Wikipedia shiwiki https://shi.wikipedia.org/wiki/Tasna_Tamzwarut MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Midya Amẓli Amsawal Asmras Amsawal n usmras Wikipidya Amsawal n Wikipidya Afaylu Amsawal n ufaylu MidyaWiki Amsawal n MidyaWiki Talɣa Amsawal n talɣa Tiwisi Amsawal n twisi Taggayt Amsawal n taggayt Aggur Amsawal n waggur TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Imaziɣn 0 1711 78899 78887 2026-10-23T22:44:13Z ~2026-56983-58 49826 /* */ 78899 wikitext text/x-wiki {{Gar amla}} {{Infobox ethnic group | group = {{unbulleted list|Imaziɣn}}<!-- [[WP:NOETHNICGALLERIES]] --> | native_name = {{hlist|{{lang|ber-Latn|Imaziɣen}}|{{lang|ber|ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ}}}} | image = | caption = | population = 25 id mlyun<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref> ar 36 id mlyun<ref name="Danver2015">{{cite book|author=Steven L. Danver|title=Native Peoples of the World: An Encyclopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues|url=https://books.google.com/books?id=vf4TBwAAQBAJ&pg=PA23|year=2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46400-6|quote=The Berber population numbers approximately 36 million people.|page=23}}</ref><ref name="Berber people">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Berber|title=Berber people|access-date=2016-08-17}}</ref><ref name="Berber speakers">{{cite web|url=https://www.foxnews.com/world/north-africas-berbers-get-boost-from-arab-spring/|title=North Africa's Berbers get boost from Arab Spring|publisher=[[Fox News]]|date=5 May 2012|access-date=8 December 2013}}</ref><ref name="Bilingualism, p. 860">{{cite book|last1=Bhatia|first1=Tej K.|last2=Ritchie|first2=William C.|title=The Handbook of Bilingualism|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=0631227350|page=860|url=https://books.google.com/books?id=pNqVaUk4dM0C|access-date=16 July 2016}}</ref> | region1 = [[Lmɣrib]] | pop1 = 14 id mlyun{{refn|<ref>{{Cite book |last=Rubin |first=Barry |url=https://www.google.com/books?id=8vBnBwAAQBAJ&pg=PA554 |title=The Middle East: A Guide to Politics, Economics, Society and Culture |date=2015-03-17 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-45578-3 |pages=554 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Berber Marginalization in North Africa Fuels Identity Movements |url=https://fanack.com/morocco/population-of-morocco/berber-identity-movements/ |access-date=2025-02-11 |website=The MENA Chronicle {{!}} Fanack |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-07-04 |title=Berber {{!}} people {{!}} Britannica.com |url=https://www.britannica.com/topic/Berber |access-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704131003/https://www.britannica.com/topic/Berber |archive-date=2018-07-04 }}</ref>}} ar 15 id mlyun{{refn|<ref>{{Cite book |last=Rosen |first=Lawrence |url=https://www.google.com/books?id=uo6wCgAAQBAJ&pg=PA202 |title=Two Arabs, a Berber, and a Jew: Entangled Lives in Morocco |date=2015-12-02 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-31751-9 |pages=202 |language=en |quote=He accepts the undocumented estimate that nearly half the Moroccan population—perhaps as many as fifteen million people—identify themselves as Berber...