=June 12, 2026}}&lt;/ref&gt;}}|highest_region=|location=[[Jalan Ampang]], [[Kuala Lumpur]], Malaysia|location_country=Malaysia|status={{green|Completed}}|logo=Petronas Towers Logo.svg|logo_size=180|image=The Twins SE Asia 2019 (49171985716) (cropped) 2.jpg|image_size=250|caption=پيٽروناس ٽاورز (2019)|groundbreaking_date={{start date and age|df=yes|1992|01|01}}|construction_start_date={{start date and age|df=yes|1993|03|01}}|completion_date={{start date and age|df=yes|1996|06}}|opened_date={{start date and age|df=yes|1999|08|31}}|inauguration_date={{start date and age|df=yes|1999|08|31}}|renovation_date={{start date and age|df=yes|2011|09|16}}|building_type=Commercial offices and tourist attraction|architectural_style=[[Postmodern architecture|Postmodern]]
[[Islamic architecture]]|architectural={{convert|451.9 |m|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;skyscraperCenter&quot;&gt;{{Cite web |title=Petronas Towers 1 |url=http://skyscrapercenter.com/kuala-lumpur/petronas-tower-1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524040847/http://skyscrapercenter.com/kuala-lumpur/petronas-tower-1 |archive-date=24 May 2012 |website=The Skyscraper Center}}&lt;/ref&gt;|tip={{convert|451.9|m|ft|abbr=on}}|roof={{convert|405.5|m|abbr=on}}|top_floor={{convert|375|m|abbr=on}} (Level 88)&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|observatory={{cvt|370|m}} (Level 86)|antenna_spire={{convert|46.4|m|ft|abbr=on}}|floor_count=88 (with 5 being underground)&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|elevator_count=38 (each tower)|cost=US$1.6 billion&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 August 2013 |title=25 World-Famous Skyscrapers |url=https://edition.cnn.com/travel/article/25-great-skyscrapers/index.html |website=CNN Travel}}&lt;/ref&gt;|floor_area={{convert|395000|m2|sqft|-3|abbr=on}}|architect=[[César Pelli]],&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt; [[Adamson_Associates|Adamson Associates Architects]] (as [[Architect_of_record|executive architect]])|structural_engineer=[[Thornton Tomasetti]] &amp; Ranhill Bersekutu&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|main_contractor=Tower 1 (West): [[Hazama Corporation]]&lt;br/&gt;Tower 2 (East): [[Samsung C&amp;T Corporation]]&lt;br/&gt;City Center: [[B.L. Harbert International]]|developer=[[KLCC Holdings Sdn Bhd]]&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|owner=[[KLCC Holdings Sdn Bhd]]|operator=|references=&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;&lt;ref name=&quot;emporis&quot;&gt;{{note label|emporis}}{{Cite web |url=https://www.emporis.com/complex/100172 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135302/https://www.emporis.com/complex/100172 |archive-date=4 March 2016 |title=Emporis building complex ID 100172 |url-status=usurped |work=[[Emporis]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{glasssteelandstone|191}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{skyscraperpage|22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{structurae|20000053}}&lt;/ref&gt;|website={{URL|https://www.petronastwintowers.com.my/|petronastwintowers.com.my}}}}


