Wikipedia sewiki https://se.wikipedia.org/wiki/Port%C3%A1la:Ovdasiidu MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Erenoamáš Ságastallan Geavaheaddji Geavaheaddjeságastallan Wikipedia Wikipedia-ságastallan Fiila Fiilaságastallan MediaWiki MediaWiki-ságastallan Málle Málleságastallan Veahkki Veahkkeságastallan Kategoriija Kategoriijaságastallan Portála Portálaságastallan TimedText TimedText talk Modula Modulaságastallan Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 1379 308203 307877 2026-11-07T03:42:33Z Paju 16067 + updated description, population, directions of neighbouring countries; added president, PM, currency, HDI, location by the Arabian Sea, mentioned major river (Indus). 4 online articles or webpages, one school atlas in Northern Sami used as references. 308203 wikitext text/x-wiki {{Gáldut váilot}} {{SDG}} {{Riika | namma = Pakistan | en-namma = Pakistan | vearjogovva = | nationálalávlla = | motto = | kárta = Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg | virggálaš-giella = [[Urdugiella]], [[eaŋgalsgiella]] | oaivegávpot = [[Islamabad]]<ref name="snl.no"/> | viidodat = 796 095 km² (770 880)<ref name="snl.no"/> | olmmošlohku = 251 300 000 <small>(2024)</small><ref name="snl.no"/> | populašuvdnačoahkkisvuohta = {{Nts|{{#expr:(251300000/770880) round 1}} }} | gonagas = | dronnet = | presideanta = Asif Ali Zardari<ref name="snl.no"/> | stáhtaministtar = Shehbaz Sharif<ref name="snl.no"/> | čáhci = | čoahkkisvuohta = | iehčanasvuohta = | iehčanasvuođa dáhpáhusat = | valuhta = [[Pakistan rupia]] | valuhtakoda = PKR | áigi = UTC+5 | geasseáigi = | telefunkoda = +92 | tld = | hdi = 0,544 <small>(2023)</small><ref name="hdi2025" details="s. 281"/> | hdi-sadji = 168 (193) | hdi-jahki = 2023 }} '''Pakistan'''<ref name="cieza"/> ({{g-ur|‏پاکستان‎}}; {{g-en|Pakistan}}) dahjege '''Pakistana islamlaš dásseváldi'''<ref name="cieza"/> lea riika Lulli-[[Ásia]]s. Riikka oaivegávpot lea [[Islamabad]].<ref name="snl.no"/><ref name="Skuvlla-kártagirji"/><ref name="britannica"/> Pakistan viidodat lea 796 095 njealjehaskilomehtera ja olmmošlohku suunnje 251,3 miljovnna ássi (2024).<ref name="snl.no"/> Riikkas rádjeriikkat leat [[Iran]] oarjjis, [[Afganistan]] davvis, [[Kiinná]] nuortadavvis ja [[India]] nuorttis.<ref name="snl.no"/><ref name="Skuvlla-kártagirji"/> Lullin lea Arábiamearra ([[India áhpi]] oassi). Deháleamos johka lea [[Indus]].<ref name="Skuvlla-kártagirji"/> == Geahča maid == * [[Máilmmi riikkat ja eará oasit|Máilmme riikkat]] ==Gáldut== {{Gáldut| * <ref name="cieza">{{Neahttagáldu| čujuhus =https://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?id=2023&h=smi | namma = Riikkaid namat čieža gillii: Pakistan| beaivemearri = 21.10.2009, beaiváduvvon 17.9.2024 | olggosaddi = [[Ruovttueatnan gielaid guovddáš]] | čujuhuvvon =7.11.2026 | arkiiva = https://web.archive.org/web/20250206113520/https://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?h=smi | arkiverejuvvon = 2025-02-06}}</ref> * <ref name="Skuvlla-kártagirji">{{Girjegáldu | Čálli= Pirkko Kenno, Matti Palosaari & Jukka Vahtola | Namma = Skuvlla kártagirji | Jahki = 2011 | Bihttá = | Siidu = 64−65, 129| Lassidiehtu = | Olggosaddinbáiki =| Olggosaddi = [[Suoma sámediggi|Sámediggi]]| Dovdolohku = ISBN 078-952-441-220-9| Lohkanbeaivvi = 5.11.2026}}</ref> * <ref name="snl.no">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://snl.no/Pakistan| namma = Pakistan| čálli =Bjørn Johannessen & Sten Lundbo | beaivemearri = 25.6.2026| olggosaddi =Store norske leksikon, snl.no | čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{no}} }}</ref> * <ref name="britannica">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.britannica.com/place/Pakistan| namma =Pakistan| čálli = | beaivemearri =6.11.2026 | olggosaddi =britannica.com | čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{en}} }}</ref> * <ref name="hdi2025">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf | namma =Human development report 2025| čálli = | beaivemearri = 2025 | olggosaddi =UNDP, undp.org| čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{en}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{commonscat|Pakistan}} {{Ásia}} [[Kategoriija:Pakistan| ]] o73wny3qc28e7kjc7wbotn8fac0a45w 308204 308203 2026-11-07T03:49:41Z Paju 16067 + Kárta 308204 wikitext text/x-wiki {{Gáldut váilot}} {{SDG}} {{Riika | namma = Pakistan | en-namma = Pakistan | vearjogovva = | nationálalávlla = | motto = | kárta = Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg | virggálaš-giella = [[Urdugiella]], [[eaŋgalsgiella]] | oaivegávpot = [[Islamabad]]<ref name="snl.no"/> | viidodat = 796 095 km² (770 880)<ref name="snl.no"/> | olmmošlohku = 251 300 000 <small>(2024)</small><ref name="snl.no"/> | populašuvdnačoahkkisvuohta = {{Nts|{{#expr:(251300000/770880) round 1}} }} | gonagas = | dronnet = | presideanta = Asif Ali Zardari<ref name="snl.no"/> | stáhtaministtar = Shehbaz Sharif<ref name="snl.no"/> | čáhci = | čoahkkisvuohta = | iehčanasvuohta = | iehčanasvuođa dáhpáhusat = | valuhta = [[Pakistan rupia]] | valuhtakoda = PKR | áigi = UTC+5 | geasseáigi = | telefunkoda = +92 | tld = | hdi = 0,544 <small>(2023)</small><ref name="hdi2025" details="s. 281"/> | hdi-sadji = 168 (193) | hdi-jahki = 2023 }} '''Pakistan'''<ref name="cieza"/> ({{g-ur|‏پاکستان‎}}; {{g-en|Pakistan}}) dahjege '''Pakistana islamlaš dásseváldi'''<ref name="cieza"/> lea riika Lulli-[[Ásia]]s. Riikka oaivegávpot lea [[Islamabad]].<ref name="snl.no"/><ref name="Skuvlla-kártagirji"/><ref name="britannica"/> Pakistan viidodat lea 796 095 njealjehaskilomehtera ja olmmošlohku suunnje 251,3 miljovnna ássi (2024).<ref name="snl.no"/> [[Fiila:Un-pakistan.png|thumb|left|Kárta {{en}}.]] Riikkas rádjeriikkat leat [[Iran]] oarjjis, [[Afganistan]] davvis, [[Kiinná]] nuortadavvis ja [[India]] nuorttis.<ref name="snl.no"/><ref name="Skuvlla-kártagirji"/> Lullin lea Arábiamearra ([[India áhpi]] oassi). Deháleamos johka lea [[Indus]].<ref name="Skuvlla-kártagirji"/> == Geahča maid == * [[Máilmmi riikkat ja eará oasit|Máilmme riikkat]] <br clear=left> ==Gáldut== {{Gáldut| * <ref name="cieza">{{Neahttagáldu| čujuhus =https://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?id=2023&h=smi | namma = Riikkaid namat čieža gillii: Pakistan| beaivemearri = 21.10.2009, beaiváduvvon 17.9.2024 | olggosaddi = [[Ruovttueatnan gielaid guovddáš]] | čujuhuvvon =7.11.2026 | arkiiva = https://web.archive.org/web/20250206113520/https://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?h=smi | arkiverejuvvon = 2025-02-06}}</ref> * <ref name="Skuvlla-kártagirji">{{Girjegáldu | Čálli= Pirkko Kenno, Matti Palosaari & Jukka Vahtola | Namma = Skuvlla kártagirji | Jahki = 2011 | Bihttá = | Siidu = 64−65, 129| Lassidiehtu = | Olggosaddinbáiki =| Olggosaddi = [[Suoma sámediggi|Sámediggi]]| Dovdolohku = ISBN 078-952-441-220-9| Lohkanbeaivvi = 5.11.2026}}</ref> * <ref name="snl.no">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://snl.no/Pakistan| namma = Pakistan| čálli =Bjørn Johannessen & Sten Lundbo | beaivemearri = 25.6.2026| olggosaddi =Store norske leksikon, snl.no | čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{no}} }}</ref> * <ref name="britannica">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.britannica.com/place/Pakistan| namma =Pakistan| čálli = | beaivemearri =6.11.2026 | olggosaddi =britannica.com | čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{en}} }}</ref> * <ref name="hdi2025">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf | namma =Human development report 2025| čálli = | beaivemearri = 2025 | olggosaddi =UNDP, undp.org| čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{en}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{commonscat|Pakistan}} {{Ásia}} [[Kategoriija:Pakistan| ]] qiry6rx3v32uru6qt73d1apf6m6kp1m 308205 308204 2026-11-07T04:00:54Z Paju 16067 + some other cities 308205 wikitext text/x-wiki {{Gáldut váilot}} {{SDG}} {{Riika | namma = Pakistan | en-namma = Pakistan | vearjogovva = | nationálalávlla = | motto = | kárta = Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg | virggálaš-giella = [[Urdugiella]], [[eaŋgalsgiella]] | oaivegávpot = [[Islamabad]]<ref name="snl.no"/> | viidodat = 796 095 km² (770 880)<ref name="snl.no"/> | olmmošlohku = 251 300 000 <small>(2024)</small><ref name="snl.no"/> | populašuvdnačoahkkisvuohta = {{Nts|{{#expr:(251300000/770880) round 1}} }} | gonagas = | dronnet = | presideanta = Asif Ali Zardari<ref name="snl.no"/> | stáhtaministtar = Shehbaz Sharif<ref name="snl.no"/> | čáhci = | čoahkkisvuohta = | iehčanasvuohta = | iehčanasvuođa dáhpáhusat = | valuhta = [[Pakistan rupia]] | valuhtakoda = PKR | áigi = UTC+5 | geasseáigi = | telefunkoda = +92 | tld = | hdi = 0,544 <small>(2023)</small><ref name="hdi2025" details="s. 281"/> | hdi-sadji = 168 (193) | hdi-jahki = 2023 }} '''Pakistan'''<ref name="cieza"/> ({{g-ur|‏پاکستان‎}}; {{g-en|Pakistan}}) dahjege '''Pakistana islamlaš dásseváldi'''<ref name="cieza"/> lea riika Lulli-[[Ásia]]s. Riikka oaivegávpot lea [[Islamabad]]. Eará gávpogat leat Peshawar, [[Lahore]], Faisalabad, Quetta ja [[Karachi]].<ref name="snl.no"/><ref name="Skuvlla-kártagirji"/><ref name="britannica"/> Pakistan viidodat lea 796 095 njealjehaskilomehtera ja olmmošlohku suunnje 251,3 miljovnna ássi (2024).