}}</ref><ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-03-03 |title=AP PHOTOS: Berbers live on in Morocco's Atlas Mountains |url=https://apnews.com/general-news-dc618d95c6d84e99b219c0fb51f5d4f8 |access-date=2025-02-11 |website=AP News |language=en |quote=At least 15 million Moroccans are Amazigh, divided into different groups according to their dialects.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ennaji |first=Moha |url=https://www.google.com/books?id=DXsF7fT318QC&pg=PA72 |title=Multilingualism, Cultural Identity, and Education in Morocco |date=2005-01-20 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-23979-8 |pages=72 |language=en}}</ref>}} | region2 = [[Ddzayr]] | pop2 = 7 id mlyun<ref>{{Cite book |last=Rubin |first=Barry |url=https://www.google.com/books?id=8vBnBwAAQBAJ&pg=PA554 |title=The Middle East: A Guide to Politics, Economics, Society and Culture |date=2015-03-17 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-45578-3 |pages=554 |language=en}}</ref> ar 13 id mlyun<ref name="axl.cefan.ulaval.ca"/><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-35515769|title=Algeria reinstates term limit and recognises Berber language|newspaper=BBC News|date=2016-02-07}}</ref> | region3 = [[Nnijr]] | pop3 = 2.6 id mlyun<ref name=nigertuareg>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/niger/|title=The World Factbook|website=Central Intelligence Agency|access-date=2016-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330032003/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/niger/|archive-date=2021-03-30}}, Niger: 11% of 23.6 million</ref> | region4 = [[Fṛanṣa]] | pop4 = 2 id mlyun<ref>[https://web.archive.org/web/20140929080724/http://www.dglflf.culture.gouv.fr/lgfrance/lgfrance_presentation.htm ''Les langues de France: un patrimoine méconnu, une réalité vivante''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929080724/http://www.dglflf.culture.gouv.fr/lgfrance/lgfrance_presentation.htm|date=2014-09-29}}, originally published by CultureComm unication.gouv.fr.</ref> | region5 = [[Mali]] | pop5 = 850,000<ref name=WorldFactbookMali>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/|title=Mali|date=5 November 2021|publisher=The World Factbook|access-date=22 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330032030/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/|archive-date=30 March 2021}}</ref> | region6 = [[Libya]] | pop6 = 600,000<ref>{{Citation |last=Zurutuza |first=Karlos |year= |title=Libya's Berbers fear ethnic conflict |publisher=[[Al Jazeera English|Aljazeera]] |publication-place= |page= |url=https://www.aljazeera.com/news/2015/1/6/libyas-berbers-fear-ethnic-conflict |access-date=2021-11-11}}</ref> | region7 = [[Bljika]] | pop7 = 500,000<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/idees/article/2016/03/23/la-belgique-est-devenue-un-trou-noir-securitaire_4888420_3232.html|title=Au cœur des réseaux djihadistes