ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼဵင်ႈ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="shn">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီႇၶီႇပပ်ႉ</sitename>
    <dbname>shnwikibooks</dbname>
    <base>https://shn.wikibooks.org/wiki/%E1%81%BC%E1%82%83%E1%82%88%E1%82%81%E1%80%B0%E1%80%9D%E1%80%BA%E1%82%81%E1%82%85%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ၶိုၵ်ႉတွၼ်း</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီႇၶီႇပပ်ႉ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ဝီႇၶီႇပပ်ႉ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ၾၢႆႇ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ၾၢႆႇ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထႅမ်းပလဵတ်ႉ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ထႅမ်းပလဵတ်ႉ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ပိူင်ထၢၼ်ႈ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">ပပ်ႉတူမ်ႈႁုင်</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ပပ်ႉတူမ်ႈႁုင်</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ထရၼ်ႇသ်ဝီႇၶီႇ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ထရၼ်ႇသ်ဝီႇၶီႇ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ဝီႇၶီႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ဝီႇၶီႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ပၢႆး</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ပၢႆး</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မေႃႇၵျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် မေႃႇၵျူး</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼဵင်ႈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4749</id>
    <revision>
      <id>11983</id>
      <parentid>11981</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T13:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <origin>11983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63051" sha1="7500lrng022b7frucbxa0i230bavc1v" xml:space="preserve">
==လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်း မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ==

ၶေႃႈယွမ်းၼွမ်း ။။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈၼႄႉၼမ်း (မိတ်ဆက်စာတမ်း)ၵွၺ်းလႄႈ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇ ၽူႈသူၼ်ၸႂ် ၽူႈၶႂ်ႈႁူႉ ၶဝ် တေမႄႇၶႂၢၵ်ႈ သိုပ်ႇလမ်းတိုၼ်း ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၵႂႃႇလႆႈ ထႅင်ႈ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၼပ်ႉယမ်ၵူႊၵေႃႉသေ ၽူႈႁႃၶဝ်ႈသႂ်ႇယွင်) 

မိူင်းတႆး ၼႆႉ ပဵၼ်မိူ်ငး ႁူၺ်ႈ မိူင်းလွၺ် ၼႆသေတႃႉ မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်းယူႇထင်သဝ်းၼမ် သေၵွၺ်းဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉမီးထုင်ႉၼမ်ႉ လႄႈ လိၼ်တီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵႂၢင်ႈၶႂင် သေ ၶွၼ်ႇၼမ်ႉမၼ်းလီၵေႃႈ လီႄလႈ ၶဝ်ႈၼႃး ၶဝ်ႈႁႆႈလႂ် ၽၵ်းယိူဝ်ႈလၢင်းၶဵဝ် မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ် ထူဝ်ႇတၵထူဝ်ႇ  ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႂ် ၼဵင်ႈႁႅင်ႈၼဵင်ႈယမ်းလ်ႂ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵိၼ်ဢမ်ႇသဵင်ႈ သေ သမ်ႉပေႃး လႆႈဢဝ် ၶၢႆ ဢဝ်လႅၵ်ႈ ၶူဝ်းၶွင်တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်း မိူင်း ၼၼ်ႉ မႃး ၸဵမ်မိူ်ငႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ ပုၼ်ႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ ယွၼ်ႉမိူ်ငးတႆးၼႆႉ တိတ်းၸပ်း မိူင်းၶႄႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ သေ ၵူၼ်းၵႃႉ ၵူၼ်းၵူး ၶဝ်ၵေႃႈ လိူဝ်သေ ၵႃႉၸွမ်း ၵၢတ်ႇ မိူင်းတႂ်ႈမိူင်းၼိူဝ် ၼႂ်းမိူ်ငး တႆးၵွၺ်းဢမ်ႇၵႃး ယင်းၵႂႃႇ ၵႃႉ ၶၢႆတေႃႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ မိူင်းၶႄႇသေ တေႃႉဢဝ် ၶူ်ဝးမိူင်းတႆး ၶၢႆတေႃႇမိူ်ငးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ၶိုၼ်းသိုဝ်ႉ ဢဝ် ၶူ်ဝးၶွင်မိူင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးၵႃႉၶၢႆပၼ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ 

လွင်ႈၵႃႉၶၢႆ ၵႂႃႇမႃး မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် တေၸႂ်ႉတၢင်းသၢႆၵွင်းလိၼ် လႄႈ သၢႆ တၢင်းၼမ်ႉ သေ ၽၢႆႇၵွင်းလိၼ် ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉဝူဝ်းတၢင်ႇ မႃႉတၢင်ႇ လေႃႉဝူဝ်း လေႃႉၵႂၢႆး သေ ၽၢႆႇတၢင်းၼမ်ႉ သမ်ႉ တေၸႂ်ႉႁိူဝ်း ၽွင်ႇ ပႄး ၶဝ် ယဝ်ႉ။ 
တႃႇၵႃႉၶၢႆ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်ႇတၢင်းတႄႉ တေၸႂ်ႉပိူင် ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶူဝ်းၶွင် ၵၼ် သေတႃႉ ဝၢႆးမႃး တေမီး မႃး ဢၼ်ဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်သေဢၼ်ဢၼ် မႃးႁဵတ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၵၢင် တႅၼ်းတၢင်သေ ၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃး လွင်ႈၸႂ်ႉ ၸၢႆႇ ငိုၼ်းၵိဝ်ႇ ငိုၼ်းၶႃ ငိုၼ်းၵွၼ်ႈ ၶဝ် ၶမ်း ၶဝ် တွင်းၶဝ် ၸိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ  သေ ဢဝ်မႃး ၸင်ႈယဝ်ႉ တတ်းမၵ်း ပဵၼ် ၵႃႊၶၼ် ၼိူင်ႈဢၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ 

===ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ တေႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊ===

ပေႃးမႃး တူၺ်း ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆတေႃႇမိူ်ငးမၢၼ်ႊ ၼႆႉ ၼႂ်းမၢႆတွင်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ တႄႉ ဢမ်ႇပေႃးလႆႈႁၼ် မၢႆတွင်းသင်သေတႃႉ ထိုင်မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢႃႇဝႃ မၢၼ်းတလေး ၼၼ်ႉ တႄႉ လႆႈႁၼ် မီး မၢႆတွင်း ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ မီးတီႈ မိူ်ငးဢႃႇဝႃမၢၼ်းတလေးလႄႈ ယင်းႁၼ်မၢႆတွင်းဝႆႉဝႃႈ ၵၢတ်ႇမိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ဢၼ် ၵူၼ်းၵႃႉမိူင်းတႆး ၶဝ် မႃး ၵႃႉၶၢႆ ၼၼ်ႉ မီး ဝႆႉ သီႇ ၵၢတ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ ။ ၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢတ်ႇပွၺ်း ၼႆသေ မီးဝႆႉ ကျွန်းတောရင်းပွဲ  ၊ ဇောင်းကလောပွဲ ၊ ပလိပ်ပွဲ ၊ မတဲပွဲ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇသီႇတီႈ ၼႆႉ ၵူၼ်းၵႃႉ မိူင်းတႆး ၶဝ် ၶႂ်ႈၵႃႉၶၢႆ တီႈလႂ်ၵေႃႈ ၵႃႉၶၢႆလႆႈလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းသေ တႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းၵႃႉၶဝ် ပျေႃ်ႇၸႂ် ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ယင်း ၸီႉသင်ဝႆႉ တီႈ သူၺ်ႇတႅၵ်ႉၸူဝ်း (ရွှေတိုက်စိုး)ႁႂ်ႈတူၺ်းလူ ပၼ် ၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ 