<ref name="snl.no"/> [[Fiila:Un-pakistan.png|thumb|left|Kárta {{en}}.]] Riikkas rádjeriikkat leat [[Iran]] oarjjis, [[Afganistan]] davvis, [[Kiinná]] nuortadavvis ja [[India]] nuorttis.<ref name="snl.no"/><ref name="Skuvlla-kártagirji"/> Lullin lea Arábiamearra ([[India áhpi]] oassi). Deháleamos johka lea [[Indus]].<ref name="Skuvlla-kártagirji"/> == Geahča maid == * [[Máilmmi riikkat ja eará oasit|Máilmme riikkat]] <br clear=left> ==Gáldut== {{Gáldut| * <ref name="cieza">{{Neahttagáldu| čujuhus =https://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?id=2023&h=smi | namma = Riikkaid namat čieža gillii: Pakistan| beaivemearri = 21.10.2009, beaiváduvvon 17.9.2024 | olggosaddi = [[Ruovttueatnan gielaid guovddáš]] | čujuhuvvon =7.11.2026 | arkiiva = https://web.archive.org/web/20250206113520/https://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?h=smi | arkiverejuvvon = 2025-02-06}}</ref> * <ref name="Skuvlla-kártagirji">{{Girjegáldu | Čálli= Pirkko Kenno, Matti Palosaari & Jukka Vahtola | Namma = Skuvlla kártagirji | Jahki = 2011 | Bihttá = | Siidu = 64−65, 129| Lassidiehtu = | Olggosaddinbáiki =| Olggosaddi = [[Suoma sámediggi|Sámediggi]]| Dovdolohku = ISBN 078-952-441-220-9| Lohkanbeaivvi = 5.11.2026}}</ref> * <ref name="snl.no">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://snl.no/Pakistan| namma = Pakistan| čálli =Bjørn Johannessen & Sten Lundbo | beaivemearri = 25.6.2026| olggosaddi =Store norske leksikon, snl.no | čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{no}} }}</ref> * <ref name="britannica">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.britannica.com/place/Pakistan| namma =Pakistan| čálli = | beaivemearri =6.11.2026 | olggosaddi =britannica.com | čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{en}} }}</ref> * <ref name="hdi2025">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf | namma =Human development report 2025| čálli = | beaivemearri = 2025 | olggosaddi =UNDP, undp.org| čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{en}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{commonscat|Pakistan}} {{Ásia}} [[Kategoriija:Pakistan| ]] 60mrut3gwm0eizde2mgv3dndf5reoc3 308206 308205 2026-11-07T04:11:11Z Paju 16067 +w 308206 wikitext text/x-wiki {{Gáldut váilot}} {{SDG}} {{Riika | namma = Pakistan | en-namma = Pakistan | vearjogovva = | nationálalávlla = | motto = | kárta = Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg | virggálaš-giella = [[Urdugiella]], [[eaŋgalsgiella]] | oaivegávpot = [[Islamabad]]<ref name="snl.no"/> | viidodat = 796 095 km² (770 880)<ref name="snl.no"/> | olmmošlohku = 251 300 000 <small>(2024)</small><ref name="snl.no"/> | populašuvdnačoahkkisvuohta = {{Nts|{{#expr:(251300000/770880) round 1}} }} | gonagas = | dronnet = | presideanta = Asif Ali Zardari<ref name="snl.no"/> | stáhtaministtar = [[Shehbaz Sharif]]<ref name="snl.no"/> | čáhci = | čoahkkisvuohta = | iehčanasvuohta = | iehčanasvuođa dáhpáhusat = | valuhta = [[Pakistan rupia]] | valuhtakoda = PKR | áigi = UTC+5 | geasseáigi = | telefunkoda = +92 | tld = | hdi = 0,544 <small>(2023)</small><ref name="hdi2025" details="s. 281"/> | hdi-sadji = 168 (193) | hdi-jahki = 2023 }} '''Pakistan'''<ref name="cieza"/> ({{g-ur|‏پاکستان‎}}; {{g-en|Pakistan}}) dahjege '''Pakistana islamlaš dásseváldi'''<ref name="cieza"/> lea riika Lulli-[[Ásia]]s. Riikka oaivegávpot lea [[Islamabad]]. Eará gávpogat leat Peshawar, [[Lahore]], Faisalabad, Quetta ja [[Karachi]].<ref name="snl.no"/><ref name="Skuvlla-kártagirji"/><ref name="britannica"/> Pakistan viidodat lea 796 095 njealjehaskilomehtera ja olmmošlohku suunnje 251,3 miljovnna ássi (2024).<ref name="snl.no"/> [[Fiila:Un-pakistan.png|thumb|left|Kárta {{en}}.]] Riikkas rádjeriikkat leat [[Iran]] oarjjis, [[Afganistan]] davvis, [[Kiinná]] nuortadavvis ja [[India]] nuorttis.<ref name="snl.no"/><ref name="Skuvlla-kártagirji"/> Lullin lea Arábiamearra ([[India áhpi]] oassi). Deháleamos johka lea [[Indus]].<ref name="Skuvlla-kártagirji"/> == Geahča maid == * [[Máilmmi riikkat ja eará oasit|Máilmme riikkat]] <br clear=left> ==Gáldut== {{Gáldut| * <ref name="cieza">{{Neahttagáldu| čujuhus =https://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?id=2023&h=smi | namma = Riikkaid namat čieža gillii: Pakistan| beaivemearri = 21.10.2009, beaiváduvvon 17.9.2024 | olggosaddi = [[Ruovttueatnan gielaid guovddáš]] | čujuhuvvon =7.11.2026 | arkiiva = https://web.archive.org/web/20250206113520/https://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?h=smi | arkiverejuvvon = 2025-02-06}}</ref> * <ref name="Skuvlla-kártagirji">{{Girjegáldu | Čálli= Pirkko Kenno, Matti Palosaari & Jukka Vahtola | Namma = Skuvlla kártagirji | Jahki = 2011 | Bihttá = | Siidu = 64−65, 129| Lassidiehtu = | Olggosaddinbáiki =| Olggosaddi = [[Suoma sámediggi|Sámediggi]]| Dovdolohku = ISBN 078-952-441-220-9| Lohkanbeaivvi = 5.11.2026}}</ref> * <ref name="snl.no">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://snl.no/Pakistan| namma = Pakistan| čálli =Bjørn Johannessen & Sten Lundbo | beaivemearri = 25.6.2026| olggosaddi =Store norske leksikon, snl.no | čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{no}} }}</ref> * <ref name="britannica">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.britannica.com/place/Pakistan| namma =Pakistan| čálli = | beaivemearri =6.11.2026 | olggosaddi =britannica.com | čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{en}} }}</ref> * <ref name="hdi2025">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf | namma =Human development report 2025| čálli = | beaivemearri = 2025 | olggosaddi =UNDP, undp.org| čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{en}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{commonscat|Pakistan}} {{Ásia}} [[Kategoriija:Pakistan| ]] dmxgtrwga792bkqghnvfuv0i0kuqhys 0 1384 308207 307881 2026-11-07T05:57:09Z Paju 16067 + updates, some additions (to be continued), references 308207 wikitext text/x-wiki {{Gáldut váilot}} {{SDG}} {{Riika | en-namma =SriLanka | kárta =Sri_Lanka_(orthographic_projection).svg | kárta-govvateaksta = | stáhtahápmi = Konstitutionála [[dásseváldi]] | presideanta = Anura Kumara Dissanayake<ref name="snl.no"/> | stáhtaministtar =Harini Amarasuriya<ref name="snl.no"/> | oaivegávpot = Sri Jayawardenepura Kotte | eará-gávpogat = [[Colombo]] | viidodat =65&nbsp;610 km² (61&nbsp;860)<ref name="snl.no"/> | sisčáhci =4,4% | olmmošlohku =21&nbsp;900&nbsp;000 (2024)<ref name="snl.no"/> | ássečoahkkisvuohta ={{Nts|{{#expr:(21600000/61860) round 1}} }} | virggálaš-gielat =Sinhala, Tamil | valuhta =Sri Lanka rupi | valuhtakoda =LKR | báb =92&nbsp;504 USD (2018) | báb-ássi =4&nbsp;265 USD (2018) | hdi = 0,776 <small>(2023)</small><ref name="hdi2025" details="s. 280"/> | hdi-sadji = 89 (193) | hdi-jahki = 2023 | áigi =[[UTC]]+5:30 | geasseáigi = | eanandoallu = | bálvalusat = | industriija = | lohkanmáhttu = | nationálabeaivi = | nationálalávlla = | interneahtta-TLD =.lk<br/>.ලංකා<br/>.இலங்கை }} '''Sri Lanka'''<ref name="cieza"/> dahjege '''Sri Lanka demokráhtalaš sosialisttalaš dásseváldi'''<ref name="cieza"/> lea riika Lulli-[[Ásia]]s. Riikka oaivegávpot lea [[Colombo]].<ref name="Skuvlla-kártagirji"/><ref name="snl.no"/><ref name="britannica"/> [[Fiila:Sri Lanka Physiography.jpg|thumb|left|Kárta {{en}}.]] == Geahča maid == * [[Máilmmi riikkat]] <br clear=left> ==Gáldut== {{Gáldut| * <ref name="cieza">{{Neahttagáldu| čujuhus =https://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?id=2075&h=smi | namma = Riikkaid namat čieža gillii: Sri Lanka| beaivemearri = 21.10.2009, beaiváduvvon 17.9.2024 | olggosaddi = [[Ruovttueatnan gielaid guovddáš]] | čujuhuvvon =7.11.2026 | arkiiva = https://web.archive.org/web/20250206113520/https://kaino.kotus.fi/maidennimet/index.php?h=smi | arkiverejuvvon = 2025-02-06}}</ref> * <ref name="Skuvlla-kártagirji">{{Girjegáldu | Čálli= Pirkko Kenno, Matti Palosaari & Jukka Vahtola | Namma = Skuvlla kártagirji | Jahki = 2011 | Bihttá = | Siidu = 65, 130| Lassidiehtu = | Olggosaddinbáiki =| Olggosaddi = [[Suoma sámediggi|Sámediggi]]| Dovdolohku = ISBN 078-952-441-220-9| Lohkanbeaivvi = 5.11.2026}}</ref> * <ref name="snl.no">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://snl.no/Sri_Lanka| namma = Sri Lanka| čálli =Siv Haugan| beaivemearri = 29.8.2026| olggosaddi =Store norske leksikon, snl.no | čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{no}} }}</ref> * <ref name="britannica">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.britannica.com/place/Sri-Lanka| namma =Sri Lanka| čálli = | beaivemearri =1.11.2026 | olggosaddi =britannica.com | čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{en}} }}</ref> * <ref name="hdi2025">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf | namma =Human development report 2025| čálli = | beaivemearri = 2025 | olggosaddi =UNDP, undp.org| čujuhuvvon =7.11.2026 | giella ={{en}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{commonscat|Sri Lanka}} {{Ásia}} [[Kategoriija:Sri Lanka| ]] 8g2hzdeiuqubsjnmscg8g0h5sx0nyxi 0 26878 308208 306712 2026-11-07T10:34:24Z SámiTranslator 14295 308208 wikitext text/x-wiki Oamastangeažus lea geažus mii laktása muhtun sátnái. Dat dovddaha ovddemusat oamasteami ja gullevašvuođa. Máilmmis leat ollu gielat, main leat oamastanaffiksat. The ''World Atlas of Language Structures'' logahallá 642 giela main leat oamastanaffiksat. Affiksa