européens, le passé douloureux du Rif marocain|last=Truong|first=Nicolas|date=2016-03-23|newspaper=Le Monde.fr|language=fr|issn=1950-6244|access-date=2016-11-16}}</ref> | region8 = [[Hulanḍa]] | pop8 = 467,455{{Citation needed|date=March 2019}} | region9 = [[Buṛkina Faṣu]] | pop9 = 406,271<ref name=burkinatuareg>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/|title=The World Factbook|website=Central Intelligence Agency|access-date=2021-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso|archive-date=2021-01-11}}, Burkina Faso: 1.9% of 21.4 million</ref> | region10 = [[Tuns]] | pop10 = 100,000<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref> | region11 = [[Kanaḍa]] | pop11 = 37,060<ref>{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=&Code2=&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census – Canada |first=Statistics Canada|last=Government of Canada|date=February 8, 2017|website=www12.statcan.gc.ca}}</ref> | region12 = [[Miṣṛa]] | pop12 = 30,000<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref> | region13 = [[Muriṭanya]] | pop13 = 10,000<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref> | region14 = [[Nnurwij]] | pop14 = 4,500{{citation needed|date=December 2020}} | region15 = [[Israyil]] | pop15 = 3,500<ref>Moshe Shokeid: ''The Dual Heritage: Immigrants from the Atlas Mountains in an Israeli Village''. Manchester University Press, 1971.</ref> | region16 = [[Iwankn Munnin n Marikan]] | pop16 = 1,325<ref>{{cite web|author=US Census Bureau|title=The Arab Population: 2000|url=https://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-23.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040113064140/http://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-23.pdf |archive-date=2004-01-13 |url-status=live|access-date=2013-05-05}}</ref> | langs = [[Tutlayin timaziɣin]] | rels = Amata nnsn gan [[Sunni Islam|imuslmn isunniyn]]<br />Tidrsiwin n [[Lislam Aybaḍi|Imuslmn Ibaḍiyn]], [[Lislam Aciɛi|Lislam Aciɛi]] d, [[Tmasiḥiyt]] (slawant [[Takatulikt]]),<ref name=Miller2015>{{cite journal|url=https://www.academia.edu/16338087|title=Believers in Christ from a Muslim Background: A Global Census|last1=Miller|first1=Duane Alexander|last2=Johnstone|first2=Patrick|journal=Interdisciplinary Journal of Research on Religion|volume=11|number=10|year=2015|via=academia.edu|access-date=27 March 2016|issn=1556-3723}}</ref><ref>{{in lang|fr}} [https://web.archive.org/web/20171018134716/http://matoub.kabylie.free.fr/kabylie/article.php3?id_article=174 Sadek Lekdja: ''Christianity in Kabylie'', Radio France Internationale, 7 mai 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018134716/http://matoub.kabylie.free.fr/kabylie/article.php3?id_article=174 |date=2017-10-18 }}.</ref> [[Berber Jews|Judaism]]<!