သၢႆတင်းဢၼ် ၵူၼ်းၵႃႉ မိူင်းတႆးၶဝ် လူင်းထိုင်မိူင်းမၢၼ်ႊဢႃႇဝ ၼၼ်ႉၸမ်ႉ 

တေလႆႈဝႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈသိုၵ်းမိူ်ဝႈၵွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်မႃး သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉၵူး တေႃႉသူင်ႇ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇသိၼ် ၵူၼ်းၵႃႉၶဝ်ယဝ်ႉ ။ ၵူၼ်းၵႃႉ မၢၼ်ႈမူဝ်ႇ ၶဝ် တႄႉ ဢဝ်ႁိူဝ်း ဢဝ်ပႄး လူင်းၸွမ်း သၢႆၼမ်ႉၵဵဝ် သေ ၵူၼ်းၵႃႉ ၽၢႆႇဝဵင်းသိူဝ် ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ၶမ်းတီႈ ၶဝ်တႄႉ လူင်းၸွမ်း သၢႆၼမ်ႉတႃႈလူင်း ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉ မိူင်းတႆး မိူၼ် သီႇပေႃႉ သႅၼ်ဝီ ၶဝ်တႄႉ လူင်းၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်း သုမ်သၢႆႇ မတ်ႉတရႃႇ သေ ဢဝ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ တၢင်ႇ ဝူဝ်းတၢင်ႇ မႃႉတၢင်ႇ သေ ၵႂႃႇၵႃႉထိုင် ဢႃႇဝ မၢၼ်းတလေး ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉ တၢင်း ၽၢႆႇ မိူင်းယႆ မိူင်းသူႈ မိူင်းၼွင် ၵၢတ်ႇလေႃႉ ပၢင်းတယ ယွင်ႁူၺ်ႈ မိူင်းၼၢႆး ၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ သမ်ႉ လူင်းၸွမ်း သၢႆၼမ်ႉတူႈ ၼမ်ႉၸေႃႇၵီႇ ၼမ်ႉပၢၼ်း (ပန်းလောင်) သေ ၵူၼ်းၵႃႉ မိူင်းတႆး ၶဝ် ဢဝ်ၶူ်ဝးဢွၵ်ႇမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼဵင်ႈႁႅင်ႈ ၊ၼဵင်ႈယမ်း ၊ ႁၵ်ႉ ၊ ၼမ်ႉဢွၺ်ႈ ၊ ၶီႈၽိုင်ႈ ၊ သိူဝ်ႈတဵင်ၵုၺ် ၊ ၸေႈမိူင်းၵိုင် ၊ ၸိူၵ်ႈပေႃ ယႃႈၶၼ်းဝၢၼ် တွင်မၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ တၢင်ႇမိူ်ဝးၶၢႆ မိူင်းမၢၼ်ႊ ယဝ်ႉ  ၶိုၼ်းသိုဝ်ႉ ဢဝ် ပႃႁႅင်ႈ ၊ ပႃၼဝ်ႈ ၊ ၵိူဝ်၊ ၼမ်ႉမီႇၼမ်ႉမၼ်း ၼမ်ႉမဵၼ် လႄႈ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်မိူဝ်းၶၢႆ မိူ်ငးတႆး ယဝ်ႉ ။ 

မိူဝ်ႈၵႃႉၶၢႆ ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵႃႉၶဝ် လႆႈပၼ် ၶွၼ်ႇတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ သေ  လႆႈႁၼ် မီးၶွၼ်ႇ သီႇမဵဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။  ၼၼ်ႉတႄႉ ဆိပ်ခွန်  ပွဲခွန် ကူးတို.ခွန် လှေခွန် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈပၢၼ် ဗဒုံမင်း ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈဢွၵ်ႇ လိၵ်ႈပူင် ဢၼ်မီး မၢႆဝၼ်း ၁၈၀၆ ၸူႇလႅင်ႇ ၃ ဝၼ်း ၼၼ်ႉ ဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၸွမ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ဢၼ် ၵူၼ်းၵႃႉ မိူင်းသႅၼ်ဝီပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် မိူင်းဝ ၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႆ သေ တႃႇ ၵူၼ်းၵႃႉ ၶဝ် တေသိုဝ်ႉ ဝူဝ်းတၢင်ႇ ၼၼ်ႉ ဗဒုံမင်း ယင်းၵူႈ ပၼ်ငိုၼ်း တီႈ ၶဝ် ၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်  ၿတုံမိၼ်း ၼၼ်ႉ မိူ်ဝႈၸဝ်ႉတႄႉ ၵူၼ်းၵႃႉ ၶဝ် ၸႂ်ႉၸၢႆႇ ငိုၼ်းၵိဝ်ႇ ငိုၼ်းၵွၼ်ႈ ၶမ်းၵွၼ်ႈ ၸိုၼ်းၵွၼ်ႈ လႂ် ၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၶၼ် ငိုၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉၸၢႆႇ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႆႉ ၶမ်း ၁ ၶၼ် ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ ငိုၼ်း  ၁၈ ၶၼ် သေ ။ ငိုၼ်း ၁ ၶၼ် ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ တွင်း ၁ ၸွႆႉ ၼႆယဝ်ႉ ။ ၶၼ်ၸိုၼ်း တႄႉ ဢမ်ႇမီး ဢၼ်တတ်းမၵ်း သေ ဢိင်ငဝ်းလၢႆးသေ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ တၢင်း သုၵ်ႉယုင်ႈၵိတ်ႇၶွင်ႈ လွင်ႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ ႁိဝ်ႈၸင်ႈ ငိုၼ်းၵိဝ်ႇ ၼၼ်ႉသေ ၿတုံမိၼ်း ယၢမ်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ငိုၼ်းတႅင်းၵႃး သေတႃႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းၵႃႉ ၶဝ် ဢမ်ႇသူင်ၵၼ် ၸႂ်ႉၸၢႆႇလႄႈ ၶိုၼ်းပဵၼ်ၼင်ႇ ပႅင်ႈၵဝ်ႇ ၵႂုႇ ယူႇၼႆယဝ်ႉ။ တႅၵ်းၵႃး ဢၼ်ၿၻုံမိၼ်း ယၢမ်ႈႁဵတ်း ဢွၵ်ႇမႃးတႄႉ မီး တႅင်းၵႃး ရၶႅင်ႇ ၊ တႅင်းၵႃးမၢၼ်ႊ ၊ တႅင်းၵႃး ဝေႇသႃႇလီႇ ၊ တႅင်းၵႃးၵလႃး ၼႆယဝ်ႉ။ တႅင်းၵႃး ၶႅပ်းငိုၼ်းၼၼ်ႉ ၁၆၄ ၶႅပ်း ၼႆ မီးၼမ်ႉၼၵ်း ယေႈၸွၺ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ ။ ဝၢႆးထိုင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈမင်းတုင်း ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉၸၢႆႇ ငိုၼ်းၶႅပ်း တႅင်းၵႃး ၼႆႉ လႆႈလေႃႈလႆ သူင်ၵၼ်ၸႂ်ႉၸၢႆႇ သေ သမ်ႉပေႃးလႆႈႁဵတ်း ယူင်ႇၸၢၵ်ႈတႅၵ်းၵႃး မႃးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ 

တီႈၼႂ်း ပွၺ်းၵၢတ်ႇ ဢၼ် ၵူၼ်းၵႃႉ ၶဝ် ၵႃႉၶၢႆၼၼ်ႉ မီး ဝႆႉ ၸဝ်ႈပွၺ်း ပူႇပွၺ်း (ပွၺ်းၸႃး) (ပွဲစား)လႄႈ  ၵုၼ်ႇပႅၵ်ႈ (ကုန်ပြတ်) သေ ၶဝ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၶုၼ်ဢၼ် ၵွၼ်းၵၢတ်ႇ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ပၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ ယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸွမ်းလိူၺ်ႈ မဵဝ်းလႂ်ၸႃႉၼၼ်ႉ တေလႆႈပၼ်ၶွၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ သင်ဢမ်ႇပၼ်ၼႆ တေလႆႈထုၵ်ႇသိမ်းဢဝ်ပဵၼ် ၶွင် ၸဝ်ႈၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆတွင်း တီႈၼိူင်ႈ လႆႈႁၼ် မၢႆဝႆႉဝႃႈ မိူဝ်ႈ ပီႊ ၁၈၀၆ ၼၼ်ႉ တီႈၵၢတ်ႇ ၼၼ်ႉမီးၸဝ်ႈပွၺ်း (ပွၺ်းၸႃး)  ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဢူးယႃႇ(ဥ◌ီးရာ)လႄႈ ၸဝ်ႈၵုၼ်ႇပႅၵ်ႈ(ကုန်ပြတ်)ဢူးမႅင်ႇတူင်ႇ (ဥ◌ီးမိုင်တုန်)ၼႆယဝ်ႉ။ 