siskkilda sihke suffiksa (gehčosa) ja prefiksa. Sámegielas leat dušše oamastangehčosat (oamastansuffiksat). Komitatiiva máŋggaidlohku lea spiehkastat go dalle oamastangeažus boahtá ovdal kásusgehčosa. Sámegielas eai leat oamastanprefiksat. == Sámegielat == === 1. Davvisámegiella === Davvisámegielas leat oamastangehčosat. Dat laktásit substantiivvaide (omd. ''eadnás'''at'''''), pronomenii ''ieš'' (omd. ''ieža'''n''', ieža'''t''', alcces'''at''''')'','' resiprohkalaš pronomeniidda (omd. ''guhtet guoimmi'''set'''''), adposišuvnnaide (omd. ''bálddast'''is'''''), negatiiva supiidnaverbii (''omd. ama'''n''', ama'''t''''', ''ama'''s''''' jna), ja vearbba gerundahápmái (''ealedettiin'''is'''''). Dábáleamos geavahus, goittoge 2000-logu álggus, dáidá leat pronomen ''ieš'' sojahus. ''Substantiiva'' + ''oamastangeažus'' geavaheapmi lea unnon. Go veardida boarráset girječálliid giela (riegádan jagiid 1850–1930) ja nuorat girječálliid giela (riegádan 1970-1980) de fuomáša ahte ''ieža- + substantiiva'' lea buori muddui boahtán ''substantiiva + oamastangeažus'' sadjái. Boarráset girječállit atnet ''ieža-'' + ''substantiiva'' oalle unnán, vuosttažettiin earuheaddji cealkagiin: ''Mun jurddašin eambbo eatni go iežan dili birra.'' ==== 1.1 Davvisámegiela oamastangehčosat ==== Davvisámegielas leat oktiibuot gávccinuppelot oamastangehčosa, guokte gehčosa guđenai persovdnii. Nubbi laktása substantiivii man loahppa lea vokála ja nubbi substantiivii man loahppa lea konsonánta: {| class="wikitable" |+ ! ! colspan="3" |''Loahppa lea vokála'' ! colspan="3" |''Loahppa lea konsonánta'' |- ! !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku |- |1.p | -n | -me | -met | -an | -eame | -eamet |- |2.p | -t | -de | -det | -at | -eatte | -eattet |- |3.p | -s | -ska | -set | -is | -easkka | -easet |} Pronomen ''ieš'' ovdamearkan: {| class="wikitable" ! ! colspan="3" |''Akkusatiiva-genitiiva:'' ieža- ! colspan="3" |''Illatiiva:'' alcces- |- ! !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku |- |1.p |ieža'''n''' |ieža'''me''' |ieža'''met''' |alcces'''an''' |alcces'''eame''' |alcces'''eamet''' |- |2.p |ieža'''t''' |ieža'''de''' |ieža'''det''' |alcces'''at''' |alcces'''eatte''' |alcces'''eattet''' |- |3.p |ieža'''s''' |ieža'''ska''' |ieža'''set''' |alcces'''is''' |alcces'''easkka''' |alcces'''easet''' |} Muhtin oamastangehčosat ja kásusgehčosat leat ovttaláganat. Ovttaidlogu nuppi persovnna oamastangehčosat leat seammaláganat go máŋggaidlogu nominatiivagehčosat: * ''Buot lanja<u>t</u> leat čorgejuvvon''. (nominatiiva) * ''Juogo leat čorgen lanja<u>t</u>?'' (akkusatiiva oamastangehčosiin) Ovttaidlogu goalmmát persovnna oamastangehčosat leat seammaláganat go ovttaidlogu lokatiivagehčosat: * ''Niillas čohkká biilla<u>s</u>.'' (lokatiiva) * ''Niillas lei čuožžumin biilla<u>s</u> luhtte''. (genitiiva oamastangehčosiin) * ''Niillas lea fuolas eamid<u>is</u>.'' (lokatiiva) * ''Niillas váillahišgođii eamid<u>is</u>.'' (akkusatiiva oamastangehčosiin) ===== 1.2 Substantiiva + oamastangeažus ===== Go substantiivii lakása oamastangeažus de kásusdovddaldat dávjá rievdá. Ovttaidlogu illatiiva dábálaš geažus lea "-i": * ''Oaččut dan cealkit oabbá<u>i</u>!'' Bajábeale cealkaga sáhttá dahkat čielgaseabbon oamastangehčosiin. Ovttaidlogu illatiiva geažus oamastangehčosiin lea '-s-': * ''Oaččut dan cealkit oabbá<u>s</u>at!'' Illatiiva geažus "-s" lea maid pronomeniin ''da<u>s</u>a'', ''dá<u>s</u>a'', ''die<u>s</u>a'' jna: * ''Niillas čohkkedii biila<u>s</u>is''. * ''Čohkket dá<u>s</u>a.'' Máŋggaidlogu illatiiva dábálaš geažus "-ide" šaddá guhkit ja lea "-idasa-": * ''Olbmot dopme ruovttu<u>idasa</u>set.'' Ovttaidlogu lokatiivva dábálaš geažus lea "-s": * ''Ledjen oađđimin seaŋgga<u>s</u>''. Ovttaidlogu lokatiivva geažus oamastangehčosiin lea "-st-": * ''Ledjen oađđimin seaŋgga<u>st</u>an.'' Ovttaidlogu akkusatiivvas-genitiivvas ii leat geažus lehkos dal oamstangeažus dahje ii. Muhto vokálamáddagis lea earálágan dássemolsašupmi. Girjegiela norbma lea ahte akkusatiivvas-genitiivvas lea gievrras dássi vuosttaš persovnnas: * ''Gal mun vi<u>lb</u>an dovddan.'' (veardit: ''Gal mun vi<u>lbb</u>a dovddan.'') * ''Guođán du háldui dá<u>ll</u>on.'' (veardit: ''Guođán du háldui dá<u>l</u>u.'') * ''Mun lean opmoda<u>hk</u>an ieš čohkken.'' (veardit: ''Mun lean opmoda<u>g</u>a ieš čohkken.'') * ''De jotkkiimet má<u>tk</u>ámet.'' (veardit: ''De jotkkiimet má<u>tkk</u>i.'') * ''Mun ledjen goa<u>ht</u>án luhtte.'' (veardit: ''Mun ledjen goa<u>đ</u>i luhtte.'') Nuppi ja goalmmát persovnnas lea fas geahnohis dássi akkusatiivas-genitiivvas: * ''Mana goa<u>đ</u>át lusa.'' * ''Biret lei álo i<u>rgg</u>is luhtte.'' * ''Mánát eai beassan oaidnit á<u>hč</u>iset mánnui.'' Muhtimat atnet geahnohis dási maiddái vuosttaš persovnnas: * ''Mun in dadjan na<u>m</u>an. ~ Mun in dadjan na<u>mm</u>an.'' {| class="wikitable" |+ ! ! colspan="4" |<big>Vokálamátta: ''<nowiki/>'oabbá''<nowiki/>'</big> |- ! ! colspan="2" |''Oamastangehčosa haga'' ! colspan="2" |''Oamastangehčosiin'' |- ! !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku |- |Nominatiiva |oabbá |oappát |oabbá- |(oappá'''id'''-)¹ |- |A/G |oappá |oappáid |oabbá- / oappá- |oappáid- |- |Illatiiva |oabbái |oappáide |oabbá'''s-''' |oappá'''idasa-''' |- |Lokatiiva |oappás |oappáin |oappá'''st-''' |oappáin- |- |Komitatiiva |oappáin |oappáiguin |oappáin- |oappá'''id- + guin'''² |- |Essiiva | colspan="2" |oabbán | colspan="2" |oabbán- |- | colspan="5" |<small>1. Máŋggaidlohku nominatiiva ii báljo adno oamastangehčosiin ja aivve allaáiggálaš čuorvvassátnin, omd. ''Ráhkis oappáidan!''</small> <small>2. Máŋggaidlogu komitatiivvas oamastangeažus boahtá ovdal ''-guin''. Dása leat giellahistorjjálaš sivat. Dolin ''<nowiki/>'guin''' lei sierra sátni justo dego ''ala, sisa'' jna.</small> |} Konsonántamáddagis lea mohkkát sojaheapmi go vokálamáddagis. Buot kásusiin lea eará dovddaldat go sátnái laktása oamastangeažus. Oažžu measta lohkat ahte dát oamastansojahus ii leat nu hirbmat dábálaš. Eanas fuolkesánit leat vokálamáddagat (áhčči, eadni, oabbá, viellja, nieida, bárdni). {| class="wikitable" ! ! colspan="4" |<big>Konsonántamát''<nowiki/>''ta: ''<nowiki/>'áh''<nowiki/>''kkut'''</big> |- ! ! colspan="2" |''Oamastangehčosa haga'' ! colspan="2" |''Oamastangehčosiin'' |- ! !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku |- |Nominatiiva |ustit |ustibat |'''ustib'''- |(ustib'''iiddá'''-) |- |A/G |ustiba |ustibiid |'''ustib'''- |ustib'''iiddá'''- ustib'''iiddi'''- |- |Illatiiva |ustibii |ustibiidda |ustib'''asa'''- |ustib'''iiddás'''- |- |Lokatiiva |ustibis |ustibiin |ustib'''isttá'''- ustib'''istti'''- |ustib'''iinná'''- ustib'''iinni'''- |- |Komitatiiva |ustibiin |ustibiiguin |ustib'''iinná'''- ustib'''iinni'''- |ustib'''iiddá'''- + -'''guin''' ustib'''iiddi'''- + -'''guin''' |- |Essiiva | colspan="2" |ustibin | colspan="2" |iežan (iežat, iežas...) ustibin |- | colspan="5" |<small>1 persovnnas ja 2. persovnnas lea muhtun hámiin vokálamolsašupmi. Danin tabeallas leat guokte hámi ovttaidlogu lokatiivvas ja komitatiivvas ja máŋggaidlogu akkusatiiva-genetiivvas, lokatiivvas ja komitatiivvas. Essiva ii adno go vuođđohámis leat golbma stávvala (''ustibin'').</small> |} ==== 1.3 Geavaheapmi ==== Substantiivvat mat ovddemusat váldet oamastangehčosa leat sohkanamahusat, ovdamearkka dihte ''áhčči'', ''eadni'', ''bárdni'', ''nieida, viellja, oabbá'' ja nu ain. Dákkár sánit sáhttet maid váldit oamastangehčosa ráddjehusaid haga. Dábáleamos lea goittotge ahte dat čuvvot váldonjuolggadusa dás vuollelis. ===== 1.3.1 Váldonjuolggadus ===== Eará substantiivvaid hárrái leat muhtun ráddjehusat. Váldonjuolggadus lea ahte oamastangeažus čuovvu finihtta vearbba: * ''Mun '''lean''' beatnag'''an''' čanastan gitta.'' [mu beatnaga] * ''Gal mon muhtomin '''juoiggastan''' eamid'''an''' nai.'' * ''Juogo '''leat''' čorgen lanja'''t'''?'' [du lanja] * '''''Doala''' njálmmá'''t'''!'' * ''Vai '''leat'''go njuokčam'''at''' láhppán?'' * ''Kátjá '''rohttii''' gieđa'''s''' eret Niillasa gieđas.'' [Kátjá gieđa] * ''Mihkkal '''jugahii''' vielja'''s''' gárremiidda.'' * ''Káre '''leai''' juo vajáldahttán áibbas barggu'''s'''.'' * ''De '''vuolgu''' baicce gussa'''me''' viežžat.'' [munno gusa] * ''Mun '''dáiddán''' dán čavčča juo vuovdit visot bohccuid'''an'''''. * ''Gal mun '''čiegan''' čalmmiid'''an'''.'' * '''''It''' galgga goalludit beljiid'''at'''.'' * ''Gosa nieiddaid'''at''' '''guđđet'''?'' * ''Oaččut lanja gosa '''beasat''' guođđit biergasiiddá'''t'''.'' * ''Mihkkal '''ohcagođii''' biktasiiddi'''s''' dan sevdnjes lanjas''. * ''Moai '''galge''' molsut biktasiiddá'''me'''''. * ''Iđedis '''vieččaimet''' herggiid'''eamet''' meahcis.'' * ''Váhnemat '''belket''' mánáid'''easet''' ja mánát fas váhnemiiddi'''set'''.'' * ''Bargit '''jotke''' bargguid'''easet'''.'' * ''Balu'''set''' dattege '''eai''' sáhttán čiehkat.'' * ''Mihkkal '''ii''' muitán lohpádusaid'''is'''.'' * ''Ánne '''viehkalii''' áhči'''s''' ovddal.'' * ''Beana '''ruohtastii''' isid'''is''' oaivvi nala.'' * ''Áddjá '''doapmalii''' sabehiiddi'''s''' lusa.'' * '''''Oaččut''' dan cealkit oabbás'''at'''!'' * ''Elle '''viegai''' oabbás'''is''' veahkkin.'' * ''Niillas '''čohkkedii''' biilas'''is'''''. * ''De moai '''vuoddjáime''' geidnos'''eame'''.'' * '''''Galgabeahtti''' dál mannat eadnás'''eatte''' veahkkin.'' * '''''Bođiimet''' siidas'''eamet''' gaskabeaiáigge.'' * ''De '''ánuimet''' mii jeahkáliid herggiidasa'''met''' dáluisidis.'' * ''Olbmot '''dopme''' ruovttuidasa'''set'''.'' * ''Dalle '''ledjen''' lihkolaš diehtemeahttunvuođast'''an'''.'' * ''Biera '''lei''' lanjast'''is''' gullan mii gievkkanis dáhpáhuvai.'' * ''Niillas '''doalai''' Kátjá salast'''is'''.'' * ''Jápmin '''boahtá''' áiggist'''is'''.'' * ''Jovnna '''bálkestii''' vatnasistti'''s''' golgadagaid Áslat vatnasii.'' * ''Sii '''bohte''' olggos biillast'''easet'''.'' * ''Áhkku '''sihkestii''' vel iešnai moadde gatnjala eret muođuin'''is'''''. * ''Mun '''lean''' bivastagain'''an''' bargan.'' * ''Na ieš '''dieđát''' herggiin'''at''' mo láhttet.'' * ''Beatnagiinná'''t'''go '''boađát'''?'' * ''Niillas '''humadii''' beatnagiinni'''s'''.'' * ''Seaŋggas '''ođii''' Sámmol eamidiinni'''s'''.'' * ''Iđđedis '''bođiiga''' vel Ovllá guovttos Ánddiin ealuin'''easkka'''.'' * ''Moson báhppa gusaid'''is'''guin '''áigu''' rassat?'' * ''De rohkadalai gonagasnieida su áhčistis, ahte son '''válddášii''' dan guossi guossin'''is'''.'' * '''''Ane''' dan oapmin'''at'''!'' * ''Son '''ii''' dovddastan vieljaid'''is''' vielljan'''is'''.'' ===== 1.3.2 Oamastangeažus ii čuovo finihtta vearbba ===== Čuovvovaš ovdamearkkat eai čuovo váldonjuolggadusa. Oamastangeažus sáhttá čuovvut cealkaga objeavtta: * ''Politiija gohčui '''mu''' oktan joavkkuin'''an''' ja vel nuppi sámi joavkku iežas mielde.'' * ''Min váhnemat dikte '''min''' ieža čilget áššiid'''eamet'''.'' Dávjá dat olmmoš masa oamastangeažus čujuha ii oba oidnoge cealkagis ja oalle dávjá dat čujuha dan olbmui geainna hubmi ságastallá. * ''Gos áhččá'''t''' lea?'' * ''Vai nu boaris dat lea eadná'''t'''!'' * ''Nieida'''t''' lea mannan dohko.'' * ''Fuomášin áhčá'''t''' boahtime.'' * ''Dá lea eatná'''t''' liidni.'' * ''Oappá'''t''' beana gullui.'' * ''Áhčist'''at''' lohket hui njálgga guliid.'' * ''Moai letne etniin'''at''' soabadan ahte don náitalat Jovnnain.'' Daidda olbmuide geainna hubmi ságastallá: * ''Mii gal fertet dieid bassat eret ovdal go eadná'''det''' ja áhččá'''det''' boahtiba.'' * ''Moai áigo dál áhčiin'''eattet''' earránit.'' Muhtumin dat čujuha hubmái: * ''Maid viellja'''n''' cealká?'' ===== 1.3.3 Oamastangeažus humahallama oktavuođas ===== Goalmmát geavaheapmi lea nu gohčoduvvon vokatiiva. Ii datge čuovo váldonjuolggadusa. * ''Dieđátgo oabbá'''n''' máid?'' * ''Maid don, olbmá'''n''', dagat?'' * ''Ráhkis vieljaž'''an'''!'' * ''Nu dat lea Márjjáž'''an'''.'' * ''Vuoi, vuoi Kátjáž'''an''' mot moai galge?'' ===== 1.3.4 Resiprohkalaš pronomenat ===== Resiprohkalaš pronomena oamastangeažus čuovvu váldonjuolggadusa dahje objeavtta: * ''Moai '''liikojetne''' goabbat guoibmás'''eame'''.'' * ''Dat dáhtui '''munno''' addit goappat guoibmás'''eame''' ándagassii.'' * ''Dat '''leigga''' soabalaččat goabbat guoibmás'''easkka'''.'' * ''Olbmot '''gullojedje''' sávvame guhtet guoibmás'''easet''' buori ođđa jagi.'' * ''Buohkat '''gehčče''' guhtet guimmiidasa'''set'''.'' * ''Dii '''oahppabehtet''' guhtet guoimmist'''eattet'''.'' ===== 1.3.5 Oamastangeažus ja distributiiva pronomen ===== Oamastangeažus sáhttá maiddái čujuhit distributiiva pronomenii. Dát vuogádat lea oalle mohkkái ja rievddada hubmis hubmái. Oamastangeažus sáhttá čujuhit finihta verbii ja muhtumin maiddái distributiiva pronomenii. Ovdamearkkat: * ''Mii '''válddiimet''' guhtege lávka'''met'''.'' * ''Dat válde '''guhtege''' lávkka'''s'''.'' Daid njuolggadusaid čilge Pekka Sammallahti iežas artihkkalis ''Davvisámegiela distributiiva cealkagat''<ref>SDÁ 1-2–2007: Pekka Sammallahti, Davvisámegiela distributiiva cealkagat, 2007</ref>. ===== 1.3.6 Adposišuvnnat ===== Adposišuvnnat čuvvot dábálaččat váldonjuolggadusa: * '''''Ean''' eisege váldde du fárros'''eame''' boalgan alcceseame.'' * ''Muhtumat '''gaikkehedje''' uksaguoras čuožžu nieiddaid fárros'''easet'''.'' * '''''Áiggut'''go vuostáiváldit Ipmil attáldaga vai norddastit dan eret luhtá'''t'''?'' * ''Eadni '''čuorvvui''' mu lusa'''s'''.'' * ''Guovssahas '''sáhttá''' dohppet du gitta ja loktet du lusa'''s''' ja borrat du.'' * ''Nissonat '''fertejedje''' botnjiideaset ja mánát áhčiideaset gárrat gerresii ja goallostit maŋŋás'''easet'''.'' * '''''Váldde''' dan mielddá'''t'''!'' Eará geavahusat leat vejolaččat muhto eai nu dábálaččat: * ''Boađe mielddá'''n''' johkagáddái!'' == Eará urálalaš gielat == === Suomagiella === == Gáldut == [[Kategoriija:Morfologiija]] mh28v6d47vkhahd27vp7asfrqb230l8 308209 308208 2026-11-07T10:39:52Z SámiTranslator 14295 308209 wikitext text/x-wiki Oamastangeažus lea geažus, dahjege suffiksa, mii laktása muhtun sátnái. Dat dovddaha ovddemusat oamasteami ja gullevašvuođa. Máilmmis leat ollu gielat, main leat sátneoasit mat dovddahit oamasteami. The ''World Atlas of Language Structures'' logahallá 642 giela main leat oamastangehčosat dahje oamastanprefiksat. Affiksa siskkilda sihke suffiksa (gehčosa) ja prefiksa. Sámegielas leat dušše oamastansuffiksat. Davvisámegiela komitatiiva máŋggaidlohku lea spiehkastat giellahistorjjálaš sivaid geažil. == Sámegielat == === 1. Davvisámegiella === Davvisámegielas leat oamastangehčosat. Dat laktásit substantiivvaide (omd. ''eadnás'''at'''''), pronomenii ''ieš'' (omd. ''ieža'''n''', ieža'''t''', alcces'''at''''')'','' resiprohkalaš pronomeniidda (omd. ''guhtet guoimmi'''set'''''), adposišuvnnaide (omd. ''bálddast'''is'''''), negatiiva supiidnaverbii (''omd. ama'''n''', ama'''t''''', ''ama'''s''''' jna), ja vearbba gerundahápmái (''ealedettiin'''is'''''). Dábáleamos geavahus, goittoge 2000-logu álggus, dáidá leat pronomen ''ieš'' sojahus. ''Substantiiva'' + ''oamastangeažus'' geavaheapmi lea unnon. Go veardida boarráset girječálliid giela (riegádan jagiid 1850–1930) ja nuorat girječálliid giela (riegádan 1970-1980) de fuomáša ahte ''ieža- + substantiiva'' lea buori muddui boahtán ''substantiiva + oamastangeažus'' sadjái. Boarráset girječállit atnet ''ieža-'' + ''substantiiva'' oalle unnán, vuosttažettiin earuheaddji cealkagiin: ''Mun jurddašin eambbo eatni go iežan dili birra.'' ==== 1.1 Davvisámegiela oamastangehčosat ==== Davvisámegielas leat oktiibuot gávccinuppelot oamastangehčosa, guokte gehčosa guđenai persovdnii. Nubbi laktása substantiivii man loahppa lea vokála ja nubbi substantiivii man loahppa lea konsonánta: {| class="wikitable" |+ ! ! colspan="3" |''Loahppa lea vokála'' ! colspan="3" |''Loahppa lea konsonánta'' |- ! !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku |- |1.p | -n | -me | -met | -an | -eame | -eamet |- |2.p | -t | -de | -det | -at | -eatte | -eattet |- |3.p | -s | -ska | -set | -is | -easkka | -easet |} Pronomen ''ieš'' ovdamearkan: {| class="wikitable" ! ! colspan="3" |''Akkusatiiva-genitiiva:'' ieža- ! colspan="3" |''Illatiiva:'' alcces- |- ! !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku |- |1.p |ieža'''n''' |ieža'''me''' |ieža'''met''' |alcces'''an''' |alcces'''eame''' |alcces'''eamet''' |- |2.p |ieža'''t''' |ieža'''de''' |ieža'''det''' |alcces'''at''' |alcces'''eatte''' |alcces'''eattet''' |- |3.p |ieža'''s''' |ieža'''ska''' |ieža'''set''' |alcces'''is''' |alcces'''easkka''' |alcces'''easet''' |} Muhtin oamastangehčosat ja kásusgehčosat leat ovttaláganat. Ovttaidlogu nuppi persovnna oamastangehčosat leat seammaláganat go máŋggaidlogu nominatiivagehčosat: * ''Buot lanja<u>t</u> leat čorgejuvvon''. (nominatiiva) * ''Juogo leat čorgen lanja<u>t</u>?'' (akkusatiiva oamastangehčosiin) Ovttaidlogu goalmmát persovnna oamastangehčosat leat seammaláganat go ovttaidlogu lokatiivagehčosat: * ''Niillas čohkká biilla<u>s</u>.'' (lokatiiva) * ''Niillas lei čuožžumin biilla<u>s</u> luhtte''. (genitiiva oamastangehčosiin) * ''Niillas lea fuolas eamid<u>is</u>.'' (lokatiiva) * ''Niillas váillahišgođii eamid<u>is</u>.'' (akkusatiiva oamastangehčosiin) ===== 1.2 Substantiiva + oamastangeažus ===== Go substantiivii lakása oamastangeažus de kásusdovddaldat dávjá rievdá. Ovttaidlogu illatiiva dábálaš geažus lea "-i": * ''Oaččut dan cealkit oabbá<u>i</u>!'' Bajábeale cealkaga sáhttá dahkat čielgaseabbon oamastangehčosiin. Ovttaidlogu illatiiva geažus oamastangehčosiin lea '-s-': * ''Oaččut dan cealkit oabbá<u>s</u>at!'' Illatiiva geažus "-s" lea maid pronomeniin ''da<u>s</u>a'', ''dá<u>s</u>a'', ''die<u>s</u>a'' jna: * ''Niillas čohkkedii biila<u>s</u>is''. * ''Čohkket dá<u>s</u>a.'' Máŋggaidlogu illatiiva dábálaš geažus "-ide" šaddá guhkit ja lea "-idasa-": * ''Olbmot dopme ruovttu<u>idasa</u>set.'' Ovttaidlogu lokatiivva dábálaš geažus lea "-s": * ''Ledjen oađđimin seaŋgga<u>s</u>''. Ovttaidlogu lokatiivva geažus oamastangehčosiin lea "-st-": * ''Ledjen oađđimin seaŋgga<u>st</u>an.'' Ovttaidlogu akkusatiivvas-genitiivvas ii leat geažus lehkos dal oamstangeažus dahje ii. Muhto vokálamáddagis lea earálágan dássemolsašupmi. Girjegiela norbma lea ahte akkusatiivvas-genitiivvas lea gievrras dássi vuosttaš persovnnas: * ''Gal mun vi<u>lb</u>an dovddan.'' (veardit: ''Gal mun vi<u>lbb</u>a dovddan.'') * ''Guođán du háldui dá<u>ll</u>on.'' (veardit: ''Guođán du háldui dá<u>l</u>u.'') * ''Mun lean opmoda<u>hk</u>an ieš čohkken.'' (veardit: ''Mun lean opmoda<u>g</u>a ieš čohkken.'') * ''De jotkkiimet má<u>tk</u>ámet.'' (veardit: ''De jotkkiimet má<u>tkk</u>i.'') * ''Mun ledjen goa<u>ht</u>án luhtte.'' (veardit: ''Mun ledjen goa<u>đ</u>i luhtte.'') Nuppi ja goalmmát persovnnas lea fas geahnohis dássi akkusatiivas-genitiivvas: * ''Mana goa<u>đ</u>át lusa.'' * ''Biret lei álo i<u>rgg</u>is luhtte.'' * ''Mánát eai beassan oaidnit á<u>hč</u>iset mánnui.'' Muhtimat atnet geahnohis dási maiddái vuosttaš persovnnas: * ''Mun in dadjan na<u>m</u>an. ~ Mun in dadjan na<u>mm</u>an.'' {| class="wikitable" |+ ! ! colspan="4" |<big>Vokálamátta: ''<nowiki/>'oabbá''<nowiki/>'</big> |- ! ! colspan="2" |''Oamastangehčosa haga'' ! colspan="2" |''Oamastangehčosiin'' |- ! !