Wikipedia shiwiki https://shi.wikipedia.org/wiki/Tasna_Tamzwarut MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Midya Amẓli Amsawal Asmras Amsawal n usmras Wikipidya Amsawal n Wikipidya Afaylu Amsawal n ufaylu MidyaWiki Amsawal n MidyaWiki Talɣa Amsawal n talɣa Tiwisi Amsawal n twisi Taggayt Amsawal n taggayt Aggur Amsawal n waggur TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Talɣa:Tafriqt 10 755 78703 52006 2026-07-21T09:06:49Z CommonsDelinker 27 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 78703 wikitext text/x-wiki </noinclude> {| width="100%" style="background:none;" | valign="top" width="20%" | * [[Afaylu:Flag of South Africa.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Afrique du Sud]] [[Portail:Afrique du Sud|Afrique du Sud]] * [[Afaylu:Flag of Algeria.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Aglérie]] [[Portail:Algérie|Algérie]] * [[Afaylu:Flag of Angola.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Angola]] [[Portail:Angola|Angola]] * [[Afaylu:Flag of Benin.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Bénin]] [[Portail:Bénin|Bénin]] * [[Afaylu:Flag of Botswana.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Botswana]] [[Portail:Botswana|Botswana]] * [[Afaylu:Flag of Burkina Faso.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Burkina Faso]] [[Portail:Burkina Faso|Burkina Faso]] * [[Afaylu:Flag of Burundi.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Burundi]] [[Portail:Burundi|Burundi]] * [[Afaylu:Flag of Cameroon.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Cameroun]] [[Portail:Cameroun|Cameroun]] * [[Afaylu:Flag of the Canary Islands.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Îles Canaries]] [[Portail:Îles Canaries|Canaries]] <small>*</small> * [[Afaylu:Flag of Cape Verde (10-17).svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Cap-Vert]] [[Portail:Cap-Vert|Cap-Vert]] * [[Afaylu:Flag of the Central African Republic.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:République centrafricaine]] [[Portail:République centrafricaine|Centrafrique]] * [[Afaylu:Flag Ceuta.svg|Border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Ceuta]] [[Portail:Ceuta|Ceuta]] <small>*</small> * [[Afaylu:Flag of the Comoros.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Comores]] [[Portail:Comores|Comores]] | valign="top" width="20%" | * [[Afaylu:Flag of the Republic of the Congo.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:République du Congo]] [[Portail:République du Congo|Congo-Brazzaville]] * [[Afaylu:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:République démocratique du Congo]] [[Portail:République démocratique du Congo|Congo-Kinshasa]] * [[Afaylu:Flag of Cote d'Ivoire.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Côte d'Ivoire]] [[Portail:Côte d'Ivoire|Côte d'Ivoire]] * [[Afaylu:Flag of Djibouti.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Djibouti]] [[Portail:Djibouti|Djibouti]] * [[Afaylu:Flag of Egypt.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Égypte]] [[Portail:Égypte|Égypte]] * [[Afaylu:Flag of Eritrea.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Érythrée]] [[Portail:Érythrée|Érythrée]] * [[Afaylu:Flag of Ethiopia.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Éthiopie]] [[Portail:Éthiopie|Éthiopie]] * [[Afaylu:Flag of Gabon.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Gabon]] [[Portail:Gabon|Gabon]] * [[Afaylu:Flag of The Gambia.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Gambie]] [[Portail:Gambie|Gambie]] * [[Afaylu:Flag of Ghana.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Ghana]] [[Portail:Ghana|Ghana]] * [[Afaylu:Flag of Guinea.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Guinée]] [[Portail:Guinée|Guinée]] * [[Afaylu:Flag of Guinea-Bissau.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Guinée-Bissau]] [[Portail:Guinée-Bissau|Guinée-Bissau]] | valign="top" width="20%" | * [[Afaylu:Flag of Equatorial Guinea.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Guinée équatoriale]] [[Portail:Guinée équatoriale|Guinée équatoriale]] * [[Afaylu:Flag of Kenya.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Kenya]] [[Portail:Kenya|Kenya]] * [[Afaylu:Flag of Lesotho.