ၵူၼ်းၵႃႉ လႄႈ ၶွၼ်ႇဢၼ်လႆႈ ပၼ် မိူဝ်ႈၽွင်း ၼၼ်ႉ ၼႆႉ လႆႈႁၼ်မၢႆဝႆႉဝႃႈ 
မိူဝ်ႈ ၁၈၀၈ ၼၼ်ႉ ဢူးရႃႇ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၵႃႉ ၵုၼ်ႇ သႅင် လႄႈ ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈ သေ လႆႈ ပၼ်ၶွၼ်ႇ ငိုၼ်း ပၢၵ်ႇၸွၺ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ 
မိူဝ်ႈ ၁၈၁၁ ၼၼ်ႉ ဢူးၶျႅမ်း ပဵၼ် ၸဝ်ႈၵႃႉ ၼဵင်ႈ သေ လႆႈပၼ်ၶွၼ်ႇ ၶမ်း ပၢၵ်ႇၸွၺ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ 
မိူဝ်ႈ ၁၈၁၁ ၼၼ်ႉ ဢူးၶျႅမ်း ပဵၼ် ၸဝ်ႈၵႃႉ ၵုၼ်ႇ ၵိူဝ်ႄလႈ ပႃႈႁႅင်ႈ ပႃၼဝ်ႈ သေ လႆႈပၼ်ၶွၼ်ႇ ငိုၼ်း ပၢၵ်ႇၸွၺ်ႉ ။ ဢူးသူၺ်ႇ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၵႃႉ ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇ ထူဝ်ႇ လႄႈ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ သေ လႆႈပၼ်ၶွၼ်ႇ ငိုၼ်း ၄၅ ၸွၺ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈ ၁၈၁၂ ၼၼ်ႉ ဢူးသႂၢၼ်း ပဵၼ် ၸဝ်ႈၵုၼ်ႇ ၼမ်ႉမၼ်း သေလႆႈပၼ်ၶွၼ်ႇ ငိုၼ်း သွင်ၸွၺ်ႉ လႄႈ ၼမ်ႉမၼ်း ၂၂၆ ၸွၺ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ 
ၼႂ်းၵူၼ်းၵႃႉ ဢၼ်မႃးၵႃႉၶၢႆတီႈ ဢႃႇဝ မၢၼ်းတလေႈ ၼႆႉ မီးၵူၼ်းၵႃႉ တႆးၵွၺ်း ဢမ်ႇၵႃး ယင်းမီးၵူၼ်းၵႃႉၶႄႇ ၶဝ် ၸႂ်ႉ မႃႉတၢင်ႇ သေ  လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇ တႃႈလီႈ ယူင်ႈၶျၢင်း (ဝဵင်းၸၢင်ႉ) မႃးၵႃႉၶၢႆတီး ၵၢတ်ႇမၢၼ်ႈမူဝ်ႇသေ ယဝ်ႉၶိုၼ်းလတ်း မိူင်းမိတ်ႈ သႅၼ်ဝီ သီႇပေႃႉ သေ လူင်းၵႃႉထိုင်မၢၼ်းတလေး ယဝ်ႉ။ ပၢင်တိုၵ်း မိူင်းမၢၼ်ႊ လႄႈ မိူင်းၶႄႇ မိူင်းၵၢပ်ႈပၢၼ် မၢၼ်ႇၶျူး ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ယွၼ်ႉ ၵူၼ်းၵႃႉၶႄႇ လေႃႈတႃႈသႄ  ၼႆယဝ်ႉ။  

ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ် ၵူၼ်းၵႃႉၶႄႇၶဝ် ဢဝ်မႃးၶၢႆ တေႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊ ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၽိတ်.ပွမ်ႈ ၊ ၽႅၼ်ႇၽႄး ၊ ၼဵင်ႈႁႅင်ႈ ၊ မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢၼ်ၶဝ် ၶိုၼ်းလုၵ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႊ သိုဝ်ႉမိူ်ဝးၼၼ်ႉမီး ၽႅၼ်ႇၵွင်ႉ (ချိတ်)  ၊ ၶူၼ်ၼူၵ်ႉ ၊ ႁၢင်းၼူၵ်ႉ ၊ ၵိူဝ် ၊ မႆၽႅၼ်ႇလၢႆႈ ၊ ၵုၺ် လႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူ်ဝႈၶဝ် လူင်းမႃး ၼၼ်ႉမၢင်ႊပွၵ်ႈ ယင်းၵႆႉၺႃး ၸူၼ်ၸွမ်းတၢင်း ၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈ လိၵ်ႈပူင် ၿၻုံမိၼ်း ဢၼ်တႅမ်ႈပူင် မိူဝ်ႈ ၁၈၀၆ လိူၼ်မတ်ႉ ၁   ဝၼ်း ၼၼ်ႉဝႃႈ ႉႉႉ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ သီႇပေႃႉ တီႉၺွပ်း ပၼ်ၵူၼ်းၸူၼ်ဢၼ် ၸူၼ်ၵူၼ်းၵႃႉၶႄႇ ၶဝ် ၼၼ်ႉသေ သူင်ထိုင် ႁေႃၶမ်း ။  သူၺ်ႇတႅၵ်ႉဝုၼ် သမ်ႉ တေလႆႈ ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသေ လူလွမ်ပႂ်ႉၵႅတ်ႇ ပၼ်ၶဝ် ၸွမ်းၶၢဝ်းတၢင်း ႁႂ်ႈလွတ်ႈၽေး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉၶႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၢင်ႊၸိူဝ်း ယင်းၵႂႃႇ ၵႃႉထိုင် ၽၢႆႇတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ ၸွမ်းၶႅပ်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ 

===ၵူၼ်းၵႃႉမၢၼ်ႊ=== 

ၼႂ်းၵူၼ်း ၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇသိၼ် ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ်တႄႉ မီးၵူၼ်းၵႃႉ တႆးၶဝ် ၶႄႇ ၶဝ် လူင်းထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႊ မၢၼ်းတလေး သေတႃႉ ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႊ ၶိုၼ်ႈၵႃႉၶၢႆထိုင် မိူင်းတႆး ၵေႃႈ မီးယူႇၼႆယဝ်ႉ ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵႃႉ ၵေႃႉၸိုဝ်ႈ ဢူးမွင်ႇၵလေး ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉမေႃႇလမႅင်ႇ သေ ၵႃႉၵူးၵုၼ်ႇသိၼ် ထိုင်မိူင်းၼၢႆး ယူႇထင်သဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်သေ သမ်ႉပေႃးလႆႈတၢႆၵႂႃႇတီႈမိူင်းၼၢႆး ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမၼ်းတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ တႃႇတေဢဝ်လႆႈၶိုၼ်း ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉတီႈမိူင်းၼၢႆး ၼၼ်ႉ မေးၼၢင်းမၼ်း ၸႂ်ႉ ၵူဝ်ႇသလႄႇ ဢူးဢွင်ႇပၢၼ်း တၢင်ႇထိုင် လုမ်းၸၢႆး (လွတ်ရုံး) ၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ ။ 

===ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼဵင်ႈ===

ၼႂ်းၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၵူၼ်းၵႃႉမိူင်းတႆး တေႃႉၶၢႆတေႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊ ၼၼ်ႉ ၼဵင်ႈ  ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူ်ဝးပိူင်ယႂ်ႇ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ ၻီႇပေႃးမိၼ်း ၼၼ်ႉ တႃႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼဵင်ႈ ၼၼ်ႉ လႆႈၶၢၼ်းဝႆႉ (ပွဲအုပ်  ၊ ပွဲစား ၊ စာရေးတော်)ၶဝ် သေ ႁဵတ်းၵၢၼ် မၼ်းယဝ်ႉ ။ ၼႆ.ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၵူဝ်ႇသလႄႇ တေႃႇ ၶဝ် ယင်းပွႆႇ ၸဝ်ႈပွႆး (ပွႆးၸႃး)ၶဝ် ၶိုၼ်ႈသိုဝ်ႉၼဵင်ႈ ၽႅဝ် မိူ်ငးမိတ်ႈ မိူ်ငးလႅင်း ၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးယဝ်ႉ သိုဝ်ႉဢဝ်ၼဵင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သေ တေႃႉၶၢႆတေႃႇ ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  
ၶၼ်ၼဵင်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ် ၼၼ်ႉၼႆႉ မီး မိူ်ဝႈၶိုၼ်ႈမိူ်ဝႈလူင်း ယူႇၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉ ၼဵင်ႈၼိူင်ႈတၢင် မီး ၃၂ ၵျၢပ်ႈ (ပျႃး)သေ ၊ မိူဝ်ႈလူင်း ၼၼ်ႉ မီး ၂၀ ၵျၢပ်ႈ (ပျႃး)ၼႆႉယဝ်ႉ ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ မီးမွၵ်ႈ ၃၀ ၵျၢပ်ႈ (ပျႃး) ယဝ်ႉ။ ၼဵင်ႈႁႅင်ႈ ဢၼ် လုၵ်ႉမိူင်းတႆး တေႃႉၶၢႆ ပွႆးယူင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ၼႆႉ ၼိူင်ႈပီႊလႂ် တေမီး ႁႃႈႁဵင် ၸွၺ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ သမ်ႉထႅင်ႈ ဢၼ် တေႃႉလူင်းထိုင် ပွႆးယူင်ႇဝူဝ်း တီႈဝဵင်းမတ်ႉတရႃႇ ၼၼ်ႉသမ်ႉတေမီး မွၵ်ႈ ႁႃႈႁဵင်ၸွၺ်ႉ သေ ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆတီႈ ပွႆးယူင်ႇမျႂၵ်ႉလၢၼ်း ၼၼ်ႉသမ်ႉ တေမီး မိုၼ်ႇႁႃႈႁဵင်ၸွၺ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ 

