Wikipedia sewiki https://se.wikipedia.org/wiki/Port%C3%A1la:Ovdasiidu MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Erenoamáš Ságastallan Geavaheaddji Geavaheaddjeságastallan Wikipedia Wikipedia-ságastallan Fiila Fiilaságastallan MediaWiki MediaWiki-ságastallan Málle Málleságastallan Veahkki Veahkkeságastallan Kategoriija Kategoriijaságastallan Portála Portálaságastallan TimedText TimedText talk Modula Modulaságastallan Arrangement Arrangementsdiskusjon Davvisámegiella 0 1129 306606 306574 2026-06-28T14:41:15Z Johshh 27002 /* Sátnegirjjit */ 306606 wikitext text/x-wiki {{WPiskkadeapmi}} {{Giella| namma = Davvisámegiella | iežas = davvisámegiella, sámegiella | kategoriija = [[Urálalaš gielat]] | kategoriija2 = [[Sámegielat]] | kategoriija3 = '''Davvisámegiella''' | guovlu = [[Ruoŧŧa]], [[Norga]], [[Suopma]] | vir = [[Anár]], [[Eanodat]], [[Soađegilli]], [[Ohcejohka]], [[Deanu gielda|Deatnu]], [[Gáivuotna]], [[Guovdageaidnu]], [[Kárášjohka]], [[Loabát]], [[Porsáŋgu]], [[Unjárga]] | mearri = sullii 30 000 | sadji = ii čuođi stuorámusa joavkkus | abc = láhten | gáhtten = [[Ruovttueatnan gielaid dutkanguovddáš]] | iso1 = se | iso2 = sme | iso3 = sme | sil = SME }} [[Fiila:WIKITONGUES-_Lene_and_B%C3%B8rre_speaking_Northern_Sami.webm|thumb|]] [[Fiila:Sami languages large 2.png|upright=1.25|right|thumb|Sámegielaid guovllut 1. [[lullisámegiella]] 2. [[ubmisámegiella]] 3. [[biđonsámegiella]] 4. [[julevsámegiella]] 5. [[davvisámegiella]] 6. [[nuortalašgiella]] 7. [[anárašgiella]] 8. [[gielddasámegiella]] 9. [[darjjesámegiella]]]] '''Davvisámegiella''' gullá [[sámegielat|sámegielaid]] oarjesámegielaid davvejovkui ovttas [[julevsámegiella|julev-]] ja [[bihtánsámegiella|bihtánsámegielain]]. Eará oarjesámegielat leat [[ubmisámegiella]] ja [[lullisámegiella]]. == Guovlu == Davvisámegiella hállojuvvo [[Ruoŧŧa|Ruoŧas]], [[Norga|Norggas]] ja [[Suopma|Suomas]]. == Alfabehta == ''Gč. maid [[Davvisámegiela alfabehta]]'' {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Á á á | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b be | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c ce | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Č č če | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d de | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Đ đ đje | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e e |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f eff | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g ge | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h ho | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j je | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k ko | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l ell | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m emm |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n enn | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŋ ŋ eŋŋ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p pe | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r err | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s ess | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Š