'''پيٽروناس ٽاورز''' (Petronas Towers)( {{langx|ms|Menara Berkembar Petronas}})، جنهن کي '''پيٽروناس ٽوئن ٽاورز''' ۽ عام ٻولي ۾ '''KLCC ٽوئن ٽاورز''' پڻ چيو ويندو آهي، [[ملائيشيا]] جي [[ڪوالالمپور]] ۾ 88 منزلن جي سڪائي اسڪراپر (Skyscraper) جو هڪ پاڻ ۾ ڳنڍيل جوڙو (Twin Towers) آهي، جيڪو {{Convert|451.9|m|abbr=on}} تي بيٺو آهي.  1998ع کان 2004ع تائين، اهي دنيا جون سڀ کان وڏيون عمارتون هيون جيستائين [[تائيوان]] ۾ تائيپي 101 اسڪائي اسڪريپر انهن کي پار نه ڪيو. پيٽروناس ٽاورز دنيا جون سڀ کان وڏيون ٽوئن اسڪائي اسڪراپر آهن، جيڪي [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] ۾ اصل ورلڊ ٽريڊ سينٽر ٽاورز کي پوئتي ڇڏي ويون آهن، ۽ 2019ع تائين ملائيشيا ۾ سڀ کان وڏيون عمارتون هيون، جڏهن انهن کي ايڪسچينج 106 اڳتي وڌايو. پيٽروناس ٽاورز، ويجهي ڪوالالمپور ٽاور ۽ ميرڊيڪا 118 سان گڏ، ڪوالالمپور جا اهم نشان (Landmark) آهن ۽ شهر جي ڪيترن ئي هنڌن تي نظر اچن ٿا.</text>
      <sha1>r5q1mgtpy5yk7ggabpdi60z6nq592rs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430564</id>
      <parentid>430563</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4924" sha1="7kvyj8wvrgp232pbezimyieq0qw2gwt" xml:space="preserve">{{معلومات خانو عمارت|name=پيٽروناس ٽاورز&lt;br&gt;
Petronas Towers|alternate_names=Petronas Twin Towers, KLCC Twin Towers|native_name={{langx|ms|Menara Berkembar Petronas}}|highest_prev=[[Willis Tower]]|highest_next=[[Taipei 101]]|highest_start=1998|highest_end=2004{{efn|Disputed. CTBUH lists Willis Tower as taller than the Petronas Towers when measured by tip height, roof height, and highest occupied floor.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ctbuh.org/history/petronas-sears-tower-controversy|title=Petronas vs. Sears Tower Controversy|access-date=June 12, 2026}}&lt;/ref&gt;}}|highest_region=|location=[[Jalan Ampang]], [[Kuala Lumpur]], Malaysia|location_country=Malaysia|status={{green|Completed}}|logo=Petronas Towers Logo.svg|logo_size=180|image=The Twins SE Asia 2019 (49171985716) (cropped) 2.jpg|image_size=250|caption=پيٽروناس ٽاورز (2019)|groundbreaking_date={{start date and age|df=yes|1992|01|01}}|construction_start_date={{start date and age|df=yes|1993|03|01}}|completion_date={{start date and age|df=yes|1996|06}}|opened_date={{start date and age|df=yes|1999|08|31}}|inauguration_date={{start date and age|df=yes|1999|08|31}}|renovation_date={{start date and age|df=yes|2011|09|16}}|building_type=Commercial offices and tourist attraction|architectural_style=[[Postmodern architecture|Postmodern]]
[[Islamic architecture]]|architectural={{convert|451.9 |m|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;skyscraperCenter&quot;&gt;{{Cite web |title=Petronas Towers 1 |url=http://skyscrapercenter.com/kuala-lumpur/petronas-tower-1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524040847/http://skyscrapercenter.com/kuala-lumpur/petronas-tower-1 |archive-date=24 May 2012 |website=The Skyscraper Center}}&lt;/ref&gt;|tip={{convert|451.9|m|ft|abbr=on}}|roof={{convert|405.5|m|abbr=on}}|top_floor={{convert|375|m|abbr=on}} (Level 88)&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|observatory={{cvt|370|m}} (Level 86)|antenna_spire={{convert|46.4|m|ft|abbr=on}}|floor_count=88 (with 5 being underground)&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|elevator_count=38 (each tower)|cost=US$1.6 billion&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 August 2013 |title=25 World-Famous Skyscrapers |url=https://edition.cnn.com/travel/article/25-great-skyscrapers/index.html |website=CNN Travel}}&lt;/ref&gt;|floor_area={{convert|395000|m2|sqft|-3|abbr=on}}|architect=[[César