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Lesotho]] [[Portail:Lesotho|Lesotho]] * [[Afaylu:Flag of Liberia.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Liberia]] [[Portail:Liberia|Liberia]] * [[Afaylu:Flag of Libya.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Libye]] [[Portail:Libye|Libye]] * [[Afaylu:Flag of Madagascar.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Madagascar]] [[Portail:Madagascar|Madagascar]] * [[Afaylu:Flag of Madeira.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Madère]] [[Portail:Madère|Madère]] <small>**</small> * [[Afaylu:Flag of Malawi.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Malawi]] [[Portail:Malawi|Malawi]] * [[Afaylu:Flag of Mali.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Mali]] [[Portail:Mali|Mali]] * [[Afaylu:Flag of Morocco.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Maroc]] [[Portail:Maroc|Maroc]] * [[Afaylu:Flag of Mauritius.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Maurice]] [[Portail:Maurice|Maurice]] * [[Afaylu:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Mauritanie]] [[Portail:Mauritanie|Mauritanie]] | valign="top" width="20%" | * [[Afaylu:Coat of Arms of Mayotte.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Mayotte]] [[Portail:Mayotte|Mayotte]] <small>***</small> * [[Afaylu:Flag of Melilla.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Melilla]] [[Portail:Melilla|Melilla]] <small>*</small> * [[Afaylu:Flag of Mozambique.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Mozambique]] [[Portail:Mozambique|Mozambique]] * [[Afaylu:Flag of Namibia.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Namibie]] [[Portail:Namibie|Namibie]] * [[Afaylu:Flag of Niger.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Niger]] [[Portail:Niger|Niger]] * [[Afaylu:Flag of Nigeria.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Nigeria]] [[Portail:Nigeria|Nigeria]] * [[Afaylu:Flag of Uganda.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Ouganda]] [[Portail:Ouganda|Ouganda]] * [[Afaylu:Blason Réunion DOM.svg|border|{{{tailleImage|18}}}px|link=Portail:La Réunion]] [[Portail:La Réunion|Réunion]] <small>***</small> * [[Afaylu:Flag of Rwanda.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Rwanda]] [[Portail:Rwanda|Rwanda]] * [[Afaylu:Western Sahara outline.svg|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Sahara occidental]] [[Portail:Sahara occidental|Sahara occidental]] <small>****</small> * [[Afaylu:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Sao Tomé-et-Principe]] [[Portail:Sao Tomé-et-Principe|Sao Tomé-et-Principe]] * [[Afaylu:Flag of Senegal.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Sénégal]] [[Portail:Sénégal|Sénégal]] | valign="top" width="20%" | * [[Afaylu:Flag of the Seychelles.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Seychelles]] [[Portail:Seychelles|Seychelles]] * [[Afaylu:Flag of Sierra Leone.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Sierra Leone]] [[Portail:Sierra Leone|Sierra Leone]] * [[Afaylu:Flag of Somalia.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Somalie]] [[Portail:Somalie|Somalie]] * [[Afaylu:Flag of Sudan.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Soudan]] [[Portail:Soudan|Soudan]] * [[Afaylu:Flag of Swaziland.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Swaziland]] [[Portail:Swaziland|Swaziland]] * [[Afaylu:Flag of Tanzania.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Tanzanie]] [[Portail:Tanzanie|Tanzanie]] * [[Afaylu:Flag of Chad.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Tchad]] [[Portail:Tchad|Tchad]] * [[Afaylu:Flag of Togo (3-2).svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Togo]] [[Portail:Togo|Togo]] * [[Afaylu:Flag of Tunisia.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Tunisie]] [[Portail:Tunisie|Tunisie]] * [[Afaylu:Flag of Zambia.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Zambie]] [[Portail:Zambie|Zambie]] * [[Afaylu:Flag of Zanzibar.svg|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Zanzibar]] [[Portail:Zanzibar|Zanzibar]] <small>****</small> * [[Afaylu:Flag of Zimbabwe.svg|border|{{{tailleImages|20}}}px|link=Portail:Zimbabwe]] [[Portail:Zimbabwe|Zimbabwe]] |- | valign="top" colspan="5" | <center><small><nowiki>* possession espagnole. ** possession portugaise. *** possession française. **** territoire contesté ou non reconnu.