-- as per [[Infobox ethnic group]], the religion parameter is for the "group's religious affiliations" – irreligion is having no religious affiliation --> | native_name_lang = ber }} Gan '''Imaziɣn''' yan uɣrf illan ɣ ugafa n [[Tfriqt]], gin aɣrf nns anṣli, gint [[Tutlayin timaziɣin|tutalyin Timaziɣin]] ils nnsn. == Ism == ''Imaziɣn'' iga ism nna fkan imaziɣen i iɣfawn-nnsn, ig ism agʷnsan (endonym), ikka-d ayt dars. Asuf nns iga tt ''(t)amaziɣ(t)''. Llan ismawen yaḍen nna gan imaziɣn i yixfawn nnsn; zun d ''iclḥiyen'' gin itutlayt nnsn ''taclḥit''. Tacelḥit ad nenna as tlla tunɣilt-ad n Wikipidia (shi). ''Imuhaɣ'', ger wiyyaḍ, iga yism da akkan imaziɣn n ayt tnzruft (désert) i ixfawn nnsn, mac ism ad nufa ad nini iga ɣar tamzarayt n ''imaziɣn''. Iga amagut agʷnsan (nɣ irẓan) n tguri ''amaziɣ'': ''imuzaɣ'', s tmerniwt n usnfl amsesli n "z" s "h", yan usnfl bahra ittwassann ɣ dar ayt tnzruft (''izi'', s umdya, ar darsn ittgga ''ihi''). ==Amadan amaziɣ == Afgan amaziɣ amzwaru nɣ babatsn n imaziɣn assaɣ ns igat "Maziɣ", ilma maziɣ dars sin warraw "Bṛans" d "Madɣis", mayad a ibḍan imaziɣn s sin iɣrfan : Ibṛnasn (aɣrf n Bṛans) d imdɣasn (aɣrf n Madɣis). ===Ibrnas=== ---- Ibrnas bḍan s mraw n iɣrfan (nɣ iqqbiln) : *Iskurn *Iẓnagn *Iktamn *Iwrabn *Imṣmudn *Izdajn *Iwriɣn *Iɛjisn *Ilmaṭn *Iguzuln === Imdɣasn === ---- Imdɣasn bḍan s sin d mraw n uɣrf : *Ijanatn (Znata) *Infzawn *Imzatn *Imɣiln *Imtɣṛn *Iṣḍinen *Izwaɣn *Izwwarn *Ilwwatn *Inffusn *Imṭmaṭn *Imdyunen == Tamsalt n usala == Assa, amata n imaraten ar ttinin mas d-kkan imaziɣn kra n imzdaɣn ganin autoktonn, bayenn-d ''in situ'' ɣ [[Tafriqt n ugafa|Ifriqya n ugafa]], tili darsn yan idls apaliolit igan ibiromaurus (-16,000 usggʷas), d wiyyaḍ darsn yan idls amizolit igan u Gfsa (idels agefsi). Wiyyaḍ ar ttinin mas d-kkan (imaziɣn) imzdaɣn icrqiyn ganin ayt Ccam, zugn s ugafa n Ifriqya ɣ uzmz n tetranzisiont taniolitt. (gr - 9,500 d -7,000 usggʷas).... ==Amzruy== [[Afaylu:East_Numidia.jpg|link=https://incubator.wikimedia.org/wiki/File:East_Numidia.jpg|thumb|250x250px|takarḍa n [[Numidya]]]] === Numidya === numidya nttat tagldit taqburt tamaẓunt nns sirta ɣilad assaɣ nns qsenṭina tbed ghrb n ẓlmḍ n ifriqya zi tuns ar lmɣrib lan dis sin n trbiɛin tarbiɛt tamzwarut assaɣ n mazilyun di ljiha lghrbiya di tgldit n numidya netnin d taqbilt n tamizt di mdukal n ṛuman gin tiwiza jirasn x qarṭaj, tarbiɛt wais sin assaɣ nns masaysulyun lan ag qerṭaj x ṛuman tamurt nnsen tla jar sṭif d dzayt (tamaẓunt) d wahran dɣi [[masinissa]] niɣ masin asmzi n ussaɣ === Iglidn imaziɣn === * [[Masinissa|masinisa]] * [[sifaks]] * [[gaya]] * [[tin hinan]] * [[aksil]] * [[yugrtn]] == Tiram == [[Afaylu:Couscous_of_Fes.JPG|link=https://incubator.wikimedia.org/wiki/File:Couscous_of_Fes.JPG|thumb|200x200px|ksksu]] sksu niɣ الكُسْكُس utci da amaziɣ itwag s uggran n imndi niɣ dra itwac s tɣnjayi niɣ s ufuil illint ola tiram yanin dar imazighn twasen nist g tsgwin n umadal zond taglla nghd tarayt na skarn imazighn sg irden ola tomzin == Tutlayt == == Asgd == == Timizar == [[Afaylu:Moroccan_stop_sign_in_Arabic_and_Berber.jpg|link=https://incubator.wikimedia.org/wiki/File:Moroccan_stop_sign_in_Arabic_and_Berber.jpg|thumb|bedd]] === Ɣ Lmɣrib === niɣ tagldit n lmɣrib([[Amṛṛuk|lmrruk]])s taɛrabt [[المغرب| المملكة المغربية]] awank tlla g ẓlmḍ n ifriqya tamaẓunt nnes ṛbaṭ tga tadart tumlilt tamdint tamqrant d tamaẓunt