Pelli]],&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt; [[Adamson_Associates|Adamson Associates Architects]] (as [[Architect_of_record|executive architect]])|structural_engineer=[[Thornton Tomasetti]] &amp; Ranhill Bersekutu&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|main_contractor=Tower 1 (West): [[Hazama Corporation]]&lt;br/&gt;Tower 2 (East): [[Samsung C&amp;T Corporation]]&lt;br/&gt;City Center: [[B.L. Harbert International]]|developer=[[KLCC Holdings Sdn Bhd]]&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|owner=[[KLCC Holdings Sdn Bhd]]|operator=|references=&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;&lt;ref name=&quot;emporis&quot;&gt;{{note label|emporis}}{{Cite web |url=https://www.emporis.com/complex/100172 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135302/https://www.emporis.com/complex/100172 |archive-date=4 March 2016 |title=Emporis building complex ID 100172 |url-status=usurped |work=[[Emporis]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{glasssteelandstone|191}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{skyscraperpage|22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{structurae|20000053}}&lt;/ref&gt;|website={{URL|https://www.petronastwintowers.com.my/|petronastwintowers.com.my}}}}


'''پيٽروناس ٽاورز''' (Petronas Towers)( {{langx|ms|Menara Berkembar Petronas}})، جنهن کي '''پيٽروناس ٽوئن ٽاورز''' ۽ عام ٻولي ۾ '''KLCC ٽوئن ٽاورز''' پڻ چيو ويندو آهي، [[ملائيشيا]] جي [[ڪوالالمپور]] ۾ 88 منزلن جي سڪائي اسڪراپر (Skyscraper) جو هڪ پاڻ ۾ ڳنڍيل جوڙو (Twin Towers) آهي، جيڪو {{Convert|451.9|m|abbr=on}} تي بيٺو آهي.  1998ع کان 2004ع تائين، اهي دنيا جون سڀ کان وڏيون عمارتون هيون جيستائين [[تائيوان]] ۾ تائيپي 101 اسڪائي اسڪريپر انهن کي پار نه ڪيو. پيٽروناس ٽاورز دنيا جون سڀ کان وڏيون ٽوئن اسڪائي اسڪراپر آهن، جيڪي [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] ۾ اصل ورلڊ ٽريڊ سينٽر ٽاورز کي پوئتي ڇڏي ويون آهن، ۽ 2019ع تائين ملائيشيا ۾ سڀ کان وڏيون عمارتون هيون، جڏهن انهن کي ايڪسچينج 106 اڳتي وڌايو. پيٽروناس ٽاورز، ويجهي ڪوالالمپور ٽاور ۽ ميرڊيڪا 118 سان گڏ، ڪوالالمپور جا اهم نشان (Landmark) آهن ۽ شهر جي ڪيترن ئي هنڌن تي نظر اچن ٿا.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پيٽروناس ٽاورز
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:ڪوالالمپور]]
[[زمرو:ملائيشيا ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:ملائيشيا]]</text>
      <sha1>7kvyj8wvrgp232pbezimyieq0qw2gwt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430565</id>
      <parentid>430564</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>430565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4956" sha1="lhfiawbru3odfdec8abxv7j044g2buw" xml:space="preserve">{{معلومات خانو عمارت|name=پيٽروناس ٽاورز&lt;br&gt;
Petronas Towers|alternate_names=Petronas Twin Towers, KLCC Twin Towers|native_name={{langx|ms|Menara Berkembar Petronas}}|highest_prev=[[Willis Tower]]|highest_next=[[Taipei 101]]|highest_start=1998|highest_end=2004{{efn|Disputed. CTBUH lists Willis Tower as taller than the Petronas Towers when measured by tip height, roof height, and highest occupied floor.