ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး shnwiki https://shn.wikipedia.org/wiki/%E1%81%BC%E1%82%83%E1%82%88%E1%82%81%E1%80%B0%E1%80%9D%E1%80%BA%E1%82%81%E1%82%85%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢုပ်ႇၵုမ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ၾၢႆႇ ဢုပ်ႇၵုမ် ၾၢႆႇ မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ ဢုပ်ႇၵုမ် မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ ထႅမ်းပလဵတ်ႉ ဢုပ်ႇၵုမ် ထႅမ်းပလဵတ်ႉ လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ ၵိူၼ်ႇတူ တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၵိူၼ်ႇတူ ပိူင်လိူင်း ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်လိူင်း TimedText TimedText talk မေႃႇၵျူး ဢုပ်ႇၵုမ် မေႃႇၵျူး Event Event talk 0 761 245431 102795 2026-11-11T09:03:30Z P Jurng Kham 5896 /* လိူတ်ႈတႆး */ 245431 wikitext text/x-wiki == လိူတ်ႈတႆး == ၵေႃႉႁၢၼ်ႁဝ်းၶဝ် ‘‘'''လိူတ်ႈ'''’’ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သီလႅင်သေ ၼႄပၼ်တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်။ ‘‘'''တႆး'''’’ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမီႈၽိင်ႈ၊ ၵူၼ်းမေႃပူၵ်းပွင်မိူင်းႁင်းၶေႃ၊ ၵူၼ်းႁၵ်ႉလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ တႆးႁဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းလိူတ်ႈႁတ်းႁၢၼ်မႃး ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼႆ ၽႂ်တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈ။ (1) လိူတ်ႈတႆႈ ယၢမ်ႈလႅင် ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးသေဢမ်ႇၵႃး (2) လိူတ်ႈတႆး တိုၵ်ႉလႅင် ၵိုၵ်းပိုၼ်း (3) လိူတ်ႈတႆး တေသိုပ်ႇလႅင် ၵိုၵ်းပိုၼ်းၵႂႃႇထႅင်ႈ တေႃႇၵမ်ႇၽႃႇသုတ်းသဵင်ႈယူႇ။ တႃႇၶိူဝ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်း တေတိူဝ်းတွၼ်းႁတ်းႁၢၼ် မီးၼမ်ႉၸႂ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်သေ မေႃၶိုင်ပွင်ၼႃႈၵၢၼ်ၵူႈပိူင် ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၼၼ်ႉ တၵ်းတေ လႆႈမီးပိုၼ်း၊ တၵ်းတေလႆႈႁူႉ ပိုၼ်းၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ တႆးႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးပိုၼ်း မၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼႅၼ်ႈၼႃၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၵေႃႉ ႁၢၼ်တႆးႁဝ်းၶဝ် ယႃႇပေၶၢၼ်ႉလူဢၢၼ်ႇပိုၼ်း။ တေႃႈၵူၼ်းမၢင်ၶိူဝ်း ဢမ်ႇမီးပိုၼ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇသင်၊ ယင်းၶူင်တႅမ်ႈပဵၼ် ပိုၼ်းပွမ် (ယင်းႁိမ် လိပ်းႁိမ်လႅင် ဢဝ်ပိုၼ်းပိူၼ်ႈ) သေ ႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်းၶဝ် သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၶိူဝ်းၶဝ်ၵႂႃႇယူႇ။ တႆးႁဝ်းပဵၼ် ၶိူဝ်းၵူၼ်းမီးပိုၼ်း၊ မီးမိူင်း၊ မီးၽိင်ႈ -ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼႆႉ ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈႁူႉပိုၼ်းတႆးလႄႈ။ ပေႃးႁူႉပိုၼ်းယဝ်ႉၸိုင် ဝႆႉၸႂ်မၼ်ႈၵႅၼ်ႇ လွင်ႈလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်ၶိူဝ်းလိူတ်ႈတႆးတႃႉ။ ဝႆႉၸႂ်ႁၵ်ႉ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်တႆးၶိူဝ်းလူင်တႃႉ။ လိူတ်ႈတႆးလႅင်ႁၢၼ် ဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇႁဝ်းၶဝ် ယွမ်ႉသီမၼ်းမႃးၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇလႅင်ၼႂ်း လိူတ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႃႉ။ သႂ်ႇ ႁဝ်းသိုပ်ႇလူတူၺ်း လွင်ႈလိူတ်ႈတႆးလႅင်ႁၢၼ် ပၢၼ်ပူႇမွၼ်ႇႁဝ်းၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢဝ်မႃးယွမ်ႉသႂ်ႇ လိူတ်ႈႁၢၼ်ႁဝ်းၵွၼ်ႇ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ BC 2000 (ပူၼ်ႉမႃး 4000) ပီလိူဝ်ၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်း တိုၼ်းပဵၼ်မႃး ၶိူဝ်းမီးမိူင်း မီးၸဝ်ႈ မီးၸွမ်။ မေႃႁၵ်ႉႁွမ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ မေႃ ၸႂ်သႅဝ်း လွင်ႈပိူၼ်ႈတဵၵ်းၼဵၵ်းပႄႉၵိၼ်သေ မေႃလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼပႄၼ်လွင်ႈ လိူတ်ႈလႅင်ႁၢၼ်တႆးမႃး ၸဵမ်ပၢၼ်ပူႇပၢၼ်မွၼ်ႇႁဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ လိူတ်ႈတႆးႁတ်းႁၢၼ် ပူႇမွၼ်ႇ ၼၢႆးယႃႈႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေလႆႈလႅင် ႁတ်းႁၢၼ်ထိုင် တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းလိူတ်ႈႁဝ်း တေႃႇၸူဝ်ႈတေႃႇပၢၼ် တေႃႇထိုင် လုၵ်ႈသိုပ်ႇလၢၼ်ယူႇ။ ၽူႈလူင်ႉပိုၼ်းၶဝ် လၢမ်းဝႃႈ မိူဝ်ႈ BC 2000 လိူဝ် (ပူၼ်ႉၼႃးသီႇႁဵင်ပီလိူဝ်)ၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ လွႆဢၢႆႈတႆး (ႁွင်ႉ) လွႆဢၢၼ်ႈတႆး ၼႂ်းမိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းရီးယႃး လူင်းမႃး သဝ်းသၢင်ႈဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼမ်ႉႁွင်ႈႁူဝ်ႉၼၼ်ႉသေ တႄႇတင်ႈပဵၼ်မိူင်းဝႆႉ။ (ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တႆးႁဝ်းဢဝ် မႄႈၼမ်ႉႁွင်ႈလူင်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ႁူဝ်ႉမိူင်းလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ‘‘ႁွင်ႈႁူဝ်ႉ’’၊ ၶႄႇၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ ‘‘ႁွင်ႈႁေႃႈ’’ ပွင်ႇဝႃႈ မႄႈၼမ်ႉလိူင်၊ ဢင်းၵိတ်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်တီႈပွင်ႇ မႄႈၼမ်ႉလိူင်သေ ႁွင်ႉဝႃႈ Yellow River ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼမ်ႉလႄႈ ‘‘ႁွင်ႉႁူဝ်’’ၼႆၵေႃႈဝႃႈ)။ ၶိူဝ်းၶႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼမ်ႉႁွင်ႈႁူဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼမ်ႉႁွင်ႈႁူဝ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းတီႈယူႇ ဢူႇတီႈၼွၼ်းတႆးမႃး ၸဵမ်ၵွၼ်ႇ ၼႆ ၽူႈလူင်ႉပိုၼ်း Professor Douglas လႄႈ Mr. Hal let ၶဝ် ႁၼ်ထိုင်မၵ်းမၼ်ႈၼင်ႇၼႆသေ တႅမ်ႈၼဝႄႆႉၼႂ်းပပ်ႉ Historical Sketch of the Shan ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပပ်ႉ Shan at Home ဢၼ် Milne, Leslies (Mrs.) ၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼၼ်။ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်း လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃးၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈ တႅတ်ႈတေႃးသေတႃႉ ဢၼ်ၽူႈလူင်ႉပိုၼ်းၶဝ် လၢမ်းဝႆႉၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ယိုၼ်ႈႁၼ်ထိုင် ၸွမ်းၼင်ႇ ၶဝ်ၶူၼ်ႉ ၶႂႃႉႁၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ၸဝ်ႉသေ ပိုၼ်းဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼႆႉၵွၼ်ႇၼႆ ၽႂ်တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈ။ <ref> Milne, Leslies (Mrs.) Shan at Home </ref> ==မိူင်းၸူႈ (မိူင်းသိူဝ်) Tsu (or) Tso (BC 1122-222) == ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ယူႇၸမ်ၶိူဝ်းသင်ၵေႃႈ တိုၼ်းလႆႈမီး လွင်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၵၼ် တင်းၶိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ လႆႈယူႇ ၸမ်ၶိူဝ်းၶႄႇ (ပၵ်ႉ Bak (ႁွင်ႉ) ၶိူဝ်ႈႁေႃႈ) မႃးလႄႈ တင်းၶႄႇသေ မီးလွင်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၶႄႇၶဝ် ႁွင်ႉတႆးဝႃႈ ‘‘ပႃးယီႈ’’ ဢမ်ႇၼၼ် ‘‘ပၢႆႈယီး’’ သေ ပွင်ႇဝႃႈ ‘‘ၵူၼ်းလိူင်း Barbarians ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းၽိူၵ်ႇ ၶူဝ်းၶၢဝ်’’ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၶႄႇၶဝ် ႁွင်ႉႁဝ်း ဝႃႈ ၵူၼ်းလိူင်း Barbarians ၼႆၼၼ်ႉ ၶႄႇၼႆႉ လိူဝ်သေ ၶိူဝ်းၶဝ် ၶဝ်တိုၼ်းတႅမ်ႈဝႃႈ ပိူၼ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းႁၢႆႉၵူၼ်းလိူင်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၶဝ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶဝ် တူၺ်းပိုၼ်းၶဝ် ႁႂ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်းႁၼ်တူဝ်ၶဝ် ပဵၼ်ယႂ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈယူႇ။ ပေႃးလၢတ်ႈၵၼ်သိုဝ်ႈသိုဝ်း ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈ ၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇပိူင်ႈၽႂ်။ တႆးႁဝ်း မေႃယဵပ်ႉၼုင်ႈ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၽိူၵ်ႇ ၶူဝ်းၶၢဝ်ၼႆ တေဢမ်ႇလိူင်းတၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ၼုင်ႈၼင်သတ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသႄႈ။ မိူင်ႈၸူႈၼႆႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်းၶဝ်ဝႃႈ ပူၵ်းတင်ႈမိူင်း မၼ်ႈၵႅၼ်ႇ မိူဝ်ႈ BC 1122 ၼႆသေတ ပိုၼ်းတႆးမိူဝ်ႈၸဝ်ႉသေၼႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉ ၸွမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေမီးမႃးတင်းၼမ်ယူႇ။ ၶုၼ်တႆးမိူင်းၸူႈၼႆႉ ပူၵ်းတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း တမ်ႈတီႈ ထုင်ႉၼမ်ႉယၢၼ်ၸႄႈ(ၼမ်ႉသၢႆးၶမ်း)သုၼ်ၵၢင် မိူင်းၶႄႇယၢမ်းလဵဝ်သေ ၵွၼ်းၸိုင်ႈထိုင် ႁူပႄႈ၊ ႁူဝ်ၼၢၼ်ႇ၊ ၵုၺ်ႇၸိူႂဝ်း လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼမ်ႉႁွင်ႈႁူဝ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃသႅင် ၽၢႆႇတႂ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ မီးမိူင်းႁေႃၶမ်း (20) မိူင်းသေ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇ။ မိူင်းပၢင် (Pang)၊ မိူင်းပႃး Pa ၊ မိူင်းလူင် (Long) ၊ မိူင်းသိင် (Tsen)၊ မိူင်းထႅၼ်ႈ (Techen)၊ မိူင်းၼႃးၶီး (Na Khi)၊ မိူင်းငူး (Ngu)၊ မိူင်းငိဝ်ႉ (Ngio)၊ မိူင်းပႄႉငၢႆႈ (Pegnai) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းသိုင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းၸူႈယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ မိူင်ႈၸူႈၼႆႉ ႁိုင်ယိုၼ်းတေႃႇထိုင် BC 220 လႄႈ တင်းၶႄႇ လႆႈတေႃႇသူႈၵၼ်မႃး တင်းၼမ်သေ ၸုၵ်းမၼ်ႈမႃး ႁဵင်ပီလိူဝ်ယူႇ။ တႃႇတေၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ ၼႂ်းၵႄႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ယူႇလွၵ်ႇယူႇလၢႆတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈ။ တႃႇတေတင်ႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်း ႁႂ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈၼမ်ႉၸႅဝ်ႈ တၵ်းတေလႆႈ လိူၵ်ႈတီႈယၼ်မၼ်ႈ ပၼ်ႈတီႈလီယိပ်း ၸိုၼ်ႇလိပ်းယၼ်ၶႃ ႁႃလၢႆးပူၼ်ႉလွတ်ႈတႃႇသေႇယူႇ။ တႃႇ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း မိူင်းၸူႈ တေတင်ႈမိူင်းလႆႈ ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်ပီၼႆႉ မိူဝ်ႈ BC 880 ၶိူဝ်းတႆး မိူင်းၸူႈလႄႈ ၶႄႇ ဢၼ်တႄႇတင်ႈ ‘‘မိူင်းသျိၼ်း’’ T’sin ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁူဝ်ၼမ်ႉ ၼမ်ႉႁွင်ႈႁူဝ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်သေ ၶုၼ်တႆးမိူင်းၸူႈ တိုၵ်းသိမ်းဢဝ်လႆႈ မိူင်းသျိၼ်းယဝ်ႉ။ မိူင်းၶႄႇႁၢၼ်ႉ (Han) ၶဝ်တင်းသဵင်ႈ တေႃႇထိုင် ၼမ်ႉယၢၼ်ၸႄႈၼၼ်ႉ မီးတႂ်ႈမိုဝ်း မိူင်းၸူႈမႃး။ ==ၵွပ်ႈသင် တႆးႁဝ်းဝႃႈ ႁဝ်းပဵၼ်ၶိူဝ်းသိူဝ်== မိူဝ်ႈ BC 700 ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်မိူင်ႈၸူႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်သိူဝ်ႁၢၼ် ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ လဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇပႅတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇမီးသိူဝ်ၽိူၵ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး မွၵ်ႈႁႃႈသိပ်းၼၼ်ႉ မႃးႁၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁႆႈလႄႈ ၸုမ်းသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ၼၼ်ႉ ၸင်ႇမႃးတိုၵ်းၼူမ်းပၼ်မၼ်းၸၢႆးသေ ၵေႃႉယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မႃး ၸင်ႇဢမ်ႇလိုမ်း ၵုင်ႇမုၼ်သိူဝ်ၽိူၵ်ႇသေ ၸင်ႇဢဝ်သိူဝ် ႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈမၢႆမႃးလႄႈ တႆးႁဝ်းၵေႃႈ ၸင်ႇသိုပ်ႇဢဝ်သိူဝ် ႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈမၢႆၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ (ဢူႈႁဝ်းပဵၼ်သိူဝ် မႄႈ ႁဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းသေ ႁဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၶိုင်ႈသတ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႆ ပွင်ႇၸႂ်သေၵမ်း)။ မိူဝ်ႈ BC 579 ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်မိူင်းၸူႈလႄႈ ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ မိူင်းသျိၼ်း လႆႈမီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်မႃးသေ ၾိင်ႈထုင်ႈတႆးလႄႈ ၶႄႇပႅၵ်ႇ ပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉၼႆ ၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်း Parker တၢင်ႇၽိုၼ်မၢႆဝႆႉယူႇ။ ၼႆႉၼႄပၼ်ဝႃႈ တႄႇတင်ႈမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ တေလႆႈတိုၵ်းၽၼ်းၵၼ်တႃႇသေႇ မၢင်ပွၵ်ႈ ၵိုင်ႇလီ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ၵေႃႈ တေႃႈမီးၼႆယဝ်ႉ။ ==ပိူၼ်ႈတိုၵ်းႁဝ်းတိုၵ်း== မိူဝ်ႈ BC 1231 ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ သျႅင်းဝုတိင်း (Shang Wu Ting) ၶွတ်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းသေ မႃးတိုၵ်းဢဝ် မိူင်းပၢင် (ပၢင်ႁူႈ Pang Hu) ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးမိူင်ပၢင် ယူႇတႂ်ႈမိုဝ်းၶဝ်သေ ႁႃလွၵ်းလၢႆး တႃႇတေလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃးတႃႇသေႇယူႇ။ ဢမ်ႇပႆႇၵိုင်ႉၵင်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်သေတႃႉ ၶွတ်ႇတႃမိုဝ်းဝႆႉ ႁႂ်ႈၵႅၼ်ႇသေ မူၵ်းထွင်းဝႆႉယူႇ။ ထိုင်မႃး BC 1122 ပၢၼ်ၶိူဝ်းၶုၼ်ၶႄႇသျႅင်း (Shang Yin Dynasty) ၶိူဝ်းတႆးမိူင်းပၢင် ၶွတ်ႇတႃမိုဝ်းၵႅၼ်ႇၼႅၼ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၶိုၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢွင်ႇပႄႉလႆႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၶႄႇသျႅင်းၶဝ်လီငၢမ်းယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ လိူတ်ႈပူမွၼ်ႇတႆးႁဝ်းၶဝ် တိုၼ်းႁတ်းႁၢၼ် တိုၼ်းၵတ်ႉငၢၼ်မႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်သေ ၼလႄၵ်းထၢၼ်ပၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ဝႆႉယူႇ။ မိူင်းပၢင်ၼႆႉ ဢဝ်မိူင်းၶႄႇယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်သုၼ်ၵၢင် သေ ႁွတ်ႈထိုင် ၸူႈၶျွၢၼ်း (Suchuan)၊ ႁူပႄႈ (Hubei)၊ ႁူဝ်ၼမ်ႉ (Honam)၊ ၵူၺ်ႈၶျဵဝ် (Kwei Chow) တေႃႇထိုင် ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၼမ်ႉႁွင်ႈႁူဝ်ႉ (Yellow river)သေ မၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းႁိုင် တေႃႇထိုင် AD 11 ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမိူင်းပၢင် လႆႈယွမ်းၵၢၼ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ AD 11 ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ဢမ်ႇတဝ်ႉလႆႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းပၢၼ်ၶိူဝ်းၶုၼ်သွင်း (Sung Dynasty) ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ တႆးႁဝ်းမိူင်းပၢင် တင်ႈတူဝ် လႆႈ ႁင်းၶေႃ 1133 ပီ ယူႇသဝ်းၶေႃလူၺ်ႈ လိူတ်ႈတႆး ဢၼ်ႁတ်းႁၢၼ်ၼႂ်းၵႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းလူင်ႁိမ်းႁွမ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ==လၢႆးၶႂၢၵ်ႈမိူင်း၊ ႁိမ်မိူင်း== ၽႆးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်လႆႈ တႃႇတေမႆႈယုပ်းယၢပ်း၊ ၶုၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်လႆႈ တႃႇတေသိမ်းမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၶႄႇ ၶုၼ်တႆးၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ်။ ပေႃးၸွပ်ႇတူၺ်းပိုၼ်းၼႆ လႆႈဝႃႈ ၶုၼ်တႆးႁဝ်းၵေႃႈ လုၵ်ႉၽၢႆႇႁွင်ႇသေ ၶႂၢၵ်ႈလူင်းမႃး ၽၢႆႇၸၢၼ်းတိၵ်း တိၵ်းယူႇ။ BC 666 ၶုၼ်တႆးမိူင်းၸူႈ မႄႇၶႂၢၵ်ႈမိူင်း သိမ်းဢဝ်လႆႈ ထုင်ႉၵူၺ်ႈၶျဵဝ်။ BC 400-300 ၼၼ်ႉ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၸူးၶႂၢၵ်ႈလႆႈထိုင် ပၢင်ႇလၢႆႇလိူင် (Yellow Sea)၊ ဢိၵ်ႇၸဵမ် မိူင်းငူး၊ မိူင်းယူၺ်ႉသေ ၽၢႆႇၸၢၼ်းသမ်ႉ တေႃႇထိုင်လွႆၼၢင်းလိုၼ်း၊ ၸီႇၶျွၼ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ထုင်ႉၵူၺ်ႈၶျဵဝ်ဢိၵ်ႇ ယူႇၼၢၼ်ႇတွၼ်ႈၵၢင်ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေၶႂၢၵ်ႈမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈမီး ဢဵၼ်ႁႅင်းၽွမ်ႉၵၼ် ႁူမ်ႈၸႂ်လဵဝ်ၵၼ်ယူႇ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇတိုၵ်းဢမ်ႇၽၼ်းဢဝ် ၽႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇပၼ်လၢႆလၢႆ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တႆးႁဝ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်းမႃး ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈလႆႈႁေႃႈႁိုပ်ႈလိုပ်ႈတိုၵ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ႁူၺ်းႁႂ်ႈၽွမ်ႉၼွမ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ မၢင်တီႈၵေႃႈ တူၺ်းၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ တီႈႁဵတ်းလႆႈၼႃးသေ တႄႇမႂ်ႇ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင်တႆးႁဝ်းတႄႉ ဢၼ်ႁဝ်း ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းမႃး သိမ်းဢဝ် ၼႃႈတီႈပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်း မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၶဝ် ၵူၺ်းတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ႁဝ်းမႃးတိုၵ်းမိူင်းၽၢႆးၼႆၵူၺ်း။ (တေလႆႈဝႃႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉတႆးႁဝ်းဢမ်ႇတႅမ်ႇ၊ ပေႃးတေလၢတ်ႈၸိုဝ်ႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႆ ဝၢႆးမႃး ၸိူဝ်းလႆႈၶၢႆႉၼီပၢႆႈယၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈတွင်းပိုၼ်းၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။) လႆႈဝႃႈ ၶုၼ်ၶႄႇၶဝ်သမ်ႉ ၸွမ်းၽဵဝ်ႈဢဝ် ႁွႆးတိၼ်ဢၼ်တႆးယဵပ်ႇသိမ်းမႃးၼႆၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၽိတ်း။ တႃႇတေ ၽဵဝ်ႈလႆႈ မိူင်းၸူႈ ၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၶႄႇၶဝ် ၸတ်းၵၢၼ် ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ မိူင်းဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၵမ်ႉထႅမ်ဢဵၼ်ႁႅင်း မိူင်းၸူႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ထုင်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ၶဝ်ႈၸူးငဝ်ႈမၼ်းဢမ်ႇလႆႈ တၵ်းတေလႆႈ ယႃႉပႅတ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈ BC 1231 ၶႄႇၶဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်း မိူင်းပၢင်၊ မိူဝ်ႈ BC 339 ၶႄႇၶဝ် ၸင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ် ႁုပ်ႈဢဝ် မိူင်းပႃး (Pa) လႄႈ မိူင်းလူင် (Long)ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ်ၵေႃႈ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးတိၵ်း တိၵ်း မိူင်ႈၸူႈၵေႃႈ ဢၼ်ၵမ်ႉႁႅင်းမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းလူင် မိူင်းပႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝွတ်ႈၵႂႃႇလႄႈ မိူင်ႈၸူႈ သိုပ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈၶေႃၶေႃ တေႃႇထိုင် BC-222 ယဝ်ႉ။ မိူင်းၸူႈ လႆႈလူႉလႅဝ်ယွၼ်ႉၶႄႇ မိူဝ်ႈ BC 222 သေ မိူင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ထႅင်ႈမိူင်ႈၼိုင်ႈ မိူင်းငိဝ်ႉၵေႃႈ လူႉပင်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ BC 215 ၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း တေမၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းႁိုင် ဢွၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်ပီမၼ်းၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆႈယႃႈ တႆးႁဝ်းၶဝ် လႆႈဢဝ်လိူတ်ႈတႆး တူၵ်းယွတ်ႇယွမ်ႉပိုၼ်းမႃး တင်းၼမ်။ ထုၵ်ႇတိုၵ်းၵေႃႈတိုၵ်း ထုၵ်ႇၽၼ်းၵေႃႈၽၼ်း မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းတၼ်းဢွၼ်တၢင်း မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ပိူၼ်ႈတၼ်းဢွၼ် တၢင်း မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ပိူၼ်ႈၶၢင်း မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းၶင်း မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ပိူၼ်ႈၵူဝ် ႁဝ်းသမ်ႉၶူဝ်၊ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းၵူဝ် ပိူၼ်ႈသမ်ႉၶူဝ် မီးၼင်ႇၼႆမႃး တင်းၼမ်။ တီႈၼႆႈ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီတွင်းဝႆႉဝႃႈ ပေႃးၶွၼ်ႈၵၼ်ႁႅင်းၵိုၼ်း ပိူၼ်ႈတိုၼ်းၸိမ်ဢမ်ႇလႆႈ၊ ပေႃးယၢႆႈၵၼ်ႁႅင်းတႅၵ်ႇ ပိူၼ်ႈထႅၵ်ႇ ဢဝ်လွႆး လွႆးၼႆယူႇ။ ပေႃးၶႂ်ႈယႃႉဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼႆ ႁဝ်းလူဝ်ႇမေႃႁႃၸိမ် ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈတႅၵ်ႇယၢႆႈ၊ ပေႃးႁဝ်းၶႂ်ႈႁႅင်းယႂ်ႇ လူဝ်ႇၽွမ်ႇသႂ်ႇၸႂ်ၽၼ်ႈမိုဝ်းၵၼ်။ ==မိူင်းဢၢႆႈလၢဝ်း (Aik Lao)== ဝၢႆးမိူင်းၸူႈလူႉပင်းယဝ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ် ၶီႈၶႃႈႁႅၼ်ၼႃႈတူၺ်းပိူၼ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၶၢႆႉလူင်းမႃးပွတ်းၸၢၼ်း ႁႃၼမ်ႉတီႈ ၵိၼ် လိၼ်တီႈယူႇ ဢူႇတီႈၼွၼ်း ၵွၼ်း တီႈမႂ်ႇသေ မိူဝ်ႈ AD 47 ၽူႈဢွၼ် ႁူဝ်တႆး ဢၼ်ႁိၵ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်ၵိဝ်ႇလူင် (Kiu Lung) တႄႇတင်ႈ ပဵၼ် မိူင်းဢၢႆႈလၢဝ်းယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်းၼႆႉ ၼႃႈတီႈမၼ်း ပဵၼ်တီႈၽၢႆႇၸၢၼ်းၼမ်ႉယၢၼ်ၸႄႈ (ၼမ်ႉသၢႆးၶမ်း) တင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ ၶွတ်ႇ ၽၼ်ႈလႆႈ လိူတ်ႈတႆးသေ AD 48 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်း လတ်းၶၢမ်ႈမႄႈၼမ်ႉႁၢၼ်ႇ မႄႈၼမ်ႉယၢၼ်ၸႄႈ ၶဝ်ႈတိုၵ်းသိမ်းဢဝ် ၼင်လိၼ်ဢၼ်ၶႄႇၵွၼ်းဢုပ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်တႆးဢၢႆႈလၢဝ်းၼၼ်ႉ ၶႄႇလႄႈတႆး တဝ်ႉႁႅင်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ လႆႈဝႃႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းၶႄႇယႂ်ႇသေတႃႉ ၶိူဝ်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်း ႁတ်းတႃႉၶဵင်ႇမႃးယူႇ။ ၶုၼ်ၶႄႇၵေႃႉလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပၢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ တိုၼ်းလႆႈ ၽၢင်ႉသတိၼိူဝ်တႆးမႃးတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ (တေႃႇထိုင်ပၢၼ်မၢဝ်ႇၸီႇတူင်း တိုၵ်ႉဝႃႈ ‘‘ ဢၼ်ႁဝ်း တေလႆႈၵူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းတႆးဢိူဝ်ႈ၊ ၵူဝ်သင်ပေႃးၼႆ ၵူဝ်ၶဝ်ႁူႉ ပိုၼ်းၶဝ်သေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈတႆးၶဝ်ၼႆႉ ယူႇၸမ်ႁဝ်းလိူဝ်သေ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ’’ၼႆယဝ်ႉ) ၵွပ်ႈဝႃႈ တႆးၼႆႉ ပေႃးမီးႁႅင်းမႃး တိုၼ်းႁတ်းၽိုၼ်ႉၶဝ်ၼႆ ၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ဝႆႉၼင်ႇၼၼ် တႆးႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈႁတ်းႁၢၼ်ၼင်ၼၼ် ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးယူႇ။ ပၢၼ်ၶုၼ်ဢၢႆႈလၢဝ်းၼႆႉ ပၢၼ်ၶုၼ်မၢင်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၵၢၼ်ႉပၼ်ၶႄႇ၊ မၢင်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီၶႄႇ မၢင်ၶုၼ်ၵေႃႈ သၢၵ်ႈၶွၼ်ႇၶႄႇ မၢင်ၶုၼ်ၵေႃႈ ၼၢၵ်ႈၶိုၼ်းၶႄႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶဝ်မႃးႁိမ် ၼမ်ႉတီႈၵိၼ် လီတီႈယူႇႁဝ်းလူး။ မိူဝ်ႈ AD 222 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်လိဝ်လၢဝ်း (Lei Lao) ပဵၼ်ၶုၼ်ဢၢႆႈလၢဝ်းမႃးသေ မၼ်းၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းတိုၵ်းၶႄႇ၊ ၶႄႇၶဝ် လႆႈဢဝ် ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် ၵေႃႉၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၵျူးၵေႃႇလႅင်း ဢွၼ်ဢဝ် သိုၵ်းၶႄႇ (500000) မႃးတိုၵ်းတႆးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းဢၢႆႈလၢဝ်ႈၼႆႉ ၶုၼ်ပႅၵ်းႁၵ်ႉလႄႈ ၶုၼ်ပႅၵ်းသူႈၶႃပီႈၼွင်ႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်ငၢၼ်သေ ယူႇၸွမ်းႁူၺ်ႈလွႆမိူင်းတႆး တေႃႇသူႈ သိုၵ်းၵျူး ၵေႃႇလႅင်း (Chu Ko Leang) ၶဝ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၼႂ်းပွႆးတိုၵ်းဢၢႆႈလၢဝ်းၼႆႉ တီႈၼႂ်းပပ်ႉ The Romance of the Three Kingdoms By C.H Brewoll Taylor & Tuttle တႅမ်ႈပႃးလွင်ႈ ၸဝ်ႈယိင်းတႆး ႁတ်းႁၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ သိုၵ်းတႆး ဢၢႆႈလၢဝ်းလႄႈ ၵျူးၵေႃႇ လႅင်း ပဵၼ်ပွႆးတိုၵ်းလူင် ၸဵတ်းပွၵ်ႈ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ သိုၵ်းၶႄႇလွမ်ႉလႆႈသိုၵ်းတႆး၊ ၽွင်းသိုၵ်းတႆး တိုၵ်ႉတူၵ်းၵိၼ်းယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယိင်းႁၢၼ် တႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈယိင်းၶဵဝ်ယုင်း (Chu Yong) ဢၼ်ပဵၼ် မေးၶုၼ်ပႅင်းႁၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းတႆး မႃးၽႃၵၢင် တပ်ႉၶႄႇသေ ၺွပ်းတီႉလႆႈ ႁူဝ်သိုၵ်းၶႄႇသွင်ၵေႃႉ ၶဝ်ႈမႃးၸွႆႈ တပ်ႉသိုၵ်းတႆးယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းတႆးႁဝ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉ သိုၼ်းၵွၼ်ႇၵေႃႈ ႁတ်းႁၢၼ် လူၺ်ႈ ၵၢၼ်သိုၵ်းၼႆ ဢဝ်လိူတ်ႈလႅင် တႅမ်ႈပိုၼ်းၼႁဝႄ်းမႃးယူႇ။ ႁူဝ်သိုၵ်းၶႄႇ သွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းသိုၵ်းၶႄႇလႄႈ ၶႄႇၶဝ် ၸင်ႇၶတ်းၸႂ် ဢဝ်လၢႆးၵူတ်ႉငွၵ်း ၺွပ်းဢဝ်လႆႈ ၸဝ်ႈယိင်းၶဵဝ်ယုင်းသေ ၶိုၼ်းယွၼ်းလႅၵ်ႈဢဝ် ႁူဝ်သိုၵ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းႁတ်းႁၢၼ်တႆးႁဝ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးလိူတ်ႈတႆးႁတ်းႁၢၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၸဝ်ႈယိင်းၶဵဝ်ယုင်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းၼၢင်းယိင်းတႆး ႁဝ်း တိုၵ်ႉမီးယူႇတင်းၼမ်။ တႃႇၶိူဝ်းတႆး တေမၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းႁၢၼ်တႆးႁဝ်း ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလူင် ၽၢႆႇသၢႆႉ၊ ၵူၼ်းၸၢႆးတႆးႁၼ်ႁဝ်း ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလူင် ၽၢႆႇၶႂႃယဝ်ႉ။ (လွင်ႈသိုၵ်းၵျူးၵေႃႇလႅင်း မႃးတိုၵ်းမိူင်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်း ယၢပ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းယဵၼ်းၼၼ်ႉ လူတူၺ်း တီႈၵႂၢင်ႈမၼ်း ၼႂ်းပပ်ႉ ‘‘ယၢၼ်’’ ဢၼ် ‘‘ၶိူဝ်းသႅၼ်’’ တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉတႃႉ) ၼႂ်းပိုၼ်း Shan at Home တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ ၶႄႇမႃးသိမ်းလႆႈမိူင်းဢၢႆႈလၢဝ်း မိူဝ်ႈ AD 225 ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼမ်ႉၸႂ်တႆး ဢၼ်ၶႂ်ႈယူႇလွတ်ႈလႅဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၽႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇသိမ်းလႆႈ။ ==လိူတ်ႈတႆး ၼႂ်းၵႄႈ သၢမ်ၶႃၵဵင်း ပၢၼ်မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ== တီႈၼႂ်းပပ်ႉပိုၼ်း The Shans ဢၼ် W.W Cochrane တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ဝၢႆးသေ မိူင်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်း လူႉပင်းၵႂႃႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး သိုပ်ႇၶၢႆႉမႃး ၽၢႆႇၸၢၼ်း တႄႇတင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းယႂ်ႇလူင်ၼႆယဝ်ႉ။ ပၢၼ်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ (AD 649-1253) ၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ် ဢဵၼ်ႁႅင်းလူင် သၢမ်ၶႃၵဵင်း ၶႄႇ၊ တႆး လႄႈ တီႉပႅတ်ႉ တင်ႈပူၵ်းတမ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆယူႇ။ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ဢဝ်လိူတ်ႈတႆး ႁတ်းႁၢၼ်ႁဝ်းသေ ႁဵတ်းႁိုဝ် ၸုၵ်းယၼ်ၼႂ်းၵႄႈ ၶႄႇလႄႈ တီႉပႅတ်ႉမႃးၼႆ ႁဝ်းၽိုၼ်ႉတူၺ်း ၼႃႈလိၵ်ႈပိုၼ်းႁဝ်းသေ ယွမ်ႉသီလိူတ်ႈတႆး ႁၢၼ်လႅင်ႁဝ်းၵွၼ်ႇ။ (ပေႃႈၶႂ်ႈ ႁူႉတီႈၵႂၢင်ႈမၼ်းတႄႉ တူၺ်းၼႂ်းပပ်ႉ ‘‘ပိုၼ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ပိုၼ်းမိူင်းတႆး’’ ဢၼ် ‘‘ၶိူဝ်းသႅၼ်’’တႅမ်ႈဝႆႉတႃႉ) မိူဝ်ႈၽွင်း AD 649-674 ၼႆႉ ၸဝ်ႈသိူဝ်လုၵ်ႈလၢဝ် Si Nu Lo တႄႇတင်ႈမိူင်းမႂ်ႇလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ တီႈယူႇၼၢၼ်ႇ ဢဝ်မိူင်းသႄၸဝ်ႈ (Mong She Chao) ဢၼ်မီးႁိမ်းၵဵင်းႁုင်ႈ (သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး) ပဵၼ်ငဝ်ႈမိူင်းသေ ႁွမ်ႁႅင်းဝႆႉယူႇ။ တႃႇတေပဵၼ်မိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ ၶွတ်ႇၽၼ်ႈ မိူင်းတႆးႁူၵ်းမိူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တႆးႁူၵ်းမိူင်းၶိူဝ်းယႂ်ႇၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း တေမၼ်ႈ ၵႅၼ်ႇၼႅၼ်ႈၼႃၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ တမ်းဝၢင်းပၼ် မၢႆမီႈလႄႈ ပၵ်းပိူင်သေ ပူၵ်းပွင်ႁႅင်းတူဝ် ႁႅင်းၸႂ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးဝႆႉယူႇ။ ပီဢၼ် မၼ်းၸဝ်ႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၼၼ်ႉ မီးတၢင်းဝူၼ်ႉ လၵ်းလႅမ်သေ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီတေႃႇ ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ‘‘ၶၢဝ်သုင်’’ (Kao sung) ဢွၼ်တၢင်းယူႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶႄႇလႄႈ တီႉပႅတ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်သိုၵ်း ၶႄႉၶဵင်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းၵၼ် ဝႆႉယူႇ။ မိူဝ်ႈ AD 641 ၼၼ်ႉ တီႉပႅတ်ႉၶဝ် တိုၵ်းပႄႉၶႄႇသေ ဢဝ် လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇမိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်တႆးၸဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇတိုၵ်းၽႂ်၊ ပႂ်ႉတူၺ်း ၶႄႇလႄႈတီႉပႅတ်ႉတိုၵ်းၵၼ် ပၼ်ႁႂ်ႈႁႅင်းၶဝ် ယွမ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ပႂ်ႉတူၺ်းလၢႆလၢႆတႄႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ ႁႅင်းၵူၼ်းႁႅင်းသိုၵ်းဝႆႉယူႇ။ AD 674 မၼ်းၸဝ်ႈ ၼွၼ်ႈၽေးၵႂႃႇသေ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈလၢဝ်သႅင် Lo Shang ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈပလၢင်ႇတႅၼ်ႈၵႅဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပၢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႃႈယူႇၸွမ်းၼင်ႇ ပေႃႈၸဝ်ႈ တမ်းဝၢင်းသေ သိုပ်ႇၶွၼ်ႈႁႅင်းၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူဝ်ႈ AD 712 လၢဝ်သႅင် Lo Shang ၼွၼ်ႈၽေႈၵႂႃႇယဝ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ သႅင်လၢဝ်ပီ Shang Lo Pi ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်သေ မႄႇၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ႁွမ်ႁႅင်းသိုၵ်း၊ ႁႅင်းမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်သေ မိူဝ်းတိုၵ်းမိူင်းပိဝ်ႇ (သရေၶဵတ်ႉတရႃႇ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ AD 713 ၵႂႃႇႁုပ်ႈသိမ်း ထုင်ႉၵၢၼ်ၸူႈသေ ဢဝ်ၵူၼ်းၶိူဝ်း‘‘ၶျိဢၢၼ်း’’ မႃးလဵင်ႉပၼ်မႃႉ ၼႂ်းတပ်ႉလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ (ၶျိဢၢၼ်းၼႆႉ ဝၢႆးမႃး မႃးပဵၼ် ဢၼ်ထႆးႁွင်ႉဝႃႈ ‘‘ၽမႃႉ’’ မၢၼ်ႈ-ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ)။ မိူဝ်ႈ AD 739 ၸဝ်ႈလၢဝ်သႅင် (Lo Shang) ၼွၼ်းၽေးသေ လုၵ်ႈၸဝ်ႈပီႈလၢဝ်ၶုၼ် Pi Lo Ko ပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မိူင်းဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈ ၸႅၵ်ႇၽဝႄႆႉပၼ် ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီၶွၼ်ႈပဵၼ် တႂ်ႈၸွင်ႉ လူင်ႇလဵဝ်ၼႆလႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်းႁဵတ်းပွႆး ၶိုၼ်ႈႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ် ဢႃႇၼႃႇတင်းမူတ်း ပုတ်ႈဢဝ်မိူင်ႈလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈမီးတႂ်ႈၸွင်ႈလူင်ႇလဵဝ်ယူႇ။ ငဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၶၢႆႉမႃး ပူၵ်းတင်ႈ တီႈ ‘‘တႃႈလီ (ႁွင်ႉ) တႃႇလီၽူႈ (Da li) ႁိမ်ႈၽင်ႇၼွင် ဢၢင်ႇႁူၺ်ႈ (ႁွင်ႉ) ၼွင်ဢေႁႆႈ (Erhai-lake) ဢၼ်ပဵၼ်ၼွင်ၵႂၢင်ႈသႂ်ႁၢင်ႈလီလူင်၊ ဢၼ်မီးလွႆမူၺ်လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ။ ပၢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ တႄႇတင်ႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ မိူင်းမႂ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၸဝ်ႈလုၵ်ႈမၼ်းၼႆႉ ၼႂ်းၽွင်း 8 AD ၼၼ်ႉ (1) ၶုၼ်လူၽူင်း ၵႂႃႇတိုၵ်းပႄႉ လူင်ၽရပၢင်းသေ တႄႇတင်ႈမိူင်း၊ (2) တၢဝ်ႉၵမ်ၽွင်း တိုၵ်းပႄႉသိုၵ်း သေ တႄႇတင်ႈ ဝဵင်းၵဵင်းသႅၼ်၊ (3) ၶုၼ်ၽရၢမ်း ၵႂႃႇၵွၼ်းဢုပ်ႉၼွင်သႄ၊ (4) ၶုၼ်ၶျၢတ်ႈၶျွင်း ၵႂႃႇတႄႇတင်ႈ ၵဵင်းၶွင်၊ (5) ၶုၼ်ၶျူးသွင်း ၵႂႃႇတႄႇတင်ႈ တူင်ႇၵိၼ်း၊ (6) ၶုၼ်ၶရွမ် ၵႂႃႇတႄႇတင်ႈ ဝဵင်းၶမုၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ‘‘တႃၶၢႆ’’ ယၢမ်းလဵဝ် မီးတီႈလႅၼ်လိၼ် လၢဝ်းလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း၊ (7) ၶုၼ်ဢိၼ်း ၵႂႃႇတႄႇတင်ႈ ဝဵင်းဢယုတ်ႉထယယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶႄႇလႄႈ တိပႅတ်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၶဵင်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ မိူဝ်ႈ AD 737 ၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ်ႈတိုၵ်း လိၼ်တီႉပႅတ်ႉလႄႈ တီႉပႅတ်ႉၶဝ်မႃး ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈလၢၼ်ႉၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၶႄႇသမ်ႉဝူၼ်ႉဝႃႈ ပေႃးတႆးၵႂႃႇၸွႆႈ တီႉပႅတ်ႉသေ တိုၵ်းၶဝ်ၼႆ ၶဝ်တေသုမ်းၼႆလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေတၼ်းၸဝ်ႉၼၼ်ႉ သိုၵ်းၶႄႇၶဝ် ၶိုၼ်ႈမႃးၸူး မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်မၼ်း ၶုၼ်လူၽူင်း ၵွၼ်းၼႃႈသိုၵ်း လၢၼ်ႉၸဝ်ႈသေ ႁပ်ႉတိုၵ်းၶႄႇလႄႈ ၶႄႇၶဝ် လူႉယႂ်ႇတၢႆၼမ်သေ ႁူၼ်တပ်ႉၵွႃႇယဝ်ႉ။ ၶႄႇၶဝ် ယုပ်းၼဵတ်းၼိူဝ် ဢဵၼ်ႁႅင်း လၢၼ်ႉၸဝ်ႈသေ ၸင်ႇၶိုၼ်းယွၼ်းႁဵတ်း မိူင်းဢူၺ်းလီ မိူဝ်ႈ AD 745 ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ဢူၼ်ႈပိူၼ်ႈတဵၵ်း ႁူဝ်လဵၵ်းပိူၼ်ႈဝႄႈဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႄႇၶဝ် ၶဝ်ႈၶူင်ႁဵတ်း သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ လုၵ်ႉဢဝ်ဝူႈၶျၢၼ်း တေႃႇထိုင် တူင်ႇၵိၼ်း ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ် ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပုၼ်ႉသေတႃႉ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၼႆႉ သမ်ႉမီး ၶိူဝ်းၵူၼ်း‘‘လၢဝ်းတွင်း (မူးသိူဝ်း)’’ ၶဝ်လႄႈ ၶႄႇယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်သေ လၢၼ်ႉၸဝ်ႈလႆႈၵႂႃႇ ၸွႆႈသၢင်းလၢင်းပၼ်ယဝ်ႉ။ ==ၶုၼ်လူၽူင်း== ပီႈလၢဝ်ၶုၼ် (Pi Lo Ko) ၼွၼ်ႈၽေးၵႂႃႇသေ မိူဝ်ႈ AD 748 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်လူၽူင်း ပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ လၢၼ်ႉၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၶုၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၶႄႇၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းပွတ်းၸၢၼ်း (Nan Cho) သေ ဢဝ်လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၶႄႇ မႃးၼွပ်ႇပၼ်ၼၢင်းၼိုင်ႈယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်ၶုၼ်မႃးၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ မိူဝ်းတိုၵ်းဢဝ် မိူင်းတိပႅတ်ႉ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇၵေႃႈ မီးလွင်ႈၶွင်ႉၶမ်ၵၼ် လူၺ်ႈၽူႈၵွၼ်းလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇ ၵေႃႉဢၼ်မေႃပိၼ်ႈၼႃႈပိၼ်ႈလင်ၼၼ်ႉလႄႈ AD 750 ႁႂ်ႈၵူၼ်းသိုၵ်းမၼ်း ၵႂႃႇဢဝ်တၢႆပႅတ်ႈ ၽူႈၵွၼ်းလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ထၢႆႉသဵဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႄႇၵေႃႈ ၶီႇသိုၵ်းၶိုၼ်ႈမႃးၸူး လိၼ်လိၼ်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ၊ ၶုၼ်လူၽူင်း ပွႆႇၵူၼ်းၽွင်းၶဵဝ်မၼ်း ၵႂႃႇယွၼ်းယိုၼ်တၢင်းၽိတ်းမၼ်းသေတႃႉ ၶႄႇၶဝ် ၺွပ်းတီႉဝႆႉသဵင်ႈသဵင်ႈသေ ၶီႇသိုၵ်းၶိုၼ်ႈမႃးၸူး တႃႈလီ (ငဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝဵင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶုၼ်လူၽူင်း ၶၢႆႉမႃးတင်ႈႁေႃ မိူဝ်ႈ AD 739) ၼၼ်ႉယူႇ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်သိုၵ်းၵေႃႈ ႁူႉတၵႃႈ တၵ်းတေလႆႈတိုၵ်းယူႇယဝ်ႉလႄႈ သိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈတင်း သိုၵ်းၶႄႇ ႁူပ်ႉတိုၵ်းၵၼ် တီႈပႄႉငၢႆႈ (Pehngai) သိုၵ်းၶႄႇၶဝ် ဢမ်ႇတႃႉလႆႈ သိုၵ်းႁၢၼ်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈလႃးလႃးသေ လႆႈထွႆလင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူၽူင်း ဝူၼ်ႉဝႃႈ သင်မီးၽူႈၶဵၼ် တင်းသွင်ၽၢႆႇၸိုင် တေယၢပ်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းႁဵတ်းဢူၺ်းလီၵၼ် တင်းတီႉပႅတ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပွင်ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ တေလႆႈပဵၼ် ၶဵၼ်ၵၼ်တႃႇသေႇ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ တေလႆႈလီၵၼ်တႃႇသေႇ။ ႁူႉတၵႃႈ တေလႆႈတူၺ်းသၢႆငၢႆ ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇသေ ႁႂ်ႈမီးလွၼ်ႉမွၼ်း ၼမ်ႉတွၼ်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်ႉ ၶိူဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶုၼ်လူၽူင်း ၸင်ႇတွၵ်ႇဝႆႉ လၵ်းသဝ်ပႅင်ႈမိူင်းၼဝႄႆႉဝႃႈ ‘‘မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ ၶိူဝ်းႁဝ်း လႆႈယူႇသဝ်း တႂ်ႈမိုဝ်းၶႄႇမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈႁပ်ႉဢဝ် ၸုမ်ႈ ဢၼ်ၶႄႇၶဝ် ၶေျႃးဝၢၼ် ၼွပ်ႇပၼ်မႃးၼၼ်ႉ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇၼႃႈ ၸိူဝ်းတေမႃးပုတ်ႈတႅၼ်းတၢင်ၵဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ပိၼ်ႇပၢႆႇလႅၵ်ႈလၢႆႈပႅတ်ႈ ၽိင်ႈဢၼ်ၼႆႉတႃႉ။ ၵဝ်ၸႂ်ႉပိၼ်ႇ၊ ပၼ်ပိၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၽွင်းၶဵဝ်ၶႄႇၶဝ်မႃးၼႆ ၸီႉၼႄၶဝ် လၵ်းသဝ်ပႅင်ႈမိူင်းၼႆႉသေ ဢဝ်ၵဝ်ႁဵတ်း သၢၵ်ႈသေႇမၼ်းတႃႉ။ ၵူၼ်းတႂ်ႈမိုဝ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီလႆႈ ၶၢမ်ႇတၢင်း ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်’’ ၼႆသေ ၼပႄၼ် လွင်ႈၵၢင်ၸႂ် လိူတ်ႈတႆး ဢၼ်ႁၵ်ႉ တၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ဢၼ်မဵၼ်ၶႅဝ်း လွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈ AD 753 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ၶႄႇ လီမီ Li Mi ဢွၼ်ဢဝ် တပ်ႉသိုၵ်းၶႄႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈသေ တေမႃး သင်ႇသွၼ် တႆးလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၼႆလႄႈ ၶီႇသိုၵ်းမႃး တႃႈလီယူႇ ။ လိူတ်ႈတႆး သိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၵူဝ်ဢမ်ႇႁႄ ႁႃဢဝ် တီႈယူႇလီ၊ လိူၵ်ႈဢဝ် တီႈယမ်၊ ၵမ်ဢဝ်တီႈၵိၼ်း၊ လိၼ်းဢဝ်တီႈၸႂ်ႈ ဢမ်ႇတႅၵ်ႇဢမ်ႇယၢႆႈ ဢမ်ႇပၢႆႈဢမ်ႇႁူၼ် ထွမ်ႇသူပ်းဢဝ်ၵႂၢမ်းၵၼ် ၵႅတ်ႇၶႄႇမိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ၊ ၽၼ်းတႅင်း ပိုတ်းယိုဝ်းၶိုၼ်း တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၶႄႇသႅၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပုတ်းပင်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိုၼ်း The Shans ဢၼ် W.W Cochrane တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈ သိုၵ်းၶႄႇ 100 ၵေႃႉၼၼ်ႉ လႆႈတၢႆၵႂႃႇ 90 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ သိုၵ်းၶႄႇတၢႆၵႂႃႇ ဢမ်ႇတႅမ်ႇသွင်လၢၼ်ႉၼႆ (Shan at Home ၼႃႈလိၵ်ႈ 28) တႅမ်ႉပဵၼ်ပိုၼ်ႈဝႆႉ ။ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈ တႆးႁဝ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၼႆႉ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈႁၵ်ႉမိူင်းတႄႉတႄႉ။ ႁတ်းႁၢၼ်ၵတ်ႉငၢၼ်တႄႉတႄႉ။ ဝူၼ်ႉတူၺ်းလူး ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတိုၵ်းၵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ မႅပ်ႉယုမ်းမႅပ်ႉယွမ်ႇသေ ယူႇၵႆၵႆ ယိုဝ်းၵၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ တိုၼ်းလႆႈ လႅင်ႈဢူၵ်းလႅင်ႈၼႃႈ ဢဝ်ႁွၵ်ႇဢဝ်လၢပ်ႇ ၽၼ်းတႅင်းၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၽွင်းပွႆးတိုၵ်း ဢၼ်သိုၵ်းၶႄႇၶဝ် တၢႆၼမ်တၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လိူတ်ႈတႆးႁဝ်းၵေႃႈ တေယွမ်ႉသီပိုၼ်ႈလႅင်ႁဝ်းၵႂႃႇ တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၼႆ ဝူၼ်ႉပွင်ႇၸႂ်ဢဝ်တႃႉ။ ပူႇမွၼ်ႇႁဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁွၼ်ႇၶီႈၶုၺ်ႈမႃး။ ပၢၼ်ႁဝ်းႁႃးၵေႃႈ တိုၼ်းယႃႇပေယွမ်းၼမ်ႉၸႂ်လႃးလႃး။ လႅတ်ႇဢၼ်ၼိူဝ်ႁူဝ်တႆး တၵ်းတေၶိုၼ်းႁိူဝ်ႈလႅင်ႈယူႇဝၼ်းၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈ AD 674 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်တွင်ၶမ်း (မိူင်းမၢဝ်း) လႆႈပဵၼ် လုၵ်ႈၶူၺ် ၶုၼ်လူၽူင်းသေ မႃးတႄႇတင်ႈ မိူင်းတိုင်းၶေႃ (မိူင်းမၢဝ်း)ယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်လူၽူင်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈ တီႉပႅတ်ႉသေ ဢေႃးၸႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ ႁူမ်ႇငမ်းထိုင် မိူင်းပိဝ်ႇ (ယၢမ်းလဵဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၵၢင်)ယူႇ။ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၽူင်းၵႅဝ်ႈယီႈၼႆႉ မိူဝ်ႈ AD 763 တႄႇတင်ႈဝဵင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶေျႇတူင်ႈ (Che Tung)ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽူင်းၵႅဝ်ႈယီႈ ၼွၼ်းၽေးၸဝ်ႉသေ ပေႃႈမၼ်း ၶုၼ်လူၽူင်းလႄႈ ၶုၼ်လူၽူင်းလႆႈဢဝ် လၢၼ်ၸၢႆးမၼ်း ယီႈမုၼ်သုင် (လုၵ်ႈၸၢႆးၽူင်းၵႅဝ်ႈယီႈ) ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၵႅမ်မိူင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်လူၽူင်း ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ AD 778 လႄႈ လၢၼ်ၸၢႆးမၼ်းယီႈမုၼ်သုင် ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃလၢၼ်ႉၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ==ယီႈမုၼ်သုင် Yi Mon Son AD 778-808== ၸဝ်ႈၶုၼ်ယီႈမုၼ်သုင်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ ၶႄႇလႄႈတိပႅတ်ႉၶဝ် ထၢင်ႇလဵၵ်ႉမၼ်းတႄႉတႄႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇ ႁူမ်ႈႁႅင်းတိပႅတ်ႉသေ မိူဝ်ႈ AD 779 ဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်း 200000 ၽုၺ်ႇၼႃႈသိုၵ်း သၢမ်ငႃး တိုၵ်းၶႄႇ ဢၢၼ်းဢဝ် ဢွင်ႈတီႈသျူႉ (Shuh) ၶႂၢၵ်ႈပဵၼ် လႅၼ်လိၼ်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပွႆးတိုၵ်းၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ် တူၵ်းသုမ်း ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ၽိူဝ်ႇပႄႉသိုၵ်းၶႄႇမႃး တိပႅတ်ႉ သမ်ႉၵူတ်ႉတေႃႇမၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ ၶူဝ်းလဵင်းဢၼ်သိမ်းလႆႈၼႃႈသိုၵ်း ၼၼ်ႉ တိပႅတ်ႉၶဝ် တေႃႉဢဝ်ၵႂႃႇသဵင်ႈသေဢမ်ႇၵႃး ၶွၼ်ႇၼႃႈလိၼ်သိုၵ်းၵေႃႈ တိပႅတ်ႉၶဝ် ၵဵပ်းဢဝ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ တေႉသူင်း (Tesung) ဢဝ်သိုၵ်းၽိသဵတ်ႇ မႃးတိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၵေႃႈ တိပႅတ်ႉဢမ်ႇမႃးၸွႆႈသင်။ ယွၼ်ႉၼၼ် သိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၶဝ် လႆႈလူႉသုမ်းတင်းၼမ်သေ သိုၵ်းၶႄႇၵေႃႈ ၶိုၼ်းတိုၵ်းပႄႉ လိၼ်ၶဝ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ သိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ လႆႈပႂ်ႉၵႅတ်ႇၶပႄၼ် ၼႃႈလိၼ်တီႉပႅတ်ႉသေ ဢမ်ႇၵႃး ၶဝ်သမ်ႉၵွႆမႃး ၵဵပ်းၶွၼ်ႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈလႄႈ ယီႈမုၼ်သုင် ဢိမ်ႇမိူဝ်ႇလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ ႁဵတ်းၵေႃႉ တီႉပႅတ်ႉမႃးယူႇ။ ပေႃးတေ ႁူမ်မိုုဝ်းႈၶႄႇၵေႃႈ လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ်ပႅင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈပူႇ ၶုၼ်လူၽူင်းတွၵ်ႇမၼ်ႈဝႆႉၵေႃႈ သမ်ႉမီးလႄႈ ဝူၼ်ႉၵႂင်ဝႆႉယူႇတႄႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး ၼင်ႇႁိုဝ် မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ တေသိုပ်ႇယိုၼ်းႁိုင် ၶိူဝ်းတႆး တေလႆႈလီၵႂႃႇၶၢဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ယီႈမုၼ်သုင် ၸင်ႇၶိုၼ်းၵပ်းသိုပ်ႇၶႄႇသေ ၵိုတ်းသိုၵ်းႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ == ထုၵ်ႇႁွမ်းၵေႃႈႁွမ်း ထုၵ်ႇတိုၵ်းၵေႃႈတိုၵ်း== ၸဝ်ႈၶုၼ်ယီႈမုၼ်သုင်ၼႆႉ ဢဝ်ၸွမ်းသၢႆငၢႆ ဢၼ်ၵိုင်ႇလီႁဵတ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇၶိုၼ်းႁွမ်းၶႄႇ တိုၵ်းတီႉပႅတ်ႉၶဝ် မိူဝ်ႈ AD 794 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ တိုၵ်းသိမ်းလႆႈ ဝဵင်းတီႉပႅတ်ႉ (16) ဝဵင်းယဝ်ႉ။ သိုၵ်းၶႄႇၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈတိုၵ်းၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇတီႉပႅတ်ႉ ယီႈမုၼ်သုင်သမ်ႉ ၶဝ်ႈတိုၵ်းၽၢႆႇတူၵ်းလႄႈ တီႉပႅတ်ႉၶဝ် လူႉသုမ်း ဢဵၼ်ႁႅင်းယူပ်ႈယွမ်းၵႂႃႇတႄႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပွႆးတိုၵ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၶႄႇၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈသၢၼ်ၶတ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ယီႈမုၼ်သုင်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ၼႂ်းႁဝ်းတေႃႇၼႂ်းႁဝ်း တႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်သေ ပိူၼ်ႈမႃးယႃႉႁဝ်းလႄႈ ယီႈမုၼ်သုင် လႆႈၶိုၼ်းမႄးၵႄႈလိတ်ႈ ပျသၼႃႇၽႆးတၢင်းၼႂ်းၼႆႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ သုၼ်းတုမ်ၶိူဝ်းတႆး ၽႅဝ်ထိုင် သႅၼ်ဝီၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီပႅတ်ႉၶဝ်ၵေႃႈ ၶိုၼ်းၽုၺ်ႇၼႃႈသိုၵ်းတေႃႇ လၢၼ်ႉၸဝ်ႈသေ ပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ သွင်ပီ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈ AD 802 ၼၼ်ႉ ယီႈမုၼ်သုင် ဢိၵ်ႇသိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈတိုၵ်း မိူင်းတီပႅတ်ႉ ယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းတီပႅတ်ႉ (150) တပ်ႉ၊ ၽၼ်ႈလႆႈၵွၵ်းႁူဝ်တိပႅတ်ႉ (10000)ၵေႃႉ၊ ၺွပ်းလႆႈ ႁၢႆးသိုၵ်း (ၶႃႈသိုၵ်း) 15000 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ သိုၵ်းၶႄႇၶဝ်သမ်ႉ တီႉၺွပ်းလႆႈ ၶႃႈသိုၵ်း တီႉပႅတ်ႉ (20000) ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉ တီႉပႅတ်ႉၶဝ်ၵေႃႈ ဢဵၼ်ႁႅင်း ဢူၼ်ႈၵႂႃႇသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇ လၢၼ်ႉၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈပွႆးတိုၵ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈသိမ်းလႆႈ ဝဵင်းတီႈယမ်တီႉပႅတ်ႉတင်းၼမ်လႄႈ ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ ယွင်ႈယေႃး ယီႈမုၼ်သုင်တႄႉတႄႉ။ လွင်ႈဢၼ် တူႇရၵီႇ ၵႆႉမႃးယႃႉၵဝ်းၶႄႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယီႈမုၼ်သုင် လႆႈၵႂႃႇၸွႆႈၽဵဝ်ႈပၼ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ယီႈမုၼ်သုင်ၼႆႉ မေႃတူၺ်းသၢႆငၢႆ ႁိမ်းႁွမ်းသေ လဵၼ်ႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႂႃႇၼႆယူႇ။ ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဝႆႉပိူင်တၢႆ ဢမ်ႇလႆႈ၊ ၵိုင်ႇလီလႅၵ်ႈလၢႆႈၵေႃႈ တၵ်းတေလႆႈတူၺ်း သၢႆငၢႆမၼ်းသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တိူဝ်းတွၼ်း မီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉတႄႉ တိုၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈလႅၵ်ႈ။ ==ၶုၼ်ၽူင်းယူႉ== ဝၢႆးၸဝ်ႈၶုၼ်ယီႈမုၼ်သုင်ယဝ်ႉ AD 808-824 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသုင်ၶိူဝ်းၶုၼ်၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်လၢဝ်သႅင်၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်လီၶဝ် သိုပ်ႇပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ လၢၼ်ႉၸဝ်ႈၵႂႃႇသေ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၶႄႇလႄႈတီႉပႅတ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇထိုင်မႃးပၢၼ် ၶုၼ်ၽူင်းယူႉယူႇ။ ဝၢႆးယီႈမုၼ်သုင်ၼွၼ်း ၽေး ၵႂႃႇယဝ်ႉ လၢၼ်ႉၸဝ်ႈလႄႈ ၶႄႇၼႆႉ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၶဝ် ၸုတ်ႈယွမ်းတေႃႇၵၼ်ၶိုၼ်းယူႇ။ ၶႄႇလႄႈတီႉပႅတ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈၼပ်ႉယမ် ၶုၼ်ၽူင်းယူႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶုၼ်ၽူင်းယူႉၸင်ႈဝႆႉၸႂ် ၼပႄၼ် တၢင်းၵတ်ႉလိူတ်ႈတႆးလႄႈ မိူဝ်ႈ AD 829 ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈႁူဝ်သိုၵ်းလူင် ဢၼ်ပဵၼ်လၢၼ်ၸၢႆးမၼ်း လူင်တူင်ႈ Lung Tung (ႁွင်ႉ) သုၺ်းလူင် ၵႂႃႇသိမ်းဢဝ် ဝဵင်းၶျိၼ်ႇတူႇ (Chen Tu) ၺွပ်းဢဝ် ၵူၼ်းမေႃမိုဝ်းပၢႆးမွၼ်းၶဝ်သေ ၶိုၼ်းပွၵ်းမႃး ပွတ်းၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈဝႃႈ လိူတ်ႈတႆးၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းလႅင်မႃး လုၵ်ႈသိုပ်ႇလၢၼ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼႆ ထၢင်ႇၸႅင်ႈယူႇ။ ၼွင်လူင်ဢေႁႆႈ၊ ထုင်ႉတီႈတႆးပူၵ်းတင်ႈႁေႃ လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ၽူင်းယူႉၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈတီႈ မႃးၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ ႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းပိဝ်ႇ မီႉၼေႃး မီႉၶႅျၼ်း၊ ႁရိပုၼ်ႇၸ (မိူင်းထႆးပွတ်းႁွင်ႇ)၊ ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး ဢိၵ်ႇပႃး သိုၵ်းမၼ်းၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈထိုင် ၵႂၢင်းတူင်ႈ၊ ၵႂၢင်းၸီႈပုၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ AD 859 ၶုၼ်ၽူင်းယူႉ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇသေ လၢၼ်ၸၢႆးမၼ်း ႁူဝ်သိုၵ်း သုၺ်းလူင် ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသုၺ်းလူင်ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတူဝ်ထူပ်း သိုၵ်းဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းသိုပ်ႇၶွတ်ႇၽၼ်ႈလႆႈ ႁႅင်းသိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈလီငၢမ်းယူႇ။ ==တၢင်းႁတ်းႁၢၼ် သိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ== မိူဝ်ႈ AD 861-863 ပၢၼ်သုၺ်းလူင် ဢွၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၽၢၼ်ႇၶျဵဝ်ႈ Fan Cho လႆႈႁၼ်သေ တႅမ်ႈမၢႆပိုၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆယူႇ။ ‘‘မိူဝ်ႈသိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈတိုၵ်း ဝဵင်းႁၼွႆး (Hanoi) ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁတ်းႁၢၼ်တႄႉတႄႉ။ လွၵ်းလၢႆးတိုၵ်းသိုၵ်းၵေႃႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႅၼ်ႇၽၢႆတႄႉတႄႉ။ ႁတ်းႁၢၼ်သေ တိုၼ်းဢမ်ႇၵူဝ်တၢႆ။ မၢႆမီႈသိုၵ်းၶဝ်ၵေႃႈ ယႂ်ႇတႄႉ။ ၽွင်းၶိုၼ်ႈသိုၵ်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ၵူဝ်ၸႂ်ၶီႈယၢၼ်ႈဢမ်ႇလႆႈႁၼ်။ ၵေႃႉၵူဝ်သေ ႁူၼ်လင်ၼၼ်ႉ လႆႈၺႃးႁူဝ်သိုၵ်းၶဝ် ၽၼ်းတၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် သိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၶဝ် သိမ်းဢဝ် လႆႈ မိူင်းႁၼွႆးၼႆယဝ်ႉ’’။ AD 870 တႃႇတေၶိုၼ်းတိုၵ်းဢဝ် မိူင်းၸူႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆသေ သိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ် မိူင်းၶျိၼ်ႇတူႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶႄႇၸင်ႇၶိုၼ်းၵႂႃႇ ႁွမ်းမိုဝ်ႈ တီႉပႅတ်ႉသေ AD 875 ၶိုၼ်းသိမ်းလႆႈ ဝဵင်းၶျႅၼ်ႇတူႇလႄႈ သိုၵ်းတႆးလႆႈယွမ်းၵၢၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ AD 877 ၶႄႇလႄႈတႆး ႁဵတ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵၼ်သေ ၵိုတ်းသိုၵ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သုၺ်းလူင်ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ AD 877 လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈလူင်သုၼ်ႇ သိုပ်ႇပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ။ ပၢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ႁိူဝ်ႉမွႆႈသိုၵ်းၼႃႇယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၵေႃႇၵၢၼ် သိုၵ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ႁႂ်ႈထုၵ်ႇမေႃ တၢင်ႇမိူင်းယဝ်ႉ။ ၶႄႇၵေႃႈ ႁူႉဝႃႈ ႁဵတ်းသိုၵ်းတေႃႇတႆးၼႆႉ ႁိူဝ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼႆသေ မိူဝ်ႈ AD 884 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ ဢဝ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈ မႃးၼွပ်ႇပၼ် ၸဝ်ႈလူင်သုၼ်ႇယဝ်ႉ။ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်‘‘မိူင်း’’ Mong Dynasty မႃး သုတ်းသဵင်ႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသုၼ်ႇၾ (AD 897-902)သေ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်‘‘ထၢဝ်ႉ’’ Twan Dynasty ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈၵႂႃႇ တေႃႇထိုင် 1253 ယဝ်ႉ။ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်‘‘ထၢဝ်ႉ’’ၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႈၶဝ် တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ဢူးတီႇပႂႃးၼႆၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၽုၺ်ႇၼႃႈသိုၵ်းတေႃႇၶႄႇ ယူႇသဝ်းၵတ်းယဵၼ်သေ သၢၵ်ႈၶွၼ်ႇၶႄႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ 1253 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမုၼ်ႇၵူဝ်း ၵူႇပလၢႆႇၶၢၼ်ႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈလႄႈ မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၶွတ်ႇယွတ်ႈသုတ်းၵႂႃႇ တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၼႆႉ တႄႇတင်ႈမိူဝ်ႈ AD 649-1253 သေ မၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းႁိုင်မႃးလႆႈ 604 ပီယူႇ။ တႃႇတေလႆႈမၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းႁိုင်ၼင်ႇၼႆၼႆႉ လႆႈဢဝ်လိူတ်ႈတႆးႁၢၼ် လိူတ်ႈတႆးငၢၼ် သိူဝ်ႇၼင်ႇလိၼ်မိူင်းမႃးၼႆၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၽိတ်း။ ၶိူဝ်းတႆးပၢၼ်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ၶဝ်ၶွတ်ႇၽၼ်ႈၵၼ် ႁၢမ်ဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းပိုၼ်းသေ တႅမ်ႈၼပႄိုၼ်းႁၢင်ႈလီတႆး ဢၼ်ၵိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇၵႂႃႇသေ ဢဝ်ပိုၼ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇ ၸီႉသင်ႇဝႆႉပၼ်လုၵ်ႈလၢၼ် တေႃႇထိုင် ပၢၼ်ႁဝ်းၼႆႉယူႇ။ ==တႃႈလီ ၼွင်ဢေႁႆႈ၊ တီႈတႆး ပူၵ်းတင်ႈႁၢင်ႈႁေႃ လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ== ဝၢႆးသေ မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ တႅၵ်ႇယၢႆႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ၸင်ႇလုၵ်ႉတီႈ မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈသေ ၸႅၵ်ႇၽလႄူင်းမႃး ၽၢႆႇၸၢၼ်းၵုၼ်ဢေးသျႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇဝီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း တိုၼ်းၶၢႆႉမႃးယူႇဝႆႉ ထႃႈၸဵမ်ၸဝ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၵေႃႈ သိုပ်ႇလူင်းမႃးၸွမ်းသေ သိုပ်ႇတင်ႈပဵၼ် မိူင်းႁင်းၶေႃၽႂ်မၼ်းဝႆႉယူႇ။ မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈတႄႉ ဝၢႆးသေ ၶႄႇၶဝ် ၶိုၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႆႈ မုၼ်ႇၵူဝ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပႃးၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ ၶိူဝ်းတႆး မိူင်းတႆး ဢၼ်ၸွတ်ႇၽႄႈမႃး ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျႃးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ႁဝ်းလုၵ်ႉတီႈ မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၶိူဝ်းလဵဝ်မႃးသေ မႃးတင်ႈပဵၼ် မိူင်းၵူၺ်းၼႆ ပွင်ႇၸႂ်သေၵမ်း။ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ် ႁေႃသႅင်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ဢၼ်မႃးတင်ႈမိူင်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပေႃးမႃးၼပ်ႉတူၺ်းၸိုင် - (1) AD 729 ပီလၢဝ်ၶုၼ် တႄႇတင်ႈ မိူင်းတိင် (ႁွင်ႉ) ၼႃးၼွႆႉဢွႆႈၼူႉ မီးၼႂ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေ ယၢမ်းလဵဝ် ႁွင်ႉ ‘‘တဵင်ႇမဵင်ႇၾူး’’။ (2) 8 Century AD မိူဝ်ႈပႅတ်ႇပၢၵ်ႇပီမိူင်းဢေႇတီႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်လူၽူင်း တႄႇတင်ႈ လူင်ၽရႃႉပၢင်း။ (3) AD 773 တၢဝ်ႉၵမ်ႇၽွင်း တႄႇတင်ႈ မိူင်းၵဵင်းသႅၼ်။ (4) ၶုၼ်ၾႃႉရမ်း ၽွင်းငမ်းမိူင်းသႄ။ (5) ၶျၢတ်ႉၶျွင်း တင်ႈမိူင်းၵဵင်းၶႂၢင်။ (6) ၶျူးသွင်း တင်ႈမိူင်း သိပ်းသွင်ၸဝ်ႈတႆး။ (7) ၶွမ် (ႁွင်ႉ) ၶရွမ် တင်ႈမိူင်းၶမွၼ် (ယၢမ်းလဵဝ် မီးလႅၼ်လိၼ်လဝ်းလႄႈ ၶမဵၼ်) (8) ဢိၼ်း တႄႇတင်ႈ ဢယုတ်ႉထယ။ (9) လူၵ်ႉၵူမ်း တႄႇတင်ႈ ပႃႇၵိူဝ် (ပၵူဝ်း)။ (10) ၶုၼ်တိုင်းၶမ်း (လုၵ်ႈၶူၺ်ၶုၼ်လူၽူင်း) တႄႇတင်ႈ မိူင်းတိုင်းၶေႃ။ (11) AD 1227 ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵၢႆႇၾႃႉ (မိူင်းမၢဝ်း) တႄႇတင်ႈ မိူင်းဢသမ်ႇ၊ ပေႃးတူၺ်းၼင်ႇၼႆ သၢႆႁိူဝ်ငိူၼ်ႈတႆးႁဝ်း ဢၼ်လႆႈမႃးသဝ်း ၼမ်ႉတီႈၵိၼ် လိၼ်တီႈယူႇ ဢူႇတီႈၼွၼ်း ၵွၼ်းၼႃႈတီႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ ဢိတ်းဢီႈသေ ၵႂႃႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ တႆးထႆး၊ တႆးလၢဝ်း၊ တႆးယူၼ်း၊ တႆးၶိုၼ်၊ တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးလႅမ်း၊ တႆးမၢဝ်း၊ တႆးၼိူဝ်၊ တႆးလမ်၊ တႆးလႅင်၊ တႆးၶၢဝ်၊ တႆးၶမ်ႈတီႈ တႆးၼၼ်ႉ တႆးၼႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ငိူၼ်ႈမၼ်း ငဝ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း။ ၸိူဝ်းႁဝ်းပဵၼ် လုၵ်ႈလၢၼ် လိူတ်ႈတႆးႁတ်းႁၢၼ် လၢၼ်ႉၸဝ်ႈတင်းသဵင်ႈၵူၺ်း။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် လၢၼ်ႉၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တႆးပေႃးမႃးၽႄႈတိူၼ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမၢဝ်းဝႆႉယူႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၶုၼ်လူၽူင်း (ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ)ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၶူၺ်မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၶုၼ်တိုင်းၶမ်း မႃးတႄႇတင်ႈ မိူင်းတိုင်းၶေႃ (ထုင်ႉမၢဝ်း)ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယူႇ။ ပၢၼ်တိုင်းၶေႃ ႁိုင်ယိုၼ်း AD 764-952 သေ ၶုၼ်ၽွင်းငမ်း တၼ်းမီးသၢမ်ၸဝ်ႈ ၶုၼ်တိုင်းၶမ်း၊ ၶုၼ်လူး၊ ၶုၼ်လၢႆးၼႆၵူၺ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးသၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်လႄႈ ၽွင်းမိူင်း(ဢမၢတ်ႈ)ၶဝ် ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ် ၵုမ်းထိင်းဝၢၼ်ႈမိူင်းသၢမ်ပီ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႈၵႂႃႇႁႃၶိူဝ်းၶုၼ် ၸဝ်ႈၽႃႉလူင်မိူင်းငႅမ်း (မီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်= ပဵၼ်ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး)သေ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၶုၼ် တႆး(ႁွင်ႉ) ၶုၼ်တၢႆႇၶၢၼ်ႇ မႃးႁဵတ်းၶုၼ် မႃးတင်ႈမိူင်းတီႈ သႅၼ်ၸႄႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ပၢၼ်သႅၼ်ၸႄႈ (AD 957-1311) ယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ လွင်ႈႁႃၶုၼ်ၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် မႃးႁဵတ်းၶုၼ်ၵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃပျသၼႃႇသင်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဝ်းပဵၼ် ၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် ႁဵတ်းၶုၼ်ႁဵတ်းၶႃႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းလီသေ ႁဝ်းဢဝ်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ==မိူင်ႈၸဝ်ႈၾႃႉတႆး== မိူဝ်ႈ AD 955 ၸုမ်းၸဝ်ႈၶုၼ်တႆး(ႁွင်ႉ) ၸဝ်ႈၶုၼ်တၢႆႇၶၢၼ်ႇ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ဝဵင်းႁူဝ်တူႈသေ ၸင်ႇဢုပ်ႇၵုမ် ၽွင်းမိူင်းဢမၢတ်ႈၶဝ် ၸၵ်းၽတႄႃႇတေတင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈဢွၼ်မႃး လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ 4 ၸဝ်ႈ၊ လၢၼ်ၸၢႆးၸဝ်ႈ 8 ၸဝ်ႈ၊ ၼိုင်ႈၸဝ်ႈပႃးမႃး ၼႃႈႁိူၼ်း 8000၊ ၼိုင်ႈၼႃႈႁိူၼ်း မီးၵူၼ်း 3 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်တၢႆႇၶၢၼ်ႇ ၸင်ႇမႃးၸတ်းၵၢၼ် ႁႂ်ႈတႄႇတင်ႈ ၵွၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸွမ်းၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 1. ၶုၼ်တၢႆႇၶၢၼ်ႇ ၽွင်းငမ်းသႅၼ်ၸႄႈ။ 2. ၶုၼ်သႅင်ဢၢႆႈ (လုၵ်ႈ) ၽွင်းငမ်း သႅၼ်ဝီ၊ မိူင်းယေႃ၊ မိူင်းၵႅတ်ႈ၊ မိူင်းထမ်း၊ မိူင်းၸီး၊ မိူင်းယႃႉ၊ မင်းၵႃႉ၊ မိူင်းပေႃႈ၊ မိူင်းတိူၼ်း၊ မိူင်းလူင်၊ မိူင်းဝိုၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ 3. ၶုၼ်ၶမ်းၶႅၼ်ႇ (လုၵ်ႈ) ၽွင်းငမ်း ၵဵင်းလၢဝ်၊ မိူင်းလႅင်၊ မိူင်းၵွင်၊ မိူင်းယၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ။ ٭ မၢႆတွင်း ٭ ၶုၼ်ၶမ်းသႅၼ်ၾႃႉ (လုၵ်ႈ) ၸွႆႈၵၢၼ်တီႈ သႅၼ်ၸႄႈသေ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇၸဵမ်ၸဝ်ႉ။ 4. တၢဝ်ႉၶုၼ်ဝႅၼ် (လုၵ်ႈ) ၽွင်းငမ်း မိူင်းယဵၼ်၊ မိူင်းယူၵ်ႉ၊ မိူင်းတၢတ်ႇ၊ မိူင်းႁူၺ်ႈ၊ မိူင်းမေႃႇ၊ မိူင်းႁွမ်။ 5. ၶုၼ်ၶမ်းပွင်ႇၾႃႉ (လၢၼ်) ၽွင်းငမ်း ဝဵင်းသိူဝ်။ 6. ၶုၼ်သႅင်ပင်ႈၾႃႉ (လၢၼ်) မိူင်းၶိူင်ႇ၊ ၵႂၢႆးလမ်၊ လႃႉပမ်ႇ။ 7. တၢဝ်ႉၸႅၼ်ႇၶမ်း (လၢၼ်) ၽွင်းငမ်း မိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈ၊ ၼွင်မွၼ်၊ မိူင်းပၢႆး။ 8. တၢဝ်ႉဢဝ်ၶႂႃႇ (လၢၼ်) ၽွင်းငမ်း မိူင်းၼၢႆး။ 9. တၢဝ်ႉငႃးလူမ်း (လၢၼ်) ၽွင်းငမ်း မိူင်းမၢဝ်း။ 10. ၶုၼ်ပႃႇဝူးထိူၼ်ႇ (လၢၼ်) ၽွင်းငမ်း ၵိုဝ်မႃႉ၊ မိူင်းတိင်၊ မိူင်းသိုင်ႇ၊ မိူင်းသႅၼ်၊ မိူင်းၶိင်ႇ။ 11. တၢဝ်ႉလူးလိုဝ်း (လၢၼ်) ၽွင်းငမ်း မိူင်းႁိုမ်း၊ မိူင်းယၢင်း။ 12. ၶုၼ်ပၢၵ်ႇသိူဝ်လူင် (လၢၼ်) ၽွင်းငမ်း မိူင်းမိတ်ႈ၊ မိူင်းၵုတ်ႈ ij ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႆႈဝႃႈ မိူင်းတႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းပီႈမိူင်းၼွင်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈယူႇ ==ပၢၼ်မိူင်းမၢဝ်း== တၢဝ်ႉငႃးလူမ်း ၵွၼ်းဢုပ်ႉမိူင်းမၢဝ်း မိူဝ်ႈ AD 957-1057 ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉပဵၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်တုမ် (ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း) ဢၼ်ပဵၼ် ဢူႈၸဝ်ႈမွၼ်း လႃႈ လႄႈ ၶုၼ်ၵေႃႇမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃႈၶႃပီႈၼွင်ႉ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ၊ ဢမ်ႇမီးသၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ် မိူင်းမၢဝ်းလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ၾၢင်ၶမ်း (သႅၼ်ၸႄႈ) မႃးတီႈမိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၶၢႆႉႁေႃ မႃးတီႈ ဝဵင်းဝၢႆမိူဝ်ႈ AD 1178 သေ လုၵ်ႉမိူင်းမၢဝ်း ၵွၼ်းဢုပ်ႉ ၸိူဝ်းမိူင်းလႃႈ၊ ၸၼ်းတႃ၊ မိူင်းတီး၊ မိူင်းႁိုမ်း၊ ၸႄႈၾၢင်၊ မိူင်းၶႂၢၼ်၊ မိူင်းယၢင်း၊ မိူင်ႈၶႃ၊ တႃယႃႉ၊ မိူဝ်ႈ AD 1189 ၶၢႆႉႁေႃမႃးတီႈ ပၢင်ႇၶမ်းသေ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ‘‘ၸဝ်ႈလူင်မဵဝ်ႉပူင်ႇ’’ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈမီးလုၵ်ႈ (1) ၼၢင်းယေႈၶမ်းလူင် (2) ၼၢင်းဢီႇၶမ်းလႅင် (3) ၼၢင်းဢၢမ်ဢေႃး (4) ၼၢင်းသႅင်ဢႆႇ (5) ၶုၼ်ဢၢႆႈငမ်းမိူင်း (6) ၶုၼ်ယီႈၶၢင်ၶမ်း (ႁွင်ႉ) သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ (7) ၶုၼ်သၢမ်လူင် (ႁွင်ႉ) သိူဝ်သၢမ်လူင်ၾႃႉ။ မိူဝ်ႈ 07.01.1253 သိုၵ်းမုၼ်ႇၵူဝ်း(သိုၵ်းၽၢင်) သိမ်းလႆႈ ႁေႃသႅင်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈသေ လူင်းမႃးထိုင် မိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်သႅၼ်ၸႄႈ၊ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းမၢဝ်း ဢိၵ်ႇၸဝ်ႈၽွင်းငမ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ ၸင်ႇဢုပ်ႇၵၼ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် ဢူၺ်းလီ မုၼ်ႇၵူဝ်းလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈပဵၼ်သိုၵ်းသင်သေ ၶုၼ်မုၼ်ႇၵူဝ်း ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈပၼ် မိူင်းၽႂ်မၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းမုၼ်ႇၵူဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ၸႂ်ယႂ်ႇလူၺ်ႈ ႁႅင်းတပ်ႉသိုၵ်းၶီႇမႃႉ ၽၼ်းသိုၵ်းၽႂ်းၽၢႆၶဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶိူဝ်းၶုၼ်တၢႆႇၶၢၼ်ႇ ဢၼ်မႃးဢုပ်ႉမိူင်းတႆးၼႆႉ ၸင်ႇဢမ်ႇႁဵတ်းသိုၵ်းတေႃႇ မုၼ်ႇၵူဝ်း။ ၵၢၼ်သိုၵ်းမၢင်မဵဝ်းၼႆႉ ၼွမ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ ၵူမ်ႈႁူဝ်ပၼ်သုမ်းလုမ်းလုမ်း။ ပေႃးၼွမ်း တေမီးၽွၼ်းလီၼႆၵေႃႈ တေႃႈတေလႆႈၼွမ်း၊ ပေႃးတိုၵ်း တေမီးၽွၼ်းလီ ၼႆၵေႃႈ တေႃႈတေလႆႈတိုၵ်းယူႇ။ ဝၢႆးၸဝ်ႈလူင်မဵဝ်ႉပူင်ႇ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ ၸိူဝ်းၵေႃႉပဵၼ် ၼွင်ႉၸၢႆး တိုၵ်ႉပႆႇပႄႉတူဝ်လႄႈ ၼၢင်းဢီႇၶမ်းလႅင် ၸင်ႇသိုပ်ႇၵုမ်းထိင်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႂႃႇ ၸဵတ်းပီယူႇ AD (1295-1311)။ လႆႈဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ မေႃၵုမ်းထိင်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼၢင်း ဢၼ်မီႈၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် မူႇၸေႈလႄႈ ၸႄႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵိုၵ်းပိုၼ်း မၼ်းၼၢင်းသေ မီးဝႆႉ မၢၵ်ႇႁိၼ်မွၼ်သဝ်ႁေႃၶမ်းမၼ်းၼၢင်းယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ ၼွင်ႉၸၢႆး မၼ်း ၶုၼ်ယီႈၶၢင်ၶမ်း (ႁွင်ႉ) သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉပႄႉတူဝ်ၵေႃႈ မၼ်းၼၢင်း ဢဝ်ႁၢင်ႈႁေႃမိူင်းမၢဝ်း ပုတ်ႈပၼ်ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်းယဝ်ႉ။ ==ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ AD 1311-1365== မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈလူင်မဵဝ်ႉပူင်ႇလႄႈ ၼၢင်းဝၢင်ႈၸႄႈသေ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ AD 1290၊ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၽႃၽႄ သၢမ်ၵေႃႉ (1) ၶုၼ်ဢၢႆႈငမ်းမိူင်း (2) ၶုၼ်ယီႈၶၢင်ၶမ်း (3) ၶုၼ်သၢမ်လူင်ၾႃႉ ၼႆသေ ပီႈဢၢႆႈလူင် သဵင်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဢႃႇယူႉသွင်ၶူပ်ႇ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၵႂႃႇႁဵတ်းႁႆႈယူႇၼၼ်ႉ သိူဝ်လူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ မႃးၶူပ်းယၢႆးလႄႈ ၶုၼ်ယီႈၶၢင်ၶမ်း ၵႅတ်ႇၶတႄူဝ် ၽၼ်းၶိုၼ်းသိူဝ် သိူဝ်လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇသေတႃႉ ၵွင်းလင်ၸဝ်ႈ မီးႁွႆးသိူဝ်ၶၢၼ်ႇဝႆႉလႄႈ ထိုင်တီႈပဵၼ်ၶုၼ်မႃးၵေႃႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမၢဝ်း မိူဝ်ႈ AD 1311သေ ပူၵ်းပွင်သရေႇဢူမုၼ်ၶိူဝ်းတႆးယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းတႆးႁဝ်း ပဵၼ်မိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ မၼ်ႈၵိုမ်းလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးလွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၸဝ်ႈဢၢဝ်၊ ၸဝ်ႈၼႃႉၵူႈမိူင်းမိူင်း ႁႂ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၸဝ်ႈပၢၼ်းၼွႆႉ(ဝဵင်းၼၼ်ႈ) လႄႈ ၸဝ်ႈတၢဝ်ႉၼွႆႉၶႄႇ (သႅၼ်ၸႄႈ) ႁၼ်ၽိတ်း ဢမ်ႇၽွမ်ႈၸွမ်းလႄႈ AD 1314 ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈတိုၵ်းၵေႃႈ လႆႈတိုၵ်းဢဝ် သွင်မိူင်းၼၼ်ႉ ၶွၼ်ႈထႅမ်ႁႅင်း မိူင်းမၢဝ်းလူင်ယဝ်ႉ။ AD 1315 ဢဝ်မိူင်းမိတ်ႈ မႃးႁွမ်းမိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ။ AD 1316 မႄးဝၢၼ်ႈမိူင်းထိုင် မိူင်းမိတ်ႈ၊ လွၵ်းၸွၵ်ႉ၊ မိူင်းၼွင်(ယွင်ႁူၺ်ႈ)၊ မိူင်းၼၢႆး၊ မိူင်းပၢႆး၊ ၵဵင်းမႆႇ၊ ၵဵင်းႁုင်ႈ၊ ၵဵင်းတုင်၊ ၵိုင်မႃႉ၊ မိူင်းတိင်၊ မိူင်းၵႃႉသေ ႁွတ်ႈထိုင်ၶိုၼ်း သႅၼ်ၸႄႈ။ AD 1317 တင်းႁူဝ်သိုၵ်း ၸဝ်ႈသၢမ်လူင် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ႁႅင်းသိုၵ်းမိူင်းတႆးၵူႈတီႈတီႈ (400000) သေ ၶိုၼ်းၵႂႃႇတိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်း မိူင်းၵဝ်ႇၵႄႇတႆး ဢၼ်ၶႄႇဢဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းၶေႇ ပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်သေ သိုၵ်းတႆးသိမ်းဢဝ်လႆႈ မိူင်းတီး (Mong Ti)၊ မိူင်းၼႃႉ (Mong Na)၊ မိူင်းမျႅၼ်း (Mong Man) လႄႈ ယႂၢၼ်ႇၶျၢၼ်း (Yung Chang)ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶႄႇ ဢၼ်ၵွၼ်းထိင်းယူႇၼၼ်ႇ ၸင်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်း ႁူႉထိုင် လွင်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ၶိုၼ်းမႃးယွၼ်းဢဝ် မိူင်းပူႇမွၼ်ႇၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆလႄႈ ၶႄႇၸင်ႇႁဵတ်းပၼ် လိၵ်ႈငမ်းယဵၼ်သေ ဢဝ်မိူင်းသႄ၊ ယႂၢၼ်ႇၶျၢၼ်း၊ ပူးၶၢၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပၼ်ၼႂ်းမိုဝ်း ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉယဝ်ႉ AD 1318 ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ၶိုၼ်းႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ။ AD 1319 ဢွၵ်ႇသိုၵ်းၵႂႃႇ ၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၽႅဝ်ထိုင် ၵဵင်းတုင်၊ ၵဵင်းႁုင်ႈ၊ ၵဵင်းမႆႇ၊ မိူင်းလူင်၊ ၽႃသိူဝ်ႇတွင်းသေ ႁႂ်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် တင်းဢဵၼ်ႁႅင်းလူင် မိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ။ AD 1320-21 ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်လူင် ဢွၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းမိူင်းမၢဝ်း ၶီႇသိုၵ်းသၢမ်ငႃးသေ မိူဝ်းဢွင်ႇပႄႉ မိူင်းဝေႇသႃႇလီ၊ မိူင်းမၼိပူူႇရ၊ မိူင်းဢႃႇသမ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်လူင်ၼႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း၊ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးႁူၺ်းၵေႃႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼင်ႇၵၼ်။ မိူဝ်ႈၽွင်း ၽႅဝ်ၵႂႃႇဝေႇသႃႇလီႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ပၢႆးႁူၺ်းသေ သူၼ်းတုမ်လႆႈ မိူင်းဝေႇသႃႇလီ တႃႇတေၽွမ်ႉၸူး မိူင်းမၢဝ်းလူင်ယဝ်ႉ။ သိုၵ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈတိုၵ်းသေ ဢွင်ႇပႄႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ‘‘ပႄႉသိုၵ်းႁိူဝ်ႇၸူမ်’’ၼႆယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းသိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈႁိူဝ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈတိူဝ်ႉမၢတ်ႇသင်သေ လႆႈဝႃႈ ပႄႉသိုၵ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်သိုၵ်းမၢဝ်း မၢင်ၸိူဝ်း ဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လႄႈ ၸင်ႇသူၼ်းဝႃႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်လူင် ၶႂ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉၼႆသေ ၵမ်းလိုၼ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်လူင် လႆႈၼွၼ်ႈၽေးၵႂႃႇ တီႈမိူင်းယၢင်း (မိူင်းၵႃယၢင်း)ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵႂၢမ်းၶႃႉၶၢႆ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်သွင်ၵေႃႉသေ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ယုမ်ႇၽိတ်းလႄႈ ဢဝ်တၢင်းၵိၼ်ၼႂ်းႁေႃ ၽၢၵ်ႇမႃးပၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ် သၢမ်လူင်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈဝႃႈ ၼႂ်းတၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ ပႃးငူၼ်ႉမႃးၼႆၵေႃႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်လူင် ႁူႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ဢမ်ႇၵိၼ်ၼႆ တေမိူၼ်ၼင်ႇ ဢမ်ႇထွမ်ႇဢဝ် ၶေႃႈပူင်ၸဝ်ႈၼိူဝ်ႁူဝ်၊ သင်ၵိၼ်ၼႆ သမ်ႉတေ လႆႈတၢႆ၊ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇတၢႆသေ ဢွၼ်သိုၵ်းမၼ်း ပၢႆႈၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈၵေႃႈ တေႃႈတေလႆႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢဵၼ်ႁႅင်း ဝၢၼ်ႈမိူင်း သမ်ႉတေယူပ်ႈယွမ်းလႄႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ပီႈဢၢႆႈလႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆး သမ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်းတေႃႇၵၼ်လႄႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်လူင် ဝူၼ်ႉၵႂၢင်ႈၼင်ႇၼႆသေ ဝႆႉၼမ်ႉၸႂ် ဢမ်ႇယႃႉသတ်ႉၸႃႇၼိူဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇယႃႉ သတ်ႉၸႃႇ ၼိူဝ်ၸဝ်ႈၼိူဝ်ႁူဝ်သေ ၶၢမ်ႇၵိၼ်ငူၼ်ႉ ၼွၼ်ႈၽေးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ AD 1362 ၶုၼ်ၶႄႇမိင်ႈ (Ming Dynasty) မႃးၵဝ်းၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းမၢဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် လူင်ႉသၢၼ်၊ မူႇဢၢၼ်၊ ပူးၶၢၼ်ႉလူင်လႄႈ တင်းၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ် ႁိုင်ထူၼ်ႈ သၢမ်ပီ။ သိုၵ်းတင်းသွင်ၽၢႆႇ လူႉယႂ်ႇတၢႆၼမ်ၼင်ႇၵၼ်သေ ၵမ်းလိုၼ်း ၶႄႇၶဝ် ဢမ်ႇတဝ်ႉလႆႈ လႆႈၶိုၼ်းႁူၼ်လင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ AD 1363-64 ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈသိူဝ်ပဵမ်ႇၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈငိူၼ်ႈၶီဝ်ၾႃႉ ၵွၼ်းဢဝ် တပ်ႉသိုၵ်း မိူင်းမၢဝ်ႈသေ ၵႂႃႇမိူဝ်းတိုၵ်း မိူင်းၸႄႈၵႅင်း (ၸၵႅင်း)ယဝ်ႉ သိုပ်ႇႁုပ်ႈဢဝ်ပႃး မိူင်းပၢင်ယႃႈ (ပိၼ်းယႃႉ) ၺွပ်းဢဝ်ၶုၼ်ပၢင် ယႃႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼရသူႇၼၼ်ႉ မႃးမိူဝ်းမၢဝ်းလႄႈ ၶုၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ (မေႃးပႃႇၼရသူႇ)ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ၼွၼ်း ၽေးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ AD 1365 ၽွင်းဢႃႇယု လႆႈ (74)၊ လႆႈၼင်ႈႁေႃ (54) ပီယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၼွၼ်းၽေးတီႈ ဢွင်ႈႁေႃမႂ်ႇ တီႈတႃႈသူပ်းဢူ ႁိမ်းပၢင်ႇပုင်ႇ မိူင်းမၢဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႈ ၶႄႇၶဝ် တိုၵ်ႉတေႁဵတ်း တီႈမၢႆတွင်း ႁေႃလူင်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉသေ တေပဵၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၵူႈတီႈ မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ ယဵမ်ႈတူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉၼႆႉ လႆႈဝႃႈ လိူတ်ႈတႆးႁဝ်း ႁတ်းႁၢၼ်လႅင်ငၢၼ် ၶဵင်ႇတႃႉပိူၼ်ႈလႆႈယူႇတႄႉယဝ်ႉ။ ==ဝၢႆးလင် သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ== ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ၼွၼ်ႈၽေးၵႂႃႇယဝ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ပဵမ်ႇၾႃႉ ပုတ်ႈၼင်ႈႁေႃ မိူင်းမၢဝ်း တႃႈသူပ်းဢူ တၼ်းလႆႈ သွင်ပီသေ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ပဵမ်ႇၾႃႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သိူဝ်ဝၢၵ်ႇၾႃႉ သိုပ်ႇပုတ်ႈႁေႃ မိူင်းမၢဝ်း မွၵ်ႈသွင်ပီၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွင်ႇမႃႈ ႁဵတ်းႁွတ်းလူင်ၵႂႃႇ ၵူႈပိူင်၊ ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းတင်းၼမ်။ ၵမ်းလိုၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်း တေလႆႈယူႇသႃႇၼၼ်ႉ ဢမၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ် တီႉၺွပ်းၽၼ်းတၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ သိူဝ်ၸိုၼ်ႈၾႃႉ ၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈၼင်ႈႁေႃ တၼ်းလႆႈႁူၵ်းလိူၼ်ၵူၺ်း၊ ယွင်ႇမႃႈသေ ဢဝ်မိတ်ႈတႅင်းၶေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တၢႆပႅတ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တေလႆႈဝႃႈ ဢွင်ႈႁေႃၶမ်း တီႈတႃႈသူပ်းဢူၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ပယေႃးၵႃႉၶႄႇၶဝ် တင်ႈၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢူမုၼ်ၸႆး ယူပ်ႈလူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈဢူမုၼ်တႆး လွႆတႄးမိူင်း ႁိမ်းၸႄႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ် ၶုတ်းလိၼ်မၼ်းပႅတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈတႃႈသူပ်းဢူ (ယၢမ်းလဵဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၵွင်းႁေႃၶမ်း)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶႄႇၶဝ် တင်ႈၸႂ်ၼိၵ်ႈၼၢမ်ႇ ၽင်ဢၢင်းဝႆႉလႄႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်တႆး ၸဝ်ႈလႂ်ယူႇသဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယူႇလႆႈႁိုင်ထိုင်တီႈ ပေႃးလႆႈၸဵဝ်းၼွၼ်းၽေး၊ ယွင်ႇမႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမိူင်းမၢဝ်း ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၸွမ်ပုတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ သေႃႉႁႃ လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်လူင် ဢၼ်မေးမၼ်း ၼၢင်းၵၢၼ်ႈၶမ်းသႂ် ၽိတ်းၵၼ် တင်းၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉသေ ဢွၵ်ႇပၢႆႈၵႂႃႇယူႇ မိူင်းသႄ(ယူႇၼၢၼ်ႇ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်း ၸပ်းတွင်ႉသေ ဢွၵ်ႇပၢႆႈၵႂႃႇလႄႈ ၵွႃႇလဵင်ႉလုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်ဢၢႆႈပူးၶမ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ဢၢႆးပူးၶမ်း ဢဝ်မေးၶေႇသေ မီးမႃး လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်ပူးၵေႃး။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶုၼ်ပူးၵေႃး ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ‘‘သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ’’ၼႆသေ သိုပ်ႇပုတ်ႈၼင်ႈႁေႃ မိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ။ ==သိူဝ်ငၢၼ်ၾႃႉ၊ သိူဝ်ၶီႇၾႃႉ (AD 1420-1445)== ၶုၼ်ပူးၵေႃး(ႁွင်ႉ) သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ မီးမႃး လုၵ်ႈၸၢႆးႁတ်းႁၢၼ် သွင်ၸဝ်ႈ။ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သိူဝ်ငၢၼ်ၾႃႉ လႄႈ သိူဝ်ၶီႇၾႃႉ။ ဝၢႆးပေႃႈၸဝ်ႈ ၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ ပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၶႃပီႈၼွင်ႉသွင်ၸဝ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးလိူတ်ႈႁၢၼ်ၶုၼ်ဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇၼွမ်းတေႃႇၶႄႇသေ မိူဝ်ႈ AD 1410 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇမိင်း (Ming Dynasty) ပွႆႇသိုၵ်းၶႄႇ လူင်းမႃး တိုၵ်းမိူင်းမၢဝ်း မႃးယွၼ်းၶွၼ်ႇမိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ။ သွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ၶွတ်ႇၽၼ်ႈႁႅင်းသိုၵ်း မိူင်းမၢဝ်းသေ တိုၵ်းၶိုၼ်းၶႄႇ ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ် တပ်ႉသိုၵ်းၶႄႇ တႅၵ်ႇယၢႆႈ ၵၸၢတ်ႇၵၸၢႆ ၽူင်ႉပၢႆႈတေႃႇပေႃးထိုင် မိူင်းလူင်(မိူင်းလုင်း)ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ လႆႈသိုပ်ႇပွႆႇတပ်ႉသိုၵ်းၶႄႇ လူင်းမႃးၸွႆႈထႅင်ႈသေတႃႉ သိုၵ်းမိူင်းမၢဝ်း လိုပ်ႈတိုၵ်းၶဝ် ပေႃးလႆႈလူႇယႂ်ႇတၢႆၼမ် ပၢႆႈၵႂႃႇပေႃးၸမ်ၽႅဝ် ႁူဝ်ၼမ်ႉၶူင်းပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်တီႈ ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ လႆႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇႁွင်ႉဢဝ် တပ်ႉသိုၵ်ႈၶႄႇထႅင်ႈ တင်းယႂ်ႇ တင်းၼမ် ႁႂ်ႈလူင်းတိုၵ်း မိူင်းမၢဝ်းသေဢမ်ႇၵႃး ႁွင်ႉပႃး တၢင်းၸွႆႈထႅမ် သိုၵ်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ သွင်ပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ သမ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ႁႂ်ႈသႅၼ်ဝီ မႃးၸွႆႈယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ သိုၵ်းသႅၼ်ဝီ ၶိုၼ်ႈမႃးသေ ဢၢၼ်းမႃး ၸွႆႈမိူင်းမၢဝ်းၼၼ်ႉ သိူဝ်ငၢၼ်ၾႃႉ သိူဝ်ၶီႇၾႃႉၶႃပီႈၼွင်ႉ ဢမ်ႇတဝ်ႉလႆႈ သိုၵ်းၶႄႇသေ ဢွၵ်ႇၽၢတ်ႇယၢၼ် မိူင်းမၢဝ်း ၵႂႃႇယူႇဝႆႉ တီႈမၢၼ်ႈမေႃႇ တေႃႇသူႈ သိုၵ်းၶႄႇယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၶႄႇ လႆႈလူႉယႂ်ႇတၢႆၼမ်လႄႈ ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ ၸႂ်လမ်သေ ပူင်လၢတ်ႈဝႃႈ ‘‘သွင်ပီႈၼွင်ႉၼႆႉ လႆႈတူဝ်လိပ်းၵေႃႈလီ လႆႈတူဝ်တၢႆၵေႃႈလီ ဢဝ်မႃးႁႂ်ႈလႆႈလႆႈ’’ၼႆလႄႈ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ၶႄႇ ဝုၼ်ႉၶျီႇၵေႃႈ လႆႈလမ််းသွၵ်ႈႁႃၶႃပီႈၼွင်ႉ ယၢပ်ႇၸႂ်ယၢပ်ႇၶေႃးယူႇ။ သိူဝ်ငၢၼ်ၾႃႉ ပၢႆႈၵႂႃႇသေႃႉတႂ်ႈႁူမ်ႈ ၶုၼ်ဢႃႇဝလႄႈ ၶႄႇၶဝ်ယွၼ်းသေတႃႉ ၶုၼ်ဢႃႇဝဢမ်ႇပၼ်သေ ပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်တင်း ဢႃႇဝထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈပီၼိုင်ႈၵေႃႈ သိုၵ်းၶႄႇၶဝ် တိုၵ်ႉတုၵ်းယွၼ်းယူႇလႄႈ ၶုၼ်ဢႃႇဝႃႉ ၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးၶႄႇသူ တိုၵ်းပႄႉ ရမႄးတိၼ်းၸိုင် ႁဝ်းတေပၼ်ၼႆလႄႈ ၶႄႇၵေႃႈ လူင်းတိုၵ်း မိၼ်းရႄးၵေျႃႇၸႂႃႇ ရမႄးတိၼ်းပႄႉလႆႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ငၢၼ်ၾႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇပၼ် ၶုၼ်ဢႃႇဝႃႉ ၺွပ်းမၼ်း၊ ၼမ်ႉၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၽိူဝ်ႇတႃႉ ပဵၼ်ၶီႈၶႃႈပိူၼ်ႈသေ ၶၢမ်ႇပၼ်ပိူၼ်ႈတီႉၺွပ်းၼၼ်ႉ တႃႇတၢႆၵွႃႇ ၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ၼႆႉ တေလီယူႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇၵိၼ်ငူၼ်ႉသေ ၶႃႈတူဝ်တၢႆႁင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၶႄႇၶဝ် ဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆမၼ်း သူင်ႇမိူဝ်းပၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ သိူဝ်ၶီႇၾႃႉတႄႉ သိုပ်ႇႁွမ်ႁႅင်းသေ တိုၵ်းၶိုၼ်းၶႄႇၶဝ်ယူႇ။ သိုၵ်းၶႄႇၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈလႆႈ ႁူဝ်ၶႆႈယွၼ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉတႄႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ယူႇၽၢႆႇတူၵ်းၼမ်ႉၵဵဝ်သေ မႃးတိုၵ်းၶဝ် သိုၵ်းၶႄႇၶဝ် လႆႈပၵ်းတပ်ႉၶဝ်ဝႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵဵဝ် ႁိုင်ၵႂႃႇ ပီပၢႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶီႇၾႃႉတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈလႂ်၊ တီႈလႂ်ၼႆ ၽႂ်ဢမ်ႇႁူႉထိုင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇတၢႆ တႂ်ႈမိူဝ်းၽူႈၶဵၼ် ဢၼ်တဵၵ်းတဵင် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆၼၼ်ႉတႄႉ ထၢင်ႇၸႅင်ႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သိုၵ်းၶႄႇဝုၼ်ႉၶျီႇၼႆႉသေ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢွၼ်ၵၼ် လုၵ်ႉတီႈ ထုင်ႉမူႇဢၢၼ်မၢဝ်းလူင်ၼႆႉသေ ၶၢႆႉၵႂႃႇ မိူင်းယၢင်း(မိူင်းၵႃယၢင်း)၊ မိူင်းၵွင်၊ မိူင်းဢႃႇသမ်ႇတင်းယႂ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ် မိူင်းမၢဝ်းၵေႃႈ သုတ်းဝၢႆးၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ သိူဝ်ငၢၼ်ၾႃႉ သိူဝ်ၶီႇၾႃႉ သွင်ပီႈၼွင်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼမ်ႉၸႂ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လိူတ်ႈတႆးႁတ်းႁၢၼ်တႆးႁဝ်းတႄႉ တိုၼ်းတေ ဢမ်ႇသုတ်းဝၢႆးသေပွၵ်ႈ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး ၽၢႆႇႁွင်ႇၼမ်ႉမၢဝ်း ၶဝ်ႈပႃးၵႂႃႇ တႂ်ႈမိုဝ်းၶႄႇသေ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼမ်ႉမၢဝ်း ၸင်ႇသိုပ်ႇပဵၼ် မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၵႂႃႇ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယူႇ။ ပွၵ်ႈၼႆႉ လိူတ်ႈတႆးႁတ်းႁၢၼ်ႁဝ်း ႁဝ်းယွၼ်းၶွတ်ႇယွတ်ႈ ပၢႆၵမ်ဝႆႉတီႈ ပၢၼ်မိူင်းမၢဝ်းၼႆႉၵူၺ်းၵွၼ်ႇ။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵေႃႉႁၢၼ်ၽူႈလူလိၵ်ႈႁဝ်းၶဝ် ပဵၼ်ၶိူဝ်းလိူတ်ႈတႆး ႁတ်းႁၢၼ် ၵတ်ႉငၢၼ်မႃးတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၼႆ တေပွင်ႇၸႂ်ယူႇ။ လိူတ်ႈတႆး ပူႇမွၼ်ႇႁဝ်းၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယွႆႉလူင်းမႃး ပုၼ်ႈတႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ လီၼပ်ႉယမ် ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ <ref> ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ပိုၼ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ပိုၼ်းမိူင်းတႆး </ref> လိူတ်ႈတႆး ႁႂ်ႈမၼ်းလႅင်တႃႇသေႇ သေၵမ်း။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{reflist}} [[Category:!Main category]] 2u3mi77m50wauucb25gttp6oof4elfc 0 9157 245421 201315 2026-11-10T23:14:48Z Saimawnkham 5 ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၶေႃႈမုၼ်း 245421 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ၸႄႈဝဵင်းဢဵင်ႇမႄး |native_name = |image = einme.jpg |image_size = |caption = |image_map = Einme tsp in Myaungmya district.svg |map_caption = ဢွင်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_caption = ဢွင်ႈတီႈၸႄႈဝဵင်းဢဵင်ႇမႄး |seat = [[ဝဵင်းဢဵင်ႇမႄး]] |seat_type = ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း |type = [[ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈဝဵင်း]] |subdivision_type = မိူင်း |subdivision_name = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းမၢၼ်ႈ}} |subdivision_type1 = [[ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတိူင်း]] |subdivision_name1 = {{ၸွမ်ပိဝ်|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ}} |subdivision_type2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈ]] |subdivision_name2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ]] |area_total_km2 = 742.47 |population_total = 214162 |population_footnotes = <ref name="gad">{{cite report |author=General Administration Department |date=March 2023 |title=Einme Myone Daethasaingyarachatlatmya|script-title=my:အိမ်မဲမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်လက်များ|trans-title=Einme Township Regional Information |url=https://gad.gov.mm/images/localfacts/1716956706မျက်နှာဖုံး၊%20မာတိကာ။%20စာချော.pdf |access-date=22 December 2024}}</ref> |population_as_of = 2019 |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|16|53|22|N|95|10|27|E|region:MM|format=dms|display=inline, title}} |elevation_ft = |elevation_m = |time_zone = [[လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|MST]] |utc_offset = +06:30 |website = }} '''ၸႄႈဝဵင်းဢဵင်ႇမႄး''' ({{Langx|my|အိမ်မဲမြို့နယ်}} ; {{Langx|en|Einme Township}}) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် [[ဝဵင်းဢဵင်ႇမႄး]]ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢဵင်ႇမႄးၼႆႉ လႆႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လႅပ်ႈတေပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ [[ပၢင်တိုၵ်းၼွင်ႇယူဝ်း]] ဢၼ်ပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 1539 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=mt>{{Cite journal|title=The hunt for the ancient battle ground of Naungyo |author=Kyaw Kyaw Tun |work=The Myanmar Times |url=http://www.myanmar.gov.mm/myanmartimes/no260/MyanmarTimes13-260/t009.htm |date=2005-03-28}}</ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} {{ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ}} {{ၸႄႈမိူင်းလႄႈၸႄႈတိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} {{Ayeyarwady-geo-stub}} {{DEFAULTSORT:ဢဵင်ႇမႄး}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ]] k2cni229e0pf9jfnr6esk649n46lew3 0 17633 245419 125875 2026-11-10T22:19:01Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 245419 wikitext text/x-wiki {{Short description|မိူင်းၼႂ်း ပၸိၽိၵ်ႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း}} {{Infobox country | conventional_long_name = မူႇၵုၼ်သေႃႇလေႃႇမၼ်ႇ | native_name = {{native name|pis|Solomon Aelan}} | common_name = Solomon Islands | image_flag = Flag of the Solomon Islands.svg | image_coat = Coat of arms of the Solomon Islands.svg | coa_size = 75 | image_map = Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg | image_map2 = | national_motto = "To Lead is to Serve" | national_anthem = "[[God Save Our Solomon Islands]]"<ref>{{Cite web|url=http://www.parliament.gov.sb/files/hansard/8th_session/1st_meeting/tuesday9may2006.pdf|title=National Parliament of Solomon Islands Daily Hansard: First Meeting – Eighth Session Tuesday 9th May 2006|year=2006|website=www.parliament.gov.sb|page=12|access-date=3 January 2019|archive-date=30 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030214914/http://www.parliament.gov.sb/files/hansard/8th_session/1st_meeting/tuesday9may2006.pdf}}</ref> | capital = [[Honiara]] | languages_type = Official language | languages = [[English language|English]] | languages2_type = [[Lingua franca]] | languages2 = [[Pijin]] | ethnic_groups = {{unbulleted list| 95.3% [[Melanesians|Melanesian]] | 3.1% [[Polynesians|Polynesian]] | 1.2% [[Micronesian people|Micronesian]] | 0.4% [[Demographics of the Solomon Islands|others]]}} | ethnic_groups_year = 2016 | religion = {{plainlist| {{Tree list}} * 97.4% [[Christianity]] ** 78.6% [[Protestantism]] ** 19.5% [[Catholic Church|Catholicism]] ** 1.9% other [[List of Christian denominations|Christian]] {{Tree list/end}} * 1.2% [[folk religion]]s * 1.4% [[Religion in Solomon Islands|others]] / [[Irreligion|none]] }} | religion_year = 2016 | religion_ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/solomon-islands#/?affiliations_religion_id=11&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140123085650/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/solomon-islands#/?affiliations_religion_id=11&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|archive-date=23 January 2014|title = Religions in Solomon Islands &#124; PEW-GRF}}</ref> | coordinates = {{Coord|9|25|55|S|159|57|20|E|type:city}} | largest_city = capital | government_type = Unitary [[Westminster system|parliamentary constitutional monarchy]] | leader_title1 = [[Monarchy of Solomon Islands|Monarch]] | leader_name1 = [[Charles III]] | leader_title2 = [[Governor-General of Solomon Islands|Governor-General]] | leader_name2 = [[David Tiva Kapu]] | leader_title3 = [[Prime Minister of Solomon Islands|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Jeremiah Manele]] | legislature = [[National Parliament of Solomon Islands|National Parliament]] | sovereignty_type = Independence | established_event1 = from the [[United Kingdom]] | established_date1 = 7 July 1978 | area_rank = 139th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = 28,896<ref name="Solomon Islands: Geography">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/#geography |title=Solomon Islands: Geography |publisher=CIA Factbook |access-date=25 July 2023 |archive-date=22 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022092556/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/#geography |url-status=dead }}</ref> | area_sq_mi = 11,157 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 3.2% | population_estimate = 828,857<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://sdd.spc.int/sb|title=Solomon Islands &#124; Statistics for Development Division|website=sdd.spc.int|access-date=2026-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20260119163618/http://sdd.spc.int/sb|archive-date=2026-01-19|url-status=dead}}</ref> | population_estimate_rank = 167th | population_estimate_year = 2025 | population_census = 721,956 | population_census_year = 2019 | population_density_km2 = 24.2 | population_density_sq_mi = 46.9 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = 192nd | GDP_PPP = {{increase}} $1.68 billion<ref name=imf2>{{cite web |title=World Economic Outlook database (Solomon Islands) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=813,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |work=World Economic Outlook, April 2024 |publisher=[[International Monetary Fund]] |date=April 2024 |access-date=26 April 2024 |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426153807/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=813,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $2,205.25<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = {{increase}} $1.681 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $2,205.25<ref name=imf2/> | Gini = 37.1 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |title=Gini Index coefficient |publisher=CIA World Factbook |access-date=16 July 2021 |archive-date=17 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717071854/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison |url-status=dead }}</ref> | HDI_year = 2023 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.584 <!