ၼဵင်ႈႁႅင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတွင်ႇပႅင်ႇၼမ်ႉသၼ်ႇ တေႃႉၶၢႆထိုင် မၢၼ်းတလေး ၼၼ်ႉ ၼိူင်ႈပီႊလႂ် တေမီး မိုၼ်ႇႁႃႈႁဵင် ၸွၺ်ႉ သေ ၼဵင်ႈယမ်းသမ်ႉ မီးမွၵ်ႈ မိုၼ်ႇႁႃႈႁဵင် ဝူဝ်းတၢင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼဵင်ႈႁႅင်ႈတင်းမူၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းတႆး လူင်းၼႆႉ ၼိူင်ႈပီႊလႂ်တေမီး သွင်သႅၼ်ၼိူင်ႈမိုၼ်ႇၸွၺ်ႉသေ ၼဵင်ႈယမ်းသမ်ႉ မီး မိုၼ်ႇပႅတ်ႇႁဵင် ဝူဝ်းတၢင်ႇ  ယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼဵင်ႈႁႅင်ႈ ၼဵင်ႈယမ်း ဢၼ် လုၵ်ႉ ပွတ်းယွမ်ႇ မိူင်းမိတ်ႈ  သေ လူင်းၵႃႉၶၢႆထိုင်  ရတနာသိင်္ဃ  ငစဥ◌်.ကူး တပယင်း မြေဒူး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေမီး မွၵ်ႈ မိုၼ်ႇႁူၵ်းႁဵင်ၸွၺ်ႉ ယူႇၼႆယဝ်ႉ  ။ ၸင်ႇဝႃႈ ၶွၼ်ႇၵႃႉၶၢႆၼဵင်ႈ ဢၼ် ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ ၻီႇပေႃးမိၼ်း လႆႈ ၼႆႉ ၼိူင်ႈပီႊလႂ် တေမီး မွၵ်ႈၸဵတ်းသႅၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၼဵင်ႈဢၼ်လုၵ်ႉ မၢၼ်းတလေး ၸွမ်းၼမ်ႉၵဵဝ် တၢင်ႇထိုင် မၢၼ်ႈမူဝ်ႇ ၼၼ်ႉ သမ်ႉ လႆႈၶွၼ်ႇၼဵင်ႈ ၼိူင်ႈလိူၼ် ၸဵတ်းႁဵင် သေ ၼိူင်ႈပီႊ တေလႆႈ ပႅၼ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင် ၼႆယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼဵင်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ်ယႂ်ႇလူင် ၼၼ်ႉၼႆ ႁၼ်ၸႅင်ႈလီယူႇယဝ်ႉ ။ 

ၸွမ်းလိူၺ်ႈ တီႈဢွၵ်ႇမၼ်း သေ ၼဵင်ႈ ၼႆႉ  ယင်းၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ သွင်ထၢၼ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၼဵင်ႈလွၺ်ၼွၵ်ႈ ၼဵင်ႈလွၺ်ၼႂ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဢွၵ်ႇၼဵင်ႈ လွၺ်ၼႂ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၼမ်ႉသၼ်ႇ ၊ ၸလၢမ်း ၊ ႁိၼ်ၽိူၵ်ႇ ၊ ၵွၼ်ႁၢႆ  ၊ မၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ၊ ဝဵင်းၵဝ်ႇ ၊ ဝဵင်းမႂ်ႇ ၊ တွင်ႇမ ၊ တွင်ႇမႄး ၊ ၵုၼ်ႁွတ်ႈ ၊ ၵုၼ်ပွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၼဵင်ႈလွၺ်ၼႂ်း ၼႆႉ ပဵၼ် ၼဵင်ႈဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ထၢၼ်ႈၼိူင်ႈ သေ ၶၼ်ၼဵင်ႈၵေႃႈလႆႈသုင်သေပိူၼ်ႈ မိူဝ်ႈ ၁၈၈၆-၁၈၉၀ ၼၼ်ႉ ၶၼ်ၼဵင်ႈလွၺ်ၼႂ်း ပၢၵ်ႇၸွၺ်ႉ လႆႈငိုၼ်း ပၢၵ်ႇၵျၢပ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဢႄႇသုတ်း လႆႈ ပႅတ်ႇၶၼ် ယဝ်ႉ။ ၼဵင်ႈလွၺ်ၼွၵ်ႈသမ်ႉ ႁွင်ႉ ၼဵင်ႈဢၼ်ဢွၵ်ႇ တီႈ ပၢင်ၼိမ်း ၊ တူႉတွင်း ၊ ၼမ်ႉပေႃႉ ၊ တေႃႉၽႄႇ ၊ ၵုၼ်ၵေႃႈ ၊ ပၢင်လူမ်း ၊ ႁူးၵွတ်ႈ ၊ ႁူးသူၼ် ၊ တေႃႉသၢင်ႇ ၊ မၢၼ်ႈၵၢင် ၊ ၸၢင်ႉႁိူၼ်း ၊ ၵွၼ်မွၵ်ႇ  ဢၼ်ပဵၼ် လိၼ်မိူင်းသီႇပေႃႉ မိူင်းလူင် သေ ၼဵင်ႈလွၺ်ၼွၵ်ႈ ၼႆ ပၢၵ်ႇၸွၺ်ႉ ၵွၺ်းလႆႈၶၼ် မွၵ်ႈ ၸဵတ်းၶၼ် ၼႆယဝ်ႉ ။ ၵဵဝ်ႇလိူၺ်ႈ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆၼဵင်ႈ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼၼ်ႉၼႆႉ  ဒေါ်ကြန် (အကြီးတန်းသုတေသန မှူး) ယၢမ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈ လက်ဖက်ရောင်းဝယ်ရေးနှင်. ရှမ်းပွဲဝိုင်းများ (၁၈၈၆-၁၈၉၁) ၼၼ်ႉယူႇလႄႈ ႁႃလူတူၺ်းလႆႈယူႇၶႃႈ ။ တီႈၼႆႈတႄႉ ဢမ်ႇတႅမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢၢၼ်းပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇတႆးယူႇ ။ 

===ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈငိုၼ်း=== 

ၼႂ်းမိူင်းတႆး မီးမေႃႇၶုတ်းႁႄႈ တင်းၼမ် သေ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈမင်းတုင်းၼၼ်ႉ တီႈယွင်ႈႁူၺ်ႈ မီးၼိူင်ႈမေႃႇ ဢၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႈႁူၺ်ႈၵုမ်းၵမ် ။ လွၵ်ႉၸွၵ်ႉ မီး မေႃႇႁႄႈ ၼိူင်ႈမေႃ  မေႃႇၸိုၼ်း ၼိူင်ႈမေႃႇ ၊ မိူင်းၼၢႆး မီးမေႃႁႄႈ ၼိူင်ႈမေႃ ၊ ပေႃႇသႅင်း သွင် မေႃႇ ၊ ဝဵင်းတပႅတ်ႉ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ သွင် မေႃႇ ၊ ၵျွၵ်ႉထၢပ်ႉ သွင် မေႃႇ ၊ ပေႃႇၼိၼ်း ၼိူင်ႈမေႃႇ ၊ ရႂႃႇငၢၼ်ႇ ၼိူင်ႈမေႃႇ ၊ ပေႃႇသီႇဝၢၼ်ႈ ၼိူင်ႈမေႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ 
ၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး မေႃႇႁႄႈ ၼမ်ႉတူးပၢင်ႁၢႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉၵုမ်းၵမ် ၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇႄႁႈငိုၼ်းႁႄႈလဵၵ်း တင်းၼမ်သေ ပဵၼ် မေႃႇဢၼ် လိုဝ်းလင် ၸွတ်ႇတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ 

ႁႄႈၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈတေႃႉၶၢႆတေႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊ မၢၼ်းတလေး ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ လုၵ်ႉမၢၼ်ႈမူဝ်ႇ တေႃႉၶၢႆတေႃႇ မိူင်းၶႄႇ ယဝ်ႉ။ 