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku |- |Nominatiiva |oabbá |oappát |oabbá- |(oappá'''id'''-)¹ |- |A/G |oappá |oappáid |oabbá- / oappá- |oappáid- |- |Illatiiva |oabbái |oappáide |oabbá'''s-''' |oappá'''idasa-''' |- |Lokatiiva |oappás |oappáin |oappá'''st-''' |oappáin- |- |Komitatiiva |oappáin |oappáiguin |oappáin- |oappá'''id- + guin'''² |- |Essiiva | colspan="2" |oabbán | colspan="2" |oabbán- |- | colspan="5" |<small>1. Máŋggaidlohku nominatiiva ii báljo adno oamastangehčosiin ja aivve allaáiggálaš čuorvvassátnin, omd. ''Ráhkis oappáidan!''</small> <small>2. Máŋggaidlogu komitatiivvas oamastangeažus boahtá ovdal ''-guin''. Dása leat giellahistorjjálaš sivat. Dolin ''<nowiki/>'guin''' lei sierra sátni justo dego ''ala, sisa'' jna.</small> |} Konsonántamáddagis lea mohkkát sojaheapmi go vokálamáddagis. Buot kásusiin lea eará dovddaldat go sátnái laktása oamastangeažus. Oažžu measta lohkat ahte dát oamastansojahus ii leat nu hirbmat dábálaš. Eanas fuolkesánit leat vokálamáddagat (áhčči, eadni, oabbá, viellja, nieida, bárdni). {| class="wikitable" ! ! colspan="4" |<big>Konsonántamát''<nowiki/>''ta: ''<nowiki/>'áh''<nowiki/>''kkut'''</big> |- ! ! colspan="2" |''Oamastangehčosa haga'' ! colspan="2" |''Oamastangehčosiin'' |- ! !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku |- |Nominatiiva |ustit |ustibat |'''ustib'''- |(ustib'''iiddá'''-) |- |A/G |ustiba |ustibiid |'''ustib'''- |ustib'''iiddá'''- ustib'''iiddi'''- |- |Illatiiva |ustibii |ustibiidda |ustib'''asa'''- |ustib'''iiddás'''- |- |Lokatiiva |ustibis |ustibiin |ustib'''isttá'''- ustib'''istti'''- |ustib'''iinná'''- ustib'''iinni'''- |- |Komitatiiva |ustibiin |ustibiiguin |ustib'''iinná'''- ustib'''iinni'''- |ustib'''iiddá'''- + -'''guin''' ustib'''iiddi'''- + -'''guin''' |- |Essiiva | colspan="2" |ustibin | colspan="2" |iežan (iežat, iežas...) ustibin |- | colspan="5" |<small>1 persovnnas ja 2. persovnnas lea muhtun hámiin vokálamolsašupmi. Danin tabeallas leat guokte hámi ovttaidlogu lokatiivvas ja komitatiivvas ja máŋggaidlogu akkusatiiva-genetiivvas, lokatiivvas ja komitatiivvas. Essiva ii adno go vuođđohámis leat golbma stávvala (''ustibin'').</small> |} ==== 1.3 Geavaheapmi ==== Substantiivvat mat ovddemusat váldet oamastangehčosa leat sohkanamahusat, ovdamearkka dihte ''áhčči'', ''eadni'', ''bárdni'', ''nieida, viellja, oabbá'' ja nu ain. Dákkár sánit sáhttet maid váldit oamastangehčosa ráddjehusaid haga. Dábáleamos lea goittotge ahte dat čuvvot váldonjuolggadusa dás vuollelis. ===== 1.3.1 Váldonjuolggadus ===== Eará substantiivvaid hárrái leat muhtun ráddjehusat. Váldonjuolggadus lea ahte oamastangeažus čuovvu finihtta vearbba: * ''Mun '''lean''' beatnag'''an''' čanastan gitta.'' [mu beatnaga] * ''Gal mon muhtomin '''juoiggastan''' eamid'''an''' nai.'' * ''Juogo '''leat''' čorgen lanja'''t'''?'' [du lanja] * '''''Doala''' njálmmá'''t'''!'' * ''Vai '''leat'''go njuokčam'''at''' láhppán?'' * ''Kátjá '''rohttii''' gieđa'''s''' eret Niillasa gieđas.'' [Kátjá gieđa] * ''Mihkkal '''jugahii''' vielja'''s''' gárremiidda.'' * ''Káre '''leai''' juo vajáldahttán áibbas barggu'''s'''.'' * ''De '''vuolgu''' baicce gussa'''me''' viežžat.'' [munno gusa] * ''Mun '''dáiddán''' dán čavčča juo vuovdit visot bohccuid'''an'''''. * ''Gal mun '''čiegan''' čalmmiid'''an'''.'' * '''''It''' galgga goalludit beljiid'''at'''.'' * ''Gosa nieiddaid'''at''' '''guđđet'''?'' * ''Oaččut lanja gosa '''beasat''' guođđit biergasiiddá'''t'''.'' * ''Mihkkal '''ohcagođii''' biktasiiddi'''s''' dan sevdnjes lanjas''. * ''Moai '''galge''' molsut biktasiiddá'''me'''''. * ''Iđedis '''vieččaimet''' herggiid'''eamet''' meahcis.'' * ''Váhnemat '''belket''' mánáid'''easet''' ja mánát fas váhnemiiddi'''set'''.'' * ''Bargit '''jotke''' bargguid'''easet'''.'' * ''Balu'''set''' dattege '''eai''' sáhttán čiehkat.'' * ''Mihkkal '''ii''' muitán lohpádusaid'''is'''.'' * ''Ánne '''viehkalii''' áhči'''s''' ovddal.'' * ''Beana '''ruohtastii''' isid'''is''' oaivvi nala.'' * ''Áddjá '''doapmalii''' sabehiiddi'''s''' lusa.'' * '''''Oaččut''' dan cealkit oabbás'''at'''!'' * ''Elle '''viegai''' oabbás'''is''' veahkkin.'' * ''Niillas '''čohkkedii''' biilas'''is'''''. * ''De moai '''vuoddjáime''' geidnos'''eame'''.'' * '''''Galgabeahtti''' dál mannat eadnás'''eatte''' veahkkin.'' * '''''Bođiimet''' siidas'''eamet''' gaskabeaiáigge.'' * ''De '''ánuimet''' mii jeahkáliid herggiidasa'''met''' dáluisidis.'' * ''Olbmot '''dopme''' ruovttuidasa'''set'''.'' * ''Dalle '''ledjen''' lihkolaš diehtemeahttunvuođast'''an'''.'' * ''Biera '''lei''' lanjast'''is''' gullan mii gievkkanis dáhpáhuvai.'' * ''Niillas '''doalai''' Kátjá salast'''is'''.'' * ''Jápmin '''boahtá''' áiggist'''is'''.'' * ''Jovnna '''bálkestii''' vatnasistti'''s''' golgadagaid Áslat vatnasii.'' * ''Sii '''bohte''' olggos biillast'''easet'''.'' * ''Áhkku '''sihkestii''' vel iešnai moadde gatnjala eret muođuin'''is'''''. * ''Mun '''lean''' bivastagain'''an''' bargan.'' * ''Na ieš '''dieđát''' herggiin'''at''' mo láhttet.'' * ''Beatnagiinná'''t'''go '''boađát'''?'' * ''Niillas '''humadii''' beatnagiinni'''s'''.'' * ''Seaŋggas '''ođii''' Sámmol eamidiinni'''s'''.'' * ''Iđđedis '''bođiiga''' vel Ovllá guovttos Ánddiin ealuin'''easkka'''.'' * ''Moson báhppa gusaid'''is'''guin '''áigu''' rassat?'' * ''De rohkadalai gonagasnieida su áhčistis, ahte son '''válddášii''' dan guossi guossin'''is'''.'' * '''''Ane''' dan oapmin'''at'''!'' * ''Son '''ii''' dovddastan vieljaid'''is''' vielljan'''is'''.'' ===== 1.3.2 Oamastangeažus ii čuovo finihtta vearbba ===== Čuovvovaš ovdamearkkat eai čuovo váldonjuolggadusa. Oamastangeažus sáhttá čuovvut cealkaga objeavtta: * ''Politiija gohčui '''mu''' oktan joavkkuin'''an''' ja vel nuppi sámi joavkku iežas mielde.'' * ''Min váhnemat dikte '''min''' ieža čilget áššiid'''eamet'''.'' Dávjá dat olmmoš masa oamastangeažus čujuha ii oba oidnoge cealkagis ja oalle dávjá dat čujuha dan olbmui geainna hubmi ságastallá. * ''Gos áhččá'''t''' lea?'' * ''Vai nu boaris dat lea eadná'''t'''!'' * ''Nieida'''t''' lea mannan dohko.'' * ''Fuomášin áhčá'''t''' boahtime.'' * ''Dá lea eatná'''t''' liidni.'' * ''Oappá'''t''' beana gullui.'' * ''Áhčist'''at''' lohket hui njálgga guliid.'' * ''Moai letne etniin'''at''' soabadan ahte don náitalat Jovnnain.'' Daidda olbmuide geainna hubmi ságastallá: * ''Mii gal fertet dieid bassat eret ovdal go eadná'''det''' ja áhččá'''det''' boahtiba.'' * ''Moai áigo dál áhčiin'''eattet''' earránit.'' Muhtumin dat čujuha hubmái: * ''Maid viellja'''n''' cealká?'' ===== 1.3.3 Oamastangeažus humahallama oktavuođas ===== Goalmmát geavaheapmi lea nu gohčoduvvon vokatiiva. Ii datge čuovo váldonjuolggadusa. * ''Dieđátgo oabbá'''n''' máid?'' * ''Maid don, olbmá'''n''', dagat?'' * ''Ráhkis vieljaž'''an'''!'' * ''Nu dat lea Márjjáž'''an'''.'' * ''Vuoi, vuoi Kátjáž'''an''' mot moai galge?'' ===== 1.3.4 Resiprohkalaš pronomenat ===== Resiprohkalaš pronomena oamastangeažus čuovvu váldonjuolggadusa dahje objeavtta: * ''Moai '''liikojetne''' goabbat guoibmás'''eame'''.'' * ''Dat dáhtui '''munno''' addit goappat guoibmás'''eame''' ándagassii.'' * ''Dat '''leigga''' soabalaččat goabbat guoibmás'''easkka'''.'' * ''Olbmot '''gullojedje''' sávvame guhtet guoibmás'''easet''' buori ođđa jagi.'' * ''Buohkat '''gehčče''' guhtet guimmiidasa'''set'''.'' * ''Dii '''oahppabehtet''' guhtet guoimmist'''eattet'''.'' ===== 1.3.5 Oamastangeažus ja distributiiva pronomen ===== Oamastangeažus sáhttá maiddái čujuhit distributiiva pronomenii. Dát vuogádat lea oalle mohkkái ja rievddada hubmis hubmái. Oamastangeažus sáhttá čujuhit finihta verbii ja muhtumin maiddái distributiiva pronomenii. Ovdamearkkat: * ''Mii '''válddiimet''' guhtege lávka'''met'''.'' * ''Dat válde '''guhtege''' lávkka'''s'''.'' Daid njuolggadusaid čilge Pekka Sammallahti iežas artihkkalis ''Davvisámegiela distributiiva cealkagat''<ref>SDÁ 1-2–2007: Pekka Sammallahti, Davvisámegiela distributiiva cealkagat, 2007</ref>. ===== 1.3.6 Adposišuvnnat ===== Adposišuvnnat čuvvot dábálaččat váldonjuolggadusa: * '''''Ean''' eisege váldde du fárros'''eame''' boalgan alcceseame.'' * ''Muhtumat '''gaikkehedje''' uksaguoras čuožžu nieiddaid fárros'''easet'''.'' * '''''Áiggut'''go vuostáiváldit Ipmil attáldaga vai norddastit dan eret luhtá'''t'''?'' * ''Eadni '''čuorvvui''' mu lusa'''s'''.'' * ''Guovssahas '''sáhttá''' dohppet du gitta ja loktet du lusa'''s''' ja borrat du.'' * ''Nissonat '''fertejedje''' botnjiideaset ja mánát áhčiideaset gárrat gerresii ja goallostit maŋŋás'''easet'''.'' * '''''Váldde''' dan mielddá'''t'''!'' Eará geavahusat leat vejolaččat muhto eai nu dábálaččat: * ''Boađe mielddá'''n''' johkagáddái!'' == Eará urálalaš gielat == === Suomagiella === == Gáldut == [[Kategoriija:Morfologiija]] atkk4nqwhxs3x0tkdi33tllxvhukoo7 308210 308209 2026-11-07T10:43:09Z SámiTranslator 14295 308210 wikitext text/x-wiki Oamastangeažus lea geažus, dahjege suffiksa, mii laktása muhtun sátnái. Dat dovddaha