--number only--> | HDI_ref = <ref>{{Cite web|date= 6 May 2025 |title=Human Development Report 2023/2024|url= https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/SLB|access-date=6 May 2025|publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 156th | demonym = Solomon Islander<br />Solomonese | currency = [[Solomon Islands dollar]] | currency_code = SBD | time_zone = Solomon Islands Time | utc_offset = +11 | time_zone_DST = Not observed | utc_offset_DST = | drives_on = left | calling_code = [[+677]] | cctld = [[.sb]] }} မိူင်းမူႇၵုၼ်သေႃႇလေႃႇမၼ်ႇ<ref>{{Cite web |url=https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief |title=Solomon Islands country brief |access-date=22 December 2022 |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222042431/https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief |url-status=live }}</ref> ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ '''သေႃႇလေႃႇမၼ်ႇ'''<ref name="auto">John Prados, ''Islands of Destiny'', Dutton Caliber, 2012, p,20 and passim</ref> ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းမူႇၵုၼ်ဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မႄႇလႃႇၼီးသျႃး၊ ၵုၼ်လူင်ဢေႃႉသထရေးလီးယႃး လႄႈ မူႇၵုၼ်ၼႂ်း ဢူဝ်းသီးၼီးယႃး ဢၼ်မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းဢေႃႉသထရေးလီးယႃးၶႃႈယဝ်ႉ။ မိူင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ မူႇၵုၼ်လူင် 6 ၵုၼ် လႄႈ ၵုၼ်ဢွၼ်ႇ တင်းၼမ်လိူဝ် 1,000 ၵုၼ်ၶႃႈယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist|colwidth=30em}} 7w8bi6qhyt3g3netk9f4goaql70bcjg 0 17705 245417 243492 2026-11-10T22:15:32Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 245417 wikitext text/x-wiki {{Short description|မိူင်းၼႂ်း ဢႃႇၾရိပွတ်းဢွၵ်ႇ}} {{Infobox country | conventional_long_name = မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ သူႇတၼ်ႇၸၢၼ်း | common_name = သူႇတၼ်ႇၸၢၼ်း | native_name = | image_flag = Flag of South Sudan.svg | image_coat = Coat of arms of South Sudan.svg | symbol_type = Coat of arms | motto = "Justice, Liberty, Prosperity" | national_anthem = "[[South Sudan Oyee!]]"<div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:South_Sudan_Oyee!_(instrumental).ogg]]</div> | image_map = South Sudan (orthographic projection) highlighted.svg | map_caption = South Sudan in dark green, territory claimed but not fully controlled in light green | capital = [[Juba]] | coordinates = {{Coord|04|51|N|31|36|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[English language|English]]<ref name="engwork">{{cite web|url=http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/home/mainColumnParagraphs/0/content_files/file/FINAL%20TCRSS.doc|title=The Transitional Constitution of the Republic of South Sudan, 2011|access-date=12 July 2011|publisher=Government of South Sudan|url-status=dead|archive-url=https://swap.stanford.edu/20110721121619/http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/home/mainColumnParagraphs/0/content_files/file/FINAL%20TCRSS.doc|archive-date=21 July 2011}} Part One, 6(2). "English shall be the official working language in the Republic of South Sudan".</ref> | national_languages = {{hlist|[[Dinka language|Dinka]]|[[Nuer language|Nuer]]|[[Bari language|Bari]]|[[Murle language|Murle]]|[[Luo languages|Luo (Anyuak, Acholi, Shilluk, Pari, Jur-Luo, others)]]||[[Ma'di language|Ma'di]]|[[Otuho language|Otuho]]|[[Zande language|Zande]]}} and around 60 other languages{{#tag:ref|The Transitional Constitution of the Republic of South Sudan, Part One, 6(1): "All indigenous languages of South Sudan are national languages and shall be respected, developed and promoted".<ref>{{cite web|url=http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/The_Draft_Transitional_Constitution_of_the_ROSS2-2.pdf|title=The Transitional Constitution of the Republic of South Sudan, 2011|access-date=18 November 2016|publisher=Government of South Sudan|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629170732/http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/The_Draft_Transitional_Constitution_of_the_ROSS2-2.pdf|archive-date=29 June 2011|url-status=dead}}</ref>|group=note}} | languages_type = [[Spoken language]]s<ref name=Ethnologue>[[Ethnologue]]: [https://www.ethnologue.com/country/SS/languages ''Ethnologue Languages of the World – South Sudan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909150520/https://www.ethnologue.com/country/SS/languages|date=9 September 2018}}, Retrieved 9 September 2018.</ref> | languages = {{hlist|[[Dinka language|Dinka]]|[[Bari language|Bari]]|[[Juba Arabic]]<ref name=UNICEF>[[UNICEF|United Nations Children's Fund (UNICEF)]]: [https://www.unicef.org/esaro/UNICEF(2016)LanguageandLearning-SouthSudan-CaseStudy.pdf ''The impact of language policy and practice on children's learning: Evidence from Eastern and Southern Africa 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913183348/https://www.unicef.org/esaro/UNICEF(2016)LanguageandLearning-SouthSudan-CaseStudy.pdf|date=13 September 2017}} (PDF; 672&nbsp;kB), Pages&nbsp;1–3, Retrieved 9 September 2018</ref><ref>{{Cite journal|title=Juba Arabic (Árabi Júba): a "less indigenous" language of South Sudan|url=https://iris.unito.it/retrieve/handle/2318/1702685/508881/06%20ManfrediTosco.pdf|last=Manfredi|first=Stefano|journal=Sociolinguistic Studies|year=2018|volume=12|issue=1|pages=209–230|doi=10.1558/sols.35596|hdl=2318/1702685|s2cid=150503108|access-date=15 March 2020|archive-date=5 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505171624/https://iris.unito.it/retrieve/handle/2318/1702685/508881/06%20ManfrediTosco.pdf|url-status=live |issn=1750-8657}}</ref><ref>Manfredi Stefano; Tosco Mauro (2016), [https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01357537/document ''A new state, an old language policy, and a pidgin-creolo: Juba Arabic in South Sudan, Forthcoming: Sociolinguistic Studies 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181101013034/https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01357537/document|date=1 November 2018}} (PDF; 1141&nbsp;kB), Pages&nbsp;1–18, Retrieved 9 September 2018</ref><ref>Manfredi Stefano; Tosco Mauro (2013), [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01102624/document ''Language uses vs. language policy: South Sudan and Juba Arabic in the post-independence era''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909150639/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01102624/document|date=9 September 2018}} (PDF; 301&nbsp;kB), Pages&nbsp;798–802, III Congresso Coordinamento Universitario per la Cooperazione allo Sviluppo, Sep 2013, Turin, Italy. JUNCO, Journal of Universities and International Development Cooperation, 2014, Imagining Cultures of Cooperation – Proceedings of the III CUCS Congress, Turin 19–21 September 2013, Retrieved 9 September 2018</ref>|[[Nuer language|Nuer]]|[[Zande language|Zande]]|[[Jur language|Jur (Luo)]]|[[Murle language|Murle]]|[[Shilluk language|Shilluk]]|[[Languages of South Sudan|various others]]}} | demonym = [[Demographics of South Sudan|South Sudanese]] | government_type = [[Federalism|Federal]] [[presidential republic]] under a [[provisional government]] | leader_title1 = [[President of Republic of South Sudan|President]] | leader_name1 = [[Salva Kiir Mayardit]] | leader_title2 = [[Vice President of South Sudan|First Vice President]] | leader_name2 = [[Riek Machar]] | leader_title3 = [[National Legislative Assembly (South Sudan)|Speaker]] | leader_name3 = [[Jemma Nunu Kumba]] | leader_title4 = [[Judiciary of South Sudan|Chief Justice]] | leader_name4 = [[Chan Reec Madut]] | leader_title5 = | leader_name5 = | leader_title6 = | leader_name6 = | legislature = [[National Legislature (South Sudan)|Transitional National Legislature]] | upper_house = [[Council of States (South Sudan)|Transitional Council of States]] | lower_house = [[National Legislative Assembly (South Sudan)|Reconstituted Transitional National Legislative Assembly]] | sovereignty_type = [[History of South Sudan|Independence]] | sovereignty_note = from [[Sudan]] | established_event1 = [[Government of Southern Sudan (2005–2011)|Autonomy]] | established_date1 = 9 July 2005 | established_event2 = [[2011 South Sudanese independence referendum#Results|Declared and recognized]] | established_date2 = 9 July 2011 | area_km2 = 644329<ref name="CIA Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=South Sudan|access-date=22 June 2023|year=2023}}</ref><ref name="imf2">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October |title=World Economic Outlook Database, October 2022 |date=October 2022 |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=October 11, 2022 |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024195215/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/ |url-status=live}}</ref> | area_rank = 41st <!--should be same as listed on [[List of countries and dependencies by area]]--> | area_sq_mi = 239285 | percent_water = | population_estimate = 12,703,714<ref name="CIA Factbook"/> | population_estimate_year = 2024 | population_estimate_rank = 80th | population_density_km2 = 13.33 | population_density_sq_mi = 34.52 | population_density_rank = 214th | GDP_PPP = {{decrease}}$13.6 billion<ref name="imf2" /> | GDP_PPP_rank = 157th | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_per_capita = {{decrease}}$934<ref name="imf2" /><!--Do not use CIA factbook as source!--> | GDP_PPP_per_capita_rank = 191st | GDP_nominal = {{decrease}}$4.7 billion <ref name="imf2" /> | GDP_nominal_rank = 164th <!--Do not use CIA factbook as source!-->| GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $326<ref name="imf2" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 194th | Gini = 44.1 <!--number only--> | Gini_year = 2016 | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/|title=Gini Index|publisher=World Bank|access-date=16 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20140511044958/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI|archive-date=11 May 2014|url-status=live}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.381<!--number only--> | HDI_year = 2022 | HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = 192nd | currency = [[South Sudanese pound]] | currency_code = SSP | time_zone = [[Central Africa Time]] | utc_offset = +2 | drives_on = right<ref>{{cite web|title=Traffic and Road Conditions in Sudan, South|url=https://www.countryreports.org/travel/southsudan/traffic.htm|publisher=Countryreports.org|access-date=21 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190121233247/https://www.countryreports.org/travel/southsudan/traffic.htm|archive-date=21 January 2019|url-status=dead}}</ref> | calling_code = [[Telephone numbers in South Sudan|+211]]<ref>{{cite press release|title=New country, new number: Country code 211 officially assigned to South Sudan|publisher=International Telecommunication Union|date=14 July 2011|url=http://www.itu.int/net/pressoffice/press_releases/2011/25.aspx|access-date=20 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005151037/http://www.itu.int/net/pressoffice/press_releases/2011/25.aspx|archive-date=5 October 2011|url-status=live}}</ref> | iso3166code = SS | cctld = [[.ss]]<ref name="iana">{{cite web|url=https://www.iana.org/domains/root/db/ss.html|title=.ss Domain Delegation Data |publisher=[[ICANN]]|access-date=1 September 2011|archive-url=https://archive.today/20120804004659/http://www.iana.org/domains/root/db/ss.html|archive-date=4 August 2012|url-status=live}}</ref>^a | footnote_a = Registered and operational since 2019. | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |60.5% [[Christianity]] |32.9% [[Traditional African religions|Traditional religions]] |6.2% [[Islam in South Sudan|Islam]] |0.4% [[Religion in South Sudan|others]] / [[Irreligion|none]] }} | religion_year = 2020 | religion_ref = <ref name="CIA Factbook"/><ref>{{cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/south-sudan#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|title=South Sudan|work=Global Religious Futures|publisher=Pew Research Center|access-date=1 August 2023|archive-date=2 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202113435/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/south-sudan#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|url-status=dead}}</ref> | today = | org_type = }} ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist|colwidth=30em}} a17d03qtwsudcy7ftieeskpu0twjnd7 0 19055 245416 124810 2026-11-10T22:12:29Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 245416 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ 2020 | country = Myanmar | type = parliamentary | ongoing = yes | previous_election = ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2015 | previous_year = 2015 | previous_mps = | next_election = | next_year = 2025 | seats_for_election = ၼႂ်းၵႃႈ ဢွင်ႈတီႈ [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း]] 440 တီႈ 330<br /> တွၼ်ႈတႃႇဢွင်ႇပႄႇ လူဝ်ႇဢွင်ႈတီႈ 221 တီႈ [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]] ၼႂ်းၵႃႈ ဢွင်ႈတီႈ 224 တီႈ 168 | majority_seats= | election_date = [[2020]]၊ [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 8]] | image1 = [[File:Daw Aung San Suu Kyi (cropped).jpg|150x150px]] | leader1 = [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ|တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]] | leader_since1 = [[1988]]၊ [[သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 7]] | party1 = ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ | leaders_seat1 = ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉမူး | last_election1 = 255 (ၵူၼ်းမိူင်း) 57.95%<br />135 (ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ) 60.27% | seats_before1 = 255 (ၵူၼ်းမိူင်း)<br />135 (ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ) | seats1 = | seats_needed1 = {{steady}} | seat_change1 = | popular_vote1 = | percentage1 = | image2 = [[File:Than Htay USDP.jpg|150x150px]] | leader2 = [[တၢၼ်းထေး|ဢူးတၢၼ်းထေး]] | leader_since2 = [[2016]]၊ [[ဢေႃးၵၢတ်ႉ 23]] | party2 = ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးၼိၼ့် ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ | leaders_seat2 = ၸႄႈဝဵင်းၸေႇယႃႇသီႇရိ | last_election2 = 30 (ၵူၼ်းမိူင်း) 6.81%<br />11 (ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ) 5.36% | seats_before2 = 30 (ၵူၼ်းမိူင်း)<br />11 (ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ) | seats2 = | seats_needed2 ={{increase}}191 (ၵူၼ်းမိူင်း) / 102 (ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ) | seat_change2 = | popular_vote2 = | percentage2 = | title = [[ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း]] | posttitle = ၽူႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် - [[ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း]] | before_election = [[ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ)|ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ]] | before_party = ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ | after_election = | after_party = |map = [[File:Map Pyithu Hluttaw Election Results 2020 IFES MIMU1707v02 24Nov2020 A3.pdf|100px]][[File:Map Amyotha Hluttaw Election Results 2020 IFES MIMU1707v02 24Nov2020 A3.pdf|100px]][[File:Map St-Rg Election Results 2020 IFES MIMU1707v02 24Nov2020 A3.pdf|100px]] }} ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2020 ၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်း မိူဝ်ႈ ပီ [[2020]]၊ [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 8]] ဝၼ်းသေ တေလိူၵ်ႈတင်ႈ [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း|သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း]]၊ [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း]] ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ==လွင်ႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ== ႁူမ်ႈဝႃႈမီး လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် [[လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ (မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ)|ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ]]သေတႃႉ တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈ မိူဝ်ႈပီ [[2020]]၊ လိူၼ်[[ၵျုၼ်ႇ 4]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼႆႉ ပဵၼ်သၢႆငၢႆ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်းလႆႈယဝ်ႉသေ ဝၼ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ တေမွၵ်ႇလၢတ်ႈ လူင်ႈၼႃႈသီႇလိူၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ တေႃထိုင် လိူၼ်[[ၵျုၼ်ႇ]] [[2020]] ၼႆႉ ၽူႈၸၢင်ႈပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် မီးဝႆႉ (37) လၢၼ်ႉၼႆ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite news|first= |last= |authorlink= |coauthors= |title= ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ ကို လျာထားတဲ့အတိုင်း ကျင်းပမယ်လို့ပြော|url= https://www.bbc.com/burmese/burma-52922446|work= |publisher= |date= ၄ ဇွန် ၂၀၂၀|accessdate= |archivedate= 9 June 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200609064818/https://www.bbc.com/burmese/burma-52922446}}</ref> ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈယၢမ်းလဵဝ် ၼႆႉ လႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၶိုၼ်းၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ]]ၼင်ႇၵဝ်ႇ။<ref>{{cite news|first= |last= |authorlink= |coauthors= |title= နိုင်ငံတော်သမ္မတ တာမွေ မြို့နယ်၌ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း၊ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် သီးခြားတင်သွင်းမည့် သဘောရှိ|url= https://myanmar.mmtimes.com/news/140306.html|work= |publisher= |date= ၁၅ ဇွန် ၂၀၂၀|accessdate= |archivedate= 17 June 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200617092122/https://myanmar.mmtimes.com/news/140306.html|access-date= 8 November 2020|archive-date= 17 June 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200617092122/https://myanmar.mmtimes.com/news/140306.html}}</ref> ပီ [[2020]]၊ [[ၵျုၼ်ႇ 29]] ဝၼ်း၊ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း|သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း]]ၼႆႉ ၶၢင် (18)၊ ယၢင်းလႅင် (7)၊ ယၢင်း (7)၊ ၶျၢင်း (9)၊ ၸႄႈၵႅင်း (37)၊ တၼိၼ်းတႃႇယီႇ (10)၊ ပႃႇၵိူဝ် (28)၊ မၵူၺ်း (25)၊ တႃႈလိူဝ်ႇ (ဢိၵ်ႇပႃး ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်) (36)၊ မွၼ်း (10)၊ ရၶႅင်ႇ (17)၊ တႃႈၵုင်ႈ (45)၊ တႆး(55)၊ ဢေႇယႃႇဝတီႇ(26)၊ လႆႈမၵ်းမၢႆ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈႁူမ်ႈ (330) ယဝ်ႉ။<ref>{{cite news|first= |last= |authorlink= |coauthors= |title= ပြည်သူ့လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်များသတ်မှတ်ကြေညာခြင်ာ|url= https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail&news_id=zuZUyq4XZbKY7z0WlvYYmUPEXFYBaV5ZN0fJWlo3eSs%3D|work= |publisher= |date= ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၀|accessdate= |archivedate= 30 June 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200630034725/https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail&news_id=zuZUyq4XZbKY7z0WlvYYmUPEXFYBaV5ZN0fJWlo3eSs%3D|access-date= 8 November 2020|archive-date= 30 June 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200630034725/https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail&news_id=zuZUyq4XZbKY7z0WlvYYmUPEXFYBaV5ZN0fJWlo3eSs%3D}}</ref> တွၼ်ႈတႃႇ [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ|သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]] ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း (14) ဢၼ်ၼႆႉ ၼိုင်ဢၼ်ၼႆႉ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ (12) ဢၼ်၊ ႁူမ်ႈ (168) ဢၼ်။ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ (2) ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈ (2) ဢၼ်တီႈ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈထႅမ်သႂ်ႇဝႆႉတီႈၼႂ်း [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ]]ယဝ်ႉ။<ref>{{cite news|first= |last= |authorlink= |coauthors= |title= အမျိုးသားလွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ကြေညာခြင်|url= https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail&news_id=sBur%2Fkx3hBKvP4LmVhLMBju%2BXr9Y39yfUVXjb21IyK0%3D|work= |publisher= |date= ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၀|accessdate= |archivedate= 1 July 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200701221941/https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail&news_id=sBur%2Fkx3hBKvP4LmVhLMBju%2BXr9Y39yfUVXjb21IyK0%3D|access-date= 8 November 2020|archive-date= 1 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200701221941/https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail&news_id=sBur%2Fkx3hBKvP4LmVhLMBju%2BXr9Y39yfUVXjb21IyK0%3D}}</ref> တွၼ်ႈတႃႇလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း (သၽႃး)ၸႄႈမိူင်း/ၸႄႈတိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ (644) ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ (29) ဢၼ်ယဝ်ႉ။<ref>{{cite news|first= |last= |authorlink= |coauthors= |title= တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်များသတ်မှတ်ကြေညာခြင်း|url= https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail&news_id=SNTXNW6pzwJbHnuZ2ZJcN2uR1bqPImiDRU%2Fe9bUvfWg%3D|work= |publisher= |date= ၄ ဇွန် ၂၀၂၀|accessdate= |archivedate= 2 July 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200702164257/https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail&news_id=SNTXNW6pzwJbHnuZ2ZJcN2uR1bqPImiDRU%2Fe9bUvfWg%3D|access-date= 8 November 2020|archive-date= 2 July 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200702164257/https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail&news_id=SNTXNW6pzwJbHnuZ2ZJcN2uR1bqPImiDRU%2Fe9bUvfWg%3D}}</ref> ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ တီႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်ယိပ်းဢႃႇၼႃႇဝႆႉယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တေၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ၊ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ တေၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉမူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ [[ၵျူႇလၢႆႇ 23]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[ၵျူႇလၢႆႇ 25]] ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈမၢႆၽူႈပၼ်လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းၽႄၵေႃႇမသျိၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွၵ်ႉ သေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဝႃႉ တႃႇ 4 ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ။<ref>{{cite news|first= |last= |authorlink= |coauthors= |title= ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) တွင် မဲဆန္ဒရှင် ၁၄ သိန်းကျော်ရှိပြီး “၀” ဒေသ လေးမြို့နယ်တွင် မဲစာရင်းပြုစုခြင်း မဆောင်ရွက်နိုင်ကြောင်း သိရ|url= https://news-eleven.com/article/184786|work= |publisher= |date= ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၀|accessdate= |archivedate= 2 November 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20201102095257/https://news-eleven.com/article/184786}}</ref> မိူဝ်ႈပႃႉသဵၼ်ႈမၢႆၽူႈပၼ်လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃး လွင်ႈသဵၼ်ႈမၢႆဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးတင်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း၊ ၶေႃႈမုၼ်းၽိတ်းပိူင်ႈ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇတီႈၼႂ်း မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း ပႃးမႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိုတ်းပႃႈလင်ၸမ်ႉ ဢမ်ႇပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၸၵႂႃႇ မီးဝႆႉလွင်ႈၽိတ်းတင်းၼမ်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ထတ်းသၢင်ႈ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ဢူးလႃႉတဵင်း ၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းၵေႃႇမသျိၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဝႃႈတႄႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆၽူႈပၼ်လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် လႆႈၽိတ်းပိူင်ႈၼႆႉသေ ပေႃးဝႃႈ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇၵူၺ်း မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႆတႄႉ ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်းတြႃး ၼႆ လႆႈလၢတ်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ပီ [[2019]]၊ လိူၼ်[[မၢတ်ႉၶျ်]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite news|first= |last= |authorlink= |coauthors= |title= မိသားစုလိုက် မဲစာရင်းမပါဝင်မှုများရှိနေခြင်းနှင့် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုဖြစ်စဉ် အများအပြားရှိနေခြင်းတို့ကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်အပေါ် ဝေဖန်မှုများရှိနေ|url= https://news-eleven.com/article/184974|work= |publisher= |date= ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၀|accessdate= |archivedate= 2 November 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20201102095257/https://news-eleven.com/article/184974}}</ref> [[File:Voter List 2020 MGE.jpg|thumb|သဵၼ်ႈမၢႆၽူႈပၼ်လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်ပႃႉဝႆႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ]] == ၼႃႈလိၼ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ == တီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈၼႆႉ ၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းမီးတီႈ [[ၸႄႈမိူင်းၶၢင်]]၊ [[ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်]]၊ [[ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း]]၊ [[ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ]]၊ [[မိူင်းတႆး]] ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးသၢႆႇငၢႆ တွၼ်ႈတႃႇၸတ်းႁဵတ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၽဵင်ႇပဵင်းလႄႈ တေဢမ်ႇႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆ [[ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]] လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ ပီ [[2020]]၊ [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 16]]ဝၼ်းလႄႈသင်၊<ref name="moi">{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/7062|title=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခြင်း မပြုနိုင်သည့်နယ်မြေများ ထုတ်ပြန်ကြေညာ|date=၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၁၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀|work=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|archivedate=2 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201102095258/https://www.moi.gov.mm/news/7062}}</ref> မိူဝ်ႈ [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 27]] ဝၼ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2020 ဢၼ် ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးၼၼ်ႉ - *တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၼႂ်း [[ၸႄႈဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး]]ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 1 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 31 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 15 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႊ ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 22 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 21 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 9 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 9 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 8 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၼၢႆး]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 2 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 13 ဢိူင်ႇ လႄႈ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 61 ဢိူင်ႇ *တီႈၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ ၼႂ်း [[ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 7 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 9 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ်]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 25 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ]] ၼႆ ဢိူင်ႇပျိၼ်းမပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 8 ဢိူင်ႇ လႄႈ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 3 ဢိူင်ႇ *တီႈၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၼႂ်း [[ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉၵျီး]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 12 ဢိူင်ႇ လႄႈ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 30 ဢိူင်ႇ *တီႈၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ ၼႂ်း [[ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်း]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇပေႃးၼေႃႇၶီး *တီႈၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၼႂ်း [[ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉတေႃး]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းယတေႉတွင်ႇ]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းပူးတီးတွင်ႇ]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃး]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇ]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပျႃး]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းမျေႇပူင်ႇ]] လႄႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူး]] တင်းသဵင်ႈ၊ ၼႂ်း [[ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉၽျူႇ]] ၼႆႉ ပွၵ်ႉ 2 ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ 49 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်း]] ၼႆႉ ပွၵ်ႉ 3 ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ 25 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 4 ဢိူင်ႇ လႄႈ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇၵူၵ်ႉ]] ၼႆႉ ပွၵ်ႉ 10 ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ 52 ဢိူင်ႇ *တီႈမိူင်းတႆး၊ [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းလႃး]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ဝၢႆ]] လႄႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵိုင်]] တင်းသဵင်ႈ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 12 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၽူး၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 3 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 2 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 4 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း]] ၼႆႉ ပွၵ်ႉ 2 ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ 13 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇလူင်ၵွင်ႉ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယွင်း]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 8 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 4 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸေႈ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 9 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 17 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်]]ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 3 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 11 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 5 ဢိူင်ႇ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇႁူင်ဢၢႆႈ၊ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ]] ၼႆႉ ပွၵ်ႉ 5 ပွၵ်ႉ လႄႈ ဢိူင်ႇ 37 ဢိူင်ႇ *တီႈမိူင်းၶျၢင်ႈၼႆႉ ၼႂ်း [[ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ]] ၼႆႉ ဢိူင်ႇ 94 ဢိူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ == ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ == {{For|သဵၼ်ႈမၢႆၽူႈဢွင်ႇပႄႉ|သဵၼ်ႈမၢႆ ၽူႈဢွင်ႇပႄႉ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ 2020}} [[File:Myanmar election 2020 Ballot Paper.jpg|thumb|ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်]] === လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ === <!-- 168 of the 224 seats in the [[House of Nationalities]] (Amyotha Hluttaw) were up for election. The remaining 56 seats (25%) were not elected, and instead reserved for military appointees (taken from [[Tatmadaw]] personnel; officially known as "Defence Services Personnel Representatives"). There are 12 members elected per state/region, including one member from each [[self-administered zone]]. --> {{Election summary Myanmar |title=ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (2020) |source= |netnote= |fullname=yes |totalvotes= |{{Item |party = ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ |seats = 138 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးၼိၼ့် ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ |seats = 7 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈရၶႅင်ႇ |seats = 4 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈမွၼ်း |seats =3 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉႉမိူင်းယၢင်းလႅင် |seats = 3 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး |seats = 2 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတဢၢင်း(ပလွင်ႈ) |seats = 2 |net = {{steady}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ငဝ်ႈငုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈပဢူဝ်ႉ |seats = 1 |net = {{steady}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇမႂ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ(ၶၢင်) |seats = 1 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |type = Other |party = သုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ် |seats = 0 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |type = other |party = သုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ် |seats = 0 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |type = other |party = တီႈဢမ်ႇၸတ်းႁဵတ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ |seats = |net = |votes % = – |votes = – |plus/minus = }} |{{Item |type = other |party = [[တပ်ႉမတေႃႇ|တႅၼ်းၽွင်း တပ်ႉမတေႃႇ]] |seats = 56 |net = {{steady}} |votes % = – |votes = – |plus/minus = 0 }} }} === လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း === <!-- There are 330 of 440 seats in the [[House of Representatives (Myanmar)|House of Representatives]] (Pyithu Hluttaw) that are elected, of which 323 were filled after seven seats were cancelled due to the ongoing armed insurgencies in [[Shan State]].