</nowiki></small></center> |}<noinclude>[[Catégorie:Portail:Afrique]]</noinclude> e2ennvflcd14g0b6hrvf5w2hl4kor55 Angraw anafuk 0 1302 78707 78485 2026-07-23T09:26:00Z Omarius257 30510 /* */ Tawlaft n unagraw anafuk ttyubaddal 78707 wikitext text/x-wiki [[Afaylu:Solar System True Color SHI.png|thumb|upright=1.5|Angraw Afukan]] Iga '''Angraw afukan''' nɣ '''Angraw anafuk''' (s [[Tutlayt Tanglizt|tnglizt]] : Solar System, s [[Tutlayt Tafransist|tfransist]] : Système solaire) yan [[Angraw amtiwgan|ungraw amtiwgan]] nna ɣ illa w-[[Akal (Amtiwg)|Akal]]. Gis yan itri, lli t igan d [[tafukt]], d kra n tɣawsiwin tignnawin ttuldaynin ɣ wattayn nns: tam n imtiwgn ittunẓan d wayyurn nnsn ittwassnen ganin ɣ uɣrud 185, smmus n imtiwgn mẓẓiyn d wayyurn nnsn ittwassnen d imlyaṛn n iqzzuyn imẓẓiyn (tugdt imqqurn n id astéroïde d imtiwgn yaḍn mẓẓiynin, les comètes, igḍrar igrmtiwganen, atg.). Angraw afukan yamu ɣ [[Amahllaw|umahllaw]] igan s yism aɣaras n walim. Yaggug i tuẓẓumt n umahllaw s wattayn n 8 kpc (∼26 100 a.l.). == Imtiwgn nns == Angraw anafuk gis tam n imtiwgn atnt igan: * [[Mirkur]] nɣ [[Azwaq]] (akrraj: [[file:Mercury symbol (fixed width).svg|16px]]) * [[Finus]] nɣ [[Amaḍan]] ([[file:Venus symbol (fixed width).svg|16px]]) * [[Akal (Amtiwg)|Akal]] ([[file:Earth symbol (fixed width).svg|16px]]) d [[Ayyur (amtiwg)|Ayyur]] * [[Mars]] nɣ [[Imzwiɣ]] ([[file:Mars symbol (fixed width).svg|16px]]) * [[Jubitir]] nɣ [[Adanbala]] ([[file:Jupiter symbol (fixed width).svg|16px]]) * [[Saturn]] nɣ [[Saturn|Awihaḍ]] nɣ [[Saturn|Agru]] ([[file:Saturn symbol (fixed width).svg|16px]]) * [[Uṛanus]] ([[file:Uranus symbol (fixed width).svg|16px]]) * [[Nibtun]] ([[file:Neptune symbol (fixed width).svg|16px]]) [[Taggayt:Tasengama]] [[Taggayt:Angraw anafuk]] [[Taggayt:Tasentrit]] == Tisaɣulin == <references/> otbxd8kxp8s2kk30opcqxdb62lquikw Tafriqt 0 2049 78704 73038 2026-07-21T09:08:59Z CommonsDelinker 27 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 78704 wikitext text/x-wiki {{Infobox Imnẓawn|assaɣ=Tafriqt|flag=Africa_(orthographic_projection).svg|tajumma=30 415 873 km2|imzdaɣ=1 348 000 000 hab. (2020)|tanẓẓi=44 hab./km2|iẓdi n usgar=UTC−1 (Cap-Vert) <br>UTC+4 (Maurice)|timizar=54|tutlayin=[[Tutlayin_n Tfriqt|Gr 1250 ar 3000 n tutlayin]]|tiɣrmin mqqurnin=[[Cairo]] . [[Lagos]] . [[Kinshasa]] . [[Johannesburg]] . [[Luanda]] . [[Khartoum]] . [[Dar es Salaam]] . [[Abidjan]] . [[Alexandria]] . [[Nairobi]] . [[Cape Town]] . [[Kano]] . [[Dakar]] . [[Tigmmi Tumlilt]] . [[Addis Ababa]]}} Tga '''Tafriqt''' yan [[Amnẓaw|umnẓaw]] yumẓn 6% n tasna n wakal yamẓ 20% ɣ tasna n wakal yumann (tanna f ur ikki yill). Tajumma nns tlkm ar 30 415 873 km² nttat d [[Tagzirt|tgzirin]] nns, aynna tt yujjan ad tg tis kraḍt ɣ umaḍal (iɣ nga [[Marikan|Tamrikt]] d yan umnẓaw). S 1,225,080,510 n imzdaɣ<ref>https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/</ref>, tga tfriqt tis snat ɣ wuṭṭun n imzdaɣ ḍaṛt [[Asya]], tili gis 16,4% n imzdaɣ n umaḍal ɣ usggas n 2016. Amnẓaw ad igly t id [[Ill Agrakal|Yill Agrakal]] ɣ iẓẓlmḍ, [[Abadu n Sawis]] d [[Ill Azggʷaɣ|Yill Azggʷaɣ]] ɣ iẓẓlmḍ agmuḍan, [[Agaraw Ahindi]] ɣ iffus agmuḍan d [[Agaraw Anaṭlas|Ugaraw Anaṭlas]] ɣ tagut. == Aẓur n wawal == [[Afaylu:Africa_and_Europe_from_a_Million_Miles_Away.png|thumb|Tawlaft n tfriqt ɣ tuẓẓumt, s usatilit]] Ggutnt turdiwin f usala n yism n Tfriqt. Illa mad ifkan ism ''Afri'' i yimzdaɣ n iẓẓlmḍ n tfriqt ɣ tagut n [[Asif n Nnil|wasif n Nnil]], d ɣ unamk nns amatu ittufka i yikaliwn akkʷ illan ɣ iffus n [[Ill Agrakal|Yill Agrakal]] (libya tazaykut)<ref>Georges, Karl Ernst (1913–1918). [https://web.archive.org/web/20160116044500/http://latin_german.deacademic.com/1644 "Afri"]. In Georges, Heinrich. Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch (8th ed.). Hannover. Retrieved 20 September 2015</ref><ref>Lewis, Charlton T.; Short, Charles 1879. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3DAfer Afer] A Latin Dictionary. Oxford: Clarendon Press. Retrieved 20 September 2015.