===ၵၢတ်ႇမၢၼ်ႈမူဝ်===

တႃႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၵုၼ်သိၼ် မိူင်းမၢၼ်ႊ မိူင်းၶႄႇ ၼႆႉ ၵၢတ်ႇမၢၼ်ႈမူဝ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢတ်ႇလူင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉ ၶႄႇၶဝ် တေႃႉဢဝ် ၶူဝ်းမိူင်းၶႄႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢုမ်တွင်း ဢုမ်ဝေႈ တၢၼ်းသိူဝ်းၽႃႈၸဵၼ် လႄႈ ၶူဝ်းၼႃ ၶူဝ်းဢုၼ်ႇ သိူဝ်ႈသွၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးထိုင် တီႈၵၢတ်ႇမၢၼ်ႈမူဝ်ႇ သေ  ၶိုၼ်းသိုပ်ႇတေႃႉၶၢႆထိုင် ပွတ်းထုင်ႉမိူင်း ၼမ်ႉတႃႈလူင်း ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉၶႄႇ ၶဝ် တေႃႉဢဝ် ၶူဝ်းလၢႆႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ သႃႇၶဵဝ်သိင် (စာချိုစင်)  မႃးသေ သမ်ႉၶိုၼ်းသိုဝ်ႉ  ဢဝ် ၵုၺ်ၽူင်း လႄႈ သႅင်ၶဵဝ် သေတေႃႉမိူဝ်းယဝ်ႉ ။ ၶဝ် လုၵ်ႉမၢၼ်ႈမူဝ်ႇ ဢဝ်ဝူဝ်းတၢင်ႇ ၊ မႃႉတၢင်ႇ လေႃႈတၢင်ႇ သေ တၢင်ႇၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ၶဝ်ယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းသေ ပၢင်သဝ်း ဢၼ်ၶဝ်လိုဝ်ႈသဝ်း  ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းမႅၼ်း ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉမၢၼ်ႈမူဝ်ႇ ထိုင် မိူင်းမႅၼ်း လႆႈပႆၶၢဝ်းတၢင်း ၵဝ်ႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉမိူင်းမႅၼ်း ထိုင်တႃႈလီႈၾူး ၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းသွင်ဝၼ်း ။ လုၵ်ႉတႃႈလီႈ ထိုင် ယိင်ႈၼၢၼ်ႈ သိပ်းသွင်ဝၼ်း ။ လုၵ်ႉယိင်ႈၼၢၼ်ႈ ထိုင် သႃႇၶဵဝ်သိင် ႁႃႈသိပ်းဝၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ၵူၼ်းၵႃႉၶႄႇၶဝ် လုၵ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႊ သိုဝ်ႉမိူဝ်းၵႃႉၶၢႆၼၼ်ႉ တေမီးထႅင်ႈ သႅင်ၶဵဝ် လႂ် ၊ ႁႄႈလဵၵ်း လႂ် ၵၢၼ်ႉ လႄႈ ၶမ်း တင်း ငိုၼ်းႁႄႈ လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

===ၵၢတ်ႇႁႃႈဝၼ်း မိူင်းတႆး===

ၼင်ႇႁူႉၵၼ်ယဝ်ႉ ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆး ၸွမ်းလိူၺ်ႈ ဝၢၼ်ႈလႂ်မိူင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝၼ်းၵၢတ်ႇ ယဝ်ႉ။ ယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်လႆႈပဵၼ်မႃး ႁႃႈဝၼ်းၼိူင်ႈၵၢတ်ႇ ၼႆႉၵေႃႈ လီၶဝ်ႈၸႂ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇမီးၵၢတ်ႇ ၼၼ်ႉၼႆႉ ၸွမ်းလိူၺ်ႈ တၢင်းၽႂ်ၶႂ်ႈ ၵူၼ်းၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉသေ တႃႇတေလႆႈၶူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶႂ်ႈလႆႈ ၼၼ်ႉ လႆႈၸွပ်ႇႁႃ တီႈမီး ၶူဝ်း ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိူင်ႉယၢမ်း  ဢမ်ႇငၢႆႈၸႂ်ငၢႆႈၶေႃး လႄႈ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇတတ်းမတ်း ဢွင်ႈၵၢတ်ႇ သေ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းသိုဝ်ႉႄလႈ ၵူၼ်းၶၢႆ (ၵူၼ်းၶႂ်ႈလၢႆႈလႅၵ်ႈ)တေႁိုၵ်ႉၺႃးတေႃႇၵၼ် ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ႁႃႈဝၼ်းလႂ်ယေႈၵၢတ်ႇ ယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵၢတ်ႇဝဵင်းၼိူင်ႈလႄႈ ဝဵင်းၼိူင်ႈ ဢမ်ႇၺႃးဝၼ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မႃး ဝၼ်းၵၢတ်ႇဝၢၼ်ႈလႂ် ဝဵင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼၼ် ၽူႈမီးတၢင်းၶၢႆလႄႈ ၶႂ်ႈၶႆၢၵူႊဝၼ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃႈၶဝ်ႈၵၢတ်ႇတီႈၼိူင်ႈယဝ်ႉ သမ်ႉသိုပ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼိူင်ႈ ႁဵတ်းၼႆ လႆႈသိုဝ်ႉလႆႈၶၢႆတေႃႇပေႃးၶွပ်ႈဝူဝ်ႈ ယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶဝ်ႈၵၢတ်ႇ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းႁႆႊ ၼႂ်းသူၼ်ၶဝ် ၵႂႃႇႁႃလႅၵ်ႈလၢႆႈတေႃႇၵၼ် ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီး ဢၼ် လႅၵ်ႈတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇထူၵ်းငိုၼ်း သိုဝ်ႉ ဢဝ် ။ ပၢၼ်မိူဝ်ႈပႆႇမီးငိုၼ်းၶႅပ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈတႅင်းၵႃး ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ငိုၼ်းၵွၼ်ႈ ၸၢႆႇတေႃႇၵၼ် ။ လွင်ႈၸၢႆႇငိုၼ်းၸမ်ႉ ႉငိုၼ်းပၢၵ်ႇၵျၢပ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ယေႈၸွၺ်ႉ ။ ပႅတ်ႇသိပ်းၵျၢပ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈယေႈပၼ်း ။ သိပ်းၵျၢပ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈယေႈၶၼ် ။ ပႅတ်ႇၵျၢပ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈယေႈႁွၺ်ႉ ။ သီႇၵျၢပ်ႈ ႁွင်ႉယေႈတွင်ႇ ။ သွင်ၵျၢပ်ႈပၢႆၶိုင်ႈ ပဵၼ်ယေႈႁွင်ႈ ။ ယေႈၵျၢပ်ႈမီးသွင်ၶိုင်ႈ ။ ယေႈၶိုင်ႈမီး သွင်သိၵ်ႈ ။ ယေႈသိၵ်ႈမီး သွင်သဵဝ်ႈ ၊ ယေႈသဵဝ်ႈမီး သီႇတုမ်ႇ ။ ယေႈတုမ်ႇမီးသီႇၶႅၵ်း ။ ၶႂ်ႈၸၢႆႇၵႃႊႁိုဝ် ၵေႃႈ ဢဝ်ႁိပ်ႇႁိပ်ႇသေ သႂ်ႇၽၢင်ယွၺ်း ႁိဝ်ႈဢဝ် ၼမ်ႉၼၵ်းမၼ်းၸၢႆႇၵၼ် ။ 

ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မႃး လွင်ႈၸၢႆႇငိုၼ်း ၼႆႉ ၼင်ႁိုဝ်ပေႃးတေငၢႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလေႃႇႁဵတ်းငိုၼ်းၶႅပ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တႅင်းၵႃး ၼၼ်ႉၸၢႆႇၵၼ် ။ ငိုၼ်းတႅင်းၵႃး ယေႈၶႅပ်းမီးသီႇမူး ။ ယေႈမူးတၢၼ်ႇ ပႅၵ်ႇသၢၼ်ႇလႅင် သိပ်းပႅၵ်ႉ ။ ပႅၵ်ႇသၢၼ်ႇ ႁႃႈပႅၵ်ႉ တၢၼ်ႇငိုၼ်း ယေႈပႄး ။ ႁႃႈပႄး ယေႈထေႈ ။ သွင်ထေႈပဵၼ် ယေႈၶိုင်ႈ ။ သွင်ၶိုင်ႈ ပဵၼ်ယေႈ ၵျၢပ်ႈ ။ 
ဝၢႆးၼၼ်ႉ  ငိုၼ်းတႅင်းၵႃး ယေႈၵျၢပ်ႈသမ်ႉ ဝႆႉပႅတ်ႇမူး ။ သီႇမူးယေႈၶိုင်ႈ ။ သွင်မူး ပဵၼ်ယေႈ ယေႈထေႈ ။ ယေႈမူးမီး သွင်ပႄး ။ ယေႈပႄး မီးသွင်တုမ်ႇ ။ ယေႈတုမ်ႇမီး သီႇပႅၵ်ႉ ။ ယေႈပႅၵ်ႉ ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇငိုၼ်းသွင်ၶႅၵ်း ။ တႅင်းၵႃး ယေႈ ၵျၢပ်ႈ မီးႁူၵ်းသိပ်းပၢႆသီႇပႅၵ်ႉ ။ ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ငိုၼ်းယေႈၵျၢပ်ႈ သမ်ႉဝႆႉ ပၢၵ်ႇပႅၵ်ႉ ယဝ်ႉ။ 
ပုၼ်ႈတႃတေ လုမ်းလႃး ၵၢတ်ႇၸွမ်းပတ်းၽဵဝ်ႈယုပ်းယၢပ်း ယႃႇႁႂ်ႈႁူၵ်ႉႁၢမ်းၼၼ်ႉ ဝႆႉပၼ် ၽူႈလူၵၢတ်ႇၵေႃႉၼိူင်ႈ သွင်ၵေႃႉ ၊ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပူႇပွၺ်း ။ ပူႇပွၺ်း ၼႆႉ မၼ်းလႆႈၵဵပ်းဢဝ် ၼိူဝ်ၵူၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်မႃးၶၢႆၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ၶၢႆတၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ၵေႃႈ ဢဝ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉပၼ် ၊ ၽူႈၶၢႆၶိူင်ႈယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းသမ်ႉ ဢဝ်ငိုၼ်းပၼ် တၢၼ်ႇမူးၵေႃႈမူး တၢၼ်ႇပႄးၵေႃႈပႄး ၊ တၢၼ်ႇပႅၵ်ႉၵေႃႈ ပႅၵ်ႉ ၊ ၵဵပ်းဢဝ်ႁႂ်ႈပေႃးၵိုင်ႇၸွမ်း တၢင်းၵႃႉတၢင်းၶၢႆၶဝ် ။ ပုၼ်ႈတႃႇၵဵပ်းၼိူဝ် ၵူၼ်းၶၢႆဝူဝ်းၵႂၢႆးလႄႈ မႃႉသမ်ႉ မီးဝႆႉထဵင်ၵၢင်လင်ၼိူင်ႈ ။ၽႂ်ဢဝ်မႃး လၢႆတူဝ်ၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇလၢတ်ႈတီႈ ၵူၼ်း ပႂ်ႉ ထဵင်ၵၢင်သေ ပေႃးၶၢႆၶၢတ်ႇယဝ်ႉ ငိုၼ်းႁူဝ်ၶၼ် ယေႈၵျၢပ်ႈ လႆႈၵႂႃႇပၼ်တီႈထဵင်ၵၢင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၵဵပ်းၵၢင် ၼႆယဝ်ႉ ။ 