<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/11/aung-san-suu-kyi-wins-seat-myanmar-election-results-tallied |title=Myanmar election: Aung San Suu Kyi calls for reconciliation talks with military |author=Oliver Holmes |work=The Guardian |date=11 November 2015 |accessdate=11 November 2015}}</ref> The remaining 110 seats (25%) were not elected, and instead reserved for military appointees (taken from [[Tatmadaw]] personnel; officially known as "Defence Services Personnel Representatives"). Members are elected to constituencies based on township and population. --> {{Election summary Myanmar |title= ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း (2020) |source= |netnote= |fullname=yes |totalvotes= |{{Item |party = ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ |seats = 258 |net = {{increase}} |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးၼိၼ့် ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ |seats = 26 |net = {{decrease}} |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး |seats = 13 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈရၶႅင်ႇ |seats = 4 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတဢၢင်း(ပလွင်ႈ) |seats = 3 |net ={{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ငဝ်ႈငုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈပဢူဝ်ႉ |seats = 3 |net = {{steady}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈမွၼ်း |seats = 2 |net = {{increase}} |votes = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇ တီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉႉ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း |seats = 2 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၵူၼ်းမိူင်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင် |seats = 1 |net = {{increase}} |votes = }} |{{Item |party =ပႃႇတီႇၼၢမ်းၼႃႈရၶႅင်ႇ |seats = 1 |net ={{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႃႉ |seats = 1 |net = {{increase}} |votes = }} |{{Item |party = ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၸူဝ်မီး |seats = 1 |net = {{decrease}} |votes = }} |{{Item |type = other |party = သုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ် |seats = 0 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |type = other |party = တီႈဢမ်ႇၸတ်းႁဵတ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ |seats = |net = {{increase}} |votes % = – |votes = – |plus/minus = }} |{{Item |type = other |party = [[တပ်ႉမတေႃႇ|တႅၼ်းၽွင်း တပ်ႉမတေႃႇ]] |seats = 110 |net = {{steady}} |votes % = – |votes = – |plus/minus = 0 }} }} <!-- === လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း === There are 644 district seats<ref name=eods/> (out of a total of 864){{efn|Sum of the number of seats for election (644) and for the military (220)}}{{efn|EODS reported a total of 860.<ref name=eods>{{cite web |url=http://www.eods.eu/library/101115-ps-myanmar_en.pdf |title=European Union Election Observation Mission. Myanmar, General Elections, 2015. Preliminary Statement |website=Election Observation and Democratic Support |date=2015-11-10 |accessdate=2015-11-21}}</ref>}} in the [[State and Regional Hluttaws]], or Local Assemblies, of which 630 were up for election after 14 seats were cancelled due to the ongoing armed insurgencies in [[Shan State]]. These figures exclude the 29 elected [[Ethnic Affairs Minister]]s, who have different election parameters and their accountability solely to an ethnic electorate, but also sit alongside the elected district and appointed military members of their respective state/region. There are two members are elected for each township of the state/region. The remaining 220 seats<ref name="uec3/16" /> (approximately 25% of each assembly) were not elected, and instead reserved for military appointees (taken from [[Tatmadaw]] personnel; officially known as "Defence Services Personnel Representatives"). --> <!-- Result MMT different with Wiki. MMT S/R + EAM = combinated (482) and Wiki separated (469 + 14) --> {{Election summary Myanmar |title=လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း (2020) |source= |netnote= |seats % decimals = 1 |fullname=yes |totalvotes= |{{Item |party = ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ |seats = 501 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးၼိၼ့် ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ |seats = 38 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး |seats = 27 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈရၶႅင်ႇ |seats = 7 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party =ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတဢၢင်း(ပလွင်ႈ) |seats = 7 |net ={{steady}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ငဝ်ႈငုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈပဢူဝ်ႉ |seats = 7 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈမွၼ်း |seats = 6 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇ တီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉႉ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် |seats = 3 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၵူၼ်းမိူင်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင် |seats = 3 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၼၢမ်းၼႃႈရၶႅင်ႇ |seats = 2 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႃႉ |seats = 2 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႃးႁူ |seats = 1 |net = {{steady}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၸူဝ်မီး |seats = 1 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼိုင်ႈ (ၶၢင်) |seats = 1 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၵူၼ်းမိူင်းယၢင်း |seats = 1 |net = {{steady}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = တီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉပႃႇတီႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး |seats = 1 |net = {{steady}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ငဝ်းငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶျၢင်း |seats = 1 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလိသေႃး |seats = 1 |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |type = other |party = သုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ် |seats = 2 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |type = other |party = တၢင်ႇၸိူဝ်း |seats = |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |type = other |party = [[တပ်ႉမတေႃႇ|တႅၼ်းၽွင်း တပ်ႉမတေႃႇ]] |seats = 220 |net = {{steady}} |votes % = – |votes = – |plus/minus = 0 }} }} The '''list of military appointees''' was published as the UEC Announcement 3/2016.<ref>{{cite news | newspaper=[[Myanmar Alin]] | url=http://www.moi.gov.mm/npe:zg/sites/default/files/newspaper-journal/2016/01/19/mal%2019.1.16.pdf | pages=9–10 | author=[[Union Election Commission]] | title=တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အမည်စာရင်း ကြေညာချက် အမှတ် (၃/၂၀၁၆) | trans-title=Announcement 3/2016: Defence Services Personnel Representatives for State or Regional Hluttaws | language=Burmese | publisher=[[Ministry of Information (Myanmar)]] | date=19 January 2016 | accessdate=11 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180929051151/http://www.moi.gov.mm/npe:zg/sites/default/files/newspaper-journal/2016/01/19/mal%2019.1.16.pdf | archive-date=2018-09-29 | archivedate=11 March 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311201437/http://www.moi.gov.mm/npe:zg/sites/default/files/newspaper-journal/2016/01/19/mal%2019.1.16.pdf }}</ref> ==== ၽွင်းလူင် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း ==== ဢွင်ႈတီႈ [[ၽွင်းလူင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း]] တွၼ်ႈတႃႇ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 29 တီႈယဝ်ႉ။ <!-- "Under the 2008 Constitution, ethnic affairs ministers are elected to a given state or division if that division is {{sic|comprised |hide=y|of}} an ethnic minority population of 0.1 percent or greater of the total populace [roughly 51,400 people].<ref name="IFES">[http://www.ifes.org/sites/default/files/ifes_2015_myanmar_election_fact_sheet_final.pdf Myanmar 2015 General Elections Fact Sheet]</ref> If one of the country's ethnic minorities counts a state as its namesake, however, it is not granted an ethnic affairs minister (e.g., there is no Mon ethnic affairs minister in Mon State). Only voters who share an ethnic identity with a given ethnic affairs minister post are allowed to vote for candidates to the position."<ref>{{cite web |url=http://www.irrawaddy.org/election/news/ethnic-affairs-ministers-defend-seat-at-negotiating-table-after-suu-kyi-remarks |title=Ethnic Affairs Ministers Defend Seat at Negotiating Table after Suu Kyi Remarks |work=[[The Irrawaddy]] |date=15 January 2015 |last=Zaw |first=Nobel}}</ref> Ministers are not elected for ethnicities that are a majority of their state or region, or where a state/region already has a self-administered region or self-administered division dedicated to those ethnic groups.<ref name="IFES"/> --> {{Election summary Myanmar |title = ၽွင်းလူင် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း (2020) |source= |netnote= |seats % decimals = 0 |fullname=yes |totalvotes= |{{Item |party = ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ |seats = 23 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈမွၼ်း |seats = 1 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႃးႁူႇ |seats = 1 |net = {{steady}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |party = ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵယၢၼ်း |seats = 1 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |type = other |party =သုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ် |seats = 2 |net = {{increase}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} |{{Item |type = other |party = တၢင်ႇၸိူဝ်း |seats = |net = {{decrease}} |votes % = |votes = |plus/minus = }} }} == ပၼ်ႁႃ == === တၢင်းပဵၼ်ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ === တၢင်းပဵၼ်ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈ [[ဢေႃးၵၢတ်ႉ 16]] ၊ တီႈ [[ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်သေ လႆႈၽႄႈၸွတ်ႇၸပ်းၽႂ်း ပတ်ႉပိုၼ်ႉၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ လႆႈပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉႁွၼ်ထူၼ်ႈသွင်သေၵေႃႈ လႆႈၽႄႈၸပ်းၵႂႃႇ တင်းမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းထုၵ်ႇၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် 374 ၵေႃႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၵျွင်းၶိုၼ်ႈၽႅဝ် ႁူဝ်မိုၼ်မၼ်းမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news | url =https://news-eleven.com/article/195844 | title =အန္တရာယ်ကြီးမားသော မြန်မာ့ရွေးကောက်ပွဲ | publisher =Eleven Media | date =၁၉ ​အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ | accessdate = | archivedate =2 November 2020 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20201102095258/https://news-eleven.com/article/195844 }}</ref> တွၼ်ႈတႃႇၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၶၢဝ်းလူင်ႈၼႃႈ လိူၼ်ၼိုင်ႈ တႄႇဢဝ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်း တေႃႇ 15 ၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈဝၼ်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ သုင်ၶိုၼ်ႈ 1000 ပၢႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ 15 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ မီးၵႂႃႇ 18985 ၵေႃႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news | url =https://news-eleven.com/article/195672 | title =အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရန် ၂၂ ရက်သာ လိုတော့ချိန်၌ COVID-19 ကူးစက်မှုနှင့် သေဆုံးမှု သိသိသာသာ ကျဆင်းခြင်းမရှိသေးဘဲ ၁၅ ရက်အတွင်း စစ်ဆေးမှုစုစုပေါင်း၏ ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ရောဂါပိုးတွေ့ရှိနေ | publisher =Eleven Media | date =၁၇ ​အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ | accessdate = | archivedate =20 October 2020 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20201020180310/https://news-eleven.com/article/195672 }}</ref> တီႈၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လိူဝ်သေ ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ၵူဝ်ႇၵူဝ်းသေ ၸႄႈဝဵင်းၵိုတ်းလိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈၶပ်းမၢႆယူႇသဝ်းတီႈႁိူၼ်း (Stay at Home) သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်း ၸႄႈတိူင်းဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ၼင်ႇၶပ်ႉမၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ၶဝ် လၢတ်ႈႁႂ်ႈၶၢႆႉပၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆသေတႃႉ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉမႃး။ မိူဝ်ႈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈ ႁင်း ၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဝႃႈ လွင်ႈပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ဝၼ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ယင်းတေဢမ်ႇၸၢင်ႈၸပ်း COVID-19 ထၢၼ်ႇၵႂႃႇၵၢတ်ႇ၊ ၶီႇလူတ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news| url =https://news-eleven.com/article/195931 | title =မဲရုံသွားခြင်းသည် ဈေးဝယ်ထွက်ခြင်း၊ လိုင်းကားစီခြင်းထက် COVID-19 ကူးစက်မှုမရှိသလောက် ဖြစ်ဟု ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင် ပြောကြား |publisher=Eleven Media | date =၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ | accessdate =}}</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး လႆႈဢဝ်လၢႆး ၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႇပရႄႇၼၼ်ႉသေ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉ တိူဝ်းၶႅမ်ႉသေ မိူင်းၼၼ်ႉဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူင်းၵၢဝ်းလီၸၢၼ်းၼႆႉ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽွင်း တၢင်းပဵၼ်ၸပ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ ပဵၼ်သၢႆငၢႆဢၼ်ၵုမ်းထိင်းလႆႈလီသေဢမ်ႇၵႃး တွၼ်ႈတႃႇတူၺ်းထိုင်ပၢႆးယူႇလီၵေႃႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းငိုၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တွၵ်ႇတႃႇဢွင်ႇမူဝ်းၺူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်မၵူၺ်းလၢတ်ႈတီႈ ၶပ်ႉမၢႆတွင်ႈထၢမ်ဢၼ်ၼိုင်ႈဝႃႈတႄႉ လွင်ႈဢၼ်တေႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ဝၼ်းဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ သၢႆငၢႆၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇႁၢႆႉၸႃႉ၊ ၸွမ်းၼင်ႇမၼ်းႁူႉဝႆႉတႄႉ သၢႆငၢႆမိူင်းမၢၼ်ႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပေႃးၸႃႇဢဝ် ဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ထၢၼ်ႇဝႃႈ ၼွၼ်းယူႇၵူၺ်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news| url =https://news-eleven.com/article/195950 | title =မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါက်တာအောင်မိုးညိုနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း|publisher=Eleven Media | date =၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ | accessdate =}}</ref> === လွင်ႈၸူႉတုမ်ၵူၼ်းသေ ႁဵတ်းပၢင်ပၼ်ႇလဵပ်ႈၵမ်ႉထႅမ် === ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီ လႄႈ ပၢႆးလဵၼ်ႈႁႅင်း လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈၸူႉတုမ်ၵူၼ်း လိူဝ် (30) ၵေႃႉၼႆသေတႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈလွမ်ႉႁွပ်ႈ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်းဢၢၼ်ႇႁူဝ်မိုၼ်ႇ ႁူဝ်ႁဵင်းသေ ဢမ်ႇၵႃး မၢင်တီႈ ၸူႉတုမ်ၵူၼ်းဢၢၼ်ႇႁူဝ်သႅၼ်သေ ပၼ်ႇလဵပ်ႇၵမ်ႉထႅမ်ၼႄဢဵၼ်ႁႅင်းမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news| url =https://news-eleven.com/article/196294 | title =ကျောက်ဆည်မြို့နယ်နှင့် အနီးအနားရှိ ကျေးရွာပေါင်း နှစ်ရာခန့်မှ NLD ပါတီ ဝန်းရံထောက်ခံသူ အင်အား သိန်းဂဏန်းခန့် ဖြင့် လှည့်လည် |publisher=Eleven Media | date =၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ | accessdate =}}</ref> [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 25]] ဝၼ်းမႃး လုၵ်ႉတီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီလႄႈ ပၢႆးလဵၼ်ႈႁႅင်း လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႈၸူႉတုမ်လႆႈ တေႃႇထိုင် ၵူၼ်း (50) ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news | url =https://news-eleven.com/article/196331 | title =မဲရုံများအတွက် လူ ၃၀ဦးထက်ပိုမိုစုဝေးခွင့်ပြုကြောင်းနှင့် လူ ၅၀ ထက်မပိုသော ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာမဲဆွယ်စည်းရုံးခြင်းသည် နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်အထိသာ အကျုံးဝင်ကြောင်း ကျန်းမာရေးနှင့်အားကစားဝန်ကြီးဌာန ထုတ်ပြန် | publisher =Eleven Media | date =၂၅ ​အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ | accessdate = | archivedate =2 November 2020 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20201102095328/https://news-eleven.com/article/196331 }}</ref>ၸိူဝ်းပဵၼ် ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်ဝႃႈတႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈပၼ်ႇလဵပ်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၼႄဢဵၼ်ႁႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပႃႇတီႇၵေႃႉႁဵတ်းသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းလွမ်ႉႁွပ်ႇပၼ်ႁႅင်းပႃႇတီႇၶဝ်ၵေႃႉႁဵတ်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ === လွင်ႈပဵၼ် ဢၼ်လႆႈထဵင်မေႃးၵၼ် === ၽွင်းပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပႆႇႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ ထူင်လိၵ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ႈၼႃႈ ဢၼ်ၽႅဝ်မၢးတီႈ ၸုမ်းၽႄၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ [[ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ]]၊ [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]] ၼၼ်ႉ ထူင်လိၵ်ႈမၼ်း ပိုတ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 21]] ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ထူင်လိၵ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ၼႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်ႁင်း တပ်ႉဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇတပ်ႉမတေႃႇ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵူင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တႃႇ 58 ဢၼ်ၼႆႉ ပိုတ်ႇဝႆႉလႄႈ ၸုမ်းၽႄၵေႃႇမသျိၼ်ႇၸႄႈဝဵင်း လႆႈတႅပ်းတတ်းဢမ်ႇသႂ်ႇၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆ တႃႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28]]ၼၼ်ႉၵေႃႈ ထူင်လိၵ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ၼႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ၽႅဝ်ႁွတ်ႈၼွၵ်ႈၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ ဢၼ်ဢဝ် ပိူင်ႇ 15 သေသႂ်ႇၼၼ်ႉ ထူင်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိုတ်ႇဝႆႉထႅင်ႈယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ တေၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ဢမ်ႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တေတႅပ်းတတ်းၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news | url =https://news-eleven.com/article/196590 | title =ဒဂုံမြို့နယ် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ထံ ဆန္ဒပြုပြီး မဲဆန္ဒနယ်ပြင်ပရောက် ပုံစံ (၁၅) ကြိုတင်မဲများ စာအိတ်ပွင့်လျက် ထပ်မံရောက်ရှိ | publisher =Eleven Media | date =၂၈ ​အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ | accessdate = | archivedate =2 November 2020 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20201102095330/https://news-eleven.com/article/196590 }}</ref> တီႈဢိူင်ႇဝႃႇယႃႇတေႃး လႄႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းၵူင်ႇ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းယေႇၸၵျူဝ်ႇ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း]] ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 31]]ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ၼႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်းဢႃႇယု 60 ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်သေ တီႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ တီႈၸိုဝ်ႈတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၸၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၽိတ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸိုဝ်ႈတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် 290 ၼႆႉ တေလႆႈၶိုၼ်းပၼ် ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ [[ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း]] လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/420764|title=မကွေးတိုင်းတွင် ကြိုတင်မဲ ၂၉၀ အသစ်ပြန်ပေးရမည်|date=၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|author=ကိုလင်း(ချောက်)|publisher=[[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102095329/http://burmese.dvb.no/archives/420764|archive-date=2020-11-02|url-status=dead}}</ref> မိူဝ်ႈ [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 30]] ၽွင်းၵဵပ်းၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ၼႃႈ တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူး]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်လွင်ႈဢဝ် ၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃး မိၵ်ႈမၢႆ UEC သေ ၸႂ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽူႈပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်သၢမ်ၵေႃႉၸႂ်ႉယဝ်ႉၵႂႃႇသေ တႅၼ်းၽွင်းဢွင်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် လႆႈႁၼ်ၵႂႃႇလႄႈ ၸူးလႆႈ ၶတ်းၶႂၢင် လွင်ႈၵေႃႉထူၼ်ႈသီႇ ပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/196760|title=ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီ မဲရုံကိုယ်စားလှယ် ယူဆောင်လာသော တံဆိပ်တုံးအတုနှင့်ပတ်သက်၍ ဥပဒေအရ အရေးယူပေးရန် လှည်းကူးမြို့နယ်ကော်မရှင်အဖွဲ့ခွဲထံ NLD ပါတီတိုင်တန်းထားမှုအပေါ် စုံခုံဖွဲ့စစ်ဆေးထား|date=၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|author=ဉာဏ်လင်းထွန်း|publisher=Eleven Media|archivedate=2 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201102095344/https://news-eleven.com/article/196760}}</ref> ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်ႈဢၼ်ပွမ်ၼၼ်ႉ တႅၼ်းၽွင်းၼၢင်းယိင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈဢဝ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=https://www.duwun.com.mm/election-2020/ge2020-news/p-id43696|title=လှည်းကူးက တံဆိပ်တုံးအတုပြဿနာက ရိုးသားစွာမှားယွင်းမှုလို့ မြို့နယ်ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဌပြော|date= ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|author=ချစ်ခွန်းချို|publisher=ဒူဝံမီဒီယာ}}</ref> မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ တီႈဝၢၼ်ႈတၶုၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ဢိူင်ႈဢိၼ်းပျွၵ်ႉ၊ [[ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇ]]၊ [[ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽွင်းၵဵပ်းၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ၼႃႈ တႃႇ ၵူၼ်းဢႃႇယု 60 ၶိုၼ်ႈၼိူဝ် မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 1]] ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်လွင်ႈဢဝ် ၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃး မိၵ်ႈမၢႆ UEC သေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/420757|title=ပေါင်မြို့နယ် မဲရုံတခုတွင် UEC အမှတ်အသားမပါ တံဆိပ်တုံးအတုများ စစ်ဆေးတွေ့ရှိ|date=၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|author=ယူမင်းစိုး|publisher=[[ဒီဗွီဘီ]]|archivedate=2 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201102095330/http://burmese.dvb.no/archives/420757}}</ref> တီႈ [[ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢဝ်ၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃး မိၵ်ႈမၢႆ UEC သေ ၵဵပ်းၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်မႃးလႄႈ လႆႈပိုတ်ႇၵၢၼ်ၾိင်ႈ တေႃႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမသျိၼ်ႇမူႇဝၢၼ်ႈ မႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/197245|title=ချောင်းဦးမြို့နယ်တွင် ကြိုတင်မဲကောက်ယူရာ၌ UEC အမှတ်အသားမပါသော တံဆိပ်တုံးဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ရပ်ကျေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်လေးဦးကို အမှုဖွင့်|author=ကောင်းခန့်လင်း (မုံရွာ)|date=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Eleven Media Group}}</ref> တီႈ[[ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ]]ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽွင်းၵဵပ်းၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ပႃႇတီႇၶဝ် ၶဝ်ႈၵဝ်းၼႆလႄႈ လႆႈပဵၼ်လွင်ႈပိုတ်ႇဢမူႉမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/197249|title=ရွှေဘိုခရိုင်တွင် ကြိုတင်မဲပေးရာ၌ ဥပဒေနှင့်မညီဘဲ နိုင်ငံရေး ပါတီဝင်အချို့နှင့် ပါတီထောက်ခံသူ အချို့ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု ရှိသည်ဟုဆိုကာ အမှုဖွင့် တိုင်ကြားမှုများရှိ |date=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Eleven Media Group|author=ကောင်းခန့်လင်း (မုံရွာ)}}</ref> မိူဝ်ႈ [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6]] ဝၼ်း ၵၢင်ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်လွင်ႈမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇ တီႈ လုမ်းၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်သေ ဢမ်ႇလႆႈမီး လွင်ႈၸဵပ်းမၢတ်ႇသင်မႃးၼင်ႇၵဝ်ႇ။<ref>{{cite web|url=https://7day.news/detail?id=204481|title=ပဲခူးတိုင်းရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ရုံး၌ ပေါက်ကွဲမှုဖြစ်|date=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=7Day News|author=မင်းလွင်|archivedate=2020-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109013234/https://7day.news/detail?id=204481}}</ref> === လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈ === သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း လႆႈထတ်းသၢင်ႈဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးသၢႆငၢႆ ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း လႄႈ ဢၼ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/196733|title=မြန်မာ့ရွေးကောက်ပွဲသည် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတမှုဖြစ်ပေါ်ရန်အခြေအနေများ မရှိကြောင်း နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းက တညီတညွတ်တည်း ဝေဖန်|date=၃၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Eleven Media Group}}</ref> မိူဝ်ႈ [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ [[လုမ်းၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း]] လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈသေ<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/196994|title=ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ကော်မရှင်က ကြေညာလိုက်ပြီဆိုသည်နှင့် လက်ခံရမည့်သဘော ပြောခဲ့ဖူးသော်လည်း ယခုအခါ သတိထားရမည့်အခြေအနေ ဖြစ်လာသည့်အတွက် သတိပေးရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ပြောကြား|date=၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Eleven Media Group}}</ref> ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း [[မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ]]ဝႃႈ လႆႈပဵၼ်သၢႆငၢႆ ဢၼ်တေလႆႈၽၢင်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ လႆႈပၼ်ၽၢင်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၶူပ်းမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း မၢႆမီႈလၵ်းမိူင်း၊ လွၼ်ႉၵႅၼ်မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်း ၼႆ ဢူးၸေႃႇထေး ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈ [[လုမ်းၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ]] လႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈမိူဝ်ႈ [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 4]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/197050|title=တပ်မတော်၏ ထုတ်ပြန်ချက်သည် ရွေးကောက်ပွဲကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်စေရန် အားပေးရာရောက်ပြီး တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပေါ်ပြူလာသတင်းဌာနသို့ ပြောကြားချက်များသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၊ နိုင်ငံ့ဥပဒေများ၏ အနှစ်သာရနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိဟု သမ္မတရုံး ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးဇော်ဌေး ပြောကြား|date=၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Eleven Media Group}}</ref> ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ ၶေႃႈဢၼ်ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း မၢႆမီႈလၵ်းမိူင်းၼႆ ၸုမ်းၵၢၼ်ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈတပ်ႉမတေႃႇ လႆႈၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/197085|title=ရွေးကောက်ပွဲနှင့်ပတ်သက်၍ တပ်မတော်၏ ထုတ်ပြန်ချက်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပြောဆိုချက်များသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့်အညီသာဖြစ်ပြီး အမှန်တရားကို မပြောဘဲနေခြင်းသည် တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို အထောက်အကူ ပြုမည် မဟုတ်ကြောင်း တပ်မတော်ဘက်က တုံ့ပြန်|date=၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|accessdate=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Eleven Media Group}}</ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} cfdxyhmubtxw2woemca3n3mw97jwghi 0 19146 245415 59420 2026-11-10T22:07:56Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 245415 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox OS | name = Fire OS | title = Fire OS | logo = | screenshot = File:Fire HD 10 7th Generation.png | caption = Fire OS 5.6.3.0 ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ထႅပ်ႉပလႅတ်ႉ Amazon Fire HD 10 | developer = Amazon | programmed in = [[C (programming language)|C (core)]], [[C++]], {{nowrap|[[Java (programming language)|Java (UI)]]<ref>{{cite web|title=Android Code Analysis|url=http://www.ohloh.net/p/android/analyses/latest|accessdate=June 6, 2012|archivedate=September 14, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130914185702/http://www.ohloh.net/p/android}}</ref>}} | family = [[Unix-like]] ([[Linux]]) | working state = Current | source model = [[Proprietary software]] based on [[Open source software|Open source]] Android<ref name="philosophy">{{cite web |url=http://source.android.com/about/philosophy.html |title=Philosophy and Goals |work=Android Open Source Project |publisher=Google |accessdate=April 21, 2012 |archivedate=May 1, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501080416/https://source.android.com/about/philosophy.html }}</ref> and in all devices with [[proprietary software|proprietary]] components<ref name="ars-irongrip">{{cite web |title=Google's iron grip on Android: Controlling open source by any means necessary |url=https://arstechnica.com/gadgets/2013/10/googles-iron-grip-on-android-controlling-open-source-by-any-means-necessary |work=Ars Technica |accessdate=December 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131208041123/http://arstechnica.com/gadgets/2013/10/googles-iron-grip-on-android-controlling-open-source-by-any-means-necessary/ |archive-date=December 8, 2013 |url-status=dead}}</ref> | latest release version = Fire OS 7.3.1.6 for 8th, 9th, and 10th generation devices<ref>{{cite web|url= https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G2JXLC4L34GX73TE |title= Fire Tablet Software Updates}}</ref> | latest release date = October 2020 | latest preview version = Fire OS 5 Developer Preview for Amazon Fire TV<ref>{{cite web|url=https://developer.amazon.com/public/community/post/TxP6T4IY2RSH9A/Announcing-the-Fire-OS-5-Developer-Preview-for-Amazon-Fire-TV|title=Announcing the Fire OS 5 Developer Preview for Amazon Fire TV|author=Jesse Freeman|publisher=}}</ref> | latest preview date = {{release date and age|2019|06|12}} | marketing target = [[Kindle Fire]], [[Fire HDX]] ([[tablet computer]]s), [[Amazon Fire TV]], [[Fire Phone]] | language = <!-- May not suppport what Android supports: Multi-lingual (46 languages) --> | package manager = [[APK (file format)|APK]] | supported platforms = [[32-bit]] and [[64-bit_computing|64-bit]] [[ARMv7|ARM]] | kernel type = [[Monolithic kernel|Monolithic]] (modified [[Linux kernel]]) | userland = [[Bionic (software)|Bionic libc]],<ref>{{cite web|url=https://android.googlesource.com/platform/bionic/+/master/libc/|title=libc - platform/bionic - Git at Google|publisher=}}</ref> [[KornShell|mksh]] shell,<ref>{{cite web|url=https://android.googlesource.com/platform/external/mksh/+/master|title=master - platform/external/mksh - Git at Google|publisher=}}</ref> native core utilities with a few from [[NetBSD]]<ref>{{cite web|url=https://android.googlesource.com/platform/system/core/+/master/toolbox/ |title=toolbox - platform/system/core - Git at Google |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209072904/https://android.googlesource.com/platform/system/core/+/master/toolbox/ |archive-date=February 9, 2014 |df=mdy }}</ref> | ui = [[Graphical user interface|Graphical]] ([[Multi-touch]]) | license = Proprietary EULA; based on [[Apache License]] 2.0<br />Modified [[Linux kernel]] under [[GNU General Public License|GNU GPL]] v2<ref name="Licenses">{{cite web|url=http://source.android.com/source/licenses.html|title=Licenses|work=Android Open Source Project.|publisher=Open Handset Alliance|accessdate=September 9, 2012|date=}}</ref> | website = {{URL|developer.amazon.com/docs/fire-tv/fire-os-overview.html}} }} '''Amazon Fire OS''' ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ပိူင်သၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မူဝ်ႇပၢႆး ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ဢႅၼ်းတရၢႆႉသေ ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ [[ဢမေႇၸူင်ႇ (ၶွမ်ႇပၼီႇ)|ဢမေႇၸူင်ႇ]] သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈတီႈ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် Fire Phone, Kindle Fire, Tablet လႄႈ Fire TV ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ပိူင်ၽႄ ဢႅၼ်းတရၢႆႉသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ Fire OS ၼႆႉ လႆႈယိူင်းၸူး တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ လႄႈ သတူဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဢမေႇၸူင်ႇ ၶဝ် ၵမ်ႉထႅမ်ဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ==ၽၢင်ႁၢင်ႈ== Fire OS ၼႆႉ ၸႂ်ႉဝႆႉ ၽၢင်ႁၢင်ႈႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁဵတ်းတီႇသၢႆးဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၸႂ်ႉလႆႈ လွင်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ႁင်း ဢမေႇၸူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် Amazon Appstore, Amazon Video, Amazon MP3 & Audible, လႄႈ Kindle Store ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈမၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တွၼ်ႈ Recent ဢၼ်ၼႄပၼ် လွင်ႈသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် ဢၼ်တိုၵ်ႉဢဝ်ၸႂ်ႉၵႂႃႇလႃႈသုတ်း ၼၼ်ႉလႄႈ ဢိၵ်ႇပႃးလွင်ႈတၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႄပၼ်ဝႆႉၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း apps, games, music, audiobooks, လႄႈ video ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ==ဝႃးသျိၼ်း Fire OS == ၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ် ဝႃးသျိၼ်း ဢႅၼ်းတရၢႆႉသေၵေႃႈ လႆႈၸႅၵ်ႇၼႄဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။ ;Android 2.3 Gingerbread : 6.3.1 : 6.3.2 &ndash; longer movie rentals, Amazon cloud synchronization. : 6.3.4 &ndash; latest version for Kindle Fire (2011) ;Android 4.0 Ice Cream Sandwich : 7.5.1 &ndash; latest version for Kindle Fire HD 7" (2012) : 8.5.1 &ndash; latest version for Kindle Fire HD 8.9" (2012) : 10.5.1 &ndash; latest version for Kindle Fire (2012). ;Android 4.1 Jelly Bean : 3.2.8 &ndash; rollback point for Fire HDX (2013). : 3.5.0 &ndash; introduces support for Fire Phone; Android 4.2.2 [[codebase]]. : 3.5.1 &ndash; Fire Phone maintenance version. ;Android 4.4 KitKat : 4.1.1 : 4.5.5.1 : 4.5.5.2 &ndash; latest version for tablets released in 2013. : 4.6.6.0 &ndash; Fire Phone : 4.6.6.1 &ndash; latest version for the Fire Phone. ;Android 5 Lollipop : 5.0 (Bellini)<ref>{{Cite web|url=http://www.pocket-lint.com/news/135336-what-s-new-in-amazon-fire-os-5-bellini|title=What’s new in Amazon Fire OS 5 Bellini? - Pocket-lint|website=www.pocket-lint.com|access-date=2016-11-11}}</ref> : 5.0.5.1 &ndash; introduction of Fire TV. : 5.0.1 : 5.1.1<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/forum/kindle?