</ref>. Ikka yism afri izdi d tguri tafiniqt ''Afar'' nna issumkn "agḍrur"<ref>Venter & Neuland, NEPAD and the African Renaissance (2005), p. 16</ref> mac ɣ usggas 1981 umanent d kra n turdiwin<ref>Names of countries, Decret and Fantar, 1981.</ref> nna ittinin mas d ism ''Afri'' ikka d taguri tamaziɣt ''Ifri'' (amagut nns : ifran) s wassaɣ nns d imzdaɣ n yifran.<ref>[https://www.jstor.org/pss/714549 Geo. Babington Michell, "The Berbers"], Journal of the Royal African Society, Vol. 2, No. 6 (January 1903), pp. 161–94.</ref> Taguri ad nit ar tt nttafa ɣ yism n yat twsit Banu Yafran ɣ [[Dzayr]] d [[Libya]], yat twsit zzɣ yfran (tettwassn ula s ifran) ɣ iẓẓlmḍ utrim n [[Libya]].<ref>[https://books.google.co.ma/books?id=SLSzNfdcqfoC&pg=PA200&redir_esc=y Edward Lipinski, Itineraria Phoenicia,] Peeters Publishers, 2004, p. 200. <small>ISBN 90-429-1344-4</small></ref> Ddu unbaḍ n irumiyn, tga [[Qarṭaj]] tamaẓunt n tsga n tfriqt tarumiyt nna yumẓn ula ifttasn n Libya tatrart, ḍaṛt tirẓi n iqarṭajn ɣ umgaru abunik wiss kraḍ ɣ 146 dat n tlalit.<ref>[http://www.consultsos.com/pandora/africa.htm "Consultsos.com etymology"]</ref> Amma '''-ka''' (-ca) nɣ '''-ika''' (-ica), iga aḍfir awlatin (Latin suffix) s unamk n wakal nɣ tamazirt. '''Turdiwin yaḍn f usala n yism n tfriqt''' * Ɣ tasut tamzwarut, isslkn umsnmzruy uday flafyus Juzifus (Ant. 1.15) mas d idda yism zzɣ ifir (Epher), yan zzv wayawn n ibrahim, nna mu zugn wayawn nns s tfriqt. * Ɣ tasut tiss sat, isumr izidur n icbilya ɣ udlis nns iẓuran (Etymologiae XIV.5.2) mas d idda yism n tfriqt zzɣ tguri tawlatint (abrika / Aprica), anamk nns iffuk ''(tlla gis tafukt)''. * Inna [[Micil Fruyt]] 1976<ref>in Revue de Philologie 50, 1976: pp. 221–38.</ref> mas d ism awlatin iqqn s tguri Africus (afrikus) "Aḍu n iffus", nna igan ɣ usala tambryant (Umbrian), ig unamk nns amzwaru Aḍu bu unẓar ''(rainy wind)''. == Tarakalt == Tga tfriqt talli akkʷ mqqurn gr kraḍ ibudidn inẓulann mqqurnin ɣ taɣart n wakal. Ibḍa tt Yill Agrakal f Uruppa, tzdy d Asya ɣ iẓẓlmḍ agmuḍan s [[Abadu n Suwis|Ubadu n Suwis]] nna mi tlla ɣ tirut nns 163 kilumitr.<ref>Draydil, Alisday & Blik Jirald. (1985) tafrikt n ugafa d ugmuḍ anammas, tamsiggzt n tsdawit uksfurd g iwunak imunn isbn <small>ISBN 0-19-503538-0</small>.</ref> (ɣ trakalt, ar tettusmil tmgzirt sina tawmiṣrt nna illan ɣ iẓẓlmḍ n Suwis d agzzum zzɣ tfriqt)<ref>[http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=africa&Rootmap=&Mode=d Atlas - Xpeditions @] nationalgeographic.com ''National Geographic Society''. 2003</ref> ttyn i tfriqt iftasn s tɣzi n 26.000 kilumitr. Zzɣ ttmi n iwtta n tfriqt ɣ iẓẓlmḍ, [[Ras Bn Saqqa]] ɣ [[Tuns]] (37°21' agafa) ar ttmi n iwtta ɣ iffus, [[Kib Agulhas]] ɣ [[Tafriqt n unẓul|tfriqt n unẓul]] (34°51'15 anẓul), illa uzaru n 8,000 kilumitr (5,000 mil);<ref>Win Ifanz. (1924) tafrikt, klarindun i tɣmsa</ref> d zzɣ ttmi n iwtta ɣ utaram, [[Ixf Azgzaw]] (34°51'15" ataram) ar ttmi n iwtta ɣ ugmuḍ, [[Ras Hafun]] ɣ [[Ṣumal]] (51°27'52" agmuḍ), illa uzaru n 7,400 kilumitr (4,600 mil).<ref>Merriam-Webster's Geographical Dictionary, Third Edition <small>ISBN 0-87779-546-0</small>.</ref> Tga [[Dzayr]] tamazirt akkʷ mqqurn ɣ tfriqt, tlkm tjumma nns 2,381,741 kilumitr amkkuẓ, tḍfr tt inn [[Sudan]] s 1,865,813 kilumitr amkkuẓ, ama tamazirt akkʷ mẓẓiyn tga tt [[Sicl]] nna igan yan warkabil ɣ uftas agmuḍan n tfriqt.<ref>Huwr Bin. (2002) tagrumsna kingficr sg ya ar yaz tigmmi n uẓrag kingficr. tasna 11 <small>ISBN 0-7534-5569-2</small>.</ref> Tga [[Gambya]] tamazirt akkʷ mẓẓiyn ɣ ugns n wakal adslan n tfriqt. == Tadmsa == [[Afaylu:RECs of the AEC.svg|thumb|250px| {{Legend|#691717|CEN-SAD}} {{Legend|#4F4FB1|COMESA}} {{Legend|#E88356|EAC}} {{Legend|#272759|ECCAS}} {{Legend|#C43C7F|ECOWAS}} {{Legend|#4DB34D|IGAD}} {{Legend|#D22E2E|SADC}} {{Legend|#7E8000|UMA}} ]] Mqqar ggutn isugam igamann ɣ tfriqt, tsul tga tad bahra iẓlḍn d tmggarut ɣ tnflit tawfgan gr imnẓawn n umaḍal.<ref>Ritcard Sandbruk, tisrtitin n tḍuri n tdmsa tawftikt, tamsiggzt n tsdawit kambridj. 1985 amalas</ref> Zzɣ isragn n ɣayad llant tmuḍan inqqan d ifirusn (lumr ifirusn n Malarya d [[Tamaḍunt n SIDA|Sida]]), tinbaḍin igufsan nna iskarn ibkkiḍn imizitn mgal izrfan n ufgan, alay n iswirn n tqbbanit, imnɣan gr twsitin. Tuwy d tanaḍt n tnflit tawfgant nna d tssufɣ [[Tamaddast n Tmttiwin Imunn|tmaddast n tmttiwin imunn]] ɣ usggas 2003 mas d simraw d smmust n tmizar llanin gr tskʷfal 151 d 175 gant akkʷ tiwrikin.