==လၢႆးၸႂ်ႉၸၢႆႇ ငိုၼ်းၵိဝ်ႇ လႄႈ ပိူင်ႁိဝ်ႈၸင်ႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ==

ငိုၼ်းၵိဝ်ႇ ငိုၼ်းၵွၼ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ် ၶိူင်ႈဢၼ် ၸွမ်ႇၵႄႈ တၢင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ သိုဝ်ႉၶၢႆ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉတၢင်ႇဢၼ်လႂ် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်းလႂ် တႃႇပၼ်ၶွၼ်ႇလႂ် တႃႇထၢမ်းဢမု လႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ သေ လိူဝ်သေ ငိုၼ်း ယင်းမီး ၶူဝ်းမီးၵႃႊၶၼ် တႄႇဢဝ် ၶမ်း ၼၼ်ႉတေႃႇထိုင် ၶူဝ်းဢမ်ႇပေႃးမီး ၵႃႊၶၼ် ၸိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈ ၶမ်းလႄႈ ၸိုၼ်း ၼၼ်ႉ တေမီး ငိုၼ်းလႄႈ တွင်း ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ငိုၼ်းၼႆႉ တူၵ်းထုၵ်ႇတႃႇ ၸႂ်ႉပဵၼ် ၶူဝ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တွင်း သမ်ႉ လီသေ ၸိုၼ်းလႄႈ လီဢဝ်မႃး လေႃးၸွမ်း ငိုၼ်းယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉလေႃး တွင်း ၼမ်သေ ငိုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈ ယွမ်း ၵႃႊၶၼ် ၵႂႃႇၵေႃႈမီးမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ လႆႈတတ်းမၵ်း ၼမ်ႉၶၼ် တွင်း ဢၼ်လႆႈလေႃးၸွမ်းငိုၼ်းၼၼ်ႉမႃးယူႇယဝ်ႉ ။ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ဢမ်ႇငၢႆႈငႅမ်ႈလႄႈ တႃႇတေဢဝ် ငိုၼ်းၵိဝ်ႇ မႃး ၸႂ်ႉၸၢႆႇၼႆႉ မၼ်းသုၵ်ႉယုင်ႈဝႆႉလႄႈ ၵမ်ႈၼမ် ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် လႅၵ်ႈလၢႆႈၸူးၵၼ် ဝႆႉပဵၼ် ပိူင်ယႂ်ႇ သေ ၸႂ်ႉ ၵၼ်မႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ လွင်ႈႁိဝ်ႈၸင်ႈ တူင်သၢၼ် လႂ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ငိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ လႆႈႁၼ် မီးပိူင်မၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ 

ပိူင်လႅၵ်ႈငိုၼ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ

* ၼိူင်ႈၶႅၵ်း = ၼိူင်ႈပႅၵ်ႉ 
* သီႇပႅၵ်ႉ = ၼိူင်ႈပႄး 
* ႁႃႈပႅၵ်ႉ = ၶိုင်ႈမူး 
* သိပ်းပႅၵ်ႉ = ၼိူင်ႈမူး 
* ၼိူင်ႈမူး = သွင်ပႄး 
* သွင်မူး = ၼိူင်ႈမၢတ်ႈ 
* သွင်မၢတ်ႈ = ၼိူင်ႈၶႂၢႆး 
* သၢဝ်းႁႃႈပႅၵ်ႉ = ၼိူင်ႈမၢတ်ႈ 
* ၼိူင်ႈမၢတ်ႈ = ၼိူင်ႈထေႈ 
* ၼိူင်ႈထေႈ = သွင်မူးပႄး 
* သွင်မၢတ်ႈ = ႁႃႈသိပ်းပႅၵ်ႉ 
* ႁႃႈသိပ်းပႅၵ်ႉ = ၼိူင်ႈၶႂၢႆး 
* သွင်ၶႂၢႆး = ၼိူင်ႈၵျၢပ်ႈ (ပျႃး)
* သွင်ပျႃးၶႂၢႆး = ႁွင်ႈၼိူင်ႈ 
* သီႇပျႃး = တွင်ႇၼိူင်ႈ 
* သွင်ႇတွင်ႇ = ၼိူင်ႁွႆႉ 
* ပႅတ်ႇပျႃး = ႁွႆႉၼိူင်ႈ 
* သိပ်းသွင်ပျႃး = သၢမ်တွင်ႇ 
* ၶိုင်ႈၸိတ်ႉ = သၢမ်တွင်ႇၶႂၢႆး 
* သၢဝ်းပျႃး = ႁႃႈတွင်ႇ 
* သၢဝ်းႁႃႈပျႃး = ၸိတ်ႉၼိူင်ႈ 
* သီႇႁွႆႉ = သၢမ်ၶၼ်ပၢႆသွင် 
* သိပ်းပျႃး = ၼိူင်ႈၶၼ် 
* ပႅတ်ႇၶၼ် = ပၼ်းၼိူင်ႈ 
* ပၢၵ်ႇပျႃး = ၸွႆႉၼိူင်ႈ 
* သွင်ပၢၵ်ႇပျႃး = ၵူမ်းၼိူင်ႈ 
* ၵူမ်းႁႃႈၶၼ် = သွႆးၼိူင်ႈ 
* သၢမ်ပၢၵ်ႇ = သၢမ်ၸွႆႉ 
* သိပ်းၸွႆႉ = ၼိူင်ႈႁဵင် 
* သိပ်းႁဵင် = ၼိူင်ႈမိုၼ်ႇ 
* သိပ်းမိုၼ်ႇ = ၼိူင်ႈသႅၼ်
* သိပ်းသႅၼ် = ၼိူင်ႈလၢၼ်ႉ 
* သိပ်းလၢၼ်ႉ = ၼိူင်ႈလၢၵ်ႈ 
* သိပ်းလၢၵ်ႈ = ၼိူင်ႈၵုတေႇ ။ 
* (ၼိူင်ႈဝၢတ်ႇ = ၼိူင်ႈၵျၢပ်ႈသီႇပႄး)(ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ် ၼႂ်းပပ်ႉၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူႉၸႂ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႉ)

===ပိူင်တူင်သၢၼ်===

* သွင်ႁူင်း = ၼိူင်ႈယွပ်း 
* သွင်ယွပ်း = ၼိူင်ႈၵမ် 
* သွင်ၵမ် = ၼိူင်ႈၵွပ်ႇ 
* သွင်ၵွပ်ႇ = ၼိူင်ႈၸလႄႇ 
* သွင်ၸလႄႇ = ၼိူင်ႈၶႂၵ်ႉ 
* သွင်ၶႂၵ်ႉ = ၼိူင်ႈပႄႇ 
* သီႇပႄႇ = ၼိူင်ႈၸိတ်ႉ 
* သွင်ႉၸိတ်ႉ = ၼိူင်ႈၶႂၢႆး 
* သွင်ၶႂၢႆး = ၼိူင်ႈတၢင် 
* သွင်တၢင် = ၼိူင်ႈၶွၼ် 
* သွင်ၶွၼ် = ၼိူင်ႈလင် 
* သိပ်းတၢင် = ၼိူင်ႈၸေႃး ။ 