_encoding=UTF8&cdForum=Fx1D7SY3BVSESG&cdThread=Tx3M7XFOFMBCD92|title=Amazon.com: Customer Discussions: Fire OS 5.1.1 Available for Download|website=www.amazon.com|access-date=2016-11-11}}</ref> : 5.1.2 (Rootable) : 5.1.2.1 : 5.1.4 : 5.2.1.0 &ndash; Fire TV devices. : 5.2.1.1 : 5.2.1.2 &ndash; latest version for First Gen Fire TV devices. : 5.2.4.0 &ndash; latest version for Second Gen Fire TV devices. : 5.3.1.0 &ndash; latest version for tablets released in 2014 and 2015. (Rootable) : 5.3.1.1 &ndash; latest version for tablets in August 2016 : 5.3.2.0 &ndash; latest version for November 2016 : 5.3.2.1 &ndash; latest version for December 2016 ==ၶိူင်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ Fire OS == * Kindle Fire ** Fire HD ** Fire HDX * Amazon Fire TV ** Fire TV Stick * Fire Phone ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} {{Compu-stub}} r713i15082ahj2skvoy65ym1u8j2nr9 0 20521 245420 243547 2026-11-10T22:22:42Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 245420 wikitext text/x-wiki {{current|date=ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2021}} {{Infobox military conflict | conflict = လွင်ႈထုၵ်ႇသိုၵ်းသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2021<br>(2021 Myanmar coup d'état) | width = 200 | partof = [[ပိုၼ်းလွင်ႈၵဝ်းဢူၼ်ၼႂ်းမိူင်း|ပိုၼ်းလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | image = Aung San Suu Kyi & Min Aung Hlaing collage.jpg | image_size = | alt = | caption = [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]] လႄႈ [[မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ]] | date = 2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 | place = [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|မျၢၼ်ႇမႃႇ]] | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = တပ်ႉမတေႃႇ ဢွင်ႇမၢၼ် * လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ [[NLD]] ထုၵ်ႇယႃႉပႅတ်ႈ၊ တႄႇ [[လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ (2021)|လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း]] * [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]]လႄႈ [[ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ)|ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ]] ထုၵ်ႇတိၺွပ်း * ၽွင်းလူင် 24 ၵေႃႉ ထုၵ်ႇတိၺွပ်း<ref name="bbc1">{{cite news|date=2021-02-01|title=Myanmar coup: Aung San Suu Kyi detained as military seizes control|language=en-GB|work=[[ၿီႇၿီႇၸီႇ]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|access-date=2021-02-01}}</ref> * ယႃႉသိမ်း[[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်|သၽႃး]]၊ <br/>ဢမ်ႇၸၢင်ႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈဝႆႉ * ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်း တႃႇၼိုင်ႈပီ * လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း [[ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း]] * [[မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ]] ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ် ၶွင်ႇၸီႇၼၼ်ႉ | status = | combatants_header = လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ-တပ်ႉမတေႃႇ | combatant1 = {{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[ပၢႆးမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ|လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Infantry Divisions of Myanmar Army.svg}} [[တပ်ႉမတေႃႇ]] | combatant3 = | commander1 = {{flagicon image|Flag_of_National_League_for_Democracy.svg}} [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]] <br> <small> ([[ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၸိုင်ႈမိူင်း]]) </small> <br> {{flagicon image|Flag_of_National_League_for_Democracy.svg}} [[ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ)|ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ]] <br> <small> ([[ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]) </small> | commander2 = [[File:Flag of Infantry Divisions of Myanmar Army.svg | 22px]] [[မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ]] <br> <small> ([[ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ]]) </small> <br> {{flagicon image|Flag_of_the_Union_Solidarity_and_Development_Party.svg}} [[မျိၼ်ႉသူၺ်ႇ (ၸွမ်သိုၵ်း)|မျိၼ်ႉသူၺ်ႇ]] <br> <small> ([[ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]) </small> | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = | strength2 = | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = ပႆႇလႆႈႁူႉ | notes = | campaignbox = }} {{ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိုၼ်းပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} ပီ 2021 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပွတ်းၼႂ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် [[မျၢၼ်ႇမႃႉတပ်ႉမတေႃႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈတိၺွပ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် [[ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၸိုင်ႈမိူင်း]] [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ|တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]]၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း [[ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ]] လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":0">{{Cite news|last=Beech|first=Hannah|date=31 January 2021|title=Myanmar’s Leader, Daw Aung San Suu Kyi, Is Detained Amid Coup|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/01/31/world/asia/myanmar-coup-suu-kyi.html|access-date=31 January 2021|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite news |last1=Mahtani |first1=Shibani |last2=Lynn |first2=Kyaw Ye |title=Myanmar military seizes power in coup after detaining Aung San Suu Kyi |url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-aung-sun-suu-kyi-arrest/2021/01/31/c780ce6a-6419-11eb-886d-5264d4ceb46d_story.html |access-date=1 February 2021 |work=The Washington Post}}</ref> ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ ဢဝ်တင်း လၵ်းမိူင်းသေၵေႃႈ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းသေ လႆႈဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဢၢပ်ႈပၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း [[မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ]]ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|url=https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm|title=Myanmar military seizes power, detains elected leader Aung San Suu Kyi|first=Thomson Reuters|last=Foundation|website=news.trust.org|access-date=2021-02-03|archive-date=2021-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053645/https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm|title=Myanmar gov't declares 1-year state of emergency: President's Office|website=www.xinhuanet.com|access-date=2021-02-03|archive-date=2021-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201102057/http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm}}</ref><ref>{{cite web |title=Myanmar Leader Aung San Suu Kyi, Others Detained by Military |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-others-detained-military|date=February 1, 2021 |website=voanews.com |publisher=VOA (Voice of America) |access-date=1 February 2021}}</ref> ဝၢႆးသေသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးႁိုဝ် လႆႈမၢပ်ႇတြႃး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇတင်း ဢမူႉလွင်ႈပိူင်ႇၸၢၵ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလႄႈသင် ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉၸမ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇမၢပ်ႇတြႃးလူၺ်ႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၸွမ်း ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၢႆးယူႇလီ [[လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ (မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ)|ၶၢဝ်းၶူဝ်ႇဝိတ်ႉ]] ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last1=Whatan|first1=Thura|last2=Whatan|firs21=Myat|5=|date=2021-02-03|title=Myanmar State Counsellor and President charged, detained for 2 more weeks|language=en-UK|work=Myanmar Times|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-state-counsellor-and-president-charged-detained-2-more-weeks.html|access-date=2021-02-04|12=|archive-date=2021-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204191912/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-state-counsellor-and-president-charged-detained-2-more-weeks.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-state-counsellor-and-president-charged-detained-2-more-weeks.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204191912/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-state-counsellor-and-president-charged-detained-2-more-weeks.html }}</ref><ref>{{Cite news|last=Adange|first=Christy|date=2021-02-04|title=Myanmar Coup: Aung San Suu Kyi charged with military for “transceiver and handshake”|language=en-NZ|work=Wall Street Journal|url=https://eminetra.co.nz/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-charged-with-military-for-transceiver-and-handshake/165536/|access-date=2021-02-04|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217063650/https://eminetra.co.nz/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-charged-with-military-for-transceiver-and-handshake/165536/}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://eminetra.co.nz/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-charged-with-military-for-transceiver-and-handshake/165536/ |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217063650/https://eminetra.co.nz/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-charged-with-military-for-transceiver-and-handshake/165536/ }}</ref><ref>{{Cite news|last=Quint|first=The|date=2021-02-04|title=Days After Coup, Aung San Suu Kyi Charged for Breaching Import Law|language=en-IN|work=The Quint|url=https://www.thequint.com/news/world/days-after-coup-aung-san-suu-kyi-charged-for-breaching-import-law|access-date=2021-02-04}}</ref><ref>{{Cite news|last=Solomon|first=Feliz|date=2021-02-03|title=After Myanmar Coup, Aung San Suu Kyi Accused of Illegally Importing Walkie Talkies|language=en-US|work=Eminetra|url=https://www.wsj.com/articles/after-myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-accused-of-illegally-importing-walkie-talkies-11612361563|access-date=2021-02-04|issn=0099-9660}}</ref> ==ပိုၼ်းပိုၼ်ႉလင်== [[ၾၢႆႇ:Map_Pyithu_Hluttaw_Election_Results_2020_IFES_MIMU1707v02_24Nov2020_A3.pdf|thumb|left| ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ လႆႈဢွင်ႇမႄႉတီႈ [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2020|ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2020]]]] မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ဝၢႆးသေ လႆႈ[[ဝၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ (မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ)|လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ]] မိူဝ်ႈပီ 1948 ယဝ်ႉသေ တီႈၼႂ်းမိူင်းၼႆႉ လႆႈမီးလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈ ပီ 1958 လႄႈ 1960 ၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ တၢင် ၸွမ်ၽွင်းလူင် [[ဢူးၼု]]ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2020-09-26|title=On This Day, The Day Myanmar’s Elected Prime Minister Handed Over Power|url=https://www.irrawaddy.com/specials/on-this-day/day-myanmars-elected-prime-minister-handed-power.html|access-date=2021-02-01|website=[[The Irrawaddy]]|language=en-US}}</ref> ထိုင် ပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၼ် [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 1960|ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ]]သေတႃႉ<ref>{{cite journal|last=Butwell|first=Richard|author2=von der Mehden, Fred|year=1960|title=The 1960 Election in Burma|url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_1960-06_33_2/page/144|journal=Pacific Affairs|publisher=Pacific Affairs, University of British Columbia|volume=33|issue=2|pages=144–157|jstor=2752941}}</ref> ထိုင် ပီ 1962 မႃး ၸွမ်သိုၵ်း[[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] လႆႈသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite book|last=Taylor|first=Robert|url=http://dx.doi.org/10.1355/9789814620147|title=General Ne Win|date=2015-05-25|publisher=ISEAS Publishing|isbn=978-981-4620-14-7}}</ref> ထိုင် 1998 မႃး လႆႈပဵၼ် [[လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ 8888 (ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်)|လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ]]သေ လႆႈပူတ်းပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼေႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸုမ်း [[:my:နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|ၼဢၽ]] ဢၼ်တပ်ႉမတေႃႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။။<ref>{{Cite web|title=How A Failed Uprising Set The Stage For Myanmar's Future|url=https://time.com/5360637/myanmar-8888-uprising-30-anniversary-democracy/|access-date=2021-02-01|website=Time magazine]|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919162950/https://time.com/5360637/myanmar-8888-uprising-30-anniversary-democracy/|url-status=dead}}</ref> ထိုင် 1990 မႃး လႆႈၸတ်းႁဵတ်း [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 1990|ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ]]သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ဢၼ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇဢွၼ်ႇႁူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၽွၼ်းလႆႈမၼ်းသေ လႆႈဢဝ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ၶင်ဝႆႉ တီႈႁိူၼ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |title=Burma: 20 Years After 1990 Elections, Democracy Still Denied |url=https://www.hrw.org/news/2010/05/26/burma-20-years-after-1990-elections-democracy-still-denied# |website=Human Rights Watch |access-date=1 February 2021}}</ref><ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p611 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref><ref>{{cite web |last1=Yan Aung |first1=Wei |title=Myanmar’s 1990 Election: Born of a Democratic Uprising, Ignored by the Military |url=https://www.irrawaddy.com/elections-in-history/myanmars-1990-election-born-democratic-uprising-ignored-military.html |publisher=ဧရာဝတီသတင်းဌာန |access-date=1 February 2021}}</ref> လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉသိုၵ်း ၼႆႉ လႆႈသုတ်းတူဝ်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ပီ 2011 ၼၼ်ႉသေတႃႉ ပႃႇတီႇႁင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် တပ်ႉသိုပ်းၵေႃႉၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။<ref>{{Cite web|title=How Myanmar's Fragile Push for Democracy Collapsed in a Military Coup|url=https://time.com/5934896/myanmar-aung-san-suu-kyi-detained-coup/|access-date=2021-02-01|website=Time|archive-date=2021-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201014938/https://time.com/5934896/myanmar-aung-san-suu-kyi-detained-coup/|url-status=dead}}</ref> တီႈ [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2015|ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015]] ၼၼ်ႉ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းဢွင်ႇပႄႉထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈ ဢွင်ႈတီႈ [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်|သၽႃး]]ၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ဢဝ်ဝႆႉတီႈယူႇ တႃႇ 25% ယဝ်ႉ။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |title=As Myanmar opens to the world, the mess inside becomes more apparent |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/quicktake/myanmars-transition |access-date=1 February 2021 |archive-date=16 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201016104957/https://www.bloomberg.com/quicktake/myanmars-transition |url-status=live}}</ref> တီႈ [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2020|ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2020]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ ဢွင်ႈတီႈသၽႃး 476 တီႈၼႆႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉ တႃႇ 396 တီႈသေ ၽွၼ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ၼမ်လိူဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [[ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႇၶႅင်ႇယေးၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်ပႃႇတီႇတပ်ႉမတေႃႇ ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈ 33 တီႈၵူၺ်း။<ref name=":0" /> ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇမၢပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၽွၼ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>[https://www.myanmar-now.org/mm/multimedia/5594 အာဏာမသိမ်းဘူးလို့ ‘မပြောနိုင်’ ဟု တပ်မတော် ခြိမ်းခြောက်]</ref> ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ [[မိူင်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ|ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ]] လႄႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵ|ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ]] တင်း [[မိူင်းဢေႃးသထရီးယႃး|ဢေႃးသထရီးယႃး]] ၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႆႈၸႂ် လွင်ႈဢၼ်တေၸၢင်ႈသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":0" /><ref>{{cite web |author1=ABC |author2=Reuters |title=Australia joins list of countries warning Myanmar military against staging coup amid fraud claims |url=https://www.abc.net.au/news/2021-01-29/australian-government-worried-about-myanmar-military-coup/13104328 |website=ABC News (Australia) |access-date=2 February 2021 |language=English |date=Jan 30, 2021}}</ref> ==လွင်ႈပဵၼ်မႃး== တွၵ်ႇတႃႇမျူဝ်းၺုၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ၊ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈပႃႇတီႇ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။<ref>[https://burmese.voanews.com/a/myanmamr-ruling-nld-spoleperson-coup/5758855.html စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီလို့ ယူဆ - NLD ပြောခွင့်ရသူ]။ VOA Burmese။</ref> မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် တေၸၢင်ႈမႃးတိၺွပ်းပႃး ဝႃႈၼႆမႃးယဝ်ႉ။<ref name=":1">{{Cite web|last=Foundation|first=Thomson Reuters|title=Aung San Suu Kyi and other leaders arrested, party spokesman says|url=https://news.trust.org/item/20210131230656-kkg7f|access-date=1 February 2021|website=news.trust.org|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201003325/https://news.trust.org/item/20210131230656-kkg7f|url-status=dead}}</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ လႄႈ လၢႆးၾူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉႁၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=31 January 2021|title=Internet disrupted in Myanmar amid apparent military uprising|url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|access-date=1 February 2021|website=NetBlocks|language=en-US|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201002842/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/burma-55883505 ရန်ကုန်၊ နေပြည်တော် အပါအဝင် မြို့ကြီးအများစု အဆက်သွယ်ပြတ်နေ]။ [[ၿီႇၿီႇၸီႇ]]မျၢၼ်ႇမႃႇ။</ref> ဢဝ်တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ မွၵ်ႈ 400 ၼႆႉ ၶင်ဝႆႉတီႈ ႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Hundreds of Myanmar MPs under house arrest|url=https://www.thenews.com.pk/print/784319-hundreds-of-myanmar-mps-under-house-arrest|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-04|website=The News|language=en}}</ref> NLD လႆႈၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇၶင်ဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးယူႇလႆႈတေႃႇထိုင် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်းယဝ်ႉ။<ref name=":14">{{Cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar Military Give MPs 24 Hours to Leave Naypyitaw|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-give-mps-24-hours-leave-naypyitaw.html|access-date=2021-02-04|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း သူဝ်ႇသျႄႇမီႇတီႇယႃႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈ ႁႂ်ႈတႅၼ်းၽွင်းၶဝ် တႄႇပၢင်ၵုမ်သၽႃး တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၸိူဝ်းယူႇဝႆႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ပၼ်ၶေႃႈပူင် ႁႂ်ႈတႅၼ်းၽွင်းၶဝ် ဢွၵ်ႇယၢၼ်ၵႃႈတီႈႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 24 ၸူဝ်ႈမူင်းၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":14" /> မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း NLD တႃႇ 70 ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈသၢၼ်ၶတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းသေ လႆႈၶၢမ်ႇၵတိသႅတ်ႉၸႃႇမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-04|title=NLD lawmakers in Nay Pyi Taw defy military, take oath of office|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/|access-date=2021-02-04|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ လႆႈတိၺွပ်း ၸဝ်ႈသြႃႇမျႃႉဝတီႇ လႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇသူၺ်ႇၺႃႇဝႃႇ ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈပႃးတီႈ [[လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသူၺ်ႇဝႃႇယွင်ႇ]] 2007 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":16">{{Cite web|date=2021-02-04|title=Statement on Recent Detainees in Relation to the Military Coup|url=https://aappb.org/2021/02/statement-on-recent-detainees-in-relation-to-the-military-coup/|access-date=2021-02-04|website=AAPP (Assistance Association for Political Prisoners)|archive-date=2021-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204124343/https://aappb.org/2021/02/statement-on-recent-detainees-in-relation-to-the-military-coup/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Three Saffron Revolution monks among those detained in February 1 raids|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/three-saffron-revolution-monks-among-those-detained-in-february-1-raids|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> လႆႈတိၺွပ်းႁွင်ႉပႃး မမျႃႉဢေး ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈပႃး တီႈ [[လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ 8888 (ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်)|ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Coup plunges Myanmar further into a climate of religious nationalism - UCA News|url=https://www.ucanews.com/news/coup-plunges-myanmar-further-into-a-climate-of-religious-nationalism/91256|access-date=2021-02-04|website=ucanews.com|language=en}}</ref> ၸွမ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈလၢတ်ႈ ၸုမ်း Assistance Association for Political Prisoners ဝႃႈ ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး တႅၼ်းၽွင်းသၽႃး 133 ၵေႃႉ လႄႈ ၽူႈတူင်ႉၼိုင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်း 14 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":16" /> [[ၾၢႆႇ:Military blocked Mandalay Region Government Office.jpg|thumb|လႆႈႁၼ်ဢိုတ်းႁႄႉဝႆႉ တီႈႁိမ်း လုမ်း[[ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ]]]] တီႈ [[ၼေႇပျီႇတေႃႇ]]လႄႈ ဝဵင်း[[တႃႈၵုင်ႈ]]ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|date=1 February 2021|title=Myanmar's Aung San Suu Kyi 'detained by military', NLD party says|work=[[ဘီဘီစီ]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|access-date=1 February 2021|archive-date=31 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131232954/https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|url-status=live}}</ref> လုၵ်ႉတီႈ [[ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်မျႃႉဝတီႇ]] သေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းတႄႇ ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web|date=1 February 2021|title=Myanmar military says it is taking control of the country|url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-dda3d013897e14d5d0bd44d19eac9cd1|access-date=1 February 2021|website=AP NEWS}}</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/burma-55883030 နိုင်ငံတော်ကို အရေးပေါ်အခြေအနေ တစ်နှစ်ကြေညာ၊ တပ်မတော်ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်း လက်ရှိဒုသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေက ယာယီသမ္မတအဖြစ်တာဝန်ယူ]</ref> ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈဢူးမျိၼ်ႉသူၺ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ [[လၵ်းမိူင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (2008)|လၵ်းမိူင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2008]] သေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ [[သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်း]]သေ လႆႈဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လွင်ႈသၢင်ႈၾိင်ႈ၊ လွင်ႈၽွင်းငမ်း လႄႈ လွင်ႈတတ်းသိၼ် ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၢပ်ႈပၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=Myanmar military stages coup, declares state of emergency for a year|url=https://www.deccanherald.com/international/world-news-politics/myanmar-military-stages-coup-declares-state-of-emergency-for-a-year-945864.html|access-date=2021-02-01|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> [[ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]] လၢတ်ႈဝႃႈ တေဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း တႃႇၼိုင်ႈပီ သေ ပေႃးသုတ်းပီယဝ်ႉ တေၶိုၼ်းၸတ်းႁဵတ်းပၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=Myanmar to clarify voter fraud, hold new round of elections|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-clarify-voter-fraud-hold-new-round-elections.html|access-date=2021-02-01|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-03|archivedate=2021-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201060130/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-clarify-voter-fraud-hold-new-round-elections.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-clarify-voter-fraud-hold-new-round-elections.html |accessdate=2021-02-03 |archivedate=2021-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201060130/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-clarify-voter-fraud-hold-new-round-elections.html }}</ref> ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းယေးငိုၼ်းတီႈ ၸုမ်းယေးငိုၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းငိုၼ်းတွင်းယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|date=1 February 2021|title=Telecommunications disruptions shut down Myanmar banks|url=https://www.mmtimes.com/news/telecommunications-disruptions-shut-down-myanmar-banks.html|access-date=1 February 2021|website=[[The Myanmar Times]]|accessdate=3 February 2021|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201075108/https://www.mmtimes.com/news/telecommunications-disruptions-shut-down-myanmar-banks.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/telecommunications-disruptions-shut-down-myanmar-banks.html |accessdate=3 February 2021 |archivedate=1 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201075108/https://www.mmtimes.com/news/telecommunications-disruptions-shut-down-myanmar-banks.html }}</ref> တပ်ႉမတေႃႇလႆႈ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လႆႈပၼ်ၵၢၼ် ၽွင်းလူင်မႂ်ႇမိူင်းႁူမ်တုမ် 11 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name="bbc1" /> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅၼ်ႇၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း [[ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇၶိုင်ပွင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း]] ယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://dsinfo.org/node/957|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957|archive-date=3 February 2021|access-date=2 February 2021|website=Tatmadaw Information Team|language=my}}</ref><ref>{{cite web|date=2 February 2021|title=Myanmar military announces new State Administrative Council|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html|access-date=2 February 2021|website=The Myanmar Times|accessdate=3 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html |accessdate=3 February 2021 |archivedate=3 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html }}</ref> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းပလိၵ်ႈၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈတဝ်တီႈႁိူၼ်း တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇသေ လႆႈမၢပ်ႇတြႃးဢဝ်ယမၢၼ်ႇလူၺ်ႈ မၼ်းၼၢင်းလႆႈဢဝ် ([[:en:Icom Incorporated|ၸၢၵ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ICOM]] 10 လုၵ်ႈ လႄႈ Jumber 1 လုၵ်ႈ) လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းသႂၢင်းၶဝ်ႈမႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":10">{{Cite web|date=2021-02-03|title=Aung San Suu Kyi, Win Myint to face charges as NLD calls for ‘unconditional’ release|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/aung-san-suu-kyi-win-myint-to-face-charges-as-nld-calls-for-unconditional-release/|access-date=2021-02-04|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref><ref name= "charges">{{cite web |author1=Stephen Coates |author2=Grant McCool |author3=Matthew Tostevin |title=Myanmar police file charges against Aung San Suu Kyi after coup |url=https://www.theage.com.au/world/asia/myanmar-police-file-charges-against-aung-san-suu-kyi-after-coup-20210203-p56zcc.html |website=The Age |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021}}</ref><ref>{{cite web |author1=Agencies/rw |title=Myanmar police file charges against ousted leader Aung San Suu Kyi under import-export law |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-police-file-charges-against-aung-san-suu-kyi-14102504 |website=ChannelNewsAsia |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131344/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-police-file-charges-against-aung-san-suu-kyi-14102504 }}</ref><ref>{{cite web |author1=AFP |author2=Reuters |title=Myanmar police charge ousted leader Aung San Suu Kyi, days after military coup |url=https://www.sbs.com.au/news/myanmar-police-charge-ousted-leader-aung-san-suu-kyi-days-after-military-coup |website=SBS |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021}}</ref> တၢမ်ႇတွၼ်ႈတႃႇ ဢမူႉၼႆႉ တၢမ်ႇၶွၵ်ႈ 3 ပီ သေဢမ်ႇၵႃး လႆႈပၼ်ပႃး တၢမ်ႇငိုၼ်းယဝ်ႉ။<ref name=":10" /><ref>{{Cite web|title=Myanmar Detained a Team of Journalists for Flying a Drone|url=https://time.com/5002002/myanmar-arrests-journalists-drone/|access-date=2021-02-04|website=Time|archive-date=2020-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112031908/https://time.com/5002002/myanmar-arrests-journalists-drone/|url-status=dead}}</ref> ဢၼ်ပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉၸမ်ႉ မၼ်းလႆႈၼႄမိုဝ်းတူင်ႉတၵ်ႉ တီႈ Car Campaign ဢၼ်ႁဵတ်းတီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ မိူဝ်ႈ လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2020 ၼၼ်ႉသေ ၼၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၸုတုမ်ၵူၼ်းၼလႄႈသင် မိူဝ်ႈၽွင်းၶၢဝ်းလူင်းသူၼ်းတုမ်တႃႇ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ဝႃႈ ဢမ်ႇၸွမ်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ပၢႆးယူႇလီၼႆလႄႈသင် ၸင်လႆႈဢဝ် ၾိင်ႈမိူင်း ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈၽေးသၽႃႇဝသေၵေႃႈ မၢပ်ႇတြႃးဢဝ်ယမၢၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။<ref name= "charges" /><ref name=":10" />ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးၸွမ်းလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်းသေ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ တႃႇတိၺွပ်းဢဝ်လိူင်ႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ လႆႈ။ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတိၺွပ်း သျွၼ်း ထိူၼ်ႇၼႄးလ် (Sean Turnell) ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢေႃႉသထရေးလီးယႅၼ်း ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |author1=Agencies/kg |title=Myanmar detains Australian adviser to Aung San Suu Kyi; first known arrest of foreign national since coup |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-australian-adviser-aung-san-suu-kyi-detained-14126558 |website=ChannelNewsAsia |access-date=7 February 2021 |language=English |date=Feb 6, 2021 |archive-date=6 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206110939/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-australian-adviser-aung-san-suu-kyi-detained-14126558 }}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 8 ဝၼ်း လႄႈ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶေႃႈပူင်ၵၢင်ၶမ်ႈဢမ်ႇလႆႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ လႄႈ တေဢမ်ႇလႆႈ ၸုတုမ်ၵူၼ်း လိူဝ် 5 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Facebook|url=https://www.facebook.com/TatmadawInformationTeam/photos/a.111448600598777/246134033796899|access-date=2021-02-10|website=www.facebook.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Facebook|url=https://www.facebook.com/TatmadawInformationTeam/photos/a.111448600598777/246127480464221|access-date=2021-02-10|website=www.facebook.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-02-09|title=Myanmar Military Govt Bans Gatherings of Five or More in Yangon, Other Areas|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-govt-bans-gatherings-five-yangon-areas.html|access-date=2021-02-10|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ တပ်ႉပလိၵ်ႉမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈၶဝ်ႈတဝ် လုမ်းငဝ်ႈငုၼ်း NLD ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/10/asia-pacific/myanmar-protests-resume/|title=Myanmar anti-coup protests resume despite bloodshed|date=10 February 2021|website=The Japan Times}}</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ ၶဝ်ၸႂ် ပိူင်ယုၵ်ႉယၢင်ႇမၢႆမီႈသၢႆႇပႃႇယဝ်ႉ။ ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်းလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ႇ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၼႆသေ ၵူၼ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းပၢႆးထႅၵ်ႉၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်သႄႉသွမ်းႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-11|title=Civil society, businesses condemn junta’s draft Cyber Security Law|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/civil-society-businesses-condemn-juntas-draft-cyber-security-law/|access-date=2021-02-13|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၶႄႇၶဝ် ၸွႆႈသၢင်ႈ Firewall သႂ်ႇတီႈၼႂ်း ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တီႈၼႃႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၶႄႇၶဝ်တႄႉ ထဵင်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၵႂၢမ်းႁူဝ်ႇၵၼ်ၵူၺ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-11|title=China Denies Helping Myanmar Military Regime Build Internet Firewall|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/china-denies-helping-myanmar-military-regime-build-internet-firewall.html|access-date=2021-02-13|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈ တီႈ [[ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်]] ၶဝ် လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။<ref name="CTVM">https://www.ctvnews.ca/world/in-rural-myanmar-residents-protect-police-who-reject-coup-1.5304416</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉ မွၵ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းတဵင်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇလႄႈ ပလိၵ်ႈၶဝ် လႆႈတိၺွပ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ၊ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း NLD လႄႈ ၽူႈၼႄၵၢင်ၸႂ် ဢိၵ်ႇပႃး ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၵဝ်ႇ [[တူႇရဢူးသူၺ်ႇမၢၼ်း]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Military casts a wide net with a series of late-night raids|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-casts-a-wide-net-with-a-series-of-late-night-raids|access-date=2021-02-12|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 13 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းသေ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၶဝ် တွၼ်ႈတႃႇယႃႇၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း "လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိမ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ" (ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈဝႃႈ "junta"၊ "regime") ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-13|title=Myanmar Military Bans Use of ‘Regime’, ‘Junta’ by Media|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-bans-use-regime-junta-media.html|access-date=2021-02-13|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်ႇၽူတ်ႉ တီႈၼိူဝ် ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတိူဝ်ႈၶိူၵ်ႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆသေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႃႇတိၺွပ်း [[မိၼ်းၵူဝ်ႇၼႅင်ႇ]]ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=ကိုမင်းကိုနိုင်၊ ကိုဂျင်မီ၊ အဆိုတော်လင်းလင်း ၊ အင်းစိန်အောင်စိုး၊ ကိုမျိုးရန်နောင်သိမ်း၊ ပန်ဆယ်လို နှင့် မောင်မောင်အေး တို့အား ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၅၀၅(ခ)ဖြင့် တရားစွဲထားပြီး ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ထားကြောင်း တပ်မတော် ကြေညာ|url=https://news-eleven.com/article/204606|access-date=2021-02-13|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 15 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ လႆႈဢဝ် ၵႃးတႅင်ႉ၊ ၵႃးလဵၵ်းႁႄႉမၢၵ်ႇၵွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ သူင်ႇဝႆႉတီႈ ဝဵင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်သိုပ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တႃႇပွႆပၼ် ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite_web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-detention-charges-b1802284.html|title=Myanmar coup: Armoured vehicles deployed to cities amid protests as junta extends Aung San Suu Kyi detention|accessdate=15 February 2021|website=The Independent}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သည် ‌ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ထပ်မံတရားစွဲရမန်ယူခဲ့သည်။<ref name=newcharge>{{cite news|url=https://apnews.com/article/myanmar-aung-san-suu-kyi-new-charge-2e6f38a2f9916a3ae2ba81248f1f0b5c|title=New charge filed on Suu Kyi as Myanmar crackdown intensifies|publisher=Associated Press|date=February 17, 2020|accessdate=February 17, 2020}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ သႄႇလီႇပရိတ်ႉတီႇ (ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်) 6 ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသေႃႇသူၼ်း ႁႂ်ႈႁဵတ်း CDM ၼႆလႄႈ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းမႃးယဝ်ႉ။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/six-myanmar-celebrities-face-arrest-support-civil-disobedience-movement.html Six Myanmar celebrities face arrest upon civil disobedience movement]</ref> ===တၢင်ႇ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ=== ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ် တင်း Online Video Conferencing သေ လႆႈႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ပထမ သၽႃးၸႄႈတိူင်းထူၼ်ႈသၢမ် သေ တႅၼ်းၽွင်း 75 ၵေႃႉ ၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ လႄႈ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵမ်ႈၽွမ်ႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈသေ လႆႈၶၢမ်ႇသႅတ်ႉၸႃႇၵျၢမ်းမႃးယဝ်ႉ။<ref>[https://www.facebook.com/199678676714208/posts/4420124318002935/?app=fbl ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် တတိယအကြိမ်မြောက် ပထမပုံမှန် အစည်းအဝေး ပထမနေ့ ခေါ်ယူ ကျင်းပ]</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ပထမ (ဝၼ်းထူၼ်ႈၼိုင်ႈ) သၽႃးၸႄႈတိူင်းထူၼ်ႈသၢမ် သေ ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 74 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ဢၼ်တူဝ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ 34 ၵေႃ့၊ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Online Video Conferencing သေၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ 33 ၵေႃႉ၊ ႁူမ်ႈ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ 67 ၵေႃႉသေ ဢၼ်ၵိုတ်း 7 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉထုၵ်ႇ တပ်ႉသိုၵ်းတိၺွပ်းဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။<ref>[https://www.facebook.com/199678676714208/posts/4420830574598976/?app=fbl စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် တတိယအကြိမ်မြောက် ပထမပုံမှန် အစည်းအဝေး ပထမနေ့ ခေါ်ယူ ကျင်းပ]</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ဝၼ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃၼိၼ်းတႃႇရီႇၼၼ်ႉ ဢဝ် တင်း Online Video Conferencing သေ လႆႈႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ပထမ (ဝၼ်းထူၼ်ႈၼိုင်ႈ) သၽႃးၸႄႈတိူင်းထူၼ်ႈသၢမ် သေ ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 21 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ဢၼ်တူဝ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ 18 ၵေႃ့သေ တႃႇသၢမ်ၵေႃႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းတိၺွပ်းဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။<ref>[https://www.facebook.com/199678676714208/posts/4420769534605080/?app=fbl တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် တတိယအကြိမ်မြောက် ပထမပုံမှန် အစည်းအဝေး ပထမနေ့ ခေါ်ယူ ကျင်းပ]</ref> ==လွင်ႈတၢင်းလႆႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ== လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်တပ်ႉမတေႃႇ လႆႈသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈႁူႉလီလီ။ တပ်ႉမတေႃႇဝႃႈတႄႉ လွင်ႈသဵၼ်ႈမၢႆၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် လႆႈၽိတ်းပိူင်ႈၼႆႉ မၼ်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈၸူး ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၽွင်းငမ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|date=1 February 2021|title=Tatmadaw seizes power under state of emergency, to rule for a year|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/tatmadaw-seizes-power-under-state-of-emergency-to-rule-for-a-year/|access-date=2 February 2021|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> မိူဝ်ႈပႆႇသိမ်း ဢၢမ်းၼၢတ်ႈမွၵ်ႈလၢႆဝၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းဢမ်ႇၼႄလႆႈသၢၵ်ႈသႄႇ လွင်ႈမၢပ်ႇလၢတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ [[ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်|ၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ]] လႆႈထဵင်ႇလွင်ႈမၢပ်ႇလၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|date=29 January 2021|title=Myanmar election commission rejects military’s fraud claims|url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-elections-myanmar-cc1b225b806c27dda748d3ab51d0e47f|access-date=2 February 2021|website=AP NEWS}}</ref> လၢတ်ႈဝႃႈတႄႉ လွင်ႈလႆႈသိမ်းဢဝ်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈ တပ်ႉမတေႃႇ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|date=1 February 2021|title=Min Aung Hlaing: the heir to Myanmar’s military junta|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210201-min-aung-hlaing-the-heir-to-myanmar-s-military-junta|access-date=2 February 2021|website=France 24|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Myanmar military appoints ministers after ousting Suu Kyi in coup|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-military-appoints-ministers-after-ousting-Suu-Kyi-in-coup|access-date=2021-02-02|website=Nikkei Asia|language=en-GB|archive-date=2021-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202111108/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-military-appoints-ministers-after-ousting-Suu-Kyi-in-coup|url-status=dead}}</ref> ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ ပေႃး ဢႃႇယုတဵမ် 65 ၶူပ်ႇၼႆ တေလႆႈလိုဝ်ႈတႃၶုၼ်သေ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ယူႇၼႆႉ တေလႆႈလိုဝ်ႈ ပေႃးလိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 2021 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":4" >{{cite web|date=12 January 2021|title=Could Min Aung Hlaing’s retirement break the political deadlock?