ovddemusat oamasteami ja gullevašvuođa. Máilmmis leat ollu gielat, main leat sátneoasit mat dovddahit oamasteami. The ''World Atlas of Language Structures'' logahallá 642 giela main leat oamastangehčosat dahje oamastanprefiksat. Affiksa siskkilda sihke suffiksa (gehčosa) ja prefiksa. Sámegielas leat dušše oamastansuffiksat. Davvisámegiela komitatiiva máŋggaidlohku lea spiehkastat giellahistorjjálaš sivaid geažil. == Sámegielat == === 1. Davvisámegiella === Davvisámegielas leat oamastangehčosat. Dat laktásit substantiivvaide (omd. ''eadnás'''at'''''), pronomenii ''ieš'' (omd. ''ieža'''n''', ieža'''t''', alcces'''at''''')'','' resiprohkalaš pronomeniidda (omd. ''guhtet guoimmi'''set'''''), adposišuvnnaide (omd. ''bálddast'''is'''''), negatiiva supiidnaverbii (''omd. ama'''n''', ama'''t''''', ''ama'''s''''' jna), ja vearbba gerundahápmái (''ealedettiin'''is'''''). Dábáleamos geavahus, goittoge 2000-logu álggus, dáidá leat pronomen ''ieš'' sojahus. ''Substantiiva'' + ''oamastangeažus'' geavaheapmi lea unnon. Go veardida boarráset girječálliid giela (riegádan jagiid 1850–1930) ja nuorat girječálliid giela (riegádan 1970-1980) de fuomáša ahte ''ieža- + substantiiva'' lea buori muddui boahtán ''substantiiva + oamastangeažus'' sadjái. Boarráset girječállit atnet ''ieža-'' + ''substantiiva'' oalle unnán, vuosttažettiin earuheaddji cealkagiin: ''Mun jurddašin eambbo eatni go iežan dili birra.'' ==== 1.1 Davvisámegiela oamastangehčosat ==== Davvisámegielas leat oktiibuot gávccinuppelot oamastangehčosa, guokte gehčosa guđenai persovdnii. Nubbi laktása substantiivii man loahppa lea vokála ja nubbi substantiivii man loahppa lea konsonánta: {| class="wikitable" |+ ! ! colspan="3" |''Loahppa lea vokála'' ! colspan="3" |''Loahppa lea konsonánta'' |- ! !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku |- |1.p | -n | -me | -met | -an | -eame | -eamet |- |2.p | -t | -de | -det | -at | -eatte | -eattet |- |3.p | -s | -ska | -set | -is | -easkka | -easet |} Pronomen ''ieš'' ovdamearkan: {| class="wikitable" ! ! colspan="3" |''Akkusatiiva-genitiiva:'' ieža- ! colspan="3" |''Illatiiva:'' alcces- |- ! !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku |- |1.p |ieža'''n''' |ieža'''me''' |ieža'''met''' |alcces'''an''' |alcces'''eame''' |alcces'''eamet''' |- |2.p |ieža'''t''' |ieža'''de''' |ieža'''det''' |alcces'''at''' |alcces'''eatte''' |alcces'''eattet''' |- |3.p |ieža'''s''' |ieža'''ska''' |ieža'''set''' |alcces'''is''' |alcces'''easkka''' |alcces'''easet''' |} Muhtin oamastangehčosat ja kásusgehčosat leat ovttaláganat. Ovttaidlogu nuppi persovnna oamastangehčosat leat seammaláganat go máŋggaidlogu nominatiivagehčosat: * ''Buot lanja<u>t</u> leat čorgejuvvon''. (nominatiiva) * ''Juogo leat čorgen lanja<u>t</u>?'' (akkusatiiva oamastangehčosiin) Ovttaidlogu goalmmát persovnna oamastangehčosat leat seammaláganat go ovttaidlogu lokatiivagehčosat: * ''Niillas čohkká biilla<u>s</u>.'' (lokatiiva) * ''Niillas lei čuožžumin biilla<u>s</u> luhtte''. (genitiiva oamastangehčosiin) * ''Niillas lea fuolas eamid<u>is</u>.'' (lokatiiva) * ''Niillas váillahišgođii eamid<u>is</u>.'' (akkusatiiva oamastangehčosiin) ===== 1.2 Substantiiva + oamastangeažus ===== Go substantiivii lakása oamastangeažus de kásusdovddaldat dávjá rievdá. Ovttaidlogu illatiiva dábálaš geažus lea "-i": * ''Oaččut dan cealkit oabbá<u>i</u>!'' Bajábeale cealkaga sáhttá dahkat čielgaseabbon oamastangehčosiin. Ovttaidlogu illatiiva geažus oamastangehčosiin lea '-s-': * ''Oaččut dan cealkit oabbá<u>s</u>at!'' Illatiiva geažus "-s" lea maid pronomeniin ''da<u>s</u>a'', ''dá<u>s</u>a'', ''die<u>s</u>a'' jna: * ''Niillas čohkkedii biila<u>s</u>is''. * ''Čohkket dá<u>s</u>a.'' Máŋggaidlogu illatiiva dábálaš geažus "-ide" šaddá guhkit ja lea "-idasa-": * ''Olbmot dopme ruovttu<u>idasa</u>set.'' Ovttaidlogu lokatiivva dábálaš geažus lea "-s": * ''Ledjen oađđimin seaŋgga<u>s</u>''. Ovttaidlogu lokatiivva geažus oamastangehčosiin lea "-st-": * ''Ledjen oađđimin seaŋgga<u>st</u>an.'' Ovttaidlogu akkusatiivvas-genitiivvas ii leat geažus lehkos dal oamstangeažus dahje ii. Muhto vokálamáddagis lea earálágan dássemolsašupmi. Girjegiela norbma lea ahte akkusatiivvas-genitiivvas lea gievrras dássi vuosttaš persovnnas: * ''Gal mun vi<u>lb</u>an dovddan.'' (veardit: ''Gal mun vi<u>lbb</u>a dovddan.'') * ''Guođán du háldui dá<u>ll</u>on.'' (veardit: ''Guođán du háldui dá<u>l</u>u.'') * ''Mun lean opmoda<u>hk</u>an ieš čohkken.'' (veardit: ''Mun lean opmoda<u>g</u>a ieš čohkken.'') * ''De jotkkiimet má<u>tk</u>ámet.'' (veardit: ''De jotkkiimet má<u>tkk</u>i.'') * ''Mun ledjen goa<u>ht</u>án luhtte.'' (veardit: ''Mun ledjen goa<u>đ</u>i luhtte.'') Nuppi ja goalmmát persovnnas lea fas geahnohis dássi akkusatiivas-genitiivvas: * ''Mana goa<u>đ</u>át lusa.'' * ''Biret lei álo i<u>rgg</u>is luhtte.'' * ''Mánát eai beassan oaidnit á<u>hč</u>iset mánnui.'' Muhtimat atnet geahnohis dási maiddái vuosttaš persovnnas: * ''Mun in dadjan na<u>m</u>an. ~ Mun in dadjan na<u>mm</u>an.'' {| class="wikitable" |+ ! ! colspan="4" |<big>Vokálamátta: ''<nowiki/>'oabbá''<nowiki/>'</big> |- ! ! colspan="2" |''Oamastangehčosa haga'' ! colspan="2" |''Oamastangehčosiin'' |- ! !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku |- |Nominatiiva |oabbá |oappát |oabbá- |(oappá'''id'''-)¹ |- |A/G |oappá |oappáid |oabbá- / oappá- |oappáid- |- |Illatiiva |oabbái |oappáide |oabbá'''s-''' |oappá'''idasa-''' |- |Lokatiiva |oappás |oappáin |oappá'''st-''' |oappáin- |- |Komitatiiva |oappáin |oappáiguin |oappáin- |oappá'''id- + guin'''² |- |Essiiva | colspan="2" |oabbán | colspan="2" |oabbán- |- | colspan="5" |<small>1. Máŋggaidlohku nominatiiva ii báljo adno oamastangehčosiin ja aivve allaáiggálaš čuorvvassátnin, omd. ''Ráhkis oappáidan!''</small> <small>2. Máŋggaidlogu komitatiivvas oamastangeažus boahtá ovdal ''-guin''. Dása leat giellahistorjjálaš sivat. Dolin ''<nowiki/>'guin''' lei sierra sátni justo dego ''ala, sisa'' jna.</small> |} Konsonántamáddagis lea mohkkát sojaheapmi go vokálamáddagis. Buot kásusiin lea eará dovddaldat go sátnái laktása oamastangeažus. Oažžu measta lohkat ahte dát oamastansojahus ii leat nu hirbmat dábálaš. Eanas fuolkesánit leat vokálamáddagat (áhčči, eadni, oabbá, viellja, nieida, bárdni). {| class="wikitable" ! ! colspan="4" |<big>Konsonántamát''<nowiki/>''ta: ''<nowiki/>'us''<nowiki/>''tit'''</big> |- ! ! colspan="2" |''Oamastangehčosa haga'' ! colspan="2" |''Oamastangehčosiin'' |- ! !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku |- |Nominatiiva |ustit |ustibat |'''ustib'''- |(ustib'''iiddá'''-) |- |A/G |ustiba |ustibiid |'''ustib'''- |ustib'''iiddá'''- ustib'''iiddi'''- |- |Illatiiva |ustibii |ustibiidda |ustib'''asa'''- |ustib'''iiddás'''- |- |Lokatiiva |ustibis |ustibiin |ustib'''isttá'''- ustib'''istti'''- |ustib'''iinná'''- ustib'''iinni'''- |- |Komitatiiva |ustibiin |ustibiiguin |ustib'''iinná'''- ustib'''iinni'''- |ustib'''iiddá'''- + -'''guin''' ustib'''iiddi'''- + -'''guin''' |- |Essiiva | colspan="2" |ustibin | colspan="2" |iežan (iežat, iežas...) ustibin |- | colspan="5" |<small>1 persovnnas ja 2. persovnnas lea muhtun hámiin vokálamolsašupmi. Danin tabeallas leat guokte hámi ovttaidlogu lokatiivvas ja komitatiivvas ja máŋggaidlogu akkusatiiva-genetiivvas, lokatiivvas ja komitatiivvas. Essiva ii adno go vuođđohámis leat golbma stávvala (''ustibin'').</small> |} ==== 1.3 Geavaheapmi ==== Substantiivvat mat ovddemusat váldet oamastangehčosa leat sohkanamahusat, ovdamearkka dihte ''áhčči'', ''eadni'', ''bárdni'', ''nieida, viellja, oabbá'' ja nu ain. Dákkár sánit sáhttet maid váldit oamastangehčosa ráddjehusaid haga. Dábáleamos lea goittotge ahte dat čuvvot váldonjuolggadusa dás vuollelis. ===== 1.3.1 Váldonjuolggadus ===== Eará substantiivvaid hárrái leat muhtun ráddjehusat. Váldonjuolggadus lea ahte oamastangeažus čuovvu finihtta vearbba: * ''Mun '''lean''' beatnag'''an''' čanastan gitta.'' [mu beatnaga] * ''Gal mon muhtomin '''juoiggastan''' eamid'''an''' nai.'' * ''Juogo '''leat''' čorgen lanja'''t'''?'' [du lanja] * '''''Doala''' njálmmá'''t'''!'' * ''Vai '''leat'''go njuokčam'''at''' láhppán?'' * ''Kátjá '''rohttii''' gieđa'''s''' eret Niillasa gieđas.'' [Kátjá gieđa] * ''Mihkkal '''jugahii''' vielja'''s''' gárremiidda.'' * ''Káre '''leai''' juo vajáldahttán áibbas barggu'''s'''.'' * ''De '''vuolgu''' baicce gussa'''me''' viežžat.'' [munno gusa] * ''Mun '''dáiddán''' dán čavčča juo vuovdit visot bohccuid'''an'''''. * ''Gal mun '''čiegan''' čalmmiid'''an'''.'' * '''''It''' galgga goalludit beljiid'''at'''.'' * ''Gosa nieiddaid'''at''' '''guđđet'''?'' * ''Oaččut lanja gosa '''beasat''' guođđit biergasiiddá'''t'''.'' * ''Mihkkal '''ohcagođii''' biktasiiddi'''s''' dan sevdnjes lanjas''. * ''Moai '''galge''' molsut biktasiiddá'''me'''''. * ''Iđedis '''vieččaimet''' herggiid'''eamet''' meahcis.'' * ''Váhnemat '''belket''' mánáid'''easet''' ja mánát fas váhnemiiddi'''set'''.'' * ''Bargit '''jotke''' bargguid'''easet'''.'' * ''Balu'''set''' dattege '''eai''' sáhttán čiehkat.'' * ''Mihkkal '''ii''' muitán lohpádusaid'''is'''.'' * ''Ánne '''viehkalii''' áhči'''s''' ovddal.'' * ''Beana '''ruohtastii''' isid'''is''' oaivvi nala.'' * ''Áddjá '''doapmalii''' sabehiiddi'''s''' lusa.'' * '''''Oaččut''' dan cealkit oabbás'''at'''!'' * ''Elle '''viegai''' oabbás'''is''' veahkkin.'' * ''Niillas '''čohkkedii''' biilas'''is'''''. * ''De