===ပိူင်တူင်ၼမ်ႉမၼ်း=== 
* သွင်ၵွၵ်းႁူ = ၼိူင်ႈတဝ်ႈဢွၼ်ႇ 
* သွင်တဝ်ႈဢွၼ်ႇ = ၼိူင်ႈတဝ်ႈလူင် 
* ႁူၵ်းတဝ်ႈလူင် = ၼိူင်ႈၵႃႇရၢၼ်ႇ 
* သီႇၵႃႇရၢၼ်ႇ = ၼိူင်ႈပုင်းလူင် ။ 

===ပိူင်ႁိဝ်ႈၸင်ႈ ၼႂ်းပပ်ႉပိုတ်ႇ ၶႄႇ - တႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ=== 

ၽွႆ (ဢိတ်း) ၊ ထေႈ ၊ လီ ၊ ႁွင်ႈ ၊ ၽြုၼ် ၊ သီ ၊ ၶေႃၶြေ ၊ ၸင် ၊ သိူင် ၊ တၢင် ၊ တိုဝ် (ပႄႇ) ၊ ၶႂိၺ် ၊ ႁၢပ်ႇ ၊ ၽႃ ၊ ဝၢၼ်ႇ ၊ ၵွပ်ႇ ၊ ၸိတ်ႇ ၊ သွပ်ႇ ။ 

===ၵႂၢမ်းၵမ်းထုၵ်ႇ ၵပ်းၵၢႆႇႁိဝ်ႈၸင်ႈ=== 

ၶႅၵ်းၵမ်ႉတွင်ႇ ႁွင်ႇၵမ်ႉပၼ်း ။ 
ၸိူၵ်ႈသၢဝ်းဝႃး မႃးႁႃၵႃႊမွင်ႈ 
လုၵ်ႈႁႃႈတွင်ႇ မႃးႁႃၽၢင်ယွၺ်း ။ 

;ၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇ လိူၺ်ႈတၢင်းၵႃႉ 
* ၵႃႉၵႃႉ ၶၢႆၶၢႆ-ငိုၼ်းႁၢႆ ၵွပ်ႈဢမ်ႇၼပ်ႉ
* ၵႃႉၵႅမ်ၵျွင်း-တွင်းတွင်းႁွမ်ၶဝ်ႈႁႅင်ႈ
* ၵႃႉ ၵိူဝ်းတွၼ်း-ၼွၼ်း ၵိူဝ်းဢုၼ်ႇ
* ၵႃႉ ၵိူဝ်းလႆႈ-ၶႆႈ ၵိူဝ်းၶိုတ်း-ပိုတ်း ၵိူဝ်းတိူဝ်ႉ
* ၵႃႉၶိုၼ်ႈ ၵလွင်ႈ-ငိုၼ်းယေႈႁွင်ႈ ၵိုတ်းသၢမ်ပႄး
* ၵႃႉ ၸဵဝ်းပွၵ်ႈ-ၵၢမ်ႇ မျွၵ်ႈပၼ်
* ၵႃႉ ၸဵဝ်းမႃး-ၺႃးၵမ်းသုၼ်ႇ
* ၵႃႉ ၸဵဝ်းမီး-ၵႂၢမ်းပီးၼႃႇ
* ၵႃႉ ၸဵဝ်းမိူဝ်း-ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇ
* ၵႃႉ ၸဵဝ်းယဝ်ႉ-ၶဝ်ႈ ၸဵဝ်းသုၵ်း
* ၵႃႉ ၸဵဝ်းလႆႈ-ဢမ်ႇမႆႈၸႂ်
* ၵႃႉ ၸဵဝ်းဝၢႆႇ-မႅၼ်ႈၽၢႆႇမၼ်း
* ၵႃႉ သုမ်းတိုၼ်း-ၶႅၼ်းသေ ဢိုၼ်းယူႇဝၢၼ်ႈ
* ၵႃႉသုမ်း ပိူၼ်ႈၼႃႈတူႇ-ၵမျၢတ်ႈ ၶႂ်ႈယူႇၸမ်
* ၵႃႉ  တွင်ႉတၼ်-ၶၢႆၶၼ်ပေႃးသေပိူၼ်ႈၵေႃႈလႆႈ
* ၵႃႉ ထင်ႁိုင်-ၵိုတ်းမိုင်ယူႇမိူင်းပိူၼ်ႈ
* ၵႃႉ ပုတ်းတိုၼ်း-ၶႅၼ်းသေ ၵူႈငိုၼ်းပိူၼ်ႈ
* ၵႃႉ  မီးသုၼ်ႇ-ၵုၼ်ႇ ၺႃးပွႆး
* ၵႃႉ မျၢတ်ႈ ယႃႇၸၢႆႇလူင်-ၸိုဝ်ႈႁူင် ယႃႇယွင်ႈၶိုၼ်ႈ
* ၵႃႉ မျၢတ်ႈ ယႃႇၸူမ်း-ၵသုမ်း ယႃႇၶၢၼ်ႉ
* ၵႃႉ မျၢတ်ႈဢႄႇ-ၶႅၼ်းသေ လေႇၸၢႆႇလူင်
* ၵႃႉ ယေႈၵၢတ်ႇ ၵိၼ်ယေႈလိူၼ်-ႁဵတ်းပွႆးလူင် မိူၼ်ပိူၼ်ႈ
* ၵႃႉ ယေႈပွၵ်ႈ ၵိၼ်ယေႈဝၼ်း-ဢမ်ႇတၼ်းမီးမိူဝ်ႈလိုဝ်ႈ
* ၵႃႉ ယေႈလၢႆး ၵိၼ်တေႃႇၸူဝ်ႈ-ႁိူၼ်းဢုတ်ႇတူဝ်ႈတဵမ်မိူင်း
* ၵႃႉယေႈလိူၼ် ၵိၼ်ယေႈၵၢတ်ႇ-မၢတ်ႇၼီႈသမ်ႉပေႃးလၢႆး
* ၵႃႉယေႈလိူၼ် ၵိၼ်ယေႈပီ-ဢမ်ႇလူဝ်ႇၶီၸႂ်ၵွပ်ႈ
* ၵႃယေႈလိူၼ် ၵိၼ်ယေႈလိူၼ်-ဝၢႆးလိုၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈ
* ၵႃႉယေႈဝၼ်း ၵိၼ်ယေႈၶူပ်ႇ-ၵႃႈပေႉတူပ်ႇ ဢမ်ႇမူတ်း
* ၵႃႉယေႈဝၼ်း ၵိၼ်ယေႈလိူၼ်-ၼွၼ်းဢိူၼ်လိူၼ်ၵေႃႈလႆႈ
* ၵႃႉယေႈဝၼ်း ၵိၼ်ယေႈဝၼ်း-ႁဵတ်းသင် ဢမ်ႇတၼ်းပိူၼ်ႈ
* ၵႃႉယေဝူင်ႈ ၵိၼ်ယေႈလိူၼ်-ႁဵတ်းႁိူၼ်းလူင် မိူၼ်ပိူၼ်ႈ
* ၵႃႉယွၵ်းယွၵ်း ၵယွင်ႇယွင်ႇ-ငိုၼ်းႁွႆႉၼိုင်ႈ တဵမ်တွင်ႇလွႆးလွႆး
* ၵႃႉလၢႆလၢႆ ဝႃႈၵ-ငိုၼ်းၵဝ်ႇ ၶျလုမ်းၸွမ်း
* ၵႃႉဢႄႇ ၸၢင်ႈၶေးႁူင်-ၵလူင် ၸၢင်ႈၶေးသုမ်း
* ၵႃႉဢမ်ႇသုၼ်ႇ-ၼွၼ်း ဢမ်ႇဢုၼ်ႇ
* ၵႃႉ ဢမ်ႇသုၼ်ႇ-ၵုၼ်ႇၶမ် သမ်ႉငိုၼ်းမူတ်း
* ၵႃႉ ဢမ်ႇသွၼ်ႇ ဢမ်ႇၼပ်ႉ-ၵုၼ်ႇၶမ်ၵပ်ႉ ငိုၼ်းမူတ်း
* ၵႃႉ ဢမ်ႇမၢၼ်-ၵၢၼ် ဢမ်ႇပဵၼ်
* ၵႃႉ ဢမ်ႇမျၢတ်ႈ ၸူးမေႃ-လေႃဢဝ်ငိုၼ်း ပေႃးသဵင်ႈ
* ၵႃႉ ဢမ်ႇယဝ်ႉ-ၶဝ်ႈ ဢမ်ႇသုၵ်း ။ 

===ၵႂၢမ်းတႃႉ===

သီႇတိၼ်ပႆယုင်ႈယၢင်ႈ ၊ သွင်ၽၢၵ်ႇၶၢင်ႈပႃးပႅမ်း ။ 

တႃႈၶုၼ်ၼႂ်းႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၵဵပ်းငိုၼ်း ၼၼ်ႉ 