|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/|access-date=2 February 2021|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> ၵေႃႉဢၼ်တေပုတ်ႇတၢင်ႇတီႈ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ်လၵ်းမိူင်းဝႃႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၵူၺ်း တေၸၢင်ႈ လိူၵ်ႈတၢင်ႇလႆႈ။<ref name=":4" /> ပေႃးပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပေႃးမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ လိုဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ လုမ်းတတ်းသိၼ်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈမႂ်တင်း လွင်ႈပၼ်ႁႃရူဝ်ႇႁိၼ်ႇၵျႃႇ လႄႈ လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ၽိတ်းၾိင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Editor|first=Richard Lloyd Parry, Asia|title=Senior General Min Aung Hlaing’s secret motive for Burma coup|language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/senior-general-min-aung-hlaings-secret-motive-behind-burma-coup-tb32gxtxb|access-date=2 February 2021|issn=0140-0460}}</ref><ref name=":5">{{cite web|title=General Min Aung Hlaing is the ambitious army chief and international pariah who seized power in Myanmar|url=https://www.sbs.com.au/news/general-min-aung-hlaing-is-the-ambitious-army-chief-and-international-pariah-who-seized-power-in-myanmar|access-date=2 February 2021|website=SBS News|language=en}}</ref> ဝၢႆးသေမၼ်းလိုဝ်ႈတႃၶုၼ်ယဝ်ႉ မၼ်းၼႄႁၢင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ တေသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":5" /> ၸုမ်း Justice For Myanmar ဝႃႈတႄႉ တီႈမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ လွင်ႈတၢင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈဢမ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႆႈ ၸင်ႇလႆႈ သိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈမႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":6">{{cite web|last=|first=|date=|title=Who profits from a coup? The power and greed of Senior General Min Aung Hlaing|url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/who-profits-from-a-coup-the-power-and-greed-of-senior-general-min-aung-hlaing|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2 February 2021|website=Justice for Myanmar}}</ref> မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၼႆႉ မၼ်းၵမ်ဝႆႉ ၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမျၢၼ်ႇမႃႇ လႄႈ [[ပျီႇထွင်ႇၸုမျၢၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၢၼ်ႇ ၸီးပႂႃးယေး ဢူးပၢႆႇလီႇမိတႅတ်ႉ]] ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင် တပ်ႉသိုပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web|last=Pierson|first=David|date=2021-02-02|title=Myanmar's military upended its comfortable status quo by staging a coup. Why?|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2021-02-02/myanmar-military-coup-upended-comfortable-status-quo|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-02|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> ၸိူဝ်းပဵၼ် လုၵ်ႈလၢင်းမၼ်းၵေႃႈ မီးလွင်ႈပိူင်ႇဝႆႉတီႈ တူင်ႇဝူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":6" /> မိူဝ်ႈပႆႇသိမ်းဢၢမ်ႈၼၢတ်ႈမွၵ်ႈလၢႆဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ International Monetary Fund သေ လႆႈဢဝ်ငိုၼ်းတေႃႇလၢႆႇ 350 မီႇလီႇယႅၼ်ႇ ပၼ် [[ငဝ်ႈငုၼ်းယေးငိုၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] ပဵၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႇဝိတ်ႉၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":17">{{Cite news|last=Lawder|first=David|date=2021-02-03|title=Days before coup, IMF sent Myanmar $350 million in emergency aid; no precedent for refund|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-imf-idUSKBN2A303R|access-date=2021-02-05}}</ref> ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၸုမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်သေ ပၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။<ref name=":17" /> ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းသေ ၽိူဝ်ႇထုၵ်ႇထၢမ်မႃးၸိုင် IMF ၵူၺ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တေၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်း ၸွမ်းလူၺ်ႈတၢင်းလူဝ်ႇၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":18">{{Cite news|last=Lawder|first=David|date=2021-02-05|title=IMF says members to guide decision on whether to recognize Myanmar's military leaders|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/myanmar-politics-imf-int-idUSKBN2A426Y|access-date=2021-02-05}}</ref> ၵပ်းၵၢႆႇလႈၺ်ႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇငဝ်ႈငုၼ်းယေးငိုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄမႃး။<ref name=":18" /><ref>{{Cite web|title=Transcript of IMF Press Briefing|url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2021/02/04/tr020421-transcript-of-imf-press-briefing|access-date=2021-02-05|website=IMF|language=en}}</ref> ==လွင်ႈထတ်းသၢင်တူၺ်းၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်း== ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တပ်ႉမတေႃႇသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၾိင်ႈမိူင်းၶဝ် လႆႈမီးၶေႃႈထၢမ်မႃးယဝ်ႉ။<ref name=":7" /> လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ NLD ၼႆႉ ၶဝ်ထဵင်မႃး လွင်ႈတပ်ႉမတေႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၾိင်ႈမိူင်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=‘The constitution is invalid now’: NLD patron fires back at military|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/the-constitution-is-invalid-now-nld-patron-fires-back-at-military/|access-date=2021-02-02|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref><ref name=":8">{{Cite web|date=2021-02-02|title=After coup, medical workers spearhead civil disobedience campaign|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/after-coup-medical-workers-spearhead-civil-disobedience-campaign/|access-date=2021-02-02|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ ၾိင်ႈမိူင်း တွၼ်ႈ 417 လႄႈ 418 ဢၼ်မႃးတီႈ [[လၵ်းမိူင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (2008)|လၵ်းမိူင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2008]] သေ သိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2021-02-01|title=Statement from Myanmar military on state of emergency|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-military-text-idUSKBN2A11A2|url-status=live|access-date=2021-02-02}}</ref> ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်းတွၼ်ႈ 417 ဝႃႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သၢႆႇငၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းသေ ၵေႃႉပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၵူၺ်း တေၸၢင်ႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းတိူင်ႇပၢင်ႇၵၼ်တင်း [[ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း]]သေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလႆႈ။<ref name=":3">{{Cite web|date=2021-02-01|title=Emergency Powers in Myanmar|url=https://melissacrouch.com/2021/02/01/emergency-powers-in-myanmar/|access-date=2021-02-02|website=Melissa Crouch|language=en}}</ref> ပေႃးဝႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်းတွၼ်ႈ 418 သေ ၸင်ႇၸၢင်ႈဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဢၢပ်ႈပၼ် ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ ယဝ်ႉ။<ref name=":3" /> မိူဝ်ႈပႆႇသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႈၵင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ တေပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ၶွင်ႇၸီႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ၵေႃႉဢွၼ်ႇႁူဝ်မႃးၼႆလႄႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၾိင်ႈမိူင်းတွၼ်ႈ 417 လႄႈ 418 မႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Myanmar latest: NLD calls for Suu Kyi's release|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-latest-NLD-calls-for-Suu-Kyi-s-release|access-date=2021-02-02|website=Nikkei Asia|language=en-GB|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131350/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-Police-charges-Suu-Kyi-for-importing-walkie-talkies|url-status=dead}}</ref> ႁူမ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၾိင်ႈမိူင်းမႃးၸိူင်ႉၼၼ်သေတႃႉ ပေႃးဢမ်ႇပႃးလွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆႉ လွင်ႈဢၼ် တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ယူႇႁႃႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈဝူၼ်ႉယၢပ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|date=2021-02-01|title=Myanmar coup: Aung San Suu Kyi detained as military seizes control|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|access-date=2021-02-02}}</ref><ref name=":7" >{{Cite web|last=Crouch|first=Melissa|date=2021-02-02|title=The power and ambition behind Myanmar’s coup|url=https://www.theage.com.au/national/the-power-and-ambition-behind-myanmar-s-coup-20210202-p56yor.html|access-date=2021-02-02|website=The Age|language=en}}</ref> ==လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ== ===ၼႂ်းမိူင်း=== ===လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်=== {{main|လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2021}} [[ၾၢႆႇ:2021 Myanmar Protest in Hleden.jpg|thumb|လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်တီႈ လႄးတၢၼ်း [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]]] ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီႇ လႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢွၼ်ၵၼ်တႄႇႁဵတ်း [[လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|date=2 February 2021|title=Nay Pyi Taw, Mandalay healthcare staff to join 'Civil Disobedience Campaign'|url=https://www.mmtimes.com/news/nay-pyi-taw-mandalay-healthcare-staff-join-civil-disobedience-campaign.html|access-date=2 February 2021|website=The Myanmar Times|accessdate=3 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131330/https://www.mmtimes.com/news/nay-pyi-taw-mandalay-healthcare-staff-join-civil-disobedience-campaign.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/nay-pyi-taw-mandalay-healthcare-staff-join-civil-disobedience-campaign.html |accessdate=3 February 2021 |archivedate=3 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131330/https://www.mmtimes.com/news/nay-pyi-taw-mandalay-healthcare-staff-join-civil-disobedience-campaign.html }}</ref><ref>{{cite web|date=2 February 2021|title=Myanmar Medics Prepare Civil Disobedience Against Military Rule|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-medics-prepare-civil-disobedience-military-rule.html|access-date=2 February 2021|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> တီႈၵွင်ႉသၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၽွတ်ႈႁဵၼ်း ၸုမ်း "Civil Disobedience Movement" သေ ၵူၼ်း follower ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ 170,000 ပၢႆယဝ်ႉ။<ref name=":8" /> ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်တႅပ်းတတ်း တႄႇဢဝ် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းသေ တေၼႄၵၢင်ၸႂ်လၢႆးဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":11">{{Cite web|date=2021-02-03|title=Teachers, students join anti-coup campaign as hospital staff stop work|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/teachers-students-join-anti-coup-campaign-as-hospital-staff-stop-work/|access-date=2021-02-03|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref><ref name=":8" /> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ဢဝ်လၢႆးဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၼႄၵၢင်ၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။<ref name=":8" /><ref>{{cite web |author1=Matthew Tostevin |author2=Grant McCool |author3=Stephen Coates |title=Myanmar doctors stop work to protest coup as UN considers response |url=https://www.afr.com/world/asia/myanmar-doctors-stop-work-to-protest-coup-as-un-considers-response-20210203-p56z7z |website=Financial Review |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021}}</ref> ၶဝ်ႈပႃးၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ႁူင်းယႃ လႄႈ ဢေႇၵျႅၼ်ႇၸီႇပၢႆးယူႇလီ 100 ပၢႆယဝ်ႉ။<ref name=":12">{{Cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar’s Medics Launch Civil Disobedience Campaign Against Coup|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-medics-launch-civil-disobedience-campaign-coup.html|access-date=2021-02-04|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref><ref name=":11" /> ၶူးသွၼ် 100,000 ပၢႆလႄႈ <ref name=":11" /> ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၵဝ်ႇ တီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်မိူင်းၼွၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးမႃးယဝ်ႉ။<ref name=":12" /> ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈ [[ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်လဵင်ႉသတ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၽၢႆမိူင်]] တီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=စစ်အစိုးရကို နေပြည်တော်က နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nld-government-staff-against-military-coup-02042021030530.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-04|website=Radio Free Asia|language=my}}</ref> မိၼ်းၵူဝ်ႇၼႅင်ႇ ၽူႈဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးမႃးတီႈ ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈတိုၵ်းသူၼ်း တႃႇသၢၼ်ၶတ်း [[ပိူင်ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ]] ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Veteran activist calls for civil disobedience in wake of coup|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/veteran-activist-calls-for-civil-disobedience-in-wake-of-coup|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> တီႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မိုဝ်းသၢမ်ၼိဝ်ႉပူၵ်းသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |author1=AP |author2=ABC News (Australia) |title=Myanmar blocks Facebook as resistance grows to military coup |url=https://www.abc.net.au/news/2021-02-05/myanmar-blocks-facebook-as-resistance-grows-to-military-coup/13124148 |website=ABC News (Australia) |access-date=5 February 2021 |language=English |date=Feb 5, 2021}}</ref> ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဢဝ်တင်း ဢူၺ်းလီၼမ်ႉၼဵင်ႈၼူမ်း (Milk Tea Alliance) ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢွၼ်ႇလၢႆး ႁင်းဢေးသျႃးၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၼႄၵၢင်ၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-04|title=#MilkTeaAlliance has a new target brewing: Myanmar’s military|url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3120526/asias-milkteaalliance-has-new-target-brewing-generals-behind|access-date=2021-02-05|website=South China Morning Post|language=en}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆႁိူဝ်းမိၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႈ လႆႈၶဝ်ႈပႃးမႃးတီႈ Civil Disobedience ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-05|title=Civilian Disobedience Campaign' takes flight in Myanmar|url=https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html|access-date=2021-02-05|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205055420/https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205055420/https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html }}</ref>လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ "ကမ္ဘာမကြေဘူး" ၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၼႄၵၢင်ၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။<ref name=":23">{{Cite web|date=2018-08-09|title=Songwriter Who Provided ‘Theme Song’ to 8888 Uprising Finally Honored|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/songwriter-provided-theme-song-8888-uprising-finally-honored.html|access-date=2021-02-04|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> [[ၾၢႆႇ:Protesters riding Motorcycles in Mandalay after 2021 Myanmar coup.jpg|thumb|ၶီႇလူတ်ႉၶိူင်ႈသေ ၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈ သဵၼ်ႈတၢင်း 78 တီႈႁိမ်း [[တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ]]]] ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်တႄႇ လွင်ႈဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":13">{{Cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar calls for boycott of Tatmadaw linked products and services|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html|access-date=2021-02-03|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210221154215/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210221154215/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html }}</ref> ၼႂ်းၵႃႈၵုၼ်ႇသိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်းတႃႇသိုဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး Mytel၊ မျၢၼ်ႇမႃႇပီႇယႃႇ၊ မၢၼ်းတလေးပီႇယႃႇ၊ တၵူင်ႇပီႇယႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။<ref name=":22">{{Cite web|title=Military Chief’s Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants|archive-date=15 December 2020|access-date=11 January 2021|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> တီႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈ Mytel တႃႇ 71 ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်မႃးယဝ်ႉ။<ref name=":11" /> [[ၾၢႆႇ:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (3).jpg|thumb|left|မေႃသွၼ်ၶဝ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တီႈ [[ဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ]]၊ [[ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ]]]] တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပေႃးထိုင် ၵၢင်ၶမ်ႈ 8 မူင်းၼႆ ဢွၼ်ၵၼ် တွႆႇမေႃ တွႆႇပုင်းလဵၵ်းၼႂ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ cacerolazo ၼၼ်ႉသေ ၼႄၵၢင်ၸႂ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-04|title=Myanmar coup: army blocks Facebook access as civil disobedience grows|url=http://www.theguardian.com/global-development/2021/feb/04/myanmar-coup-army-blocks-facebook-access-as-civil-disobedience-grows|access-date=2021-02-04|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author1=Reuters Staff |title=Anti-coup protests ring out in Myanmar's main city |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/anti-coup-protests-ring-out-in-myanmars-main-city-idUSKBN2A139S |website=Reuters |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 2, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Myanmar coup latest: UN Security Council stops short of issuing statement|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-UN-Security-Council-stops-short-of-issuing-statement|access-date=2021-02-02|website=Nikkei Asia|language=en-GB|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203015938/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-UN-Security-Council-stops-short-of-issuing-statement|url-status=dead}}</ref> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်း ၵၢင်ၶမ်ႈ 8 မူင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႃႈၵုင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် မွၵ်ႈ 15 တႃၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် တႃႇႁႂ်ႈပွႆႇပၼ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို အနုနည်းအာဏာဖီဆန်မှု တချို့ရှိလာခြင်း|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-civil-disobedience-movement-/5762587.html|access-date=2021-02-02|website=ဗွီအိုအေ|language=my}}</ref> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း [[ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ဝဵင်းလူင်တႃႈလိူဝ်ႇ|ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းတႃႈလိူဝ်ႇ]] တႃႇ 6 ၵေႃႉၵေႃႈ လႆႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Mandalay vice mayor, MCDC members resign|url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html|access-date=2021-02-03|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208020329/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208020329/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html }}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းမႃး ၵူၼ်းမွၵ်ႇ 30 ၼႆႉ လႆႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈၼႃႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-04|title=Mandalay citizens protest against Tatmadaw rule|url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html|access-date=2021-02-04|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204113803/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204113803/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html }}</ref><ref>{{Cite web|title=Four arrested in Mandalay after street protest against military coup|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/four-arrested-in-mandalay-after-street-protest-against-military-coup|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမွၵ်ႈသွင်မိုၼ်ႇၵေႃႉ လႆႈဢွၵ်ႇမႃးၼိူဝ်တၢင်းသေ လႆႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တႃႇပွႆႇပၼ် ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://www.aljazeera.com/news/2021/2/6/thousands-of-myanmar-protesters-face-off-with-police-in-yangon</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တီႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ လႄႈ ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၵေႃႈ လႆႈၼႄၵၢင်ၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/thousands-take-to-streets-of-myanmar-to-protest-military-takeover.html</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ ၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်းသေ ၸႅၵ်ႇၽႄၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ တႃႇ 6 ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇမႃးသေ ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ် ဢႃႇယု 20 ၶူပ်ႇ ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵွင်ႈ ၸပ်းၺႃးတီႈ ႁူဝ်သေ လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-09|title=Six Protesters Injured After Myanmar Police Fire on Protest|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/six-protesters-injured-myanmar-police-fire-protest.html|access-date=2021-02-10|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> ၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် မွၵ်ႈ 100 ၵေႃႉၼႆႉၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-09|title=Protest crackdown begins in Myanmar, over 100 nabbed in Mandalay|url=https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html|access-date=2021-02-10|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-03-02|archivedate=2021-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109190256/https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html |accessdate=2021-03-02 |archivedate=2021-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109190256/https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html }}</ref> ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းမႃးၸိူဝ်းၵမ်ႉၼမ်တႄႉ လႆႈၶိုၼ်းပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-10|title=Arrested protesters released in Mandalay|url=https://www.mmtimes.com/news/arrested-protesters-released-mandalay.html|access-date=2021-02-10|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-03-02|archivedate=2021-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217063638/https://www.mmtimes.com/news/arrested-protesters-released-mandalay.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/arrested-protesters-released-mandalay.html |accessdate=2021-03-02 |archivedate=2021-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217063638/https://www.mmtimes.com/news/arrested-protesters-released-mandalay.html }}</ref> ===လွင်ႈတတ်းၶၢတ်ႇ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ=== ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ "ယွၼ်ႉၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိမ်သဝ်း"ၼႆသေ လႆႈသင်ၶေႃႈပူင် ၽူႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ ႁႂ်ႈဢိုတ်း ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ တေႃႇထိုင် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ဝၼ်းၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":15">{{Cite news|last=Staff|first=Reuters|date=2021-02-03|title=Myanmar internet providers block Facebook services after government order|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A32ZE|access-date=2021-02-04}}</ref> ဢၼ်ပဵၼ် [[ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ|MTP]] ၼႆႉ လႆႈဢိုတ်းမႃး Facebook messenger၊ Instragram လႄႈ WhatsApp ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ [[တႄႇလီႇၼေႃး မျၢၼ်ႇမႃႇ|တႄႇလီႇၼေႃး]] တႄႉ ဢိုတ်း ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း။<ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Directive to block social media service|url=https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-service/|access-date=2021-02-04|website=Telenor Group|language=en|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211205103134/https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-service/}}</ref><ref name=":15" /> ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၸႂ်ႉ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉတွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢၼ်ဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":15" /> ဝၢႆးသေ ထုၵ်ႇဢိုတ်းၾဵတ်ႉပုၵ်ႉယဝ်ႉ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၶၢႆႉၸူးၽၢႆႇ [[တုၺ်ႉတႃႇ]] သေ ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈ #RespectOurVotes၊ #HearTheVoiceofMyanmar၊ #SaveMyanmar ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Potkin|first=Fanny|date=2021-02-05|title=After Facebook ban, thousands in Myanmar take to Twitter to plead #RespectOurVotes|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-twitter-idUSKBN2A5189|access-date=2021-02-06}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ဢိုတ်းပႃး တုၺ်ႉတႃႇ ထႅင်ႈယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Myanmar’s new military government is now blocking Twitter and Instagram|url=https://social.techcrunch.com/2021/02/05/myanmar-military-government-is-now-blocking-twitter/|access-date=2021-02-06|website=TechCrunch|language=en-US}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-02-05|title=Directive to block social media services Twitter and Instagram in Myanmar|url=https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-services-twitter-and-instagram-in-myanmar/|access-date=2021-02-06|website=Telenor Group|language=en|accessdate=2021-02-08|archivedate=2021-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211205103134/https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-services-twitter-and-instagram-in-myanmar/}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢိုတ်း ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ လွင်ႈပၼ် ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-06|title=Myanmar junta blocks internet access as coup protests expand|url=https://apnews.com/article/united-nations-myanmar-media-social-media-yangon-e7765d3459d386219ee1dca8ad1e089c|access-date=2021-02-06|website=AP NEWS}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ [[ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ]]သေ လႆႈတုၵ်းွယၼ်း တႃႇပိုၼ်ႇပၼ် ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၼႆလႄႈ ဝၢႆးဝၼ်းမႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုတ်ႇပၼ် ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွၼ်ႉသၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇ ဢိုတ်းဝႆႉယူႇ။<ref>{{Cite web|title=Internet access partially restored in Myanmar as protests grow against military coup|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/internet-access-partially-restored-in-myanmar-as-protests-grow-14131802|access-date=2021-02-07|website=CNA|language=en|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614233403/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/internet-access-partially-restored-in-myanmar-as-protests-grow-14131802}}</ref> တႄႇဢဝ် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 15 ဝၼ်းသေ တႄႇဢဝ် ၵၢင်ၼႂ် 1 မူင်း တေႃႇ 9 မူင်း လႆႈဢိုတ်း ၵၢင်ၸွႆႈသၢင်ႈ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-14|title=Myanmar: tanks roll into cities as internet shut down|url=http://www.theguardian.com/world/2021/feb/14/tanks-on-streets-of-myanmar-city-prompt-us-embassy-warning|access-date=2021-02-15|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Beech|first=Hannah|date=2021-02-14|title=Military Imposes Full Grip on Myanmar in Overnight Crackdown|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/14/world/asia/myanmar-military-crackdown.html|access-date=2021-02-15|issn=0362-4331}}</ref> ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၸႂ်ႉႁဵတ်းၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ [[တႄႇလီႇၼေႃး]] လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |title=Directives from authorities in Myanmar - February 2021 |url=https://www.telenor.com/sustainability/responsible-business/human-rights/mitigate/human-rights-in-myanmar/directives-from-authorities-in-myanmar-february-2021/ |website=Telenor Group |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |language=en |accessdate=2021-03-02 |archivedate=2021-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210215082607/https://www.telenor.com/sustainability/responsible-business/human-rights/mitigate/human-rights-in-myanmar/directives-from-authorities-in-myanmar-february-2021/ }}</ref> ===ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး=== Amata Corporation ဢၼ်ပဵၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးႁိူၼ်းယေး ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈတီႈမိူင်းထႆးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆလႄႈ လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈပႃႇၸၢၵ်ႈ ဢၼ်တေမူတ်းသဵင်ႈ တေႃႇလႃႇ ဢမေႇရိၵၢၼ် ၼိုင်ပီႇလီႇယႅၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":9">{{Cite web|title=Thailand's Amata halts $1bn Myanmar property project after coup|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Thailand-s-Amata-halts-1bn-Myanmar-property-project-after-coup|access-date=2021-02-02|website=Nikkei Asia|language=en-GB|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203020504/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Thailand-s-Amata-halts-1bn-Myanmar-property-project-after-coup|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Thai developer invests $1bn to put Myanmar industry on global map|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Thai-developer-invests-1bn-to-put-Myanmar-industry-on-global-map|access-date=2021-02-02|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> [[ၸူသူႇၵီး]] ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇလူတ်ႉၵႃးၼႂ်းမိူင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<ref name=":9" /> လွင်ႈသိုဝ်ႉၶၢႆ တီႈၸတွၵ်ႉဢဵၵ်ႉၶျဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းဝႆႉ ယူႇယဝ်ႉ။<ref name=":9" /> ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵၢၼ်ငၢၼ်းၵႃႉၶၢႆႁိူၼ်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ လႆႈလူင်းၵႂႃႇၸမ် 100% ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-05|title=Myanmar's real estate sector crashes|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmars-real-estate-sector-crashes.html|access-date=2021-02-05|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205065856/https://www.mmtimes.com/news/myanmars-real-estate-sector-crashes.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmars-real-estate-sector-crashes.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205065856/https://www.mmtimes.com/news/myanmars-real-estate-sector-crashes.html }}</ref> ဢၼ်ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် Totle SE ဝႃႈတႄႉ ၶဝ်တိုၵ်ႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၶဝ် ၸွင်ႇမၼ်းမီးၽွၼ်းၼိူဝ် လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Staff|first=Reuters|date=2021-02-04|title=Total assessing impact of Myanmar coup on its projects|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/myanmar-politics-total-int-idUSKBN2A4120|access-date=2021-02-07}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 5 ဝၼ်း ၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇပၼီႇ ၵီႇရိၼ်ႇ (Kirin Company) ၵေႃႈ လႆႈတတ်းၶၢတ်ႇ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတင်း [[:my:ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|ၵၢၼ်ငၢၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢူးပၢႆႇ]]ယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |author1=Erin Handley |title=Kirin, parent company of Australian beer company Lion, cuts ties with Myanmar military after coup |url=https://www.abc.net.au/news/2021-02-05/myanmar-kirin-parent-company-lion-cuts-ties-military-coup/13125778 |website=ABC (Australian Broadcasting Network) |access-date=10 February 2021 |language=English |date=Feb 5, 2021}}</ref><ref>{{cite web |author1=Ben Doherty |author2=Ben Butler |title=Kirin beer company cuts brewery ties with Myanmar military over coup |url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/05/kirin-beer-company-cuts-brewery-ties-with-myanmar-military-over-coup |website=The Guardian |access-date=10 February 2021 |language=English |date=Feb 5, 2021}}</ref><ref name=":19">{{Cite web|last=|first=|date=|title=Japan's Kirin ends Myanmar beer tie-up with army-owned partner after coup|url=https://news.trust.org/item/20210205070108-ktqjw/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205091809/http://news.trust.org/item/20210205070108-ktqjw/|archive-date=2021-02-05|access-date=2021-02-08|website=Thomson Reuters Foundation}}</ref> ၶွမ်ႇပၼီႇဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပိူင်ႇဝႆႉ သျႄႇယႃႇလွၵ်းၵၢၼ်ႇပီႇယႃႇ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တႃႇ 80% (တေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ 1.7 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇ)ယဝ်ႉ။ <ref name=":19" /> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၽူႈႁူမ်ႈတႄႇတင်ႈ Razer လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၶဝ်တေၵိုတ်း လွင်ႈသႂ်ႇတိုၼ်း တီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇလႅၼ်းယႃႈ Virginia Tobacco ဢၼ် ဢူးပၢႆႇလီႇမိတႅတ်ႉ ၶဝ်ပိူင်ႇသျႄႇယႃႇ ၵမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|last=hermesauto|date=2021-02-09|title=Razer co-founder and director Lim Kaling pulls out of Myanmar joint venture|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/razer-co-founder-and-director-lim-kaling-pulls-out-of-myanmar-joint|access-date=2021-02-09|website=The Straits Times|language=en}}</ref> ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၵေႃႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈသႂ်ႇတိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းသေ တေႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတင်း ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Myanmar junta chief Min Aung Hlaing says this coup is 'different'|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-junta-chief-Min-Aung-Hlaing-says-this-coup-is-different|access-date=2021-02-09|website=Nikkei Asia|language=en-GB|archive-date=2021-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209073807/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-junta-chief-Min-Aung-Hlaing-says-this-coup-is-different|url-status=dead}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 11 ဝၼ်း လုၵ်ႉတီႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ [[ၵျူဝ်း ပၢႆႇတႅၼ်ႇ]] လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေၵိုတ်း လွင်ႈပၼ်ငိုၼ်း 1 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇ ဢၼ်တႃႇၵမ်ႉထႅမ်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Times|first=The New York|title=Video: Biden Imposes New Sanctions on Leaders of Myanmar Military Coup|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/video/us/politics/100000007598187/biden-myanmar-sanctions.html|access-date=2021-02-11|issn=0362-4331}}</ref> ====လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းတပ်ႉ==== ဝၢႆးသေပဵၼ် လွင်ႈၼႄႇၵၢင်ၸႂ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်ပေႃးၼၢၼ်း တီႈၼႂ်း [[တပ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|တပ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ]] မီးလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ 2021 မၢတ်ႉၶျ် 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈၽူႈမီးၸၼ်ႉ 11 ၵေႃႉ ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတၢႆၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉဢဝ်တင်း မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၶဝ်သေ လႆႈဢွၵ်ႇပၢႆႈၵႂႃႇၸူး ၸႄႈမိူင်းမီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ လႅၼ်လိၼ် မျၢၼ်ႇမႃႇ-ဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web |url=https://www.themizorampost.net/page-view?date=06-03-2121&page_no=1&edition_id=NULL |title=Archived copy |access-date=11 March 2021 |archive-date=10 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310201711/https://www.themizorampost.net/page-view?date=06-03-2121&page_no=1&edition_id=NULL |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56309338|title=Myanmar coup: India asked to return police officers who crossed border|work=BBC News|date=7 March 2021|via=www.bbc.com|access-date=11 March 2021|archive-date=10 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310193532/https://www.bbc.com/news/world-asia-56309338|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/19-myanmar-cops-take-shelter-in-mizoram/articleshow/81340117.cms|title=Myanmar protest: '19 Myanmar cops take shelter in Mizoram' &#124; World News – Times of India|website=The Times of India|access-date=11 March 2021|archive-date=17 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317031623/https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/19-myanmar-cops-take-shelter-in-mizoram/articleshow/81340117.