š eš | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t te |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŧ ŧ ŧe | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v ve | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z ez | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ž ž ež | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} == Davvisámegiela suopmanat == ''Gč. maid [[Davvisámegiela suopmanat]]'' == Jietnadatoahppa == === Diftoŋggat === [[Diftoŋga|Diftoŋggat]] leat guokte [[vokála]] maŋŋálagaid mat jietnaduvvojit ovttas. Davvisámegiela čállingielas gávdnojit njeallje diftoŋgga: '''ea, ie oa''' ja '''uo'''. [[Guovdageaidnu]]laččat dábálaččat jietnadit diftoŋggaid nugo dat leat čállojuvvon, muhto [[Kárášjohka|Kárášjogas]] '''ea''' gullo dego '''ie'''. [[Vuolle-Deatnu|Vuolle-Deanus]] '''ea''' gullo dego '''iä'''. Kárášjogas '''ie''' gullo dávjá dego '''e''', Vuolle-Deanus fas dego '''ea'''.<ref name=":0">Pope, Sárá, Eatnigiella 2.deaddileapmi, Davvi Girji o.s 1996</ref> '''oa''' gullo Kárášjogas dávjá dego '''uo''' ja Vuolle-Deanus '''oa''' gullo dego '''uo, uä''' dahje '''ue'''. Kárášjogas '''uo''' gullo dego '''ue'''. Vuolle-Deanus '''uo''' gullo dego '''uä'''.<ref name=":0" /> == Giellaoahppa == === Morfologiija === ''Gč. maid [[Davvisámegiela sojahanoahppu]]'' Davvisámegiela morfologiija dahje sojahanoahppu gieđahallá mo davvisámegiela sánit sojahuvvojit. == Sátnevuorká == == Čállingiella == [[Davvisámegiela ortografiija|Davvisámegiela čállinvuogi]] hutkin sáhttá dadjat [[Knud Leem]]a. Su čállinvuohki lei ráhkaduvvon Finnmárkku suopmaniid vuođul. Sámekonfereansa dohkkehii oktasaš čállingiela, man Sámi giellalávdegoddi evttohii [[1978]]:s. Davvisámegiela oktasaš ortografiija váldojuvvui atnui jagis [[1979]], go [[Norgga Girko- ja oahpahusdepartemeanta]] dohkkehii dan skuvlaatnui. == Historjá == == Girjjálašvuohta == === Bibliografiija === * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/nort2671 Glottolog: Davvisámegiela gielladutkama bibilografiija] === Sátnegirjjit === * {{Girjegáldu | Čálli = Knud Leem | Jahki = 1756 | Namma = En Lappesk Nomenclator efter den Dialect, som bruges af Fjeld-Lapperne i Porsanger-Fjorden | www = https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/leem1756.pdf | Olggosaddinbáiki = København }} * {{Girjegáldu | Čálli = Knud Leem | Jahki = 1768 | Namma = Lexicon Lapponicum bipartitum, Lapponico – Danico – Latinum & Danico – Latino – Lapponicum, cum Indice Latino. Pars Prima Lapponico – Danico – Latina | Olggosaddinbáiki = København}} * Frette, Thor (1975): ''Norsk-samisk ordbok (Dárugiel-sámigiel sádnigir'ji)'', Universitetsforlaget. * {{Girjegáldu | Čálli = Jens Andreas Friis | Jahki = 1887 | Namma = Ordbog over det lappiske Sprog med latinsk og norsk Forklaring samt en Oversigt over Sprogets Grammatik | www = https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/friis1887.pdf }} * Nielsen, Konrad (1913): [http://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/handle/10024/89820 Lappisches Wörterbuch nach den Dialekten von Polmak, Karasjok und Kautokeino]. Heft