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ctbuh.org/history/petronas-sears-tower-controversy|title=Petronas vs. Sears Tower Controversy|access-date=June 12, 2026}}&lt;/ref&gt;}}|highest_region=|location=[[Jalan Ampang]], [[Kuala Lumpur]], Malaysia|location_country=Malaysia|status={{green|Completed}}|logo=Petronas Towers Logo.svg|logo_size=180|image=The Twins SE Asia 2019 (49171985716) (cropped) 2.jpg|image_size=250|caption=پيٽروناس ٽاورز (2019)|groundbreaking_date={{start date and age|df=yes|1992|01|01}}|construction_start_date={{start date and age|df=yes|1993|03|01}}|completion_date={{start date and age|df=yes|1996|06}}|opened_date={{start date and age|df=yes|1999|08|31}}|inauguration_date={{start date and age|df=yes|1999|08|31}}|renovation_date={{start date and age|df=yes|2011|09|16}}|building_type=Commercial offices and tourist attraction|architectural_style=[[Postmodern architecture|Postmodern]]
[[Islamic architecture]]|architectural={{convert|451.9 |m|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;skyscraperCenter&quot;&gt;{{Cite web |title=Petronas Towers 1 |url=http://skyscrapercenter.com/kuala-lumpur/petronas-tower-1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524040847/http://skyscrapercenter.com/kuala-lumpur/petronas-tower-1 |archive-date=24 May 2012 |website=The Skyscraper Center}}&lt;/ref&gt;|tip={{convert|451.9|m|ft|abbr=on}}|roof={{convert|405.5|m|abbr=on}}|top_floor={{convert|375|m|abbr=on}} (Level 88)&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|observatory={{cvt|370|m}} (Level 86)|antenna_spire={{convert|46.4|m|ft|abbr=on}}|floor_count=88 (with 5 being underground)&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|elevator_count=38 (each tower)|cost=US$1.6 billion&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 August 2013 |title=25 World-Famous Skyscrapers |url=https://edition.cnn.com/travel/article/25-great-skyscrapers/index.html |website=CNN Travel}}&lt;/ref&gt;|floor_area={{convert|395000|m2|sqft|-3|abbr=on}}|architect=[[César Pelli]],&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt; [[Adamson_Associates|Adamson Associates Architects]] (as [[Architect_of_record|executive architect]])|structural_engineer=[[Thornton Tomasetti]] &amp; Ranhill Bersekutu&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|main_contractor=Tower 1 (West): [[Hazama Corporation]]&lt;br/&gt;Tower 2 (East): [[Samsung C&amp;T Corporation]]&lt;br/&gt;City Center: [[B.L. Harbert International]]|developer=[[KLCC Holdings Sdn Bhd]]&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|owner=[[KLCC Holdings Sdn Bhd]]|operator=|references=&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;&lt;ref name=&quot;emporis&quot;&gt;{{note label|emporis}}{{Cite web |url=https://www.emporis.com/complex/100172 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135302/https://www.emporis.com/complex/100172 |archive-date=4 March 2016 |title=Emporis building complex ID 100172 |url-status=usurped |work=[[Emporis]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{glasssteelandstone|191}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{skyscraperpage|22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{structurae|20000053}}&lt;/ref&gt;|website={{URL|https://www.petronastwintowers.com.my/|petronastwintowers.com.my}}}}