moai '''vuoddjáime''' geidnos'''eame'''.'' * '''''Galgabeahtti''' dál mannat eadnás'''eatte''' veahkkin.'' * '''''Bođiimet''' siidas'''eamet''' gaskabeaiáigge.'' * ''De '''ánuimet''' mii jeahkáliid herggiidasa'''met''' dáluisidis.'' * ''Olbmot '''dopme''' ruovttuidasa'''set'''.'' * ''Dalle '''ledjen''' lihkolaš diehtemeahttunvuođast'''an'''.'' * ''Biera '''lei''' lanjast'''is''' gullan mii gievkkanis dáhpáhuvai.'' * ''Niillas '''doalai''' Kátjá salast'''is'''.'' * ''Jápmin '''boahtá''' áiggist'''is'''.'' * ''Jovnna '''bálkestii''' vatnasistti'''s''' golgadagaid Áslat vatnasii.'' * ''Sii '''bohte''' olggos biillast'''easet'''.'' * ''Áhkku '''sihkestii''' vel iešnai moadde gatnjala eret muođuin'''is'''''. * ''Mun '''lean''' bivastagain'''an''' bargan.'' * ''Na ieš '''dieđát''' herggiin'''at''' mo láhttet.'' * ''Beatnagiinná'''t'''go '''boađát'''?'' * ''Niillas '''humadii''' beatnagiinni'''s'''.'' * ''Seaŋggas '''ođii''' Sámmol eamidiinni'''s'''.'' * ''Iđđedis '''bođiiga''' vel Ovllá guovttos Ánddiin ealuin'''easkka'''.'' * ''Moson báhppa gusaid'''is'''guin '''áigu''' rassat?'' * ''De rohkadalai gonagasnieida su áhčistis, ahte son '''válddášii''' dan guossi guossin'''is'''.'' * '''''Ane''' dan oapmin'''at'''!'' * ''Son '''ii''' dovddastan vieljaid'''is''' vielljan'''is'''.'' ===== 1.3.2 Oamastangeažus ii čuovo finihtta vearbba ===== Čuovvovaš ovdamearkkat eai čuovo váldonjuolggadusa. Oamastangeažus sáhttá čuovvut cealkaga objeavtta: * ''Politiija gohčui '''mu''' oktan joavkkuin'''an''' ja vel nuppi sámi joavkku iežas mielde.'' * ''Min váhnemat dikte '''min''' ieža čilget áššiid'''eamet'''.'' Dávjá dat olmmoš masa oamastangeažus čujuha ii oba oidnoge cealkagis ja oalle dávjá dat čujuha dan olbmui geainna hubmi ságastallá. * ''Gos áhččá'''t''' lea?'' * ''Vai nu boaris dat lea eadná'''t'''!'' * ''Nieida'''t''' lea mannan dohko.'' * ''Fuomášin áhčá'''t''' boahtime.'' * ''Dá lea eatná'''t''' liidni.'' * ''Oappá'''t''' beana gullui.'' * ''Áhčist'''at''' lohket hui njálgga guliid.'' * ''Moai letne etniin'''at''' soabadan ahte don náitalat Jovnnain.'' Daidda olbmuide geainna hubmi ságastallá: * ''Mii gal fertet dieid bassat eret ovdal go eadná'''det''' ja áhččá'''det''' boahtiba.'' * ''Moai áigo dál áhčiin'''eattet''' earránit.'' Muhtumin dat čujuha hubmái: * ''Maid viellja'''n''' cealká?'' ===== 1.3.3 Oamastangeažus humahallama oktavuođas ===== Goalmmát geavaheapmi lea nu gohčoduvvon vokatiiva. Ii datge čuovo váldonjuolggadusa. * ''Dieđátgo oabbá'''n''' máid?'' * ''Maid don, olbmá'''n''', dagat?'' * ''Ráhkis vieljaž'''an'''!'' * ''Nu dat lea Márjjáž'''an'''.'' * ''Vuoi, vuoi Kátjáž'''an''' mot moai galge?'' ===== 1.3.4 Resiprohkalaš pronomenat ===== Resiprohkalaš pronomena oamastangeažus čuovvu váldonjuolggadusa dahje objeavtta: * ''Moai '''liikojetne''' goabbat guoibmás'''eame'''.'' * ''Dat dáhtui '''munno''' addit goappat guoibmás'''eame''' ándagassii.'' * ''Dat '''leigga''' soabalaččat goabbat guoibmás'''easkka'''.'' * ''Olbmot '''gullojedje''' sávvame guhtet guoibmás'''easet''' buori ođđa jagi.'' * ''Buohkat '''gehčče''' guhtet guimmiidasa'''set'''.'' * ''Dii '''oahppabehtet''' guhtet guoimmist'''eattet'''.'' ===== 1.3.5 Oamastangeažus ja distributiiva pronomen ===== Oamastangeažus sáhttá maiddái čujuhit distributiiva pronomenii. Dát vuogádat lea oalle mohkkái ja rievddada hubmis hubmái. Oamastangeažus sáhttá čujuhit finihta verbii ja muhtumin maiddái distributiiva pronomenii. Ovdamearkkat: * ''Mii '''válddiimet''' guhtege lávka'''met'''.'' * ''Dat válde '''guhtege''' lávkka'''s'''.'' Daid njuolggadusaid čilge Pekka Sammallahti iežas artihkkalis ''Davvisámegiela distributiiva cealkagat''<ref>SDÁ 1-2–2007: Pekka Sammallahti, Davvisámegiela distributiiva cealkagat, 2007</ref>. ===== 1.3.6 Adposišuvnnat ===== Adposišuvnnat čuvvot dábálaččat váldonjuolggadusa: * '''''Ean''' eisege váldde du fárros'''eame''' boalgan alcceseame.'' * ''Muhtumat '''gaikkehedje''' uksaguoras čuožžu nieiddaid fárros'''easet'''.'' * '''''Áiggut'''go vuostáiváldit Ipmil attáldaga vai norddastit dan eret luhtá'''t'''?'' * ''Eadni '''čuorvvui''' mu lusa'''s'''.'' * ''Guovssahas '''sáhttá''' dohppet du gitta ja loktet du lusa'''s''' ja borrat du.'' * ''Nissonat '''fertejedje''' botnjiideaset ja mánát áhčiideaset gárrat gerresii ja goallostit maŋŋás'''easet'''.'' * '''''Váldde''' dan mielddá'''t'''!'' Eará geavahusat leat vejolaččat muhto eai nu dábálaččat: * ''Boađe mielddá'''n''' johkagáddái!'' == Eará urálalaš gielat == === Suomagiella === == Gáldut == [[Kategoriija:Morfologiija]] tupz7fwi7rxfsph70t6bgb6m2duxtdp 308211 308210 2026-11-07T10:45:42Z SámiTranslator 14295 308211 wikitext text/x-wiki Oamastangeažus lea geažus, dahjege suffiksa, mii laktása muhtun sátnái. Dat dovddaha ovddemusat oamasteami ja gullevašvuođa. Máilmmis leat ollu gielat, main leat sátneoasit mat dovddahit oamasteami. The ''World Atlas of Language Structures'' logahallá 642 giela main leat oamastangehčosat dahje oamastanprefiksat. Affiksa siskkilda sihke suffiksa (gehčosa) ja prefiksa. Sámegielas leat dušše oamastansuffiksat. Davvisámegiela komitatiiva máŋggaidlohku lea spiehkastat giellahistorjjálaš sivaid geažil. == Sámegielat == === 1. Davvisámegiella === Davvisámegielas leat oamastangehčosat. Dat laktásit substantiivvaide (omd. ''eadnás'''at'''''), pronomenii ''ieš'' (omd. ''ieža'''n''', ieža'''t''', alcces'''at''''')'','' resiprohkalaš pronomeniidda (omd. ''guhtet guoimmi'''set'''''), adposišuvnnaide (omd. ''bálddast'''is'''''), negatiiva supiidnaverbii (''omd. ama'''n''', ama'''t''''', ''ama'''s''''' jna), ja vearbba gerundahápmái (''ealedettiin'''is'''''). Dábáleamos geavahus, goittoge 2000-logu álggus, dáidá leat pronomen ''ieš'' sojahus. ''Substantiiva'' + ''oamastangeažus'' geavaheapmi lea unnon. Go veardida boarráset girječálliid giela (riegádan jagiid 1850–1930) ja nuorat girječálliid giela (riegádan 1970-1980) de fuomáša ahte ''ieža- + substantiiva'' lea buori muddui boahtán ''substantiiva + oamastangeažus'' sadjái. Boarráset girječállit atnet ''ieža-'' + ''substantiiva'' oalle unnán, vuosttažettiin earuheaddji cealkagiin: ''Mun jurddašin eambbo eatni go iežan dili birra.'' ==== 1.1 Davvisámegiela oamastangehčosat ==== Davvisámegielas leat oktiibuot gávccinuppelot oamastangehčosa, guokte gehčosa guđenai persovdnii. Nubbi laktása substantiivii man loahppa lea vokála ja nubbi substantiivii man loahppa lea konsonánta: {| class="wikitable" |+ ! ! colspan="3" |''Loahppa lea vokála'' ! colspan="3" |''Loahppa lea konsonánta'' |- ! !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku |- |1.p | -n | -me | -met | -an | -eame | -eamet |- |2.p | -t | -de | -det | -at | -eatte | -eattet |- |3.p | -s | -ska | -set | -is | -easkka | -easet |} Pronomen ''ieš'' ovdamearkan: {| class="wikitable" ! ! colspan="3" |''Akkusatiiva-genitiiva:'' ieža- ! colspan="3" |''Illatiiva:'' alcces- |- ! !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Guvttiidlohku !Máŋggaidlohku |- |1.p |ieža'''n''' |ieža'''me''' |ieža'''met''' |alcces'''an''' |alcces'''eame''' |alcces'''eamet''' |- |2.p |ieža'''t''' |ieža'''de''' |ieža'''det''' |alcces'''at''' |alcces'''eatte''' |alcces'''eattet''' |- |3.p |ieža'''s''' |ieža'''ska''' |ieža'''set''' |alcces'''is''' |alcces'''easkka''' |alcces'''easet''' |} Muhtin oamastangehčosat ja kásusgehčosat leat ovttaláganat. Ovttaidlogu nuppi persovnna oamastangehčosat leat seammaláganat go máŋggaidlogu nominatiivagehčosat: * ''Buot lanja<u>t</u> leat čorgejuvvon''. (nominatiiva) * ''Juogo leat čorgen lanja<u>t</u>?'' (akkusatiiva oamastangehčosiin) Ovttaidlogu goalmmát persovnna oamastangehčosat leat seammaláganat go ovttaidlogu lokatiivagehčosat: * ''Niillas čohkká biilla<u>s</u>.'' (lokatiiva) * ''Niillas lei čuožžumin biilla<u>s</u> luhtte''. (genitiiva oamastangehčosiin) * ''Niillas lea fuolas eamid<u>is</u>.'' (lokatiiva) * ''Niillas váillahišgođii eamid<u>is</u>.'' (akkusatiiva oamastangehčosiin) ===== 1.2 Substantiiva + oamastangeažus ===== Go substantiivii lakása oamastangeažus de kásusdovddaldat dávjá rievdá. Ovttaidlogu illatiiva dábálaš geažus lea "-i": * ''Oaččut dan cealkit oabbá<u>i</u>!'' Bajábeale cealkaga sáhttá dahkat čielgaseabbon oamastangehčosiin. Ovttaidlogu illatiiva geažus oamastangehčosiin lea '-s-': * ''Oaččut dan cealkit oabbá<u>s</u>at!'' Illatiiva geažus "-s" lea maid pronomeniin ''da<u>s</u>a'', ''dá<u>s</u>a'', ''die<u>s</u>a'' jna: * ''Niillas čohkkedii biila<u>s</u>is''. * ''Čohkket dá<u>s</u>a.'' Máŋggaidlogu illatiiva dábálaš geažus "-ide" šaddá guhkit ja lea "-idasa-": * ''Olbmot dopme ruovttu<u>idasa</u>set.'' Ovttaidlogu lokatiivva dábálaš geažus lea "-s": * ''Ledjen oađđimin seaŋgga<u>s</u>''. Ovttaidlogu lokatiivva geažus oamastangehčosiin lea "-st-": * ''Ledjen oađđimin seaŋgga<u>st</u>an.'' Ovttaidlogu akkusatiivvas-genitiivvas ii leat geažus lehkos dal oamstangeažus dahje ii. Muhto vokálamáddagis lea earálágan dássemolsašupmi. Girjegiela norbma lea ahte akkusatiivvas-genitiivvas lea gievrras dássi vuosttaš persovnnas: * ''Gal mun vi<u>lb</u>an dovddan.'' (veardit: ''Gal mun vi<u>lbb</u>a dovddan.'') * ''Guođán du háldui dá<u>ll</u>on.'' (veardit: ''Guođán du háldui dá<u>l</u>u.'') * ''Mun lean opmoda<u>hk</u>an ieš čohkken.'' (veardit: ''Mun lean opmoda<u>g</u>a ieš čohkken.'') * ''De jotkkiimet má<u>tk</u>ámet.'' (veardit: ''De jotkkiimet má<u>tkk</u>i.'') * ''Mun ledjen goa<u>ht</u>án luhtte.'' (veardit: ''Mun ledjen goa<u>đ</u>i luhtte.'') Nuppi ja goalmmát persovnnas lea fas geahnohis dássi akkusatiivas-genitiivvas: * ''Mana goa<u>đ</u>át lusa.'' * ''Biret lei álo i<u>rgg</u>is luhtte.'' * ''Mánát eai beassan oaidnit á<u>hč</u>iset mánnui.'' Muhtimat atnet geahnohis dási maiddái vuosttaš persovnnas: * ''Mun in dadjan na<u>m</u>an. ~ Mun in dadjan na<u>mm</u>an.'' {| class="wikitable" |+ ! ! colspan="4" |<big>Vokálamátta: ''<nowiki/>'oabbá''<nowiki/>'</big> |- ! ! colspan="2" |''Oamastangehčosa haga'' ! colspan="2" |''Oamastangehčosiin'' |- ! !