ၼႂ်းႁေႃမိူင်းမိတ်ႈ ၼၼ်ႉ မီး တႃမိူင်းၶမ်း တႃမိူင်းငိုၼ်း ဢၼ် ၵွၼ်းၵၢၼ် ၶုတ်းၶမ်းၶုတ်းငိုၼ်း လႄႈ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ၶွၼ်ႇၶမ်း ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵွၵ်ႇၶိူဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။ သမ်ႉတေမီးထႅင်ႈ တႃမိူင်းယွင် ဢၼ်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼႃး လႄႈ ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇၶဝ်ႈသၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶွၼ်ႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈသူၼ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉ ပူႇႁဵင် ပူႇမူင် ထမူင် ပူႇပၢၵ်ႇ ပူႇၵႄႇ ၶဝ် ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵုမ်းၵၢၼ် ယဝ်ႉ။ 

ၼႂ်းမၢႆတွင်းၸဝ်ႈၾႃႉ မိူင်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ 

ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆး လႄႈ ၽၢႆႇငိုၼ်းတွင်း မီး သႅင်ၸူင်းပူႈ ? 相种补 ပဵၼ် ၽူႈၼမ်းၼႂ်း ၸဝ်ႈၾႃႉ ။ 
သႅင်ၵၼ်းၶမ်း ? : 相干罕 ပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈလုမ်း လိၵ်ႈၸၢႆး ။ 
ၾႃႉၵိုင်ႇမိူင်း ? - 法更孟 ပဵၼ် ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵၢၼ်သူင်ႇလိၵ်ႈလုမ်းလိၵ်ႈၸၢႆး ။ 
သႅင်ၵၼ်းၸိင်ႇ -相干景 ? ပဵၼ် ၽူႈၵွၼ်းၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်းသေ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းတွင်း ဝၢၼ်ႈမိူင်း ပတ်းပိုၼ်ႉလႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈမၢႆ ယဝ်ႉ ။ 
သႅင်သူင်ႈဝၢင်း ? 相松汪 ပဵၼ် ၽူႈၼပ်ႉသၢင်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ။ 
ၾႃႉယိင်ဢဵင်း? -法允恩 ပဵၼ် ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ငိုၼ်း ၶဝ်ႈငိုၼ်းဢွၵ်ႇ ၸွမ်းဝၼ်း (ၽူႈၵုမ်းငိုၼ်း) ယဝ်ႉ ။

ၽူႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇယဵၼ်ႇငႄႈၾိင်ႈထုင်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၾႃႇပၢႆႇမိူင်း ? 法摆勐. ပဵၼ် ၽူႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ပၢင်ပွႆး လႄႈ ပၢင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ပၢင်ၵႃႈဝႅၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ။   
သႅင်ဝဵၼ်းႁဵင်ႈ ? 相温很 ၵေႃႉဢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တႅမ်ႈမၢႆ လွင်ႈယႂ်ႇ လႄႈ လွင်ႈ ပိုၼ်း။  
ၾႃႉၶမ်းႁၢၼ် ? 法罕汉 ပဵၼ် ၽူႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇသႃႇသၼႃ လႄႈ ၵၢၼ်လူႇ ၵၢၼ်တၢၼ်း ၶိုၼ်ႈလူင်ႊ ပၢႆႈၽီၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈၸဝ်ႈမိူင်း ။  
သႅင်ၶႅၵ်ႇ ? 相克 ဢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ထႅင်ႈဢၼ်႞သမ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ၵုမ်းၵမ် ၵၢၼ်ၶူးၵၢၼ်ဝဵင်းလူင် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၾႃႉပၢၼ်ႇမိူင်း ? 法邦勐 ။ ၵေႃႉဢၼ်ၵုမ်းၵမ်ၵၢတ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၾႃႉၸဝ်ႈၵၢတ်ႇ 法召干။  
ၵေႃႉဢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ၾႃႉၼၢႆးၶွၼ်ႇ ? 法乃怀 ၊ 
ၵေႃႉဢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇၶဝ်ႈၼႃး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၾႃႉဢေႃႈမိူင်း ? 法俄勐 ။  
ၵေႃႉဢၼ်ၵုမ်းၵမ် ၾၢႆႇႁွင်ႈၼမ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်ႁႃပႃ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၾႃႉၸၢၼ်ႇပႃ ? 法盏吧 ။ ၵေႃႉဢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵၢၼ်ပႃႇမႆႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄတူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်လဵင်ႉတူဝ်သတ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၾႃႉၶိူဝ်းသႅၼ် ? 法可相 ။ ၵေႃႉဢၼ်ၵုမ်းၵမ် ၸုမ်းၸၢင်ႉ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မူင်ၸၢင်ႉ ? 闷盏 ။ ၵေႃႉ ဢၼ် ၵုမ်းၵမ် မႃႉ ၼၼ်ႉသမ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မူင်မႃႉ ? 闷嘛ၼႆ ယဝ်ႉ ။ 

ၵူၼ်းၵႃႉ ၼႂ်းပိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼႂ်းၸိူင်းယႂ်းႁိုၼ် 
ၼႆႉတႄႉ တေဢွၼ်ႇၵၼ် ႁူႉလီလီယူႇ ။ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၵႃႉ လူင်  သၢမ်လေႃၵဵင်းတွင်း း ယဝ်ႉ ။ လွင်ႈ ၵူၼ်းၵႃႉ သၢမ်လေႃး တႄႉ ဢမ်ႇၶႆႊ ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ လွင်ႈသၢမ်လေႃး ဢူးပဵမ်ၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ လီမီး ၽိုၼ်လိၵ်ႈလမ်းတိုၼ်း ၵဵဝ်ႇလိူၺ်ႈ ၸိူင်းႁၵ်ႉၼၼ်ႉလႄႈသင် ၵဵဝ်ႇလိူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼၼ်ႉလႄႈသင် ၵဵဝ်ႇလိူၺ်ႈ လွင်ႈယူႇၵိၼ်သဝ်း လွင်ႈၵႂႃႇတႃႈပႆတၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယူႇ  ။ သမ်ႉထႅင်ႈ လွင်ႈၵူၼ်းၵႃႉ သႅင်လႅင် (ပၢတ်ႇတမျႃး)လႂ် သႅင်ၶဵဝ်လႂ်  ပၢတ်ႇယၢင်လႂ်  ၼဵင်ႈလႂ် ၼမ်ႉမီႇၼမ်ႉမၼ်း ၼမ်ႉမဵၼ် လႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးၼမ်ယူႇသေတႃႉ ယွၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽိုၼ်မၢႆတမ်းလႄႈ (ၵဝ်ၶႃႈဢမ်ႇယိုၼ်းထိုင် လႄႈ)ဢမ်ႇၸၢင်ႊ ဢဝ်မႃးတႅမ်ႈၼႄႇ လႆႈ  ။ 

==တွၼ်ႊလူပ်း== 

ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ ႁိုင်တေႉတေႉ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ  ၶေႃႈမုၼ်း မၼ်းႁႃယၢပ်ႇၵေႃႈ ႁင်းမၼ်း ယွၼ်ႉ မၢင်ႇၵိူဝ်း တေထူပ်းႁၼ်ၶေႃႈမုၼ်းမႂ်ႇ သေ တႂ်းမွင်း ဝႆႉ တင်းႁိုင် သေတႃႉ ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်မီးမႃးထႅင်ႈလႄႈ ၼႂ်းၸႂ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ လႆႈႁူႉၵႃႊႁိုဝ်ၵေႃႈ တႅမ်ႈၼႄၵႂႃႇ ၶၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသေ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ၸင်ႇႁႃထႅမ်ယဝ်ႉ ၼႆသေ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်လိၵ်ႈၼႆႉ တႅမ်ႈပိုၼ်ႊပၼ်ၶႃႈယဝ်ႉ။ တီႈယူပ်ႈတီႈယွမ်း ဢၼ်လီထွၼ်လီထႅမ် မီးထႅင်ႈ တင်းၼမ်ယူႇၶႃႈ ။ မွင်းႁႂ်ႈ မီး ၵူၼ်းဢၼ် ယွင်ႇၼင်ႇဢၢႆႈႁႃး သေ ၶူၼ်ႉသွၵ်ႈ တဝ်ၽၢၼ်ႉ လမ်းတိုၼ်းမႃး သႂ်ႇ ယွင်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၼၼ်ႉၵွၺ်းၶႃႈ ။ 

==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist|
&lt;ref&gt;ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၸၼ်ႉႁႃႈ (ငဝ်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;ခွန်ခမ်းခေါင် ၏ ရှမ်းဘာသာသင်စာအုပ်&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;ကုန်းဘောင်ခေတ် ပြည်တွင်းပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး (တင်နိုင်တိုး)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;လက်ဖက်ရောင်းဝယ်ရေး နှင်. ရှမ်းပွဲဝိုင်းများ (၁၈၈၆-၁၈၉၁)ဒေါ်ကြန်&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>7500lrng022b7frucbxa0i230bavc1v</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>