'''پيٽروناس ٽاورز''' (Petronas Towers)( {{langx|ms|Menara Berkembar Petronas}})، جنهن کي '''پيٽروناس ٽوئن ٽاورز''' ۽ عام ٻولي ۾ '''KLCC ٽوئن ٽاورز''' پڻ چيو ويندو آهي، [[ملائيشيا]] جي [[ڪوالالمپور]] ۾ 88 منزلن جي سڪائي اسڪراپر (Skyscraper) جو هڪ پاڻ ۾ ڳنڍيل جوڙو (Twin Towers) آهي، جيڪو {{Convert|451.9|m|abbr=on}} تي بيٺو آهي.  1998ع کان 2004ع تائين، اهي دنيا جون سڀ کان وڏيون عمارتون هيون جيستائين [[تائيوان]] ۾ تائيپي 101 اسڪائي اسڪريپر انهن کي پار نه ڪيو. پيٽروناس ٽاورز دنيا جون سڀ کان وڏيون ٽوئن اسڪائي اسڪراپر آهن، جيڪي [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] ۾ [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر|اصل ورلڊ ٽريڊ سينٽر]] ٽاورز کي پوئتي ڇڏي ويون آهن، ۽ 2019ع تائين ملائيشيا ۾ سڀ کان وڏيون عمارتون هيون، جڏهن انهن کي ايڪسچينج 106 اڳتي وڌايو. پيٽروناس ٽاورز، ويجهي ڪوالالمپور ٽاور ۽ ميرڊيڪا 118 سان گڏ، ڪوالالمپور جا اهم نشان (Landmark) آهن ۽ شهر جي ڪيترن ئي هنڌن تي نظر اچن ٿا.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پيٽروناس ٽاورز
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:ڪوالالمپور]]
[[زمرو:ملائيشيا ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:ملائيشيا]]</text>
      <sha1>lhfiawbru3odfdec8abxv7j044g2buw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430566</id>
      <parentid>430565</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>430566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5026" sha1="lt1d76lsucxx0sccyveytygvfnri83w" xml:space="preserve">{{معلومات خانو عمارت|name=پيٽروناس ٽاورز&lt;br&gt;
Petronas Towers|alternate_names=Petronas Twin Towers, KLCC Twin Towers|native_name={{langx|ms|Menara Berkembar Petronas}}|highest_prev=[[Willis Tower]]|highest_next=[[Taipei 101]]|highest_start=1998|highest_end=2004{{efn|Disputed. CTBUH lists Willis Tower as taller than the Petronas Towers when measured by tip height, roof height, and highest occupied floor.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ctbuh.org/history/petronas-sears-tower-controversy|title=Petronas vs. Sears Tower Controversy|access-date=June 12, 2026}}&lt;/ref&gt;}}|highest_region=|location=[[Jalan Ampang]], [[Kuala Lumpur]], Malaysia|location_country=Malaysia|status={{green|Completed}}|logo=Petronas Towers Logo.svg|logo_size=180|image=The Twins SE Asia 2019 (49171985716) (cropped) 2.jpg|image_size=250|caption=پيٽروناس ٽاورز (2019)|groundbreaking_date={{start date and age|df=yes|1992|01|01}}|construction_start_date={{start date and age|df=yes|1993|03|01}}|completion_date={{start date and age|df=yes|1996|06}}|opened_date={{start date and age|df=yes|1999|08|31}}|inauguration_date={{start date and age|df=yes|1999|08|31}}|renovation_date={{start date and age|df=yes|2011|09|16}}|building_type=Commercial offices and tourist attraction|architectural_style=[[Postmodern architecture|Postmodern]]
[[Islamic architecture]]|architectural={{convert|451.9 |m|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;skyscraperCenter&quot;&gt;{{Cite web |title=Petronas Towers 1 |url=http://skyscrapercenter.com/kuala-lumpur/petronas-tower-1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524040847/http://skyscrapercenter.com/kuala-lumpur/petronas-tower-1 |archive-date=24 May 2012 |website=The Skyscraper Center}}&lt;/ref&gt;|tip={{convert|451.9|m|ft|abbr=on}}|roof={{convert|405.5|m|abbr=on}}|top_floor={{convert|375|m|abbr=on}} (Level 88)&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|observatory={{cvt|370|m}} (Level 86)|antenna_spire={{convert|46.4|m|ft|abbr=on}}|floor_count=88 (with 5 being underground)&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|elevator_count=38 (each tower)|cost=US$1.6 billion&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 August 2013 |title=25 World-Famous Skyscrapers |url=https://edition.cnn.com/travel/article/25-great-skyscrapers/index.html |website=CNN Travel}}&lt;/ref&gt;|floor_area={{convert|395000|m2|sqft|-3|abbr=on}}|architect=[[César Pelli]],&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt; [[Adamson_Associates|Adamson Associates Architects]] (as [[Architect_of_record|executive architect]])|structural_engineer=[[Thornton Tomasetti]] &amp; Ranhill Bersekutu&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|main_contractor=Tower 1 (West): [[Hazama Corporation]]&lt;br/&gt;Tower 2 (East): [[Samsung C&amp;T Corporation]]&lt;br/&gt;City Center: [[B.L. Harbert International]]|developer=[[KLCC Holdings Sdn Bhd]]&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;|owner=[[KLCC Holdings Sdn Bhd]]|operator=|references=&lt;ref name=skyscraperCenter/&gt;&lt;ref name=&quot;emporis&quot;&gt;{{note label|emporis}}{{Cite web |url=https://www.emporis.com/complex/100172 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135302/https://www.emporis.com/complex/100172 |archive-date=4 March 2016 |title=Emporis building complex ID 100172 |url-status=usurped |work=[[Emporis]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{glasssteelandstone|191}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{skyscraperpage|22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{structurae|20000053}}&lt;/ref&gt;|website={{URL|https://www.petronastwintowers.com.my/|petronastwintowers.com.my}}}}

'''پيٽروناس ٽاورز''' (Petronas Towers)( {{langx|ms|Menara Berkembar Petronas}})، جنهن کي '''پيٽروناس ٽوئن ٽاورز''' ۽ عام ٻولي ۾ '''KLCC ٽوئن ٽاورز''' پڻ چيو ويندو آهي، [[ملائيشيا]] جي [[ڪوالالمپور]] ۾ 88 منزلن جي سڪائي اسڪراپر (Skyscraper) جو هڪ پاڻ ۾ ڳنڍيل جوڙو (Twin Towers) آهي، جيڪو {{Convert|451.9|m|abbr=on}} تي بيٺو آهي.  1998ع کان 2004ع تائين، اهي دنيا جون سڀ کان وڏيون عمارتون هيون جيستائين [[تائيوان]] ۾ تائيپي 101 اسڪائي اسڪريپر انهن کي پار نه ڪيو. پيٽروناس ٽاورز دنيا جون سڀ کان وڏيون ٽوئن اسڪائي اسڪراپر آهن، جيڪي [[نيو يارڪ شھر|نيو يارڪ شهر]] ۾ [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر|اصل ورلڊ ٽريڊ سينٽر]] ٽاورز کي پوئتي ڇڏي ويون آهن، ۽ 2019ع تائين ملائيشيا ۾ سڀ کان وڏيون عمارتون هيون، جڏهن انهن کي ايڪسچينج 106 اڳتي وڌايو. پيٽروناس ٽاورز، ويجهي ڪوالالمپور ٽاور ۽ ميرڊيڪا 118 سان گڏ، ڪوالالمپور جا اهم نشان (Landmark) آهن ۽ شهر جي ڪيترن ئي هنڌن تي نظر اچن ٿا.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پيٽروناس ٽاورز]]
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:ڪوالالمپور]]
[[زمرو:ملائيشيا ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:ملائيشيا]]
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>lt1d76lsucxx0sccyveytygvfnri83w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پيٽروناس ٽاورز</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105824</id>
    <revision>
      <id>430567</id>
      <timestamp>2026-11-10T11:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڪوالالمپور]] [[زمرو:ملائيشيا ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون]] [[زمرو:ملائيشيا]] [[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>430567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="1wt2i569vy7zwfp08b6pdr3sn1ec6k0" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪوالالمپور]]
[[زمرو:ملائيشيا ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:ملائيشيا]]
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>1wt2i569vy7zwfp08b6pdr3sn1ec6k0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>