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku |- |Nominatiiva |oabbá |oappát |oabbá- |(oappá'''id'''-)¹ |- |A/G |oappá |oappáid |oabbá- / oappá- |oappáid- |- |Illatiiva |oabbái |oappáide |oabbá'''s-''' |oappá'''idasa-''' |- |Lokatiiva |oappás |oappáin |oappá'''st-''' |oappáin- |- |Komitatiiva |oappáin |oappáiguin |oappáin- |oappá'''id- + guin'''² |- |Essiiva | colspan="2" |oabbán | colspan="2" |oabbán- |- | colspan="5" |<small>1. Máŋggaidlohku nominatiiva ii báljo adno oamastangehčosiin ja aivve allaáiggálaš čuorvvassátnin, omd. ''Ráhkis oappáidan!''</small> <small>2. Máŋggaidlogu komitatiivvas oamastangeažus boahtá ovdal ''-guin''. Dása leat giellahistorjjálaš sivat. Dolin ''<nowiki/>'guin''' lei sierra sátni justo dego ''ala, sisa'' jna.</small> |} Konsonántamáddagis lea mohkkát sojaheapmi go vokálamáddagis. Buot kásusiin lea eará dovddaldat go sátnái laktása oamastangeažus. Oažžu measta lohkat ahte dát oamastansojahus ii leat nu hirbmat dábálaš. Eanas fuolkesánit leat vokálamáddagat (áhčči, eadni, oabbá, viellja, nieida, bárdni). {| class="wikitable" ! ! colspan="4" |<big>Konsonántamát''<nowiki/>''ta: ''<nowiki/>'us''<nowiki/>''tit'''</big> |- ! ! colspan="2" |''Oamastangehčosa haga'' ! colspan="2" |''Oamastangehčosiin'' |- ! !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku !Ovttaidlohku !Máŋggaidlohku |- |Nominatiiva |ustit |ustibat |'''ustib'''- |(ustib'''iiddá'''-) |- |A/G |ustiba |ustibiid |'''ustib'''- |ustib'''iiddá'''- ustib'''iiddi'''- |- |Illatiiva |ustibii |ustibiidda |ustib'''asa'''- |ustib'''iiddás'''- |- |Lokatiiva |ustibis |ustibiin |ustib'''isttá'''- ustib'''istti'''- |ustib'''iinná'''- ustib'''iinni'''- |- |Komitatiiva |ustibiin |ustibiiguin |ustib'''iinná'''- ustib'''iinni'''- |ustib'''iiddá'''- + -'''guin''' ustib'''iiddi'''- + -'''guin''' |- |Essiiva | colspan="2" |ustibin | colspan="2" |iežan (iežat, iežas...) ustibin |- | colspan="5" |<small>1 persovnnas ja 2. persovnnas lea muhtun hámiin vokálamolsašupmi. Danin tabeallas leat guokte hámi ovttaidlogu lokatiivvas ja komitatiivvas ja máŋggaidlogu akkusatiiva-genetiivvas, lokatiivvas ja komitatiivvas. Essiva ii adno go vuođđohámis leat golbma stávvala (''ustibin'').</small> |} ==== 1.3 Geavaheapmi ==== Substantiivvat mat ovddemusat váldet oamastangehčosa leat sohkanamahusat, ovdamearkka dihte ''áhčči'', ''eadni'', ''bárdni'', ''nieida, viellja, oabbá'' ja nu ain. Dákkár sánit sáhttet maid váldit oamastangehčosa ráddjehusaid haga. Substantiivvaid hárrái mat eai leat sohkanamahusat leat muhtun ráddjehusat. ===== 1.3.1 Váldonjuolggadus ===== Váldonjuolggadus lea ahte oamastangeažus čuovvu finihtta vearbba. * ''Mun '''lean''' beatnag'''an''' čanastan gitta.'' [mu beatnaga] * ''Gal mon muhtomin '''juoiggastan''' eamid'''an''' nai.'' * ''Juogo '''leat''' čorgen lanja'''t'''?'' [du lanja] * '''''Doala''' njálmmá'''t'''!'' * ''Vai '''leat'''go njuokčam'''at''' láhppán?'' * ''Kátjá '''rohttii''' gieđa'''s''' eret Niillasa gieđas.'' [Kátjá gieđa] * ''Mihkkal '''jugahii''' vielja'''s''' gárremiidda.'' * ''Káre '''leai''' juo vajáldahttán áibbas barggu'''s'''.'' * ''De '''vuolgu''' baicce gussa'''me''' viežžat.'' [munno gusa] * ''Mun '''dáiddán''' dán čavčča juo vuovdit visot bohccuid'''an'''''. * ''Gal mun '''čiegan''' čalmmiid'''an'''.'' * '''''It''' galgga goalludit beljiid'''at'''.'' * ''Gosa nieiddaid'''at''' '''guđđet'''?'' * ''Oaččut lanja gosa '''beasat''' guođđit biergasiiddá'''t'''.'' * ''Mihkkal '''ohcagođii''' biktasiiddi'''s''' dan sevdnjes lanjas''. * ''Moai '''galge''' molsut biktasiiddá'''me'''''. * ''Iđedis '''vieččaimet''' herggiid'''eamet''' meahcis.'' * ''Váhnemat '''belket''' mánáid'''easet''' ja mánát fas váhnemiiddi'''set'''.'' * ''Bargit '''jotke''' bargguid'''easet'''.'' * ''Balu'''set''' dattege '''eai''' sáhttán čiehkat.'' * ''Mihkkal '''ii''' muitán lohpádusaid'''is'''.'' * ''Ánne '''viehkalii''' áhči'''s''' ovddal.'' * ''Beana '''ruohtastii''' isid'''is''' oaivvi nala.'' * ''Áddjá '''doapmalii''' sabehiiddi'''s''' lusa.'' * '''''Oaččut''' dan cealkit oabbás'''at'''!'' * ''Elle '''viegai''' oabbás'''is''' veahkkin.'' * ''Niillas '''čohkkedii''' biilas'''is'''''. * ''De moai '''vuoddjáime''' geidnos'''eame'''.'' * '''''Galgabeahtti''' dál mannat eadnás'''eatte''' veahkkin.'' * '''''Bođiimet''' siidas'''eamet''' gaskabeaiáigge.'' * ''De '''ánuimet''' mii jeahkáliid herggiidasa'''met''' dáluisidis.'' * ''Olbmot '''dopme''' ruovttuidasa'''set'''.'' * ''Dalle '''ledjen''' lihkolaš diehtemeahttunvuođast'''an'''.'' * ''Biera '''lei''' lanjast'''is''' gullan mii gievkkanis dáhpáhuvai.'' * ''Niillas '''doalai''' Kátjá salast'''is'''.'' * ''Jápmin '''boahtá''' áiggist'''is'''.'' * ''Jovnna '''bálkestii''' vatnasistti'''s''' golgadagaid Áslat vatnasii.'' * ''Sii '''bohte''' olggos biillast'''easet'''.'' * ''Áhkku '''sihkestii''' vel iešnai moadde gatnjala eret muođuin'''is'''''. * ''Mun '''lean''' bivastagain'''an''' bargan.'' * ''Na ieš '''dieđát''' herggiin'''at''' mo láhttet.'' * ''Beatnagiinná'''t'''go '''boađát'''?'' * ''Niillas '''humadii''' beatnagiinni'''s'''.'' * ''Seaŋggas '''ođii''' Sámmol eamidiinni'''s'''.'' * ''Iđđedis '''bođiiga''' vel Ovllá guovttos Ánddiin ealuin'''easkka'''.'' * ''Moson báhppa gusaid'''is'''guin '''áigu''' rassat?'' * ''De rohkadalai gonagasnieida su áhčistis, ahte son '''válddášii''' dan guossi guossin'''is'''.'' * '''''Ane''' dan oapmin'''at'''!'' * ''Son '''ii''' dovddastan vieljaid'''is''' vielljan'''is'''.'' ===== 1.3.2 Oamastangeažus ii čuovo finihtta vearbba ===== Čuovvovaš ovdamearkkat eai čuovo váldonjuolggadusa. Oamastangeažus sáhttá čuovvut cealkaga objeavtta: * ''Politiija gohčui '''mu''' oktan joavkkuin'''an''' ja vel nuppi sámi joavkku iežas mielde.'' * ''Min váhnemat dikte '''min''' ieža čilget áššiid'''eamet'''.'' Dávjá dat olmmoš masa oamastangeažus čujuha ii oba oidnoge cealkagis ja oalle dávjá dat čujuha dan olbmui geainna hubmi ságastallá. * ''Gos áhččá'''t''' lea?'' * ''Vai nu boaris dat lea eadná'''t'''!'' * ''Nieida'''t''' lea mannan dohko.'' * ''Fuomášin áhčá'''t''' boahtime.'' * ''Dá lea eatná'''t''' liidni.'' * ''Oappá'''t''' beana gullui.'' * ''Áhčist'''at''' lohket hui njálgga guliid.'' * ''Moai letne etniin'''at''' soabadan ahte don náitalat Jovnnain.'' Daidda olbmuide geainna hubmi ságastallá: * ''Mii gal fertet dieid bassat eret ovdal go eadná'''det''' ja áhččá'''det''' boahtiba.'' * ''Moai áigo dál áhčiin'''eattet''' earránit.'' Muhtumin dat čujuha hubmái: * ''Maid viellja'''n''' cealká?'' ===== 1.3.3 Oamastangeažus humahallama oktavuođas ===== Goalmmát geavaheapmi lea nu gohčoduvvon vokatiiva. Ii datge čuovo váldonjuolggadusa. * ''Dieđátgo oabbá'''n''' máid?'' * ''Maid don, olbmá'''n''', dagat?'' * ''Ráhkis vieljaž'''an'''!'' * ''Nu dat lea Márjjáž'''an'''.'' * ''Vuoi, vuoi Kátjáž'''an''' mot moai galge?'' ===== 1.3.4 Resiprohkalaš pronomenat ===== Resiprohkalaš pronomena oamastangeažus čuovvu váldonjuolggadusa dahje objeavtta: * ''Moai '''liikojetne''' goabbat guoibmás'''eame'''.'' * ''Dat dáhtui '''munno''' addit goappat guoibmás'''eame''' ándagassii.'' * ''Dat '''leigga''' soabalaččat goabbat guoibmás'''easkka'''.'' * ''Olbmot '''gullojedje''' sávvame guhtet guoibmás'''easet''' buori ođđa jagi.'' * ''Buohkat '''gehčče''' guhtet guimmiidasa'''set'''.'' * ''Dii '''oahppabehtet''' guhtet guoimmist'''eattet'''.'' ===== 1.3.5 Oamastangeažus ja distributiiva pronomen ===== Oamastangeažus sáhttá maiddái čujuhit distributiiva pronomenii. Dát vuogádat lea oalle mohkkái ja rievddada hubmis hubmái. Oamastangeažus sáhttá čujuhit finihta verbii ja muhtumin maiddái distributiiva pronomenii. Ovdamearkkat: * ''Mii '''válddiimet''' guhtege lávka'''met'''.'' * ''Dat válde '''guhtege''' lávkka'''s'''.'' Daid njuolggadusaid čilge Pekka Sammallahti iežas artihkkalis ''Davvisámegiela distributiiva cealkagat''<ref>SDÁ 1-2–2007: Pekka Sammallahti, Davvisámegiela distributiiva cealkagat, 2007</ref>. ===== 1.3.6 Adposišuvnnat ===== Adposišuvnnat čuvvot dábálaččat váldonjuolggadusa: * '''''Ean''' eisege váldde du fárros'''eame''' boalgan alcceseame.'' * ''Muhtumat '''gaikkehedje''' uksaguoras čuožžu nieiddaid fárros'''easet'''.'' * '''''Áiggut'''go vuostáiváldit Ipmil attáldaga vai norddastit dan eret luhtá'''t'''?'' * ''Eadni '''čuorvvui''' mu lusa'''s'''.'' * ''Guovssahas '''sáhttá''' dohppet du gitta ja loktet du lusa'''s''' ja borrat du.'' * ''Nissonat '''fertejedje''' botnjiideaset ja mánát áhčiideaset gárrat gerresii ja goallostit maŋŋás'''easet'''.'' * '''''Váldde''' dan mielddá'''t'''!'' Eará geavahusat leat vejolaččat muhto eai nu dábálaččat: * ''Boađe mielddá'''n''' johkagáddái!'' == Eará urálalaš gielat == === Suomagiella === == Gáldut == [[Kategoriija:Morfologiija]] jgwirvruck0cdldgc2r0grs0qn7ri54