tadmsant; tsaja lmɣrib x yil amllal n wammas x tagut n ugaraw n laṭlanti agmmuḍ nns dzayr ayfus nns muriṭanya === Ɣ Dzayr === dzayr assaɣ nnes unṣib (tagdudant n dzayr tadimuqraṭit taɣrfant) niɣ الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية tawankt tamuslmt taɛrabt tamaziɣt dzayr yan n tmurt tamqrat di tafrikt tis mraw deg umaḍal, tlla deg tafrikt n ugafa x ẓlmḍ nnes il amlal n wammas x ugmmuḍ nnes tuns d libya x uyfus mali d nijer x tagutn lmɣrib d muriṭanya === Ɣ Tuns === tuns tawankt n ifriqya ugafa tusid ingr dzayr d libya tamaẓunt nns tuns ma immalan masd itunsiyn imaziɣn ,mamk imaziɣn maṛṛa , acku tussna n itunsiyn nttat 100% tga tamaziɣt iɣ itɛrrb ils , ur ittɛrrb tussna gan maṛṛa imzdaɣ n tmurt tuns sg imaziɣn، di anggaru... tnna tzrawt timttit (ijtilaɛiya) di tuns tagara usggʷas 2009 tenna masd uṭṭun n itunsiyn sg laṣl amaziɣ ur idrus xf 60% sg maṛṛa imzdaɣ n tuns. tugt n itunsiyn walan i tiqbilin timaziɣin timqqranin tnfra (tḥkm) tmurt dat (qbl) ad tḍṛ qarṭaj di anaw tikunfidiraliyin lli iḥkmn maṛṛa tisggiwin sg tamazirt , ilmma tbḍa ɣr iɣrman d tiwacunin، da nttafa gr tikunfidariwin lli cigan itussan، takunfidiralit lfaracic tssnta nttat sg tala d lqṣrin ar aftas ( susa d ṣfaqṣ ) tyawskar g ufus umɣar amaziɣ anṭlas d tkkatin tamanaɣt nns tala، d ula takunfidiralit n warɣma g iffus (ljanub) acrqi nttat tkkatin da tsmuna tugt n tiqbilin dis lɛkara d lxzur d tawazin d wadrna d didsn imzdaɣ ɣmrasn ljbaliya . da nttafa ula di iẓlmḍ tiqbilin yaḍn timqranin , s twala tbḍa ar tiqbilin timẓyanin، da nk°tti digs zund: lḥiṣr، mqɛd، naqza، makna، bjawa، lḥnanca، awtala، ulad ɛiyar، wartlan، lbraqa، kasra، hwara، carn، zɣalma ... gan imsiwln s tutlayt tamaziɣt ass a di tuns ugar n 500,000 n ufgan llan di mṭmaṭa، tiṭṭawin، tigzirt jarba،qabs, gafṣa، lgṣrin,tkruna,ksra,tala d idurar xamir d tmi n iwutta akd dzayr d ula imsiwln s tmaziɣt d imzdaɣn n tuns tamanaɣt n iffus bla nettu imaziɣn imzwagn di bṛṛa === Ɣ Libya === libya tawankt tlla di ifriqya n ugafa (iẓlmḍ) tamaẓunt nns ṭarablus === Ɣ Muritanya === muriṭanya niɣ tagdudant tamuslmt tamuriṭanit; awank di iẓlmḍ n ifriqya tamaẓunt nns nwakcuṭ tlla xu agaraw n laṭlasi x ẓlmḍ ins lmɣrid d dzayr d siniɣal x yfus d mali x ugmmuḍ d uyfus === Ɣ Miṣra === [[Afaylu:Girl wearing the traditional dress of Siwa Oasis grinding salt.jpg|thumb|Yat terbat tamaziɣt igan ult Isiwan, Miṣra, ar teẓẓaḍ tisent s uzerg.]] Yat lwaḥt a'ɣ bahra sul llan imaziɣen ɣ tmazirt n Miṣra, a'tt-igan d Siwa, neɣ Isiwan iɣ nit nra ad nsawel s tmaziɣt. Tucka-d Isiwan ɣ utaram akkʷ n tmazirt n Miṣra, taẓ i iwetta n tmazirt d Libya. Uṭṭun n imezdaɣen nns iga-t 35,000, 20,000 ad zigsen isawalen s tmaziɣt, d wuṭṭun-ad n imselmaziɣen ar ukan sul ittnaqas. Tella yat lwaḥt yaḍen, imeẓẓeyn f Isiwan, ɣ llan imaziɣen, tga-tt Gara. Tella ɣ ugafa ugmiḍ n Isiwan, d ur nn bahra fell-as taggug. Ayt Gara drusen f ayt Isiwan. == iɣrfan n imaziɣn == == Tisaɣulin == <references/> <references /> [[Taggayt:ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ]] {{Tazddart n waggur |Aggur1 = Imaziɣen }} cjgppwrzkp4lye19rltv5smweijys0l