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/03/10/asia-pacific/myanmar-police-fled-india/|title='Shoot till they are dead': Some Myanmar police flee to India after refusing orders|first=Devjyot|last=Ghoshal|date=10 March 2021|website=The Japan Times|access-date=11 March 2021|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311063436/https://www.japantimes.co.jp/news/2021/03/10/asia-pacific/myanmar-police-fled-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56343982|title=Myanmar coup: 'We were told to shoot protesters', say police who fled|work=BBC News|date=10 March 2021|via=www.bbc.com|access-date=11 March 2021|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311060041/https://www.bbc.com/news/world-asia-56343982|url-status=live}}</ref> ၽၢႆႇၶွင်ႇၸီႇသိုၵ်း လႆႈတုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈၶိုၼ်းဢဝ် ပလိၵ်ႈၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၸိူဝ်းမီးတီႈၼႃႈလိၼ် မီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/mizoram-is-waiting-for-govt-s-direction-on-myanmar-refugees-state-minister-121030801200_1.html|title=Mizoram is waiting for govt's direction on Myanmar refugees: state minister|first=Press Trust of|last=India|newspaper=Business Standard India|date=8 March 2021|via=Business Standard|access-date=11 March 2021|archive-date=10 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310062454/https://www.business-standard.com/article/current-affairs/mizoram-is-waiting-for-govt-s-direction-on-myanmar-refugees-state-minister-121030801200_1.html|url-status=live}}</ref> လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိၼ်ၶေႃႈပူင် ၸုမ်းတပ်ႉရၢႆႇၾၢႆႇဢႃႇသမ်ႇ ႁႂ်ႈၵုမ်းထိင်းတူၺ်းထိုင် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႅၼ်ႈလိၼ်သွင်မိူင်း လီလီ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|last=IANS|title=India orders Assam Rifles to prevent influx from Myanmar|url=https://telanganatoday.com/india-orders-assam-rifles-to-prevent-influx-from-myanmar|access-date=12 March 2021|website=Telangana Today|language=en-US|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120557/https://telanganatoday.com/india-orders-assam-rifles-to-prevent-influx-from-myanmar|url-status=live}}</ref> တေႃႇထိုင် ပီ 2021 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈ 600 ပၢႆ လႆႈသၢၼ်ၶတ်း ပိူင်ဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းသေၵေႃႈ လႆႈထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇတီႈ တႃႈၶုၼ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-03-05|title=More Than 600 Police Join Myanmar's Anti-Regime Protest Movement|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/600-police-join-myanmars-anti-regime-protest-movement.html|access-date=2021-04-25|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> တႄႇဢဝ် လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 10 ဝၼ်းသေ လႆႈဢိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈလတ်းၶၢမ်ႈ လႅၼ်လိၼ်မိူင်းယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|url=https://thefederal.com/news/india-in-diplomatic-spot-as-myanmar-urges-return-of-cops-who-fled-across-border/|title=India in diplomatic spot as Myanmar urges return of cops who fled|first=Super|last=User|date=7 March 2021|website=The Federal|access-date=11 March 2021|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307061024/https://thefederal.com/news/india-in-diplomatic-spot-as-myanmar-urges-return-of-cops-who-fled-across-border/|url-status=live}}</ref> တီႈၼႂ်း တပ်ႉမတေႃႇမၢၼ်ႈၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ထုၼ်းမျၢတ်ႉဢွင်ႇ တီႈ တပ်ႉၸုမ်း 77 လႄႈ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ႁဵင်းတေႃႇဢူး တီး တပ်ႉၸုမ်း 99 ၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈသၢၼ်ၶတ်း ပိူင်ဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းသေ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇတီႈ တႃႈၶုၼ်မႃးယဝ်ႉ။<ref name=":21">{{Cite web|title=အာဏာမသိမ်းခင်ကတည်းက တပ်ပျက်နေကြောင်း ပုန်ကန်သူတပ်အရာရှိပြောကြား|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6442|access-date=2021-04-25|website=Myanmar NOW|language=my|archive-date=25 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425224334/https://www.myanmar-now.org/mm/news/6442|url-status=live}}</ref><ref name=":24">{{Cite news|last=Beech|first=Hannah|date=2021-03-28|title=Inside Myanmar's Army: 'They See Protesters as Criminals'|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/03/28/world/asia/myanmar-army-protests.html|access-date=2021-04-25|issn=0362-4331|archive-date=26 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426094628/https://www.nytimes.com/2021/03/28/world/asia/myanmar-army-protests.html|url-status=live}}</ref><ref name=":25">{{Cite web|title=Interview: 'Military Leaders Are Afraid of Letting Their Power Go'|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/hein-thaw-oo-04202021170420.html|access-date=2021-04-25|website=Radio Free Asia|language=en|archive-date=25 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425224332/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/hein-thaw-oo-04202021170420.html|url-status=live}}</ref> ၽူႈမီးၸၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸီႉၸမ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈတႄႉ တီႈၼႂ်း တပ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီး လွင်ႈဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းမႃးယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":21" /><ref name=":24" /><ref name=":25" /> ===ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း=== ====လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈၼွၵ်ႈမိူင်ႈ==== [[ၾၢႆႇ:Protesters demanding Aung San Suu Kyi's release at Kasumigaseki, Tokyo after the February 2021 Myanmar coup.jpg|thumb|တီႈ [[မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ]]၊ [[ဝဵင်းတူဝ်ႇၵျူဝ်ႇ]] ၼၼ်ႉ <ref>{{Cite web |url=http://www.asahi.com/ajw/articles/14162323 |title=Archive copy |access-date=2021-02-05 |archive-date=2021-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204095353/http://www.asahi.com/ajw/articles/14162323 |url-status=dead }}</ref>]] ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၸိူဝ်းၽႅဝ်ဝႆႉတီႈ မိူင်းထႆး မွၵ်ႈ 200 ၵေႃႉလႄႈ ၵူၼ်းတူင်ႉၼိုင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇထႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈၼႃႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈ [[ဝဵင်းမိူင်းၵွၵ်ႇ]]ယဝ်ႉ။<ref name="Thaiprotest">{{Cite web|date=1 February 2021|title= ด่วน! ชาว 'เมียนมา' ชู 3 นิ้วบุกประท้วงหน้าสถานทูต ต้านรัฐประหารในประเทศ |url= https://www.bangkokbiznews.com/news/detail/920306 |access-date=1 February 2021|website=Bangkok Biz News|language=th}}</ref> တမ်ႇၼူတ်ႇၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈတိၺွပ်းသေ ၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉလႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉ ထုၵ်ႇတိၺွပ်းယဝ်ႉ။<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2021/2/1/myanmar-military-stages-coup-against-aung-san-suu-kyi-live Myanmar’s military stages coup d’etat: Live news]</ref> တီႈ [[မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ]]၊ [[ဝဵင်းတူဝ်ႇၵျူဝ်ႇ]]ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵႂႃႇၼႄၵၢင်ၸႂ်တီႈ [[ၸၼ်ႉၸွမ် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ]]ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=Myanmar workers in Japan protest against Tatmadaw’s actions|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-workers-japan-protest-against-tatmadaws-actions.html|access-date=2021-02-01|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-03|archivedate=2021-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201182053/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-workers-japan-protest-against-tatmadaws-actions.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-workers-japan-protest-against-tatmadaws-actions.html |accessdate=2021-02-03 |archivedate=2021-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201182053/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-workers-japan-protest-against-tatmadaws-actions.html }}</ref> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ-ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ မွၵ်ႈ 150 ၼႆႉ ၵႂႃႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈၼႃႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်း တီႈ [[ဝႃႇသျိၼ်ႇတၼ်ႇတီႇၸီႇ]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=ဝါရှင်တန်ဒီစီက မြန်မာစစ်သံရုံးရှေ့မှာ အမေရိကန်ရောက် မြန်မာတွေဆန္ဒပြ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/myanmar-protest-against-military-coup-in-washington-dc-02032021193807.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-04|website=Radio Free Asia|language=my}}</ref> ၸုမ်းပလိၵ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈပၼ်ၽၢင်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |last1=Netto |first1=Stephen |title=Police issues warning against plans to protest in Singapore over current situation in Myanmar |url=https://www.theonlinecitizen.com/2021/02/05/police-issues-warning-against-plans-to-protest-in-singapore-over-current-situation-in-myanmar/ |website=The Online Citizen |access-date=5 February 2021 |language=English |date=Feb 5, 2021 |accessdate=5 February 2021 |archivedate=5 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205075814/https://www.theonlinecitizen.com/2021/02/05/police-issues-warning-against-plans-to-protest-in-singapore-over-current-situation-in-myanmar/ }} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.theonlinecitizen.com/2021/02/05/police-issues-warning-against-plans-to-protest-in-singapore-over-current-situation-in-myanmar/ |accessdate=5 February 2021 |archivedate=5 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205075814/https://www.theonlinecitizen.com/2021/02/05/police-issues-warning-against-plans-to-protest-in-singapore-over-current-situation-in-myanmar/ }}</ref><ref>{{cite web |author1=CNA/ga(ta) |author2=Channel News Asia |title=Police warn against plans to protest in Singapore over situation in Myanmar |url=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/police-warn-against-protest-plans-singapore-over-myanmar-14119078 |website=ChannelNewsAsia |access-date=5 February 2021 |language=English |date=Feb 5, 2021 |archive-date=5 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205072243/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/police-warn-against-protest-plans-singapore-over-myanmar-14119078 }}</ref> [[ၾၢႆႇ:Reacció al cop d'estat de Myanmar de 2021.svg|thumb|<div class="legend"><span class="legend-color" style="background:#4daf4aff;">&nbsp;</span>&nbsp;သၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈသိမ်းဢၢမ်ႈၼၢတ်ႈ</div>{{legend|#80c87dff|ဝႃႈ မႆႈၸႂ်ၸွမ်း}}{{legend|#fee000ff|ဢမ်ႇၸွမ်းၽၢႆႇလႂ်}}{{legend|#0000ffff|မျၢၼ်ႇမႃႇ}}{{legend|#c0c0c0ff|ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလၢတ်ႈသင်}}]] ====လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼွၵ်ႈမိူင်း==== ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း [[မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး|ဢိၼ်းတီးယႃး]]၊<ref>{{Cite web|last=Feb 1|first=TIMESOFINDIA COM /|last2=2021|last3=Ist|first3=09:36|title=Deeply concerned by developments in Myanmar, says India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/deeply-concerned-by-developments-in-myanmar-says-india/articleshow/80623041.cms|access-date=2021-02-01|website=The Times of India|language=en}}</ref> [[မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႈ|ပင်းၵလႃးတဵတ်ႈ]]၊<ref>{{cite news |title=Bangladesh wants democratic process upheld in Myanmar |url=https://www.dhakatribune.com/world/south-east-asia/2021/02/01/military-coup-in-myanmar-not-necessarily-to-affect-rohingya-repatriation |access-date=1 February 2021 |work=Dhaka Tribune |publisher=2A Media Limited. |date=1 February 2021}}</ref> [[မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး|ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး]]၊<ref>{{citeweb|title=Indonesia Urges All Parties in Myanmar to Exercise Self-Restraint|url=https://kemlu.go.id/portal/en/read/2118/siaran_pers/indonesia-urges-all-parties-in-myanmar-to-exercise-self-restraint|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Indonesia|accessdate=1 February 2021}}</ref> [[မိူင်းၶႄႇ|ၶႄႇ]]၊<ref>{{cite web|year=1 February 2021|title=China 'notes' Myanmar coup, hopes for stability|publication-place=REUTERS|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-china/china-notes-myanmar-coup-hopes-for-stability-idUSKBN2A11P2?il=0|access-date=1 February 2021}}</ref> [[မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျႃႇပၢၼ်ႇ]]၊<ref>{{cite news|date=February 1, 2021|title=Japan urges Myanmar to uphold democracy after military stages coup|url=https://english.kyodonews.net/news/2021/02/056d4ad2bb71-urgent-japan-urges-myanmar-to-uphold-democracy-after-suu-kyis-detention.html|agency=Kyodo News|access-date=2021-02-01}}</ref> [[မိူင်းမလေးသျႃး|မလေးသျႃး]]၊<ref>{{citeweb|title=Press Release: Latest Situation in Myanmar|url=https://twitter.com/MalaysiaMFA/status/1356122970159104000|publisher=Ministry of Foreign Affairs (Malaysia)|accessdate=1 February 2021}}</ref> [[မိူင်းပႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇ|ပႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇ]]၊<ref>{{Cite web|title=Pakistan hopes from all sides in Myanmar to be restraint, work for peace: Zahid Hafeez|url=https://www.radio.gov.pk/01-02-2021/pakistan-hopes-from-all-sides-in-myanmar-to-be-restraint-work-for-peace-zahid-hafeez|access-date=2021-02-01|website=www.radio.gov.pk|language=en|archive-date=2021-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201144030/https://www.radio.gov.pk/01-02-2021/pakistan-hopes-from-all-sides-in-myanmar-to-be-restraint-work-for-peace-zahid-hafeez}}</ref> [[မိူင်းၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း|ၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း]]၊<ref>{{cite web|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20210201009200325|title=S. Korea expresses concerns over Myanmar coup|website=[[Yonhap News Agency]]|date=February 1, 2021|accessdate=February 1, 2021}}</ref> [[မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ|သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2021/02/20210201-Myanmar|title=MFA Spokesperson's Comments in Response to Media Queries on the Detention of Myanmar Leaders and Officials|date=1 February 2021|website=Ministry of Foreign Affairs Singapore}}</ref> ၶဝ်ႈတိုၵ်းသူၼ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ တပ်ႉမတေႃႇ ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Goldman|first=Russell|date=2021-02-01|title=Myanmar’s Coup, Explained|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/01/world/asia/myanmar-coup.html|access-date=2021-02-02|issn=0362-4331}}</ref> [[မိူင်းဢေႃႉသထရေးလီးယႃး|ဢေႃႉသထရေးလီးယႃး]]၊<ref>{{cite web |last1=Tillett |first1=Andrew |title=Australia joins global condemnation of Myanmar generals |url=https://www.afr.com/world/asia/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-detained-20210201-p56ycy |website=Financial Review |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 1, 2021}}</ref><ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=Statement on Myanmar|url=https://www.foreignminister.gov.au/minister/marise-payne/media-release/statement-myanmar|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201093854/https://www.foreignminister.gov.au/minister/marise-payne/media-release/statement-myanmar|archive-date=2021-02-01|access-date=|website=Minister for Foreign Affairs – Minister for Women – Senator the Hon Marise Payne}}</ref> [[မိူင်းၶႅၼ်ႇၼေႇတႃႇ|ၶႅၼ်ႇၼေႇတႃႇ]]၊<ref>{{cite web|url=https://cultmtl.com/2021/02/justin-trudeau-on-myanmar-the-democratic-process-must-be-respected/|title=Justin Trudeau on Myanmar: “The democratic process must be respected”|date=2 February 2021|website=Cult MTL}}</ref> [[မိူင်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ|ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ]]၊<ref>{{Cite web |url=https://uk.sports.yahoo.com/news/myanmar-aung-san-suu-kyi-072052284.html |title=Archive copy |access-date=2021-02-03 |archive-date=2021-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131433/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=2_cc-session_74704c41-a143-4ae4-8f5b-1e4af6cd3535 |url-status=dead }}</ref> [[မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ|ၵျႃႇမၼီႇ]]၊<ref> https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/germany-condemns-myanmar-coup-in-strongest-terms-/2129847</ref> [[မိူင်းၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ|ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ]]၊<ref>{{Cite web|last=Mahuta|first=Nanaia|date=1 February 2021|title=New Zealand statement on Myanmar|url=https://www.beehive.govt.nz/release/new-zealand-statement-myanmar|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=1 February 2021|website=via beehive.gov.nz}}</ref> [[မိူင်းသပဵၼ်ႇ|သပဵၼ်ႇ]]၊<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=Sánchez condena el golpe de Estado en Myanmar y pide vuelta a la democracia|url=https://www.lavanguardia.com/politica/20210201/6213485/sanchez-condena-golpe-myanmar-pide-vuelta-democracia.html|access-date=2021-02-01|website=La Vanguardia|language=es|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131521/https://www.lavanguardia.com/politica/20210201/6213485/sanchez-condena-golpe-myanmar-pide-vuelta-democracia.html}}</ref> [[မိူင်းသုၺ်ႇတိၼ်ႇ|သုၺ်ႇတိၼ်ႇ]]၊<ref>{{cite web|url=https://sverigesradio.se/artikel/foreign-minister-condemns-military-coup-in-myanmar|title=Foreign Minister condemns military coup in Myanmar|publisher=Sveriges Radio|website=sverigesradio.se}}</ref> [[မိူင်းတိူဝ်ႇၵီႇ|တိူဝ်ႇၵီႇ]]၊<ref>{{cite news |last1=Bir |first1=Burak |title=Turkey condemns, 'deeply concerned' by coup in Myanmar |url=https://www.aa.com.tr/en/turkey/turkey-condemns-deeply-concerned-by-coup-in-myanmar/2129572 |access-date=1 February 2021 |work=Anadolu Agency |date=1 February 2021 |archive-date=1 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201182117/https://www.aa.com.tr/en/turkey/turkey-condemns-deeply-concerned-by-coup-in-myanmar/2129572 }}</ref> [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁေႃၶမ်း ပရိတ်ႈတဵၼ်ႇ|ယူႇၼၢႆႉတႅတ်ႉၶိင်းတမ်း]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/uk-condemns-military-coup-in-myanmar/2129749| title=UK condemns military coup in Myanmar|date=1 February 2021|work=Anadolu Agency|language=en}}</ref> နှင့် [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵ|မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/01/31/statement-by-white-house-spokesperson-jen-psaki-on-burma/|title=Statement by White House Spokesperson Jen Psaki on Burma|date=1 February 2021|website=The White House|access-date=3 February 2021|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201072432/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/01/31/statement-by-white-house-spokesperson-jen-psaki-on-burma/|url-status=dead}}</ref> ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢဝ်ၶေႃႈပူင်သဵင်ရႃႇၸႃႇသေၵေႃႈ မွၵ်ႇလၢတ်ႈမႃး ထုၵ်ႇလီပွႆႇပၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်တိၺွပ်းဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite news |title=‘Serious blow to democracy’: World condemns Myanmar military coup |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/2/1/world-reacts-to-military-coup-in-myanmar |access-date=1 February 2021 |work=Al Jazeera |date=1 February 2021 |language=en}}</ref><ref>https://www.aa.com.tr/fr/monde/la-maison-blanche-menace-les-auteurs-du-coup-d%c3%a9tat-militaire-du-myanmar-de-sanctions/2129551</ref> ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ [[ၵျူဝ်း ပၢႆႇတႅၼ်ႇ]] ၵေႃႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸူး တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၸိုင်ႈမိူင်းသေ ပေႃးလူဝ်ႇမႃး တေတမ်းဝၢင်းတၢမ်ႇထိုင် တပ်ႉမတေႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref> {{cite web|title=Biden threatens sanctions on Myanmar after military coup|url=https://apnews.com/article/joe-biden-politics-aung-san-suu-kyi-myanmar-democracy-f28e6bc37c38417d19a86b524a14de0d|author=Lee, Matthew|website=APNews.com|date=February 1, 2021|access-date=February 1, 2021}} </ref><ref>{{cite web|title=Statement by President Joseph R. Biden, Jr. on the Situation in Burma|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/02/01/statement-by-president-joseph-r-biden-jr-on-the-situation-in-burma/|website=WhiteHouse.gov|date=February 1, 2021|access-date=February 1, 2021|archive-date=February 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202023944/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/02/01/statement-by-president-joseph-r-biden-jr-on-the-situation-in-burma/|url-status=dead}}</ref> ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း [[မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး|ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး]]၊ [[မိူင်းၾီႇလိပ်ႈပိၼ်း|ၾီႇလိပ်ႈပိၼ်း]]၊ [[မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း|ဝႅတ်ႉၼမ်း]] လႄႈ [[မိူင်းထႆး]] ၶဝ်တႄႉ လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ် ပၼ်ႁႃၼႂ်းမိူင်းၵူၺ်းလႄႈ ၶဝ်မွၵ်ႇလၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၶဝ်ႈၵဝ်းၸွမ်း ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite news |title=West condemns Myanmar coup but Thailand, Cambodia shrug |url=https://www.bangkokpost.com/world/2060651/west-condemns-myanmar-coup-but-thailand-cambodia-shrug |access-date=1 February 2021 |work=Bangkok Post |publisher=Bangkok Post Public Company Ltd. |date=1 February 2021}}</ref><ref>{{cite news |last1=Charm |first1=Neil |title=Philippines says Myanmar events ‘internal matter that we will not meddle with’ |url=https://www.bworldonline.com/philippines-says-myanmar-events-internal-matter-that-we-will-not-meddle-with/ |access-date=1 February 2021 |work=BusinessWorld |date=1 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201080440/https://www.bworldonline.com/philippines-says-myanmar-events-internal-matter-that-we-will-not-meddle-with/ |archive-date=1 February 2021 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar's army seizes power, detains Aung San Suu Kyi |url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/myanmars-army-seizes-power-detains-aung-san-suu-kyi-5 |access-date=1 February 2021 |work=National Post |agency=Reuters |date=1 February 2021 |language=en-CA}}</ref><ref>{{cite news|title= Myanmar military coup: Nordic and Asian reactions|date=2 February 2021|url= https://scandasia.com/myanmar-military-coup-nordic-and-asian-reactions/|work=ScandAsia}}</ref> [[ဢၢၼ်ႇထူဝ်ၼီႇယူဝ်ႇ ၵူႇတႃႇရႅတ်ႉ]] ၵေႃႉပဵၼ် ၸွမ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၵူႈထၢၼ်ႈ တီႈ [[ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ]] ဝႃႈ လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းတေတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>[https://www.un.org/sg/en/content/sg/statement/2021-01-31/statement-attributable-the-spokesperson-for-the-secretary-general-myanmar Statement attributable to the Spokesperson for the Secretary General - on Myanmar]</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် [[ၸုမ်းမိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ|ၸုမ်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်လၢႆၸိုင်ႈမိူင်းသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>https://www.reuters.com/article/myanmar-politics-asean-int/asean-calls-for-return-to-normalcy-in-myanmar-after-coup-idUSKBN2A124A</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.detik.com/internasional/d-5357097/negara-negara-asean-bahas-kudeta-militer-di-myanmar |title=Archive copy |access-date=2021-02-03 |archive-date=2021-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201182144/https://news.detik.com/internasional/d-5357097/negara-negara-asean-bahas-kudeta-militer-di-myanmar |url-status=dead }}</ref> [[ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ယူးရူပ်ႉ]] ၵေႃႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈသေ လႆႈလၢတ်ႈထတ်းသၢင်မႃးယဝ်ႉ။<ref>https://twitter.com/vonderleyen/status/1356154420459933696</ref><ref name=politcoeu>{{cite news|url=https://www.politico.eu/article/europe-reacts-to-myanmar-military-coup/|title=EU leaders condemn military coup in Myanmar|last=Adkins|first=William|date=1 February 2021|work=Politico|accessdate=1 February 2021}}</ref> တီႈ [[ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် တႃႇ ၶိုၼ်းဢဝ် တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇႁင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လႄႈ တႃႇပၼ်တၢမ်ႇ တပ်ႉမတေႃႇၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite news |title=UNSC takes no action on coup in Myanmar |url=https://www.gulftoday.ae/news/2021/02/03/unsc-takes-no-action-on-coup-in-myanmar |access-date=3 February 2021 |work=Gulf Today |date=3 February 2021}}</ref><ref>{{cite web |author1=AFP |author2=jt |title=UN Security Council searches for unity on Myanmar |url=https://www.channelnewsasia.com/news/world/myanmar-un-security-council-emergency-meeting-uk-china-14097148 |website=Channel News Asia |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 2, 2021 |accessdate=3 February 2021 |archivedate=3 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131415/https://www.channelnewsasia.com/news/world/myanmar-un-security-council-emergency-meeting-uk-china-14097148 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.channelnewsasia.com/news/world/myanmar-un-security-council-emergency-meeting-uk-china-14097148 |accessdate=3 February 2021 |archivedate=3 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131415/https://www.channelnewsasia.com/news/world/myanmar-un-security-council-emergency-meeting-uk-china-14097148 }}</ref><ref>{{cite web |author1=AL JAZEERA AND NEWS AGENCIES |title=Security Council fails to agree statement condemning Myanmar coup |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/2/3/security-council-fails-to-agree-statement-condemning-myanmar-coup |website=Al Jazeera |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021 |quote=The UN Security Council has failed to agree on a joint statement condemning Monday’s coup in Myanmar, after a two hour long emergency meeting failed to secure the support of China, a key Myanmar ally and a veto-holding permanent member of the council.}}</ref><ref>{{cite web |author1=AP |title=UN Security Council takes no action on Myanmar coup |url=https://www.euronews.com/2021/02/03/un-security-council-takes-no-action-on-myanmar-coup |website=Euronews |access-date=3 February 2021 |language=English |date=February 3, 2021}}</ref> ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၼႂ်ႈၵႃႈ မိူင်းၶဝ်ႈၸုမ်း 15 မိူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈ ၶေႃႈၽွမ်ႉၸႂ်ၵၼ်တင်းမူတ်း။ ၶႄႇလႄႈ ရတ်ႈသျႃးၶဝ် ထဵင်တႃႇတေႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၸႂ်ႉ ဢၢမ်းၼၢတ်ႈဝီႇတူဝ်ႇသေၵေႃႈ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ တႃႇႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၶႄႇၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ "ပဵၼ်လွင်ႈၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်းၵူၺ်း" ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |author1= |title=Myanmar coup: China blocks UN condemnation as protest grows |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55913947 |website=BBC News |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021}}</ref> ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းတေႃႇၸူဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ဝႅတ်ႉၼမ်းၶဝ်ၼႆႉလႆႈတုၵ်းယွၼ်း တႃႇဢဝ်ပၼ်ၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite news|work=The Guardian|title=Aung San Suu Kyi could face two years in jail over ‘illegal’ walkie-talkies|date=3 February 2021|url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/03/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-workers-hospitals-civil-disobedience-aung-san-suu-kyi}}</ref> မိူဝ်ႈ ပီ 2021 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈသေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တႃႇႁႂ်ႈၶိုၼ်းပွႆႇပၼ် ၸိူဝ်းထုၵ်ႇတိၺွပ်းဝႆႉ၊ လုၵ်ႉတီႈ ဢႃႇသီႇယၼ်ႇသေ တႃႇပၼ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ တပ်ႉသိုၵ်း လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။<ref name="un_calls_for_reversal_2021_03_10_ap">[https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-asia-pacific-myanmar-united-nations-4d0b4e78b8b740784c7ed5adb0aec3b4 "UN calls for reversal of Myanmar coup and condemns violence"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411053758/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-asia-pacific-myanmar-united-nations-4d0b4e78b8b740784c7ed5adb0aec3b4 |date=11 April 2021 }} March 10, 2021, [[Associated Press]] (also at: ''[https://www.usnews.com/news/world/articles/2021-03-10/diplomats-un-to-condemn-violence-against-myanmar-protesters U.S. News and World Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411053756/https://www.usnews.com/news/world/articles/2021-03-10/diplomats-un-to-condemn-violence-against-myanmar-protesters |date=11 April 2021 }}'' and [https://www.ctvnews.ca/world/un-calls-for-reversal-of-myanmar-coup-and-condemns-violence-1.5342124 CTV News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411053756/https://www.ctvnews.ca/world/un-calls-for-reversal-of-myanmar-coup-and-condemns-violence-1.5342124 |date=11 April 2021 }}, retrieved April 9, 2021</ref><ref name="unsc_agrees_to_condemn_2021_03_10_reuters">[https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-un/u-n-security-council-agrees-to-condemn-myanmar-violence-urge-military-restraint-idUSKBN2B22D8 "U.N. Security Council agrees to condemn Myanmar violence, urge military restraint,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411053756/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-un/u-n-security-council-agrees-to-condemn-myanmar-violence-urge-military-restraint-idUSKBN2B22D8 |date=11 April 2021 }} March 10, 2021, [[Reuters News Service]], (also in the ''[https://www.straitstimes.com/world/united-states/un-security-council-agrees-to-condemn-myanmar-violence-urge-military-restraint Straits Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411055920/https://www.straitstimes.com/world/united-states/un-security-council-agrees-to-condemn-myanmar-violence-urge-military-restraint |date=11 April 2021 }}'') retrieved April 9, 2021</ref><ref name="unsc_strongly_condemns_2021_03_11_afp_thehindu">[https://www.thehindu.com/news/international/un-security-council-strongly-condemns-myanmar-militarys-violence/article34040125.ece "U.N. Security Council Strongly Condemns Myanmar Military's Violence,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616050212/https://www.thehindu.com/news/international/un-security-council-strongly-condemns-myanmar-militarys-violence/article34040125.ece |date=16 June 2021 }} March 11, 2021, [[Agence France-Presse]] in ''[[The Hindu]]''</ref><ref name="press_release_sc14462_2021_03_10_unsc">[https://www.un.org/press/en/2021/sc14462.doc.htm "Issuing Presidential Statement, Security Council Expresses Deep Concern about Developments in Myanmar,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411055134/https://www.un.org/press/en/2021/sc14462.doc.htm |date=11 April 2021 }} Press Release SC/14462, March 10, 2021, [[United Nations Security Council]], retrieved April 9, 2021</ref> 2021 မၢတ်ႉၶျ် 27 ၼၼ်ႉ ၽူႈတၢင်တူဝ် တီႈမိူင်းပႅတ်ႇမိူင်း လႆႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ဝၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႉတပ်ႉမတေႃႇယဝ်ႉ။<ref>{{cite news |title=On Bloodiest Day for Myanmar Civilians, India Attends Military Parade by Coup Leaders |url=https://thewire.in/diplomacy/india-china-russia-pakistan-attend-myanmar-armed-forces-day-parade |work=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=28 March 2021 |access-date=28 March 2021 |archive-date=28 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210328071814/https://thewire.in/diplomacy/india-china-russia-pakistan-attend-myanmar-armed-forces-day-parade |url-status=live }}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|ပၢင်ၵုမ် ႁူဝ်ပဝ်ႈဢႃႇသီႇယၼ် ဢၼ်လႆႈၸတ်းႁဵတ်း မိူဝ်ႈ 2021 ဢေႇပရႄႇ 24]] 2021 ဢေႇပရႄႇ 24 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ [[ၸုမ်းမိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ|ၸုမ်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ]] လႆႈၽိတ်ႈမွတ်ႇ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ တႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပၢင်ၵုမ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ [[ဝဵင်းၵျႃႇၵႃႇတႃႇ]] တီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် [[ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]] ဢၼ်ၵူၼ်းပၢႆးမိူင်း ၸိူဝ်းသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈသိုၵ်းသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈတင်း ဢႃႇသီႇယၼ်ႇသေတႃႉ ၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-04-20|title=Myanmar's National Unity Government must be invited to this week's ASEAN Special Summit, MPs say|url=https://aseanmp.org/2021/04/20/myanmars-national-unity-government-must-be-invited-to-this-weeks-asean-special-summit-mps-say/|access-date=2021-04-22|website=ASEAN Parliamentarians for Human Rights|language=en-US|archive-date=28 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428023046/https://aseanmp.org/2021/04/20/myanmars-national-unity-government-must-be-invited-to-this-weeks-asean-special-summit-mps-say/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Allard |first1=Tom |title=Southeast Asian leaders to press Myanmar junta to end violence, allow aid - sources |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/regional-ngos-urge-asean-include-ousted-myanmar-lawmakers-crisis-summit-2021-04-23/ |access-date=April 24, 2021 |work=Reuters |date=April 24, 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423194011/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/regional-ngos-urge-asean-include-ousted-myanmar-lawmakers-crisis-summit-2021-04-23/ |url-status=live }}</ref> တီႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇႁွင်ႉ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇဝႃႈ ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်း။<ref>{{cite news |title=ASEAN leaders meet Myanmar coup leader Min Aung Hlaing in Indonesia, amid killings |url=https://www.thehindu.com/news/international/asean-leaders-meet-myanmar-coup-leader-min-aung-hlaing-in-indonesia-amid-killings/article34399476.ece |access-date=24 April 2021 |work=The Hindu |date=24 April 2021 |language=en-IN |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424081626/https://www.thehindu.com/news/international/asean-leaders-meet-myanmar-coup-leader-min-aung-hlaing-in-indonesia-amid-killings/article34399476.ece |url-status=live }}</ref> ဢႃႇသီႇယႅၼ်ႇၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ ၶေႃႈၽွမ်ႉၸႂ်ႉၵၼ် ႁႃႈၶေႃႈ (five-point consensus) သေ လႆႈတုၵ်းယွၼ်း တႃႇယွၼ်ႉယွမ်း လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းၼႆသေ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈမႃး။<ref>{{Cite web|date=2021-04-24|title=Chairman's Statement on the ASEAN Leaders' Meeting.