<ref>[http://hdr.undp.org/ hdr.undp.org] Timttiwin Imunn, <small>[http://web.archive.org/web/20180316042117/http://hdr.undp.org/ <nowiki>[timḥḍit]</nowiki>]</small> 16-03-2018</ref> == Tutlayin == Mnnaw isutag ssknen mas llant uggar n yifḍ n tutlayin ttusawalnin ɣ tfriqt (Yunisku tssutg attay n sin ifḍn).<ref>[http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=8048&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html " Tafriqt "] Yunisku, 2005.</ref> Tugtt nnsnt gant tiwfrikin s usala, illint tinna mu iga usala nnsnt zzɣ Uruppa nɣ Asya. Tga tfriqt amnẓaw agtnutlay mqqurn ɣ umaḍal, d ayt tfriqt ur da sawaln ɣar mnnawt tutlayin tiwfrikin, mac ar sawaln ula yat nɣ mnnawt tutlayin zzɣ uruppa. Llant kkuẓt tawjiwin n tutlayanin mqqurnin ɣ tfriqt : * '''Tawja tutlayant (Afroasiatic)''' llant gis wattay n 240 n tutlayin d 285 mlyun n imssiwln ɣ Yisk awfrik, agafa n tfriqt, Saḥil, d iffus utrim n Asya. * '''Tawja tutlayant (Nilo-Saharan)''' tumy uggar n tmiḍi n tutlayin, da tnt sawaln 30 mlyun n umdan ɣ Tcad, Itubya, Kinya, Nijirya, Sudan, Sudan n Unẓul, Uganda, d ugafa n Ṭanẓanya. * '''Tawja tutlayant (Niger-Congo)''' tsmun tugtt n tutlayin ɣ tfriqt ddu tnzruft (Sub-Saharan Africa). Ɣ ma ad iẓlin s wuṭṭun n tutlayin, tga tawja ad talli akkʷ imqqurn ɣ tfriqt, nɣ d akkʷ ɣ umaḍal. * '''Tawja tutlayant (Khoisan)''' gis attay n smmumrawt n tutlayin, da tnt sawal 400.000 n umdan ɣ iffus n tfriqt.<ref>[http://www.languagesgulper.com/eng/Khoisan.html "Khoisan Languages"]. ''The Language Gulper''. 27 innayr 2017.</ref> Tugtt n tutlayin ɣ tawja ad llant ɣ Imizi n wfuḍ. Ḍaṛt tigira n usdurri, ssnṣbnt akkʷ tmizar n tfriqt tutlayin tibṛṛaniyin zun d tutlayin timaddudin, mqqar ɣikann llant mnnaw tmizar ssmɣrnt tutlayin tiwfrikin (zun d: Swahili, Yoruba, Igbo and Hausa). Ɣ kigan n tmizar, tanglizt d tfṛansist ar ttusmrasnt i umsawaḍ ɣ yiga unbiz zun d tanbaḍt, tasɣnzit, asslmd d tɣmsa. == Asgd == Flsn ayt tfriqt s mnnaw isgdan,<ref>[https://web.archive.org/web/20080509144121/http://library.stanford.edu/africa/religion.html "Asgd g tfriqt"]. 09-05-2008</ref> macc imra ad ittuskr yan usiṭṭn i yinflas n kraygat asgd, acku ur da ttirint tnbaḍin n tmizar ɣ mmrksn isgdan.<ref>[https://www.nytimes.com/2001/11/01/world/rising-muslim-power-in-africa-causes-unrest-in-nigeria-and-elsewhere-963950.html "Rising Muslim Power in Africa Causing Unrest in Nigeria and Elsewhere"]. ''Normitsu Onishi''. The New York Times Company. 09-03-2009</ref> Illa ɣ tgrumsna adlis n umaḍal mas d asgd [[Lislam|anslm]] ad bahra yuḍrern ɣ tfriqt, iḍfr t usgd amasiḥ. Yili ɣ tgrumsna tabriṭanit mas d 45% n imzdaɣ n tfriqt gan imuslmn, 40% gin imasiḥin d ddu 15% gan id war asgd nɣ d imḍfar n isgdan iwfrikn. Yili yan wuṭṭun idrusn n ayt tfriqt gan ihindusn, ibahayn, d wudayn. ==Timizar n Tafriqt== === Timizar n Tafriqt n ugafa === {| class="wikitable sortable" | border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#ECECEC" ! Tamazirt d ucnyal nns ! Tajumma ( km² ) ! Imzdaɣ ( 2016 - CIA World factbook ) ! Tanẓẓi ( s km² ) ! Tamaẓunt |- | [[Afaylu:Flag_of_Algeria.svg|border|20x20px]] [[Dzayr]] | align="right" | {{formatnum:2381741}} | align="right" |{{formatnum:39542166}} | align="right" | 16,6 | [[Dzayr (tamaẓunt)|Dzayr]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Egypt.svg|border|20x20px]] [[Miṣra]] | align="right" | {{formatnum:1001450}} | align="right" | {{formatnum:88487396}} | align="right" | 88,3 | [[Taqahirt]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Libya.svg|border|20x20px]] [[Libya]] | align="right" | {{formatnum:1759540}} | align="right" | {{formatnum:6411776}} | align="right" | 3,6 | [[Ṭarablus]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Morocco.svg|20x20px]] [[Lmɣrib]] | align="right" | 710,850 | align="right" | 36,471,769 | align="right" | 50 | [[Rrbaṭ]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Tunisia.svg|20x20px]] [[Tuns]] | align="right" | {{formatnum:163610}} | align="right" | {{formatnum:11037225}} | align="right" | 67,4 | [[Tuns (tamaẓunt)|Tuns]] |- | colspan=5 | ''- Idɣarn ittuyḥasabn f Uruppa ɣ Tafriqt n ugafa :'' |- | [[Afaylu:Flag_of_the_Canary_Islands.svg|20x20px]] [[Tigzirin tiknariyin]] ( [[Ṣbanya]] ) | align="right" | 7,492 | align="right" | 2,154,905 | align="right" | 226 | [[Las Palmas]], [[Santa Cruz de Tenerife]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Madeira.svg|20x20px]] [[Tagzirt n Madyira|Madyira]] ( [[Brtqqiz]] ) | align="right" | 797 | align="right" | 245,000 | align="right" | 307 | [[Funchal]] |- | [[Afaylu:Flag_Ceuta.svg|20x20px]] [[Sbta]] ( [[Ṣbanya]] ) | align="right" | 20 | align="right" | 85,107 | align="right" | 3,575 | — |- | [[Afaylu:Flag_of_Melilla.svg|20x20px]] [[Mlilya]] ( [[Ṣbanya]] ) | align="right" | 12 | align="right" | 85,116 | align="right" | 5,534 | — |} ===Timizar n Tafriqt tangmuḍt=== {| class="wikitable sortable" | border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#ECECEC" ! Tamazirt d ucnyal nns ! Tajumma ( km² ) ! Imzdaɣ ( 2016 - CIA World factbook ) ! Tanẓẓi ( s km² ) ! Tamaẓunt |- | [[Afaylu:Flag_of_Burundi.svg|20x20px]] [[Burundi]] | align="right" | 27,830 | align="right" | 6,373,002 | align="right" | 229.0 | [[Bujumbura]] |- | [[Afaylu:Flag_of_the_Comoros.svg|20x20px]] [[Igumamn n Iqumurn]] | align="right" | 2,170 | align="right" | 614,382 | align="right" | 283.1 | [[Muruni]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Djibouti.svg|20x20px]] [[Djibuti]] | align="right" | 23,000 | align="right" | 472,810 | align="right" | 20.6 | [[Djibuti|Djibuti (tamdint)]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Eritrea.svg|20x20px]] [[Iritiriya]] | align="right" | 121,320 | align="right" | 4,465,651 | align="right" | 36.8 | [[Asmara]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Ethiopia.svg|20x20px]] [[Ityubya]] | align="right" | 1,127,127 | align="right" | 67,673,031 | align="right" | 60.0 | [[Adis Ababa]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Kenya.svg|20x20px]] [[Kinya]] | align="right" | 582,650 | align="right" | 31,138,735 | align="right" | 53.4 | [[Nayrubi]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Madagascar.svg|20x20px]] [[Madagaskar]] | align="right" | 587,040 | align="right" | 16,473,477 | align="right" | 28.1 | [[Antananaribu]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Malawi.svg|20x20px]] [[Malawi]] | align="right" | 118,480 | align="right" | 10,701,824 | align="right" | 90.3 | [[Lilungwi]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Mauritius.svg|20x20px]] [[Agumam n Muricyus]] | align="right" | 2,040 | align="right" | 1,200,206 | align="right" | 588.3 | [[Bur Luwi]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Mozambique.svg|20x20px]] [[Muzambik]] | align="right" | 801,590 | align="right" | 19,607,519 | align="right" | 24.5 | [[Mabutu]] |- |[[Afaylu:Flag_of_ Rwanda.svg|20x20px]] [[Rwanda]] | align="right" | 26,338 | align="right" | 7,398,074 | align="right" | 280.9 | [[Kigali]] |- |[[Afaylu:Flag_of_ the_Seychelles.svg|20x20px]] [[Sicil]] | align="right" | 455 | align="right" | 80,098 | align="right" | 176.0 | [[Fikturya, Sicil|Fikturya]] |- |[[Afaylu:Flag_of_ Somalia.svg|20x20px]] [[Sumalya]] | align="right" | 637,657 | align="right" | 7,753,310 | align="right" | 12.2 | [[Mugadicu]] |- |[[Afaylu:Flag_of_ Tanzania.svg|20x20px]] Tanzanya | align="right" | 945,087 | align="right" | 37,187,939 | align="right" | 39.3 | [[Duduma]] |- |[[Afaylu:Flag_of_ Uganda.svg|20x20px]] [[Uganda]] | align="right" | 236,040 | align="right" | 24,699,073 | align="right" | 104.6 | [[Kambala]] |- | [[Afaylu:Flag_of_South_Sudan.svg|20x20px]] [[Sudan n iffus]] | align="right" | 619,745 | align="right" | 8,260,490 | align="right" | 13 | [[Juba]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Sudan.svg|20x20px]] [[Sudan]] | align="right" | 1,861,484 | align="right" | 30,894,000 | align="right" | 17 | [[Xartum]] |- | colspan=5 | ''- Idɣarn ittuyḥasabn f Uruppa ɣ Tafriqt tangmuḍt :'' |- |[[Afaylu:Flag_of_France.svg|20x20px]] [[Réunion]] ([[Fransa]]) | align="right" | 2,512 | align="right" | 743,981 | align="right" | 296.2 | [[San-Deni, Riyunyun|San-Deni]] |- |[[Afaylu:Flag_of_Mayotte_(local).svg|20x20px]] [[Mayut]] ([[Fransa]]) | align="right" | 374 | align="right" | 170,879 | align="right" | 456.9 | [[Mamužu]] |- | [[Afaylu:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|20x20px]] [[Ikaliwn n iffus d Intarktiwn n Fransa|Ikaliwn n iffus d Intarktiwn]] ( [[Fransa]] ) | align="right" | 439,781 | align="right" | 100 | align="right" | — | [[Saint Pierre]] |- |} ===Timizar n Tafrikt n wammas=== {| class="wikitable sortable" | border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#ECECEC" ! Tamazirt d ucnyal nns ! Tajumma ( km² ) ! Imzdaɣ ( 2016 - CIA World factbook ) ! Tanẓẓi ( s km² ) ! Tamaẓunt |- |[[Afaylu:Flag_of_Angola.svg|20x20px]] [[Angula]] | align="right" | 1,246,700 | align="right" | 10,593,171 | align="right" | 8.5 | [[Luwanda]] |- |[[Afaylu:Flag_of_Cameroon.svg|20x20px]] [[Kamirun]] | align="right" | 475,440 | align="right" | 16,184,748 | align="right" | 34.0 | [[Yawandi]] |- |[[Afaylu:Flag_of_Central African Republic.svg|20x20px]] [[Tagduda n Tafrikt Tanammast]] | align="right" | 622,984 | align="right" | 3,642,739 | align="right" | 5.8 | [[Bangi]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Chad.svg|20x20px]] [[Tcad]] | align="right" | 1,284,000 | align="right" | 8,997,237 | align="right" | 7.0 | [[N'Djamina]] |- |[[Afaylu:Flag_of_Republic of the Congo.svg|20x20px]] [[Tagduda n Kungu]] | align="right" | 342,000 | align="right" | 2,958,448 | align="right" | 8.7 | [[Brazavil]] |- |[[Afaylu:Flag_of_Democratic Republic of the Congo.svg|20x20px]] [[Tagduda Tamagdayt n Kungu]] | align="right" | 2,345,410 | align="right" | 55,225,478 | align="right" | 23.5 | [[Kinshasa]] |- |[[Afaylu:Flag_of_Equatorial Guinea.svg|20x20px]] [[Ginya n tuẓẓumt]] | align="right" | 28,051 | align="right" | 498,144 | align="right" | 17.8 | [[Malabo]] |- |[[Afaylu:Flag_of_Gabon.svg|20x20px]] [[Gabun]] | align="right" | 267,667 | align="right" | 1,233,353 | align="right" | 4.6 | [[Libruvil]] |- |[[Afaylu:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|20x20px]] [[São Tomé d Brincibi]] | align="right" | 1,001 | align="right" | 170,372 | align="right" | 170.2 | [[São Tomé]] |- |} ===Timizar n Tafriqt n iffus=== {| class="wikitable sortable" | border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#ECECEC" ! Tamazirt d ucnyal nns ! Tajumma ( km² ) ! Imzdaɣ ( 2016 - CIA World factbook ) ! Tanẓẓi ( s km² ) ! Tamaẓunt |- | [[Afaylu:Flag_of_Botswana.svg|20x20px]] [[Butswana]] | align="right" | 600,370 | align="right" | 1,591,232 | align="right" | 2.7 | [[Gaborone]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Lesotho.svg|20x20px]] [[Lesotho]] | align="right" | 30,355 | align="right" | 2,207,954 | align="right" | 72.7 | [[Maseru]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Namibia.svg|20x20px]] [[Namibia]] | align="right" | 825,418 | align="right" | 1,820,916 | align="right" | 2.2 | [[Windhoek]] |- | [[Afaylu:Flag_of_South Africa.svg|20x20px]] [[South Africa|Tafriqt n Unẓul]] | align="right" | 1,219,912 | align="right" | 43,647,658 | align="right" | 35.8 | [[Bloemfontein]], [[Cape Town]], [[Pretoria]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Swaziland.svg|20x20px]] [[Swaziland]] | align="right" | 17,363 | align="right" | 1,123,605 | align="right" | 64.7 | [[Mbaban]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Zambia.svg|20x20px]] [[Zambya]] | align="right" | 752,614 | align="right" | 11,862,740 | align="right" | 16 | [[Lusaka]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Zimbabwe.svg|20x20px]] [[Zimbabwi]] | align="right" | 390,580 | align="right" | 11,392,629 | align="right" | 29 | [[Harare]] |- |} ===Timizar n Tafriqt n tagut=== {| class="wikitable sortable" | border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#ECECEC" ! Tamazirt d ucnyal nns ! Tajumma ( km² ) ! Imzdaɣ ( 2016 - CIA World factbook ) ! Tanẓẓi ( s km² ) ! Tamaẓunt |- | [[Afaylu:Flag_of_Benin.svg|20x20px]] [[Binin]] | align="right" | 112,620 | align="right" | 6,787,625 | align="right" | 60.3 | [[Purtu-Nuvu]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Burkina Faso.svg|20x20px]] [[Burkina Fasu]] | align="right" | 274,200 | align="right" | 12,603,185 | align="right" | 46.0 | [[Wagadugu]] |- | [[Afaylu:Flag of Cape Verde (10-17).svg|20x20px]] [[Isk n Vird]] | align="right" | 