I. Lexica Societatis Fenno-Ugricae I. 1913. * Nielsen, Konrad (1932-1938): Lappisk ordbok Lapp dictionary (med Asbjørn Nesheim) * {{Girjegáldu | Čálli = Stockfleth, Nils Vibe | Jahki = 1852 | Namma = Norsk-lappisk Ordbog | www = https://runeberg.org/nolappordb }} === Grammatihkat ja artihkkalat grammatihka birra === * Friis, J. A. (1856). [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/friis1856lappiskgrammatik.pdf Lappisk Grammatik. Udarbeidet efter den finmarkiske Hoveddialekt eller Sproget, saaledes som det almindeligst tales i norsk Finmarken] * Nickel, Klaus Peter (1990). Samisk grammatikk. Oslo: Universitetsforlaget. * Nickel, Klaus Peter (1994). [https://web.archive.org/web/20210414145039/https://beta.nb.no/items/eaad24abe5ea19a27f8dccdff33abb7b%3Bpage%3D0%3BsearchText%3Dklaus%20peter%20nickel#?h=klaus%20peter%20nickel&c=0&cv=0&xywh=-1642%252C66%252C5965%252C4310 Samisk grammatikk]. Karasjok: Davvi girji. * Nielsen, Konrad (1926-1929): Lærebok i lappisk * Leem, Knud (1748). [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/leem1748.pdf En Lappisk Grammatica Efter den Dialect, som bruges af Field-Lapperne udi Porsanger-Fiorden] * Rask, Rasmus (1832). [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/rask1832v1.pdf Ræsonneret lappisk Sproglære efter den Sprogart, som bruges af Fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken. En Omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske Grammatica]. København. * Sammallahti, Pekka (1998). [http://www.nb.no/nbsok/nb/5b55ff641598c54e7895ef15adf236dc?index=1#0 The Saami languages. An introduction]. Karasjok: Davvi girji. * Stockfleth, N. V. (1840). [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/stockfleth1840grammatikietlapp00stoc.pdf Grammatik i det lappiske Sprog saaledes som det tales i norsk-Finmarken]. Förste Del. Bogstav- og Formlæren. (PDF). * Ylikoski, Jussi (2009). [http://www.sgr.fi/sust/sust257/sust257.html Non-finites in North Saami]. 257. Helsingfors: Mémoires de la Société Finno-Ougrienne. === Neahttásiiddut=== * [http://gtweb.uit.no/jorgal Dihtorjorgaleapmi davvisámegielas girjedárogillii] * [http://risten.no Sámi giellagálddu tearbmabánka] * [http://giellatekno.uit.no/oahpa/grammatihkka.sme.html Davvisámegiela gieallaoahppa neahtas] * [http://www.risten.no/bakgrunn/gram/sme/index_no.html Oanehis davvisámegiela gieallaoahppa neahtas] * [http://divvun.no Divvunprográmma davvisámegillii] * [http://giellatekno.uit.no Davvisámegiela giellaoahpalaš analysa] * [http://www.e-skuvla.no E-skuvla.no] * [http://sanit.oahpa.no/ Neahttadigisánit e-sátnegirji] ==Gáldut== {{Gáldut}} == Liŋkkat == * [https://web.archive.org/web/20070927075853/http://www.karasjok.kommune.no/documentarchive.aspx?Option=2&Areaid=79&title=Oppslagsverk+&maintitle= Dáro- ja davvisámegiel tearpmat] * [http://www.risten.no/bakgrunn/gram/sme/index_se.html Davvisámegiel grammatihkka.] * [http://giellatekno.uit.no/ Sámi giellateknologiija prošeakta] * [https://web.archive.org/web/20160213073827/http://kaino.kotus.fi/algu/ Sámegielaid etymologaš diehtovuođđu] * [https://web.archive.org/web/20140101113215/http://www.lohkan.no/ Sátnemeahccái] * [https://web.archive.org/web/20140109064512/http://www4.ur.se/gulahalan/ Gulahalan, sámegiela álgo- ja joatkkagurssa] * [https://satni.org/ Sámegielaid neahttasátnegirji] * [https://sanit.oahpa.no/ Neahttadigisánit] * [https://satnegirji.skuolfi.org/ Suoma-Davvisáme-Suoma neahttasátnegirji] {{Urálalaš gielat}} [[Kategoriija:Davvisámegiella|*]] [[Kategoriija:Norgga gielat]] [[Kategoriija:Ovttaskas gielat]] [[Kategoriija:Suoma gielat]] [[Kategoriija:Ruoŧa gielat]] [[Kategoriija:Sámegielat]] 5ceoqsztbw0z2k5fkcbqq4b199pp40t Iran 0 1224 306607 305172 2026-06-29T01:16:08Z Yupik 128 Masoud Pezeshkian 306607 wikitext text/x-wiki {{Riika | namma = Irana islamlaš dásseváldi<ref name="cieza"/><br />Iran islamlaš dásseváldi<ref name="satni"/><br />جمهوری اسلامی ایران<br />Žomhūrī-je Eslāmī-je Īrān | en-namma = Iran | stáhtahápmi = [[teokratiija]], [[islamlaš dásseváldi]] | oaivegávpot = [[Teheran]] | eará-gávpogat = [[Mašhad]] (2&nbsp;749&nbsp;374&nbsp;as., 2011)<ref name="IranStatYearbook1391-Ch2"/><br/>[[Isfahan]] (1&nbsp;756&nbsp;126&nbsp;as.)<ref name="IranStatYearbook1391-Ch2"/><br/>[[Karaž]] (1&nbsp;614&nbsp;626)<ref name="IranStatYearbook1391-Ch2">{{Neahttagáldu | čujuhus=http://www.amar.org.ir/Portals/1/yearbook/1391/2.pdf| namma= Iran Statistical Yearbook 1391 (2012–2013) Chapter 2. Population | olggosaddi= Statistical Centre of Iran (via amar.org.ir) | čujuhuvvon= 25.6.2020 | giella={{en}}}}</ref> | viidodat = 1&nbsp;648&nbsp;195 | sisčáhci = 7,07&nbsp;% | olmmošlohku = 83&nbsp;183&nbsp;741 <small>(2019)</small> | populašuvdnačoahkkisvuohta = 48 | presideanta = [[Masoud Pezeshkian]] | virggálaš giella = [[persiagiella]] | iehčanasvuohta = [[cuoŋománu 1.]] b. [[1979]] | iehčanasvuođa dáhpáhusat = islamlaš revolušuvdna | valuhta = [[rial]] | valuhtakoda = IRR | áigi = UTC+3.30 | geasseáigi = UTC+4.30 | telefovdnakoda = +98 | tld = [[.ir]] [[ایران.]]  | nationálalávlla = [[سرود ملی جمهوری اسلامی ایران]]<br/><br/>(''Sorud-e Melli-je Žomhuri-je Eslāmi-je Irān'')<br/><br/>[[Fiila:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | motto= استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی <br/>Esteqlāl, Āzādi, Žomhuri-je Eslāmi<br/><br/>("Iehčanasvuohta, friddjavuohta, islamlaš dásseváldi") | báb = 987 mrd. USD | báb-ássi = 12&nbsp;800 USD | hdi = 0,766 }} '''Iran'''<ref name="cieza">{{Neahttagáldu | namma = Riikkaid namat čieža gillii | čujuhus = http://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?id=1921&h=smi | beaivemearri = 21.10.2009, beaiváduvvon 19.2.2019 | olggosaddi = [[Ruovttueatnan gielaid guovddáš]] | čujuhuvvon = 23.06.2020}}</ref><ref name="satni">{{Neahttagáldu | namma = Expression:Iran | čujuhus = https://satni.uit.no/termwiki/index.php?title=Expression:Iran&oldid=105649 | beaivemearri = 24.3.2015 | olggosaddi = [[Sámi Giellagáldu]] | čujuhuvvon = 23.06.2020}}</ref> ({{g-fa|ایران}} ''Īrān'') dahjege '''Irana islamlaš dásseváldi'''<ref name="cieza"/> dahje '''Iran islamlaš dásseváldi'''<ref name="satni"/> ({{g-fa|جمهوری اسلامی ایران‎}} ''Žomhūrī-je Eslāmī-je Īrān'') lea riika [[Gaska-nuorti|Gaska-nuorttis]] [[Ásia]]s. Irana oaivegávpot lea [[Teheran]]. ==Sajádat ja rájit== [[Fiila:IranOMC.png|thumb|300px|left|Iran ja su rádjeriikkat, Kaspiamearra, Persialuokta, Hormuznuorri ja Omanluokta kárttas]] Irana rádjeriikkat leat [[Armenia]] ja [[Azerbaižan]] davveoarjin, [[Turkmenistan]] davvenuortin, [[Afganistan]] ja [[Pakistan]] nuortin ja [[Irak]] ja [[Durka]] oarjin. Irana guhkimus rádji lea Iraka; ráji guhkkodat lea badjel 1300&nbsp;km. Davvin ja lullin Iranas eai leat rádjeriikkat. Irana davábealde lea 600&nbsp;km [[Kaspiamearra|Kaspimeara]] riddu. Riikka lulábealde leat [[Persialuokta]], [[Hormuznuorri]] ja [[Omanluokta]]. Lullirittu guhkkodat lea badjel 2000&nbsp;km. ==Historjá== Jagi 1935 rádjái riikka virggalaš namma lei ''Persia''.<ref>{{Neahttagáldu | čujuhus =http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14542438| namma = Iran profile|olgosaddi=BBC World News| čujuhuvvon =24.6.2020 |giella={{en}}}}</ref> == Guovlojuohkin == {{Váldoartihkal|Irana provinssat}} Iranas leat 5 guovllu,<ref name="regions">{{Neahttagáldu|beaivemearri=22.6.2014|namma= همشهری آنلاین-استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند (Provinssat leat juhkkon vihtta guvlui.)|olgosaddi=Hamshahri Online|čujuhus=http://www.hamshahrionline.ir/details/263382/Iran/-provinces|čujuhuvvon=25.6.2020|giella={{fa}}}}</ref> main leat 31 [[Irana provinssat|provinssa]] ({{g-fa|استان}} ''ostān'', ml. ''استان‌ها'' ''ostānhā''). [[Geassemánu 23.]] b. 2010 ođđaseamos ja 31. provinsa Alborz sierranii [[Teherana provinsa|Teherana provinssas]].<ref name="statoids">{{Neahttagáldu | čujuhus=http://www.statoids.com/uir.html| namma= Provinces of Iran| čálli= | beaivemearri= 21.4.2016| olggosaddi= Statoids | čujuhuvvon= 23.6.2020 | giella={{en}}}}</ref> Provinssat leat juhkkon ''šahrestánaide'' ja [[šahrestána]]t fas hálddahusbiirriide (''[[bakhš]]''). [[Fiila:2009-05-13 Damavand from Abbasabad 08.jpg|thumb|center|800px|[[Damavand]] lea Irana alimus várri.]] ==Motto ja álbmotlávlla== Irana ''de facto'' -motto lea "Iehčanasvuohta, friddjavuohta, islamlaš dásseváldi" ({{g-fa|استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی}}, ''Esteqlāl, Āzādi, Žomhuri-je Eslāmi''). Su álbmotlávlaga namma lea Irana islamlaš dásseválddi nationálalávlla ({{g-fa|سرود ملی جمهوری اسلامی ایران}}, ''Sorud-e Melli-je Žomhuri-je Eslāmi-je Irān''). ==Gáldut== {{Gáldut}} == Geahča maid == * [[Máilmmi riikkat]] {{Ásia}} [[Kategoriija:Iran| ]] 8qw1es2kodbj0bu0463hcunmn8keeoi Vuokko Hirvonen 0 4630 306608 291701 2026-06-29T10:47:36Z Yupik 128 306608 wikitext text/x-wiki {{Olmmoš}} '''Vuokko Hirvonen''' lea filosofiija doavttir. Son lea [[Sámi allaskuvlla|Sámi allaskuvlla]] professor sámi skuvladutkama ja girjjálašvuođa suorggis. Hirvonen nákkáhalai doavttirin [[Oulu universitehta]]s [[Guovvamánu 6.|6.2.]][[1999]]. Su nákkosgirji "Sámeeatnama jienat. Sápmelaš nissona bálggis girječállin" gieđahalai sámi girjjálašvuođa. Son lea jođihan sámi oahppoplána O97S árvvoštallanbarggu Norgga bealde. == Gáldut == {{Gáldut}} {{DEFAULTSORT:Hirvonen, Vuokko}} [[Kategoriija:Sápmelaččat]] k9dyza1ly2gt9xjih6qcstjcn3ywoio