|url=http://asean2021.bn/Theme/news/news-24.04.21-csalm.aspx|access-date=2021-04-24|website=ASEAN Summit 2021|language=en-US|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424135206/http://asean2021.bn/Theme/news/news-24.04.21-csalm.aspx|url-status=dead|accessdate=18 June 2021|archivedate=24 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424135206/http://asean2021.bn/Theme/news/news-24.04.21-csalm.aspx}} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://asean2021.bn/Theme/news/news-24.04.21-csalm.aspx |accessdate=24 July 2021 |archivedate=24 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424135206/http://asean2021.bn/Theme/news/news-24.04.21-csalm.aspx }}</ref> ==တႃႇသိုပ်ႇလူ== * [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]] * [[လွင်ႈထုၵ်ႇသိုၵ်းသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 1962]] ([[:en:1962 Burmese coup d'état|ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ]]) * [[လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ 8888 (ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်)|လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈပႅတ်ႇသီႇတူဝ်]] * [[လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2021]] * [[လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ (2021)]] * [[ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း]] ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} ncm0975vcbdxoq8ajch3l5zoamro27i 0 32737 245418 65479 2026-11-10T22:18:21Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 245418 wikitext text/x-wiki {{Infobox dependency | native_name = {{native name|sr-Cyrl|Република Српска}} | settlement_type = [[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Entity of Bosnia and Herzegovina]] | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Bosnia and Herzegovina]] | image_flag = Flag of Republika Srpska.svg | image_seal = Amblem republike srpske.svg | seal_size = 80px | seal_type = မိၵ်ႈမၢႆ | seal_link = Seal of Republika Srpska | national_motto = | anthem = Моја Република ([[ၽႃႇသႃႇသႃးပီးယႃး|သႃးပီးယႃး]])<br/>''[[Moja Republika|Moja Republika]]''<br />"My Republic"<br/>[[File:Moja republika.ogg|center]] | anthem_link = | image_map = Republika Srpska in Bosnia and Herzegovina.svg | map_caption = Red indicates the location of Republika Srpska within Bosnia and Herzegovina. Pink is [[Brčko District]]. | capital = [[Sarajevo]]<ref name="ohr.int">{{cite web |url=http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/oth-legist/doc/rs-constitution.doc |title=Constitution of the Republika Srpska – official website of the Office of the High Representative |access-date=13 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081001162720/http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/oth-legist/doc/rs-constitution.doc |archive-date=1 October 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br />[[Istočno Sarajevo]] (de jure) [[Banja Luka]] (de facto)<ref name="Mihaylov 2020">{{cite book |author-last=Mihaylov |author-first=Valentin |year=2020 |chapter=Ethnoterritorial Divisions and Urban Geopolitics in Post-Yugoslav Mostar |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jTMPEAAAQBAJ&pg=PA95 |title=Spatial Conflicts and Divisions in Post-socialist Cities |location=[[Cham, Switzerland]] |publisher=[[Springer Verlag]] |series=The Urban Book Series |page=95 |doi=10.1007/978-3-030-61765-3_6 |isbn=978-3-030-61765-3 |s2cid=234970806 |issn=2365-7588 |quote=[[Bosniaks]] prevail in the capital city of [[Sarajevo]], while [[Serbs of Bosnia and Herzegovina|Serbs]] are dominant in their [[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|entity]] and its capital, '''Banja Luka'''. Although Sarajevo is the capital of the entire multinational federation, Serbs and [[Croats]] often perceive it as a city governed by Bosniaks. Like many other cities, villages, municipalities and regions across Bosnia and Herzegovina, [[Mostar]] underwent the period of national homogenization as a result of [[Ethnic cleansing in the Bosnian War|ethnic cleansing]] or forced migration in the face of extreme nationalism and violence. Unlike Sarajevo and Banja Luka, no ethnic group succeeded in achieving full supremacy in Mostar.}}</ref> | largest_city = [[Banja Luka]] | languages_type = [[Official language]]s<ref name=Constitution>{{cite web |url=http://www.ustavnisud.org/upload/4_8_2009_48_ustav_srpski.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212023932/http://www.ustavnisud.org/upload/4_8_2009_48_ustav_srpski.pdf |url-status=dead |title=Constitution of Republika Srpska |archive-date=12 February 2012}}</ref> | official_languages = {{hlist|[[Serbian language|Serbian]]|[[Bosnian language|Bosnian]]|[[Croatian language|Croatian]]}} | ethnic_groups = {{vunblist|81.51% [[Serbs of Bosnia and Herzegovina|Serbs]]|13.99% [[Bosniaks]]|2.41% [[Croats of Bosnia and Herzegovina|Croats]]|2.09% others}} | ethnic_groups_year = 2013 census<ref name="census2013">{{cite report |title=Census 2013 - Final Results |url=http://www.statistika.ba/?lang=en |access-date=22 June 2024}}</ref> | government_type = [[Federated state]] | leader_title1 = [[President of Republika Srpska|President]] | leader_name1 = [[Milorad Dodik]] | leader_title2 = [[List of prime ministers of Republika Srpska|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Radovan Višković]] | leader_title3 = [[List of speakers of the National Assembly of Republika Srpska|President of the National Assembly]] | leader_name3 = [[Nenad Stevandić]] | legislature = [[National Assembly (Republika Srpska)|National Assembly]] | sovereignty_type = <!--[[History of Republika Srpska|Formation]]--> | established_title = [[Republika Srpska (1992–1995)|Proclaimed]] | established_date = 9 January 1992 | established_title2 = {{nowrap|Recognized as<br />[[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|part of Bosnia<br />and Herzegovina]]}} | established_date2 = 14 December 1995 | area_km2 = 24,641 | area_sq_mi = 9,504.78 | population_census = {{decrease}} 1,228,423<ref name="census2013" /> | population_census_year = 2013 | population_density_km2 = 45.2 | population_density_sq_mi = 129.24 | population_density_rank = | population_data2 = {{decrease}} 1,114,819<ref name="rzs.rs.ba">{{cite web |title=Database of Economic Indicators |url=https://www.rzs.rs.ba/ |website=rzs.rs.ba |publisher=Republic of Srpska Bureau of Statistics}}</ref> | population_label2 = 2023 estimate | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = {{increase}} $8.892 billion<ref name="rzs.rs.ba" /> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $7,976 | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = 2022 | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.776 | HDI_ref = <ref>{{cite web |url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/BIH/?levels=1%2B4&interpolation=0&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2019&colour_scales=national|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab |website=hdi.globaldatalab.org |language=en |access-date=3 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | HDI_rank = | currency = [[Bosnia and Herzegovina convertible mark|Convertible mark]]^e | currency_code = BAM | utc_offset = +01:00 | DST_note = | utc_offset_DST = +02:00 | drives_on = right | calling_code = [[+387]] |iso_code = BA-SRP | footnotes = ^a Although the north-eastern [[Brčko District]] is formally held in [[condominium (international law)|condominium]] by both entities, it is a ''de facto'' autonomous political entity, having the same powers as the other two entities and is under the direct sovereignty of Bosnia and Herzegovina.<br />^b The [[Constitution of Republika Srpska]] avoids naming "Serbian, Bosnian, and Croatian", instead listing them as "the language of the Serb people, the language of the Bosniak people and the language of the Croat people" due to the ongoing debate over the separation of these languages.{{small|<ref>{{cite web |title=Decision on Constitutional Amendments in Republika Srpska |url=http://www.ohr.int/print/?content_id=7474 |publisher=Office of the High Representative |access-date=3 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118131924/http://www.ohr.int/print/?content_id=7474 |archive-date=18 January 2012 |df=dmy-all}}</ref>}}<br />^c Including refugees abroad<br />^d Excluding Republika Srpska's 48% of the [[Brčko District]]<br />^e [[Serbian Cyrillic alphabet|Cyrillic version]] |flag_size=130px}} ==ၶေႃႈမၢႆတွင်း== {{Notelist}} ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} 3bzljip1g6t2ol7by17ioipn9x2lyss 0 70094 245427 240886 2026-11-11T05:15:18Z CommonsDelinker 114 Removing [[:c:File:မႃလိၼ်လႄႈၼၢမ်.jpg|မႃလိၼ်လႄႈၼၢမ်.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 3 November 2026. 245427 wikitext text/x-wiki ဢိင်ဢဝ်မႃးတီႈဢပုမ်ႇ ဢၼ်'''[[ဢေႇသူပ်ႉ]]'''လႆႈၶႆႈၼေဝႆႉ။ ==မႃလိၼ်လႄႈၼၢမ်== မႃလိၼ်တူဝ်ၼိုင်ႈ မၼ်းၵူဝ်ꧦ ႁေꧦ သေလႅၼ်ႈ ပၢႆႈလႃႈ ထိူၼ်ႇလႄႈ လႆႈမႃးထူပ်းႁၼ်ယုမ်းၼၢမ် ဢၼ်မီး ၼၢမ်တၼ်တိၵ်းꧦ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ မၼ်းၸင်ႇၼႅတ်ႈ မူၼ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇပႅပ်ႉသွၼ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းယုမ်း ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈလႃႈၼိူဝ်ႉလႆႈပႆပူၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ မႃလိၼ် ၸင်ႇၵၢၼ်းဢွၵ်ႇမႃးလွႆးꧦ ၵူၺ်းၵႃႈမိူဝ်ႈမၼ်းဢွၵ်ႇမႃး ၶိုၼ်းၼၼ်ႉ၊ မၼ်းလႆႈၺႃးၼၢမ်ၸူၵ်ႉၺႃးတူဝ်မၼ်း သမ်ႉပေႃးၸဵပ်း သႅပ်ႇၵႂႃႇတၢင်းတူဝ် မၼ်းၸၢင်ႇလၢတ်ႈ ဝႃႈ— <br> “ဢႃးလူဝ်ႉ! ၵဝ်ၵၢၼ်ႉပၢႆႈတၢႆမႃးပိုင်ႈမႂ်း ပဵၼ်သင်မႂ်း သမ်ႉပၼ် လွင်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇၵဝ် ပေႃးတၢၼ်ႇၼႆႉထႅင်ႈ” ၼၢမ်ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇမၼ်းၶိုၼ်းဝႃႈ— <br> “တီႈတႄႉမၼ်း မႂ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီ မႃးယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈ ထႅမ်တီႈၵဝ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇၸမၼ်းယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၵဝ်ၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ၽေး တေႃႇၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉ။” ===တွၼ်ႈသွၼ်ၼႂ်းဢႃႈပုမ်ႇ=== ဝူၼ်ႉႁႂ်ႈလီꧦ ဢၼ်တၢင်းတေယွၼ်း တၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈပိူၼ်ႈ။ ==ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်းဢၼ်လီဢၢၼ်ႇ== [[File:ၼႃႈသိူဝ်ႈဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ.jpg|thumb|upright=2|<center>ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ ပိၼ်ႇလူၺ်ႈသႅင်ၵူႇႁိူင်း</center>]] *'''[[မႃလိၼ်လႄႈၼၢမ်]]''' *'''[[သၢင်ႇသီႈမီလႄႈမႃထိူၼ်ႇ]]''' *'''[[ပူလႄႈငူး]]''' *'''[[မီလႄႈၽိုင်ႈ]]''' *'''[[သိူဝ်လၢႆးၸုမ်ႈလႄႈမႃၼႆး]]''' *'''[[သၢင်ႇသီႈလႄႈဝူဝ်း]]''' *'''[[မႅဝ်းလႄႈၵႆႇ]]''' *'''[[မႃႉလႄႈမႃႉလီႈ]]''' *'''[[မႅဝ်းလႄႈၼူ]]''' *'''[[ၵူၼ်းၵႃႉၵိူဝ်လႄႈမႃႉလီႈ]]''' *'''[[ၵႂၢင်လႄႈငဝ်း]]''' *'''[[ၵႃလမ်လႄႈဢွမ်ၼမ်ႉ]]''' *'''[[မူတ်ႉလႄႈၼူၵ်ႉတူႈ]]''' *'''[[ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈၽူႈဢွၼ်ႇႁူဝ်]]''' *'''[[ၸဝ်ႈၼႃးလႄႈငူးႁဝ်ႇ]]''' *'''[[ပၢင်တၢႆးလႄႈတဝ်ႇ]]''' *'''[[မႃၼႆးလႄႈၼူၵ်ႉယၢင်း]]''' *'''[[မႃၼႆးလႄႈၵႃလမ်]]''' *'''[[မႃလႄႈငဝ်း]]''' *'''[[ဢိုင်ႇဢၢင်ႈလႄႈဝူဝ်း]]''' ==ၽိုၼ်ဢိင်== 1. သႅင်ၵူႇႁိူင်း၊ ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ၊ 2025။ <br> 2. Aesop's fables. OUP Oxford, 2002. <br> 3.Patterson, Annabel. Fables of power: Aesopian writing and political history. Duke University Press, 1991. <br> 4.Lefkowitz, Jeremy B. "Aesop and animal fable." The Oxford Handbook of Animals in Classical Thought and Life (2014): 1-23. <br> 5bjj7o8yw19scbyue1t18kptu7nt0dn 0 70112 245414 240877 2026-11-10T15:25:30Z Seng Ku Hurng 3025 245414 wikitext text/x-wiki ဢိင်ဢဝ်မႃးတီႈဢပုမ်ႇ ဢၼ်'''[[ဢေႇသူပ်ႉ]]'''လႆႈၶႆႈၼေဝႆႉ။ ==ၵႂၢင်လႄႈငဝ်း== [[File:ၵႂၢင်လႄႈငဝ်း.jpg|thumb|upright=1.20|<center>ၵႂၢင်လႄႈငဝ်း လူၺ်ႈသႅင်ၵူႇႁိူင်း</center>]] မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ မီးၵၢင်လူင်တူဝ် ႞ မၼ်းၵႂႃႇၵိၼ်ၼမ်ႉသေ သမ်ႉလႆႈႁၼ်ငဝ်းတူဝ်မၼ်းၼႂ်းၼမ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဝူၼ်ႉၼႂ်းၸႂ်မၼ်းဝႃႈ— <br> “ၵဝ်ၼႆႉၵၢမ်ႇလီတႄႉ ဢၼ်မီးၶဝ်ဢၼ်ႁၢင်ႈလီပဵၼ်ၵိင်ႇꧦ ၸိူင်ႉၼႆ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၶႃၵဝ်ၼႆႉၵူၺ်းယဝ်ႉ တၢင်းႁၢင်ႈၸႃႉလႄႈလဵၵ်ႉ၊ မၼ်းသမ်ႉပေႃးဢမ်ႇၵိုင်ႇလႅပ်း တၢင်းၶႃၵဝ်သေဢိတ်း” ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ မၼ်းလႆႈယိၼ်းသဵင်မႃလိုပ်ႈတူဝ်ထိူၼ်ႇမေႃးမႃး လႃႈၼိူဝ်ႉၵေႃႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉၶဝ်ႈမႃးၸမ်မၼ်း၊ ၵႂၢင်ၸင်ႇၼႅတ်ႈလႅၼ်ႈပၢႆႈ၊ မၼ်းလႅၼ်ႈပၢႆႈၸမ်လွတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇထၢင်ႇသေ ၶဝ်မၼ်းလႆႈၵႂႃႇၵွင်ႉၺႃးၶိူဝ်း မၼ်းတဵၼ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇလွတ်ႈ၊ မႃလိုပ်ႈတူဝ်ထိူၼ်ႇ လႆႈမႃးတၼ်းၶိုတ်းမၼ်းသေ လႆႈမႃးၶူပ်းၺွပ်းၵႂၢင်ဝႆႉ၊ ၵႂၢင်ယိၼ်းၽိတ်းၸႂ်သေ ၸင်ႇပွင်ႉၼႂ်းၸႂ်မၼ်းဝႃႈ— “ၵဝ်ၼႆႉငိူဝ်ႈတႄႉယဝ်ႉ ဢၼ်ၵႂႃႇဢၢမ်းၶဝ်ဢၼ်ႁၢင်ႈလီၵဝ် ၵူၺ်းၵႃႈတီႈတႄႉꧦမၼ်း ၶႃၵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ ဢၼ်ဢွၼ်ဢဝ်ၵဝ်လွတ်ႈတၢင်းတၢႆလႆႈ” ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ===တွၼ်ႈသွၼ်ၼႂ်းဢႃႈပုမ်ႇ=== ႁႂ်ႈမေႃႁူႉလႄႈဝႆႉၵႃႈၶၼ် လွင်ႈဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ တေႃႇၽဝၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ===ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်းဢၼ်လီဢၢၼ်ႇ=== [[File:ၼႃႈသိူဝ်ႈဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ.jpg|thumb|upright=2|<center>ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ ပိၼ်ႇလူၺ်ႈသႅင်ၵူႇႁိူင်း</center>]] *'''[[မႃလိၼ်လႄႈၼၢမ်]]''' *'''[[သၢင်ႇသီႈမီလႄႈမႃထိူၼ်ႇ]]''' *'''[[ပူလႄႈငူး]]''' *'''[[မီလႄႈၽိုင်ႈ]]''' *'''[[သိူဝ်လၢႆးၸုမ်ႈလႄႈမႃၼႆး]]''' *'''[[သၢင်ႇသီႈလႄႈဝူဝ်း]]''' *'''[[မႅဝ်းလႄႈၵႆႇ]]''' *'''[[မႃႉလႄႈမႃႉလီႈ]]''' *'''[[မႅဝ်းလႄႈၼူ]]''' *'''[[ၵူၼ်းၵႃႉၵိူဝ်လႄႈမႃႉလီႈ]]''' *'''[[ၵႂၢင်လႄႈငဝ်း]]''' *'''[[ၵႃလမ်လႄႈဢွမ်ၼမ်ႉ]]''' *'''[[မူတ်ႉလႄႈၼူၵ်ႉတူႈ]]''' *'''[[ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈၽူႈဢွၼ်ႇႁူဝ်]]''' *'''[[ၸဝ်ႈၼႃးလႄႈငူးႁဝ်ႇ]]''' *'''[[ပၢင်တၢႆးလႄႈတဝ်ႇ]]''' *'''[[မႃၼႆးလႄႈၼူၵ်ႉယၢင်း]]''' *'''[[မႃၼႆးလႄႈၵႃလမ်]]''' *'''[[မႃလႄႈငဝ်း]]''' *'''[[ဢိုင်ႇဢၢင်ႈလႄႈဝူဝ်း]]''' ==ၽိုၼ်ဢိင်== 1. သႅင်ၵူႇႁိူင်း၊ ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ၊ 2025။ <br> 2. Aesop's fables. OUP Oxford, 2002. <br> 3.Patterson, Annabel. Fables of power: Aesopian writing and political history. Duke University Press, 1991. <br> 4.Lefkowitz, Jeremy B. "Aesop and animal fable." The Oxford Handbook of Animals in Classical Thought and Life (2014): 1-23. <br> [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ]] ild7bbzjrfdimed2uqd16qu2n5gdjmd 0 74288 245413 244825 2026-11-10T12:16:31Z Saimawnkham 5 added [[Category:ၾိင်ႈထုင်းတႆး]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 245413 wikitext text/x-wiki ==ၵႂၢမ်းပႅၼ်ႇပွၼ်းလုၵ်ႈလၢၼ် ၵႂၢမ်းပၼ်ပွၼ်းလုၵ်ႈလၢၼ် == ဢိူဝ်ႈ လီယဝ်ႉလီယဝ်ႉ ၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ်ၸဝ်ႈတၢင်းသဵင်ႈ သူၸဝ်ႈပွင်လူႇပွင်ထၢပ်ႈ ၶိူင်ႈတႃႇၼသတ်ႉထႃႇႁႅၼ်းတၢၼ်း သူၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢေထိုင်မိူင်းႁူင်ၽုင်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်းတီႈမၼ်ႈတီႈတဵင်ႈ၊ တၢင်းသူတၢင်းႁဝ်း သူးတွင်းႁူမ်ႈႁွႆးလဵဝ်ၺီႇတူႇ ႁဝ်းၵေႃႈ ပိူဝ်ႈၵႃႈၶႂ်ႈႁွတ်ႈၼိပ်ႉပၼ်ႇၾႃႉၽႅဝ်သူႇမိူင်းၺိမ်း၊ ၊ ႁဝ်းၸင်ႇလႆႈမႃးသွၵ်ႈတေႇ သိၼ်သီႇလဢုၵ်ႈပုၵ်ႈၽႃႇဝႃႇၼႃႇၸီးၽျၢၼ်း ႁဝ်းၸင်ႇယၢၼ်သေႁိူၼ်းယေးၶႂႃႇၵၢၼ်ငၢၼ်းမဝ်ႇသၢင်ႈ။ ႁဝ်းၸင်ႇလႆႈမႃးမူးၸႃး ၽြႃးတြႃးမႅတ်ႈတင်းသၢမ်သင်ႇၶႃႇ ႁဝ်းၸင်ႇလႆႈမႃး သွၵ်ႈတေႇသိၼ်သီႇလႃႇဢုၵ်ႈပုၵ်ႈ ၸရိယႃႇၵမ်ထမ်း တၼ်းၼႂ်းႁေႃသိၼ်သႃရႃး ပၢၵ်ႇပၢႆၵမ်းမၢၵ်ႈၵိၵ်ႈ။ ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းပၢၼ်လႂ် ယႃႇႁႂ်ႈၵိူတ်ႇသုမ်းၸၢတ်ႈ ႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈလူႇဝၢတ်ႈတင်းတၢၼ်း တႃႇၼသီႇလၽႃႇဝႃႇၼႃႇမူတ်းသႂ် သူးတွင်း ထၢင်ႇပိူင်လႂ်ႁႂ်ႈလႆႈ၊ ၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇတေၶုၵ်းထူပ်းသိၼ်သႅင်ငႃးပႃးပိၼ်ႇၸႃႉသီႇ ၸင်ႇသမ်ႉပွင်လူႇပွင်ထၢပ်ႈထႅင်ႈတႃႇၼပႃႇရႃႇမီႇပူင်တၢၼ်း၊ ၊ ပွင်ၶိုင်ၶိူင်ႈတင်းလူႇမူၺ်းၵျူၺ်း မီးၸဵမ်လိူင်လႅင်ၶၢဝ်ၶဵဝ်ၽွၵ်ႇလီၵျူၺ်းၸုင်ႇၵူႈ မီးၸဵမ်တဵၼ်းၶၢဝ်ၾႆးယွင်းႁူမ်ႈလေႃးပွင်းၶႄႈတႅၵ်ႇ မီးၸဵမ်သီႉလိၵ်ႉၾႆးၶိတ်ႇဢိၵ်ႇလူၺ်ႈၼမ်ႉယီႇၸႅတ်ႈၶႆးၵႅပ်ႇထႅမ်လွင်း မီးၸဵမ်ပုၵ်ႉပၵ်ႉၶူဝ်ႈမႃႇလႃႇပၢၼ်းႁွမ် ၸင်ႇတေဢဝ်မႃးၶျႃးဝင်းၵႃႈၼိူဝ်ၽိူၼ်လႅင်ၽျေႃးပဵင်းၵူဝ်ႇမႅင်းတွမ်ပၼ်ႇၽိတ်ႈ ၸင်ႇဝႃႈလီယဝ်ႉ ၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ်ၸဝ်ႈတၢင်းသဵင်ႈ သူၸဝ်ႈမႃးမွၵ်ႇမႃးၽိတ်ႈဝႆႉ ႁဝ်းၸဝ်ႈတၼ်းၸဝ်ႉၵေႃႈတေထႃႈ တၼ်းလႃႈၵေႃႈတေသႅင်း ႁႂ်ႈမၼ်းထိုင်ၽႅဝ်ၵၢင်ၼႂ်တေႃႇမိူင်းလႅင်းမိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ၊ ၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇတေမီးတင်းၸႂ်လီၸႂ်ငၢမ်းတီႈၶဝ်ၽုင်းသတ်ႉထႃႇ ၸင်ႇႁႂ်ႈၵုသူဝ်ႇမျွၵ်ႈၼၼ်ႇယႃႇတဵမ်းပဵင်း၊ ႁႂ်ႈလႆႈတုင်းငိၼ်း လိၼ်းသဵင်တြႃးၼင်ႇၸႂ်ယိူင်းႁူမ်ႈၶျွတ်ႈ။ မိူဝ်ႈလႂ် ဢႃႈရိမိတ်ႉတေႇယႃႉၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈလူင်းပေႃႇပျွင်းၼႃး ႁႂ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ်လႆႈပဵၼ်ဢႅၵ်ႉၵႃႉသႃႇဝၵ်ႉၵႃးလုၵ်ႈၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈလႂ်မုၼ်သုင်ၶမ်းၽြႃး လူင်းမႃးၶျွတ်ႈၽီၵူၼ်းမူၺ်ႇၼီႇ ႁႂ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ်ၸဝ်ႈလႄႈ ႁူပ်ႉထူပ်းမႅၼ်ႈတေႃႇ ပွႆးတေႃႇဝွင်ႉၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈဢႃႈရိမိတ်ႉတေႇၸပ်းႁူမ်ႈလင်ႁိူဝ်း ၸွမ်းၸဝ်ႈႁဝ်းမိူဝ်းလူၺ်ႈတႃႈ ၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ်ၸဝ်ႈတင်းၸိူဝ်းၼေႃး။ ။ <ref> https://audio.sattt.org.mm/tracks/3017 </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾိင်ႈထုင်းတႆး]] gt9a12uw9ckboipivtr85cc5umo8f8s 0 74876 245422 2026-11-11T01:30:21Z Saosukham 105 ၵေႃႇသၢင်ႈ မၢၵ်ႇသၵ်ႉ 245422 wikitext text/x-wiki ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} 8pm301exd7kw3fdwwubn4dio7ulgzt3 245423 245422 2026-11-11T01:38:43Z Saosukham 105 ထႅမ်သႂ်ႇထႅင်ႈ ၶေႃႈမုၼ်း 245423 wikitext text/x-wiki ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} qis0aa7cc4ucb1475vdjchy4eomaalu 245424 245423 2026-11-11T01:45:28Z Saosukham 105 ထႅမ်ၶေႃႈမုၼ်းမႂ်ႇ 245424 wikitext text/x-wiki ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} qkmre2rkosxhw64odmz6w2zu798nojy 245425 245424 2026-11-11T01:54:42Z Saosukham 105 ထႅမ်ၶေႃႈမုၼ်း 245425 wikitext text/x-wiki ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} p6mth5x1dzr61zd7mfhczgs1qsu4u1n 245426 245425 2026-11-11T01:55:51Z Saosukham 105 သႂ်ႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ 245426 wikitext text/x-wiki [[File:Sapindus mukorossi2.jpg|thumb|တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} tv0cx5eplukivp9pyucgb242qz2hudm 245428 245426 2026-11-11T06:24:34Z Saimawnkham 5 added [[Category:မၢၵ်ႇမႆႉ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 245428 wikitext text/x-wiki [[File:Sapindus mukorossi2.jpg|thumb|တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] r1fnavk5bx77bv6s7s8w9txiac4809h 245429 245428 2026-11-11T06:27:19Z Saimawnkham 5 /* မၢၵ်ႇသၵ်ႉ */ 245429 wikitext text/x-wiki [[File:Sapindus mukorossi2.jpg|thumb|တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref name="Halarnkar"> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] 7fcxgr0lbrqt38flenmhgvki570aru8 245430 245429 2026-11-11T08:31:33Z Saimawnkham 5 245430 wikitext text/x-wiki [[File:Sapindus mukorossi2.jpg|thumb|တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref name="Halarnkar"> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref name="Halarnkar" /> == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref name="Halarnkar" /> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] fhr7i5wfntuzg30vj3e4mz3ho3xv1qr 245432 245430 2026-11-11T11:10:01Z Saosukham 105 ထႅမ်သႂ်ႇ ၶေႃႈမုၼ်းမႂ်ႇ 245432 wikitext text/x-wiki [[File:Sapindus mukorossi2.jpg|thumb|တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ နွားပုတီး။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref name="Halarnkar"> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref name="Halarnkar" /> == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref name="Halarnkar" /> == ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ == တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ ငဝ်ႈငႃႇမူႇလမၼ်း ဢွၵ်ႇတီႈ သၼ်လွႆၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိူဝ်းမီးပႃႇထိူၼ်ႇၼႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးၽုၵ်ႇ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ တမ်ႈတီႈ ပင်းၵလႃးၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းပီႇႁႃႇ၊ မႅၵ်ႉတယႃႇပရႃႇတဵတ်ႉသ် လႄႈ ဢုတ်ႉတရပရႃႇတဵတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်းၽုၵ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်တူၼ်ႈမႄႈမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇၽုၵ်ႇ တီႈဢၼ်ၶႂ်ႈၽုၵ်ႇၼၼ်ႉ။ မိူင်းႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ၵမ်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇၸွမ်း သၽႃႇဝၵူၺ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းပႃး saponin လႄႈ ပဵၼ်ၶိူင်ႈသၵ်ႉသီ သၽႃႇဝသေ ဢဝ်တၢင်လႆႈ ၵွၼ်ႈသၵ်ႉ ၽွင်သၵ်ႉ ၼမ်ႉသၵ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတႃႇ သၵ်ႉၽႅၼ်ႇလၢႆႈ၊ ၽႅၼ်ႇၸဵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်သၢႆႇႁူဝ်၊ ဢဝ်သုၵ်ႈတူဝ်သီၶိင်း၊ ဢဝ်သုၵ်ႈလၢင်ႉ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းတႄႉ တိုၼ်းဢဝ်ႁဵတ်း ၼမ်ႉသၢႆႇႁူဝ် လႄႈ တႃႇသၵ်ႉသိူဝ်ႈၶူဝ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] 867nbccb61miag4qlt794gbfudth2el 245433 245432 2026-11-11T11:19:46Z Saosukham 105 သႂ်ႇၶေႃႈမုၼ်းမႂ်ႇ 245433 wikitext text/x-wiki [[File:Sapindus mukorossi2.jpg|thumb|တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ နွားပုတီး၊ ဆပ်ပြာသီး။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref name="Halarnkar"> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ပေႃးဢႃႇယုမၼ်း လႆႈမႃး 9 ပီ 10 ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေမၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈမၢၵ်ႇၵေႃႈ သိုပ်ႇမၢၵ်ႇတေႃႇထိုင် 90 ပီပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref name="Halarnkar" /> == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref name="Halarnkar" /> == ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ == တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ ငဝ်ႈငႃႇမူႇလမၼ်း ဢွၵ်ႇတီႈ သၼ်လွႆၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိူဝ်းမီးပႃႇထိူၼ်ႇၼႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးၽုၵ်ႇ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ တမ်ႈတီႈ ပင်းၵလႃးၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းပီႇႁႃႇ၊ မႅၵ်ႉတယႃႇပရႃႇတဵတ်ႉသ် လႄႈ ဢုတ်ႉတရပရႃႇတဵတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်းၽုၵ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်တူၼ်ႈမႄႈမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇၽုၵ်ႇ တီႈဢၼ်ၶႂ်ႈၽုၵ်ႇၼၼ်ႉ။ မိူင်းႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ၵမ်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇၸွမ်း သၽႃႇဝၵူၺ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းပႃး saponin လႄႈ ပဵၼ်ၶိူင်ႈသၵ်ႉသီ သၽႃႇဝသေ ဢဝ်တၢင်လႆႈ ၵွၼ်ႈသၵ်ႉ ၽွင်သၵ်ႉ ၼမ်ႉသၵ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတႃႇ သၵ်ႉၽႅၼ်ႇလၢႆႈ၊ ၽႅၼ်ႇၸဵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်သၢႆႇႁူဝ်၊ ဢဝ်သုၵ်ႈတူဝ်သီၶိင်း၊ ဢဝ်သုၵ်ႈလၢင်ႉ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းတႄႉ တိုၼ်းဢဝ်ႁဵတ်း ၼမ်ႉသၢႆႇႁူဝ် လႄႈ တႃႇသၵ်ႉသိူဝ်ႈၶူဝ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်သၽႃႇဝလႄႈ မၼ်းဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ၵူၼ်းႁဝ်း။ ၼမ်ႉဢၼ်ၸႂ်ႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁူတ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵေႃႈ လီတႄႉတႄႉ။ <ref> https://www.facebook.com/share/p/1EdtHtpLu4/ </ref> == မႆႉ == ၼိူဝ်ႉမႆႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ၵႅၼ်ႇၵေႃႈ ၵႅၼ်ႇလီ၊ ၼၵ်းၵေႃႈ ၼၵ်းလီတႄႉတႄႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉ တီႈဢၼ်ႁဵတ်းလေႃႉၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၵႃး တၢင်ႇတီႈၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ်ႉယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] mt3abc9h2sxkj9su64tf6f5fzkcns7l 245434 245433 2026-11-11T11:20:55Z Saosukham 105 /* ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ */ 245434 wikitext text/x-wiki [[File:Sapindus mukorossi2.jpg|thumb|တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ နွားပုတီး၊ ဆပ်ပြာသီး။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref name="Halarnkar"> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ပေႃးဢႃႇယုမၼ်း လႆႈမႃး 9 ပီ 10 ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေမၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈမၢၵ်ႇၵေႃႈ သိုပ်ႇမၢၵ်ႇတေႃႇထိုင် 90 ပီပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref name="Halarnkar" /> == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref name="Halarnkar" /> == ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ == တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ ငဝ်ႈငႃႇမူႇလမၼ်း ဢွၵ်ႇတီႈ သၼ်လွႆၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိူဝ်းမီးပႃႇထိူၼ်ႇၼႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးၽုၵ်ႇ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ တမ်ႈတီႈ ပင်းၵလႃးၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းပီႇႁႃႇ၊ မႅၵ်ႉတယႃႇပရႃႇတဵတ်ႉသ် လႄႈ ဢုတ်ႉတရပရႃႇတဵတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်းၽုၵ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်တူၼ်ႈမႄႈမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇၽုၵ်ႇ တီႈဢၼ်ၶႂ်ႈၽုၵ်ႇၼၼ်ႉ။ မိူင်းႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ၵမ်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇၸွမ်း သၽႃႇဝၵူၺ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းပႃး saponin လႄႈ ပဵၼ်ၶိူင်ႈသၵ်ႉသီ သၽႃႇဝသေ ဢဝ်တၢင်လႆႈ ၵွၼ်ႈသၵ်ႉ ၽွင်သၵ်ႉ ၼမ်ႉသၵ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတႃႇ သၵ်ႉၽႅၼ်ႇလၢႆႈ၊ ၽႅၼ်ႇၸဵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်သၢႆႇႁူဝ်၊ ဢဝ်သုၵ်ႈတူဝ်သီၶိင်း၊ ဢဝ်သုၵ်ႈလၢင်ႉ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းတႄႉ တိုၼ်းဢဝ်ႁဵတ်း ၼမ်ႉသၢႆႇႁူဝ် လႄႈ တႃႇသၵ်ႉသိူဝ်ႈၶူဝ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်သၽႃႇဝလႄႈ မၼ်းဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ၵူၼ်းႁဝ်း။ ၼမ်ႉဢၼ်ၸႂ်ႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁူတ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵေႃႈ လီတႄႉတႄႉ။ <ref> https://www.facebook.com/share/p/1EdtHtpLu4/ </ref> ႁူၺ်ႇလမ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၸီးႁူးပွင်ႇသေ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵေႃႈ လီၼပ်ႉတႄႉတႄႉ။ == မႆႉ == ၼိူဝ်ႉမႆႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ၵႅၼ်ႇၵေႃႈ ၵႅၼ်ႇလီ၊ ၼၵ်းၵေႃႈ ၼၵ်းလီတႄႉတႄႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉ တီႈဢၼ်ႁဵတ်းလေႃႉၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၵႃး တၢင်ႇတီႈၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ်ႉယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] 0aqou0q95oywfpe98bbfea2k9f74ces 245435 245434 2026-11-11T11:23:18Z Saosukham 105 /* ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ */ 245435 wikitext text/x-wiki [[File:Sapindus mukorossi2.jpg|thumb|တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ နွားပုတီး၊ ဆပ်ပြာသီး။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref name="Halarnkar"> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ပေႃးဢႃႇယုမၼ်း လႆႈမႃး 9 ပီ 10 ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေမၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈမၢၵ်ႇၵေႃႈ သိုပ်ႇမၢၵ်ႇတေႃႇထိုင် 90 ပီပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref name="Halarnkar" /> == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref name="Halarnkar" /> == ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ == တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ ငဝ်ႈငႃႇမူႇလမၼ်း ဢွၵ်ႇတီႈ သၼ်လွႆၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိူဝ်းမီးပႃႇထိူၼ်ႇၼႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးၽုၵ်ႇ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ တမ်ႈတီႈ ပင်းၵလႃးၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းပီႇႁႃႇ၊ မႅၵ်ႉတယႃႇပရႃႇတဵတ်ႉသ် လႄႈ ဢုတ်ႉတရပရႃႇတဵတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်းၽုၵ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်တူၼ်ႈမႄႈမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇၽုၵ်ႇ တီႈဢၼ်ၶႂ်ႈၽုၵ်ႇၼၼ်ႉ။ မိူင်းႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ၵမ်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇၸွမ်း သၽႃႇဝၵူၺ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> == ၸႂ်ႉတိုဝ်း == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းပႃး saponin လႄႈ ပဵၼ်ၶိူင်ႈသၵ်ႉသီ သၽႃႇဝသေ ဢဝ်တၢင်လႆႈ ၵွၼ်ႈသၵ်ႉ ၽွင်သၵ်ႉ ၼမ်ႉသၵ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတႃႇ သၵ်ႉၽႅၼ်ႇလၢႆႈ၊ ၽႅၼ်ႇၸဵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်သၢႆႇႁူဝ်၊ ဢဝ်သုၵ်ႈတူဝ်သီၶိင်း၊ ဢဝ်သုၵ်ႈလၢင်ႉ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းတႄႉ တိုၼ်းဢဝ်ႁဵတ်း ၼမ်ႉသၢႆႇႁူဝ် လႄႈ တႃႇသၵ်ႉသိူဝ်ႈၶူဝ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်သၽႃႇဝလႄႈ မၼ်းဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ၵူၼ်းႁဝ်း။ လၢႆးၸႂ်ႉမၼ်းတႄႉ ပွၵ်ႇဢဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်မၢၵ်ႇသၵ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼမ်ႉသေ တူမ်ႈႁိုင်ႁိုင်ၸိုင် ပဵၼ်မႃး ၼမ်ႉသၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ၸႂ်ႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁူတ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵေႃႈ လီတႄႉတႄႉ။ <ref> https://www.facebook.com/share/p/1EdtHtpLu4/ </ref> ႁူၺ်ႇလမ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၸီးႁူးပွင်ႇသေ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵေႃႈ လီၼပ်ႉတႄႉတႄႉ။ == မႆႉ == ၼိူဝ်ႉမႆႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ၵႅၼ်ႇၵေႃႈ ၵႅၼ်ႇလီ၊ ၼၵ်းၵေႃႈ ၼၵ်းလီတႄႉတႄႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉ တီႈဢၼ်ႁဵတ်းလေႃႉၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၵႃး တၢင်ႇတီႈၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ်ႉယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] jeuytwq14slp2wwvy7h71kf6c7av57g 245436 245435 2026-11-11T11:28:35Z Saosukham 105 သႂ်ႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ 245436 wikitext text/x-wiki [[File:Sapindus mukorossi2.jpg|thumb|တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ နွားပုတီး၊ ဆပ်ပြာသီး။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref name="Halarnkar"> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ပေႃးဢႃႇယုမၼ်း လႆႈမႃး 9 ပီ 10 ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေမၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈမၢၵ်ႇၵေႃႈ သိုပ်ႇမၢၵ်ႇတေႃႇထိုင် 90 ပီပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref name="Halarnkar" /> [[File:Ritha (Sapindus mukorossi) fruits.jpg|thumb|မၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] [[File:Sapindus trifoliatus 06.jpg|thumb|မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶဵဝ် မၢၵ်ႇသၵ်ႉလိပ်း]] == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref name="Halarnkar" /> [[File:Reetha Plant 2.jpg|thumb|မၢၵ်ႇသၵ်ႉပူင်းပူင်ႇၼိူဝ်ပၢႆတူၼ်ႈ]] == ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ == တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ ငဝ်ႈငႃႇမူႇလမၼ်း ဢွၵ်ႇတီႈ သၼ်လွႆၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိူဝ်းမီးပႃႇထိူၼ်ႇၼႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးၽုၵ်ႇ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ တမ်ႈတီႈ ပင်းၵလႃးၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းပီႇႁႃႇ၊ မႅၵ်ႉတယႃႇပရႃႇတဵတ်ႉသ် လႄႈ ဢုတ်ႉတရပရႃႇတဵတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်းၽုၵ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်တူၼ်ႈမႄႈမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇၽုၵ်ႇ တီႈဢၼ်ၶႂ်ႈၽုၵ်ႇၼၼ်ႉ။ မိူင်းႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ၵမ်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇၸွမ်း သၽႃႇဝၵူၺ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> == ၸႂ်ႉတိုဝ်း == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းပႃး saponin လႄႈ ပဵၼ်ၶိူင်ႈသၵ်ႉသီ သၽႃႇဝသေ ဢဝ်တၢင်လႆႈ ၵွၼ်ႈသၵ်ႉ ၽွင်သၵ်ႉ ၼမ်ႉသၵ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတႃႇ သၵ်ႉၽႅၼ်ႇလၢႆႈ၊ ၽႅၼ်ႇၸဵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်သၢႆႇႁူဝ်၊ ဢဝ်သုၵ်ႈတူဝ်သီၶိင်း၊ ဢဝ်သုၵ်ႈလၢင်ႉ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းတႄႉ တိုၼ်းဢဝ်ႁဵတ်း ၼမ်ႉသၢႆႇႁူဝ် လႄႈ တႃႇသၵ်ႉသိူဝ်ႈၶူဝ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်သၽႃႇဝလႄႈ မၼ်းဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ၵူၼ်းႁဝ်း။ လၢႆးၸႂ်ႉမၼ်းတႄႉ ပွၵ်ႇဢဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်မၢၵ်ႇသၵ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼမ်ႉသေ တူမ်ႈႁိုင်ႁိုင်ၸိုင် ပဵၼ်မႃး ၼမ်ႉသၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ၸႂ်ႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁူတ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵေႃႈ လီတႄႉတႄႉ။ <ref> https://www.facebook.com/share/p/1EdtHtpLu4/ </ref> ႁူၺ်ႇလမ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၸီးႁူးပွင်ႇသေ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵေႃႈ လီၼပ်ႉတႄႉတႄႉ။ == မႆႉ == ၼိူဝ်ႉမႆႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ၵႅၼ်ႇၵေႃႈ ၵႅၼ်ႇလီ၊ ၼၵ်းၵေႃႈ ၼၵ်းလီတႄႉတႄႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉ တီႈဢၼ်ႁဵတ်းလေႃႉၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၵႃး တၢင်ႇတီႈၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ်ႉယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] r77s2qwj9ejkg9jdqv5vf9hd71hcbui 245437 245436 2026-11-11T11:38:31Z Saosukham 105 သႂ်ႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ 245437 wikitext text/x-wiki [[File:Sapindus mukorossi2.jpg|thumb|တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==မၢၵ်ႇသၵ်ႉ== '''မၢၵ်ႇသၵ်ႉ'''ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Sapindus mukorossi သေ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ဝႃႈ Indian soapberry, washnut, ritha <ref> NRCS. "Sapindus mukorossi". PLANTS Database. United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 5 November 2015. </ref> ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ Chinese saopberry မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶႄႇ။ <ref> Plummer, J. (2021). "Sapindus mukorossi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T169299323A169300329. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T169299323A169300329.en. Retrieved 5 August 2023. </ref> ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈ Sapindaceae ။ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ နွားပုတီး၊ ဆပ်ပြာသီး။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းတႂ်ႈလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇၵၢင်လွႆ ၸိူဝ်းသုင် 1200 မီႇတႃႇ (4,000 ထတ်း)။ <ref> Sarin, J. L.; Beri, M. L. (1939). "Extraction of saponin from soapnut". Industrial and Engineering Chemistry. 31 (6): 712–713. doi:10.1021/ie50354a012. </ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ ထၢႆဝၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇ။ <ref> Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*daqu₂: soapberry - Sapindus mukrossi, S. saponaria". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Retrieved 8 November 2022. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼိုင်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ 30 တေႃႇ 35 ၵီႇလူဝ်ႇယူႇ။ <ref> Poudel, K. L. (2011). Trade potentiality and ecological analysis of NTFPs in Himalayan Kingdom of Nepal. Himalayan Research Papers Archives, 61 . Retrieved from http://hdl.handle.net/1928/3300 </ref> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ် Sapindaceae သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်း Sapindus ။ မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း မီးယူႇမွၵ်ႈ 15 မဵဝ်းသေ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ 7 မဵဝ်း။ <ref name="Halarnkar"> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> [[File:Hlingsi (in Mizo) (2561271124).jpg|thumb|မွၵ်ႇမၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] ==တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉ သုင်လႆႈ 18 မီႇတႃႇ (59 ထတ်းသေ လမ်းႁွပ်ႈမၼ်း မီးလႆႈ 1.5 မီႇတႃႇ (4.9 ထတ်း)ယူႇ။ ၼင်မၼ်းပဵၼ် သီမူၼ်ႇသေ ၸႃးႁိုတ်းႁိုတ်း သမ်ႉၵွႆမီးၵဵတ်းသေၵွၼ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ပေႃးဢႃႇယုမၼ်း လႆႈမႃး 9 ပီ 10 ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေမၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈမၢၵ်ႇၵေႃႈ သိုပ်ႇမၢၵ်ႇတေႃႇထိုင် 90 ပီပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၼ်း ဢွၵ်ႇၽႃၵၼ်သွင်ၽၢႆႇ ယၢဝ်းလႆႈ 12-30 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (4.7-11.8 ထတ်း)သေ မႂ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလၢဝ်ႈဝႆႉသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ <ref name="Halarnkar" /> [[File:Ritha (Sapindus mukorossi) fruits.jpg|thumb|မၢၵ်ႇသၵ်ႉ]] [[File:Sapindus trifoliatus 06.jpg|thumb|မၢၵ်ႇသၵ်ႉၶဵဝ် မၢၵ်ႇသၵ်ႉလိပ်း]] == မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇ == မွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း ပဵၼ်မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ မွၵ်ႇပဵၼ်ၶူဝ်ႈပဵၼ်ပူၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ပဵၼ်သီၽိူၵ်ႇ မီးႁႂ်ႇလိူင်ဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ။ <ref name="Halarnkar" /> မၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်ၽိတ်းၽိတ်း ၼႂ်းမၼ်း၊ ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းၸိုင် မီးၶူၼ်မွႆမႃး မၢၵ်ႇမၼ်း ယႂ်ႇမွၵ်ႈ 1.3-2.0 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ (0.51-0.79 ထတ်း)။ မၢၵ်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈမၢၵ်ႇၽႃၽႄၵၼ် သွင်သၢမ်လုၵ်ႈသေ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉဝႆႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃးၸိုင် ၼင်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်း ဢူၼ်ႈမႃး၊ ၼိူဝ်ႉမွၼ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႇသေ ၸပ်းၸွမ်းပိူၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေငေႃးၶုၼ်ႉတုၼ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႇလမ်မူၼ်းလွမ်ႈဢွၼ်ႇ 2 မဵတ်ႉတေႃႇ 3 မဵတ်ႉယဝ်ႉ။ <ref name="Halarnkar" /> [[File:Reetha Plant 2.jpg|thumb|မၢၵ်ႇသၵ်ႉပူင်းပူင်ႇၼိူဝ်ပၢႆတူၼ်ႈ]] == ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ == တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယတႄႉ ငဝ်ႈငႃႇမူႇလမၼ်း ဢွၵ်ႇတီႈ သၼ်လွႆၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိူဝ်းမီးပႃႇထိူၼ်ႇၼႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးၽုၵ်ႇ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ တမ်ႈတီႈ ပင်းၵလႃးၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းပီႇႁႃႇ၊ မႅၵ်ႉတယႃႇပရႃႇတဵတ်ႉသ် လႄႈ ဢုတ်ႉတရပရႃႇတဵတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်းၽုၵ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်တူၼ်ႈမႄႈမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇၽုၵ်ႇ တီႈဢၼ်ၶႂ်ႈၽုၵ်ႇၼၼ်ႉ။ မိူင်းႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ၵမ်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇၸွမ်း သၽႃႇဝၵူၺ်း။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> == ၸႂ်ႉတိုဝ်း == တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းပႃး saponin လႄႈ ပဵၼ်ၶိူင်ႈသၵ်ႉသီ သၽႃႇဝသေ ဢဝ်တၢင်လႆႈ ၵွၼ်ႈသၵ်ႉ ၽွင်သၵ်ႉ ၼမ်ႉသၵ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတႃႇ သၵ်ႉၽႅၼ်ႇလၢႆႈ၊ ၽႅၼ်ႇၸဵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်သၢႆႇႁူဝ်၊ ဢဝ်သုၵ်ႈတူဝ်သီၶိင်း၊ ဢဝ်သုၵ်ႈလၢင်ႉ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းတႄႉ တိုၼ်းဢဝ်ႁဵတ်း ၼမ်ႉသၢႆႇႁူဝ် လႄႈ တႃႇသၵ်ႉသိူဝ်ႈၶူဝ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်သၽႃႇဝလႄႈ မၼ်းဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ၵူၼ်းႁဝ်း။ လၢႆးၸႂ်ႉမၼ်းတႄႉ ပွၵ်ႇဢဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်မၢၵ်ႇသၵ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼမ်ႉသေ တူမ်ႈႁိုင်ႁိုင်ၸိုင် ပဵၼ်မႃး ၼမ်ႉသၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ၸႂ်ႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁူတ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵေႃႈ လီတႄႉတႄႉ။ <ref> https://www.facebook.com/share/p/1EdtHtpLu4/ </ref> ႁူၺ်ႇလမ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၸီးႁူးပွင်ႇသေ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵေႃႈ လီၼပ်ႉတႄႉတႄႉ။ == မႆႉ == ၼိူဝ်ႉမႆႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇသၵ်ႉၼႆႉ ၵႅၼ်ႇၵေႃႈ ၵႅၼ်ႇလီ၊ ၼၵ်းၵေႃႈ ၼၵ်းလီတႄႉတႄႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉ တီႈဢၼ်ႁဵတ်းလေႃႉၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၵႃး တၢင်ႇတီႈၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ်ႉယူႇ။ <ref> Halarnkar, Tanaji, ed. (2000). Konkani Vishwakosh [Konkani Encyclopaedia] (in Goan Konkani). Vol. 4. Goa: Goa University. pp. 303–304 – via Wikisource. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] gkkntfzdmm9ol9k6kml2jwzo8q6nidt