4,033 | align="right" | 408,760 | align="right" | 101.4 | [[Praya]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Côte d'Ivoire.svg|20x20px]] [[Aftas n Ivoir]] | align="right" | 322,460 | align="right" | 16,804,784 | align="right" | 52.1 | [[Abidjan]], [[Yamusukru]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Gambia.svg|20x20px]] [[Gambya]] | align="right" | 11,300 | align="right" | 1,455,842 | align="right" | 128.8 | [[Banjul]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Ghana.svg|20x20px]] [[Ɣana]] | align="right" | 239,460 | align="right" | 20,244,154 | align="right" | 84.5 | [[Akra]] |- | [[Afaylu:Flag_of_ Guinea.svg|20x20px]] [[Ɣinya]] | align="right" | 245,857 | align="right" | 7,775,065 | align="right" | 31.6 | [[Kunakri]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Guinea-Bissau.svg|20x20px]] [[Ɣinya-Bisaw]] | align="right" | 36,120 | align="right" | 1,345,479 | align="right" | 37.3 | [[Bisaw]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Liberia.svg|20x20px]] [[Libirya]] | align="right" | 111,370 | align="right" | 3,288,198 | align="right" | 29.5 | [[Munruvya]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Mali.svg|20x20px]] [[Mali]] | align="right" | 1,240,000 | align="right" | 11,340,480 | align="right" | 9.1 | [[Bamaku]] |- | [[Afaylu:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|20x20px]] [[Muritanya]] | align="right" | 1,030,700 | align="right" | 2,828,858 | align="right" | 2.7 | [[Nwakcut]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Niger.svg|20x20px]] [[Nigir]] | align="right" | 1,267,000 | align="right" | 10,639,744 | align="right" | 8.4 | [[Niyami]] |- | [[Afaylu:Flag_of_ Nigeria.svg|20x20px]] [[Nijirya]] | align="right" | 923,768 | align="right" | 129,934,911 | align="right" | 140.7 | [[Abuja]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Senegal.svg|20x20px]] [[Sinigal]] | align="right" | 196,190 | align="right" | 10,589,571 | align="right" | 54.0 | [[Dakar]] |- | [[Afaylu:Flag_of_Sierra Leone.svg|20x20px]] [[Siralyun]] | align="right" | 71,740 | align="right" | 5,614,743 | align="right" | 78.3 | [[Freetown]] |- | [[Afaylu:Flag of Togo (3-2).svg|20x20px]] [[Tugu]] | align="right" | 56,785 | align="right" | 5,285,501 | align="right" | 93.1 | [[Lumi]] |- | colspan=5 | ''- Idɣarn ittuyḥasabn f Uruppa ɣ Tafriqt n tagut :'' |- | [[Afaylu:Flag_of_Saint Helena.svg|20x20px]] [[Sant Hilina]] ( [[Ingliz]] ) | align="right" | 410 | align="right" | 7,317 | align="right" | 17.8 | [[Jamestown, Saint Helena|Jamistun]] |- |} == Ẓṛ uggar == * [[Agraw Anamur Awfrik]] * [[Tamunt n Tafriqt]] == Tisaɣulin == {{Commons|Africa|Tafriqt}}<references/> == Ɣaylli sis izdin == {{Commons izddar|Africa|Tafriqt}}{{Imnẓawn}} [[Taggayt:Tarakal]] [[Taggayt:Imnẓawn]] {{Aggur:Tarakalt/Tin imgradn}} h511duiufgx1k1y3ao9po6p3uupjkyh Harry Stroomer 0 15423 78705 2026-07-21T22:17:49Z Aɣaras iḍlan 2610 Page créée avec « Harry Stroomer (ilul ɣ 1946 ɣ Alkmaar, yumẓ dduktura ɣ 1987 ɣ Tsdawit n Leiden) iga aslmad ilan tuklalt n tutlayin tifru-syawiyn, slawan akkʷ tutlayin Timaziɣin d tutlayin tisamitin n iffus ɣ Tsdawit n Leiden, ɣ tmazirt n Hulanḍa, Iga amsnils asglaman (amussan n usnml n tutlayin) lli iswwurn kigan ɣ unnar, ar istawhmma s umzari n tutlayin ɣ Tfriqt n Ugafa d Lmcrq Anammas. » 78705 wikitext text/x-wiki Harry Stroomer (ilul ɣ 1946 ɣ Alkmaar, yumẓ dduktura ɣ 1987 ɣ Tsdawit n Leiden) iga aslmad ilan tuklalt n tutlayin tifru-syawiyn, slawan akkʷ tutlayin Timaziɣin d tutlayin tisamitin n iffus ɣ Tsdawit n Leiden, ɣ tmazirt n Hulanḍa, Iga amsnils asglaman (amussan n usnml n tutlayin) lli iswwurn kigan ɣ unnar, ar istawhmma s umzari n tutlayin ɣ Tfriqt n Ugafa d Lmcrq Anammas. fqh7ctvaea588j5rzzuatfxq1wwlahf 78706 78705 2026-07-21T22:18:40Z Aɣaras iḍlan 2610 /* */ 78706 wikitext text/x-wiki '''Harry Stroomer''' (ilul ɣ 1946 ɣ Alkmaar, yumẓ dduktura ɣ 1987 ɣ Tsdawit n Leiden) iga aslmad ilan tuklalt n tutlayin tifru-syawiyn, slawan akkʷ tutlayin Timaziɣin d tutlayin tisamitin n iffus ɣ Tsdawit n Leiden, ɣ tmazirt n [[Hulanḍa]], Iga amsnils asglaman (amussan n usnml n tutlayin) lli iswwurn kigan ɣ unnar, ar istawhmma s umzari n tutlayin ɣ Tfriqt n Ugafa d Lmcrq Anammas. o1j5z5ihlcr2hlpscsjjpmy75oj0zle